Nghiên cứu hệ thống tài khoản kế toán áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh ở việt nam

khóa luận, luận văn, thạc sĩ, tiến sĩ, cao học, đề tài

Trường đại học kinh tế quốc dân Trường đại học kinh tế quốc dân

Trường đại học kinh tế quốc dân Trường đại học kinh tế quốc dân

L I CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan Lu n án “Nghiên c u h th ng tài kho n k toán áp

d ng trong các doanh nghi p s n xu#t $ kinh doanh % Vi t Nam” do t tôi

nghiên c u và hoàn thành, các s li u và tài li u trung th c N#u có gì sai tôi hoàn toàn ch&u trách nhi m

Tác gi' Lu n án

Nguy)n Th+ Bình Y n

M C L C

Trang ph bìa

L0i cam ñoan

M c l c

Danh m c các ch4 vi t t6t

Danh m c sơ ñ8 và b ng

L I M9 ð:U 1

1 Lý do ch*n ñ+ tài 1

2 M.c tiêu nghiên c u 4

3 ð i tư3ng và ph5m vi nghiên c u 5

4 Câu h9i nghiên c u 6

5 Phương pháp nghiên c u 6

6 Nh=ng ñóng góp m>i c?a ñ+ tài 12 7 K#t cBu c?a ñ+ tài 13 CHƯƠNG 1 1 4 TCNG QUAN NGHIÊN CFU VG HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN DOANH NGHIHP 1 4 KMT LUPN CHƯƠNG 1 2 6 CHƯƠNG 2 2 7 CƠ S9 LÝ LUPN VG TÀI KHOLN KM TOÁN VÀ HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN ÁP DVNG TRONG CÁC DOANH NGHIHP SLN XUYT $ KINH DOANH.2 7 2.1 K toán, khuôn kh\ pháp lu]t và các quy ñ+nh v_ k toán doanh nghi p 2 7 2.1.1 Mô hình k# toán 27 2.1.2 Khuôn khD pháp lu t và các quy ñ&nh v+ k# toán doanh nghi p 32

2.2 Tài kho n k toán và h th ng tài kho n k toán trong doanh nghi p s n xu#t $ kinh doanh 34

2.2.1 Tài kho'n k# toán 34

2.2.2 H th ng tài kho'n k# toán trong doanh nghi p s'n xuBt H kinh doanh 37

2.2.3 Nguyên tIc, yêu cJu và nKi dung ph'n ánh c?a h th ng tài kho'n k# toán trong doanh nghi p s'n xuBt H kinh doanh 382.3 Kinh nghi m xây dbng và hoàn thi n h th ng tài kho n k toán doanh nghi p s n xu#t $ kinh doanh cca các nưec trên th giei và bài hfc kinh nghi m áp d ng cho Vi t Nam 44

2.3.1 Kinh nghi m c?a các nư>c trên th# gi>i 44

2.3.2 Bài h*c kinh nghi m áp d.ng cho Vi t Nam 53

KMT LUPN CHƯƠNG 2 54

CHƯƠNG 3 55

KMT QUL NGHIÊN CFU VG HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN HIHN HÀNH ÁP DVNG TRONG CÁC DOANH NGHIHP SLN XUYT $ KINH DOANH 9 VIHT NAM 55

3.1 Quá trình hình thành và phát trihn h th ng tài kho n k toán áp d ng trong các doanh nghi p s n xu#t$kinh doanh % Vi t Nam 55

3.1.1 Giai ño5n tP năm 1954 ñ#n năm 1995 55

3.1.2 Giai ño5n tP năm 1995 ñ#n tháng 3/2006 60

3.1.4 Giai ño5n tP tháng 3/2006 ñ#n nay 63

3.2 Thbc tring h th ng tài kho n k toán hi n hành áp d ng trong các doanh

nghi p s n xu#t $ kinh doanh % Vi t Nam 65

3.2.1 V+ ñ i tư3ng v n d.ng 66

3.2.2 V+ s lư3ng, mã hi u và tên g*i tài kho'n 68

3.2.3 V+ kh' năng cung cBp thông tin 70

3.2.4 V+ nKi dung ph'n ánh 73

3.2.5 V+ kh' năng v n d.ng 76

3.2.6 V+ ñK linh ho5t c?a h th ng tài kho'n 78

KMT LUPN CHƯƠNG 3 81

CHƯƠNG 4 82

THLO LUPN KMT QUL NGHIÊN CFU VÀ ðG XUYT GILI PHÁP HOÀN THIHN HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN HIHN HÀNH ÁP DVNG TRONG CÁC DOANH NGHIHP SLN XUYT –KINH DOANH 9 VIHT NAM 82

4.1 Th o lu]n k t qu nghiên c u v_ h th ng tài kho n k toán hi n hành áp d ng trong các doanh nghi p s n xu#t $ kinh doanh % Vi t Nam 82

4.1.1 V+ quy ñ&nh c?a ch# ñK k# toán 82

4.1.2 V+ tình hình v n d.ng h th ng tài kho'n k# toán t5i các doanh nghi p 85

4.1.3 V+ quan ñiVm hoàn thi n và xây d ng h th ng tài kho'n k# toán doanh nghi p s'n xuBt H kinh doanh m>i 86

4.2 Gi i pháp xây dbng và hoàn thi n h th ng tài kho n k toán hi n hành áp d ng trong các doanh nghi p s n xu#t – kinh doanh % Vi t Nam 92

4.2.1 Th ng nhBt lo5i và nhóm tài kho'n 93

4.2.2 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 1 "Tài s'n ngIn h5n" 95

4.2.3 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 2 "Tài s'n dài h5n" 107

4.2.4 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 3 “N3 ph'i tr'” 112

4.2.5 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 4 "NguYn v n ch? sZ h=u" 120

4.2.6 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 5 “Doanh thu và thu nh p khác” 124

4.2.7 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 6 “Chi phí ho5t ñKng” 130

4.2.8 Xây d ng và hoàn thi n các tài kho'n lo5i 7 “K#t qu' ho5t ñKng” 138

4.2.9 Lo5i b9 các tài kho'n ngoài b'ng cân ñ i k# toán 139

4.3 ði_u ki n thbc hi n gi i pháp hoàn thi n h th ng tài kho n k toán hi n hành áp d ng trong các doanh nghi p s n xu#t – kinh doanh % Vi t Nam 139

4.3.1 V+ phía Nhà nư>c và các cơ quan qu'n lý Nhà nư>c 139

4.3.2 V+ phía các doanh nghi p 142

KMT LUPN CHƯƠNG 4 143

KMT LUPN CHUNG 144

DANH MVC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BI CoA TÁC GIL 147

DANH MVC CÁC TÀI LIHU THAM KHLO 148

PHV LVC 155

DANH MVC CÁC CHp VIMT TqT

DANH MVC BLNG Trang

Quy#t ñ&nh s 425HTC/CðKT năm 1970

kh'o sát có quy mô nh9 và vPa

68

L I M9 ð:U

1 Lý do chfn ñ_ tài

H th ng k# toán là mKt bK ph n cBu thành quan tr*ng c?a h th ng công c qu'n lý kinh t# H tài chính, có vai trò tích c c ph.c v cho vi c qu'n lý, ñi+u hành

và kiVm soát các ho5t ñKng kinh t# V>i xu hư>ng hKi nh p kinh t# th# gi>i và khu

v c, ñòi h9i h th ng k# toán doanh nghi p cJn thi#t ph'i ñư3c hoàn thi n mKt cách ñYng bK và phù h3p trong vi c cung cBp thông tin nhgm ñáp ng nh=ng yêu cJu qu'n lý m>i H th ng k# toán doanh nghi p có nhi+u nKi dung, trong ñó h th ng tài kho'n k# toán (TKKT) là nKi dung quan tr*ng, có liên quan và có 'nh hưZng quy#t ñ&nh ñ#n tBt c' các nKi dung còn l5i c?a h th ng k# toán doanh nghi p ñó

Thông qua h th ng TKKT doanh nghi p, k# toán ti#n hành phân lo5i, ph'n ánh, ghi chép và xk lý các nghi p v kinh t# phát sinh rõ ràng, k&p th`i và ñJy ñ?

TP ñó giúp cho vi c cung cBp, kiVm tra và phân tích ñJy ñ? các thông tin v+ các nghi p v kinh t# phát sinh theo yêu cJu qu'n tr& doanh nghi p, nhgm giúp ban lãnh ñ5o doanh nghi p ñưa ra các quy#t ñ&nh kinh t# và ñi+u hành qu'n lý k&p th`i ðYng th`i, thông qua h th ng TKKT doanh nghi p, k# toán ti#n hành thu th p các thông tin cJn thi#t làm cơ sZ cho vi c l p và trình bày báo cáo tài chính (BCTC), sn là căn

c ñáng tin c y ñV các nhà qu'n lý ñánh giá ñúng tình tr5ng tình hình tài chính, d báo ñư3c nhu cJu tài chính trong tương lai c?a doanh nghi p Vì v y, h th ng TKKT ñóng vai trò quan tr*ng trong vi c quy#t ñ&nh chBt lư3ng, thông tin k# toán cũng như chBt lư3ng công tác k# toán Do v y, trong quá trình hoàn thi n h th ng k# toán doanh nghi p thì yêu cJu ti#p t.c hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p ñư3c ñpt lên hàng ñJu

q phJn l>n các nư>c ñã và ñang phát triVn (trP các nư>c Pháp, Ti p KhIc, Nga, …), Nhà nư>c không quy ñ&nh h th ng TKKT ñV doanh nghi p ph'i áp d.ng

th ng nhBt q các nư>c này, Nhà nư>c thư`ng ban hành Lu t K# toán, các văn b'n hư>ng dsn Lu t K# toán và các chu^n m c k# toán (CMKT) Các doanh nghi p ph'i t thi#t k# và th c hi n h th ng TKKT cho phù h3p v>i ñpc ñiVm kinh doanh

và yêu cJu qu'n lý ñV có thV cung cBp ñJy ñ? thông tin cho ñi+u hành, qu'n lý c?a

doanh nghi p (theo yêu cJu c?a k# tốn qu'n tr&) và cĩ đ? thơng tin cho vi c l p và trình bày BCTC (theo yêu cJu c?a Lu t K# tốn, CMKT) Cĩ nh=ng nư>c như Mt, Singapore, Malaixia, các nư>c thuKc kh i Liên minh Châu Âu (EU),… CMKT khơng ph'i do cơ quan Nhà nư>c ban hành mà do các tD ch c ngh+ nghi p v+ k# tốn, kiVm tốn ban hành Theo quy đ&nh c?a EU, tBt c' các doanh nghi p là đơn v&

cĩ l3i ích cơng chúng như cơng ty niêm y#t, tD ch c tín d.ng, doanh nghi p b'o hiVm bIt buKc ph'i áp d.ng các CMKT qu c t# ðYng th`i, Z các nư>c phát triVn, ho5t đKng ngh+ nghi p k# tốn rBt phát triVn do các doanh nghi p (đpc bi t là các doanh nghi p nh9 và vPa) cĩ nhu cJu đư3c cung cBp d&ch v k# tốn như ghi sD và

l p BCTC ngày càng tăng đV ti#t ki m chi phí và đ'm b'o chBt lư3ng c?a BCTC Các tD ch c, cá nhân ph'i đ? đi+u ki n hành ngh+ chuyên nghi p m>i đư3c cung cBp d&ch v ghi sD và l p BCTC Các t p đồn l>n trên th# gi>i đ+u thuê các hãng phJn m+m qu c t# xây d ng phJn m+m k# tốn đV áp d.ng th ng nhBt Z cơng ty mx

và các cơng ty con trong t p đồn cho phù h3p v>i đpc thù kinh doanh c?a tPng lĩnh

v c V>i tình hình trên, trên th# gi>i chưa cĩ các đ+ tài, các nghiên c u v+ h th ng TKKT

q Vi t Nam, qua các th`i kỳ, BK Tài chính đã cĩ rBt nhi+u c gIng trong

vi c nghiên c u và đã xây d ng đư3c h th ng TKKT áp d.ng cho các doanh nghi p ðây là cơ sZ pháp lý đV hư>ng dsn và triVn khai Ch# đK k# tốn (CðKT) trong các doanh nghi p đV th c hi n t t cơng tác k# tốn

Mpc dù h th ng TKKT đang áp d.ng cho các doanh nghi p s'n xuBt – kinh doanh (SXKD) hi n nay Z nư>c ta đã cĩ nhi+u ska đDi, c'i ti#n nhưng vsn chưa

th c s phù h3p đV đáp ng đư3c yêu cJu đDi m>i c?a n+n kinh t# và phù h3p v>i thơng l qu c t# H th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành cịn quá ph c t5p, cịn mang tính khuơn msu, c ng nhIc, chưa phát huy đư3c tính ch? đKng, sáng t5o c?a các doanh nghi p

Th c t# cho thBy, bên c5nh h th ng TKKT quy đ&nh trong CðKT doanh nghi p ban hành theo Quy#t đ&nh s 15/2006/Qð H BTC ngày 20/3/2006 (sau đây g*i tIt là Quy#t đ&nh s 15) c?a BK trưZng BK Tài chính, cịn cĩ h th ng TKKT áp

d.ng cho doanh nghi p nh9 và vPa ban hành theo Quy#t đ&nh s 48/2006/Qð H BTC ngày 14/9/2006 Ngồi ra, trên cơ sZ Quy#t đ&nh 15, các ngành và doanh nghi p kinh doanh đpc thù cịn đư3c phép xây d ng và ban hành h th ng TKKT riêng (T p đồn ði n l c, T p đồn Bưu chính H Vizn thơng, T p đồn DJu khí, TDng Cơng ty Hàng khơng, .) Mpt khác, do nh=ng qui đ&nh c?a ch# đK TKKT khơng theo k&p s phát triVn c?a n+n kinh t# nên BK Tài chính ph'i thư`ng xuyên ska đDi,

bD sung h th ng TKKT (các thơng tư Thơng tư s 138/2011/TT H BTC ngày 4/10/2011 v+ ska đDi, bD sung ch# đK k# tốn doanh nghi p nh9 và vPa; Thơng tư s 244/2009/TT H BTC ngày 31/12/2009 bD sung, ska đDi CðKT doanh nghi p ban hành theo Quy#t đ&nh s 15/2006/Qð H BTC ngày 20/3/2006; )

Vi c tYn t5i nhi+u h th ng TKKT áp d.ng cho các doanh nghi p và ph'i thư`ng xuyên bD sung, c p nh t như quy đ&nh hi n hành sn gây ra khĩ khăn trong

vi c v n hành h th ng thơng tin k# tốn doanh nghi p ð i v>i cán bK k# tốn Z doanh nghi p, vi c ph'n ánh và xk lý các nghi p v kinh t# phát sinh vào các TKKT trZ nên ph c t5p, đpc bi t là khi thay đDi nơi cơng tác tP doanh nghi p l>n sang doanh nghi p nh9 và vPa hopc sang các doanh nghi p đpc thù Các doanh nghi p xây d ng phJn m+m k# tốn cũng ph'i mBt nhi+u th`i gian trong quá trình nghiên c u, thi#t k# phJn m+m do cĩ nhi+u h th ng TKKT và cĩ s khác bi t v+ h

th ng TKKT cho tPng lo5i hình doanh nghi p ð i v>i cán bK trong các cơ quan Nhà nư>c khi th c hi n cơng tác thanh tra, kiVm tra k# tốn, kiVm tốn t5i các doanh nghi p ph'i mBt nhi+u tư duy đV nh> do cĩ nhi+u h th ng TKKT khác nhau Bên c5nh đĩ, các cơ sZ đào t5o cũng gpp khơng ít khĩ khăn trong vi c đào t5o và hư>ng dsn th c hành k# tốn cho h*c viên, sinh viên v+ h th ng k# tốn hi n hành đV cĩ thV đáp ng đư3c nhu cJu v+ nhân l c c?a các doanh nghi p

Mpt khác, vi c bIt buKc ph'i th c hi n h th ng TKKT các cBp như h th ng TKKT đang áp d.ng cho các doanh nghi p hi n nay chưa linh ho5t và chưa tăng cư`ng tính t ch&u trách nhi m c?a doanh nghi p do chưa cho phép doanh nghi p đư3c ch? đKng mZ chi ti#t TKKT các cBp, chưa yêu cJu doanh nghi p ph'i t thi#t k# và th c hi n h th ng TKKT và phương pháp k# tốn trên cơ sZ đ'm b'o tuân

th? CMKT và các quy ñ&nh có liên quan ñ#n l p và trình bày BCTC cũng như ñáp

ng yêu cJu qu'n lý c?a Nhà nư>c và doanh nghi p Vi c quy ñ&nh ñV áp d.ng

th ng nhBt TKKT và phương pháp k# toán sn không còn phù h3p khi th c t# các chính sách, ch# ñK kinh t#, tài chính, thu# luôn ñư3c ban hành m>i hopc ska ñDi, bD sung hopc ho5t ñKng kinh doanh ña d5ng trong xu th# hKi nh p kinh t#

q Vi t Nam, cũng ñã có khá nhi+u công trình nghiên c u v+ tài kho'n (TK)

và h th ng TKKT nhưng hJu h#t các công trình nghiên c u này ch| dPng Z m c nghiên c u tình hình v n d.ng h th ng TKKT t5i mKt công ty hay tDng công ty mà chưa có mKt công trình nghiên c u nào mang tJm qu c gia v+ h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Do v y, ñV có ñư3c mKt h th ng TKKT làm

cơ sZ pháp lý áp d.ng th ng nhBt cho tBt c' các doanh nghi p SXKD thuKc m*i lĩnh

v c, không phân bi t quy mô và lo5i hình doanh nghi p, ñYng th`i cho phép doanh nghi p ñư3c hoàn toàn ch? ñKng, linh ho5t trong vi c mZ chi ti#t các TKKT ñV có ñ? thông tin ñáp ng yêu cJu k# toán qu'n tr& và k# toán tài chính, ñpc bi t là có ñ? thông tin làm cơ sZ cho vi c l p và trình bày BCTC thì vi c nghiên c u nhgm hoàn thi n h th ng TKKT áp d.ng cho các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam là mKt ñòi h9i có tính th`i s , cBp bách, cJn thi#t hi n nay; là mKt nKi dung quan tr*ng trong quá trình hoàn thi n h th ng k# toán Vi t Nam, t5o ñi+u ki n thu n l3i cho ngư`i làm công tác k# toán cũng như các cơ quan h=u quan và các cơ sZ ñào t5o k# toán; ñYng th`i, góp phJn thúc ñ^y quá trình hKi nh p c?a n+n kinh t#

TP nh=ng phân tích cơ b'n như trên, tác gi' ñã l a ch*n ñ+ tài v>i tên g*i

“Nghiên c u h th ng tài kho n k toán áp d ng trong các doanh nghi p s n xu#t $ kinh doanh % Vi t Nam" làm ñ+ tài nghiên c u sinh ti#n sĩ c?a mình

2 M c tiêu nghiên c u

M.c tiêu cơ b'n, xuyên su t c?a ñ+ tài là ng d.ng khung lý thuy#t v+ TKKT, h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD và sk d.ng d= li u v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD; phân tích, ñánh giá h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam hi n hành; tP ñó tìm ra gi'i pháp phù h3p ñV hoàn thi n và xây d ng h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p

SXKD Z Vi t Nam nhgm nâng cao chBt lư3ng ho5t ñKng k# toán và cung cBp thông tin cho các nhà qu'n lý

TP m.c tiêu cơ b'n ñó, các m.c tiêu nghiên c u chính ñư3c xác ñ&nh là:

H Làm rõ b'n chBt và vai trò c?a tài kho'n và h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD;

H Phân tích và ñánh giá th c tr5ng h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành Z Vi t Nam nhgm kh~ng ñ&nh nh=ng thành công và h5n ch# c?a h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành c' v+ ch# ñK ban hành lsn áp d.ng trong th c tizn;

H ð+ xuBt các gi'i pháp cơ b'n ñV hoàn thi n và xây d ng h th ng TKKT

áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành Z Vi t Nam nhgm nâng cao chBt lư3ng ho5t ñKng k# toán và thông tin k# toán trong các doanh nghi p SXKD

3 ð i tưvng và phim vi nghiên c u

ð i tư ng nghiên c u:

ð+ tài nghiên c u v+ h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD

hi n hành Z Vi t Nam V>i ñ i tư3ng này, ñ+ tài ñi sâu nghiên c u các vBn ñ+ lý

lu n cơ b'n và ti#n hành kh'o sát th c tr5ng ch# ñK k# toán v+ h th ng TKKT cũng như th c tr5ng v n d.ng h th ng TKKT hi n hành trong các doanh nghi p SXKD cùng v>i vi c ñ+ xuBt gi'i pháp hoàn thi n h th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u:

Lu n án t p trung nghiên c u h th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam và gi'i pháp hoàn thi n k#t h3p xây d ng h

th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD C thV:

+ V n i dung: Lu n án gi>i h5n nghiên c u các vBn ñ+ lý lu n và th c tizn

liên quan ñ#n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD

+ V không gian: Gi>i h5n nghiên c u ch# ñK k# toán v+ h th ng TKKT

doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam và th c tizn v n d.ng h th ng TKKT hi n hành trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

+ V th i gian: Nghiên c u h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p

SXKD Z Vi t Nam tP năm 1954 ñ#n nay, trong ñó chú tr*ng giai ño5n tP tháng 3/2006 ñ#n nay là giai ño5n áp d.ng h th ng TKKT hi n hành trong các doanh nghi p SXKD

4 Câu hwi nghiên c u

ðV ñ5t ñư3c m.c tiêu nghiên c u ñ+ ra, lu n án t p trung gi'i ñáp câu h9i tDng quát: H th ng TK k# toán hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z

Vi t Nam có 'nh hưZng như th# nào ñ#n k#t qu' và hi u qu' ho5t ñKng k# toán nói chung và chBt lư3ng thông tin k# toán nói riêng c?a doanh nghi p?

TP ñó, lu n án ph'i gi'i ñáp ñư3c các câu h9i c thV sau:

H Nh=ng ñpc trưng c?a TK và h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD?

H Nh=ng nhân t nào 'nh hưZng ñ#n h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD?

H Nh=ng gi'i pháp và ñ+ xuBt nào thích h3p ñV hoàn thi n và xây d ng h

th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD?

5 Phương pháp nghiên c u

Công trình nghiên c u sk d.ng k#t h3p phương pháp nghiên c u ñ&nh lư3ng v>i phương pháp ñ&nh tính Phương pháp nghiên c u ñ&nh lư3ng ñư3c lu n án v n d.ng tP cách th c ti#p c n dizn gi'i, còn phương pháp nghiên c u ñ&nh tính ñư3c

v n d.ng tP cách th c ti#p c n qui n5p

Phương pháp ñ&nh lư3ng ñư3c tác gi' sk d.ng trong lu n án thông qua vi c tính toán, ño lư`ng v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD và s lư3ng các doanh nghi p SXKD hi n ñang áp d.ng nhgm th c hi n các phân tích th ng kê d a trên cơ

sZ d= li u thu th p ñư3c s hóa Bgng cách sk d.ng h th ng b'ng h9i (phi#u ñi+u tra) ñư3c chu^n b& trư>c, t p trung ch? y#u vào nh=ng tYn t5i, nh=ng khi#m khuy#t

và bBt ti n c?a h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành, lu n án ñã ti#n hành thu th p thông tin sơ cBp tP 58 chuyên gia và tP 105 doanh nghi p thuKc các lo5i

hình doanh nghi p khác nhau Trên cơ sZ các s li u ñi+u tra th c t# theo phương pháp ñi+u tra s l>n, dizn gi'i logic d a trên mKt qui mô msu kh'o sát nhBt ñ&nh, bgng cách s hóa d= li u, lu n án ñã ñưa ra nh=ng nh n ñ&nh, ñánh giá v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z

Vi t Nam TP ñó, lu n án ch ng minh s cJn thi#t ph'i nghiên c u ñV hoàn thi n và xây d ng mKt h th ng TKKT doanh nghi p mang tính mZ, t5o ñi+u ki n cho doanh nghi p phát huy ñư3c tính ch? ñKng, sáng t5o và nâng cao kh' năng thích ng cũng như ñáp ng yêu cJu phát triVn c?a n+n kinh t# và yêu cJu hKi nh p kinh t# khu v c

và th# gi>i

D a trên k#t qu' phân tích và d báo ñ&nh lư3ng k#t h3p v>i lý lu n v+ h

th ng TKKT doanh nghi p, tác gi' lu n án ñã ñưa ra ñư3c mKt s gi'i pháp nhgm hoàn thi n và xây d ng h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z

Vi t Nam Tuy nhiên, mpt trái c?a phương pháp ñ&nh lư3ng mà tác gi' c'm nh n ñư3c khi sk d.ng trong nghiên c u là nh=ng sai s do ñ i tư3ng ñư3c ph9ng vBn, ñi+u tra tr' l`i không ñúng các câu h9i vì không nh> hopc do hiVu sai hay tr' l`i hoàn toàn theo cách hiVu ch? quan c?a h*

ðV v n d.ng phương pháp nghiên c u ñ&nh tính, lu n án gi' ñ&nh rgng, h

th ng TKKT doanh nghi p SXKD áp d.ng trong các doanh nghi p hi n hành Z Vi t Nam là không phù h3p v>i ñi+u ki n và tình hình hi n t5i cũng như không ñáp ng yêu cJu phát triVn và hKi nh p c?a n+n kinh t# Vì th#, vi c nghiên c u ñV hoàn thi n và xây d ng mKt h th ng TKKT doanh nghi p SXKD là hoàn toàn cJn thi#t

TP ñó, lu n án ti#n hành th c hi n các quan sát, ñánh giá h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành c' v+ ch# ñK lsn tình hình v n d.ng trong th c tizn t5i các doanh nghi p SXKD hi n hành Z Vi t Nam trên quan ñiVm c?a tác gi' Vi c sk d.ng phương pháp ñ&nh tính nhgm hoàn ch|nh nh=ng thông tin ñ&nh lư3ng thu ñư3c trong các kh'o sát và các nghiên c u ñánh giá; ñYng th`i, bD tr3 cho phương pháp ñ&nh lư3ng bgng cách xác ñ&nh các ch? ñ+ phù h3p v>i phương pháp ñi+u tra, giúp gi'i thích các m i quan h gi=a các bi#n s ñư3c phát hi n trong nghiên c u ñ&nh lư3ng

Vi c k#t h3p sk d.ng c' 2 phương pháp nghiên c u ñ&nh tính và ñ&nh lư3ng trong lu n án sn làm tăng ñK tin c y c?a các phân tích và ñánh giá vì có ñư3c các minh ch ng tP nhi+u nguYn, t5o cách nhìn ña chi+u v+ cùng mKt vBn ñ+, có thV bD tr3 cho nhau và ph.c v hi u qu' cho m.c tiêu nghiên c u Mpt khác, vi c sk d.ng k#t h3p c' 2 phương pháp này trong nghiên c u sn làm cho k#t qu' nghiên c u ñáp

ng t t hơn m.c tiêu c?a ñ+ tài, gi'i ñáp ñư3c câu h9i nghiên c u mKt cách ñJy ñ?,

rõ ràng, b'o ñ'm cho k#t qu' nghiên c u vPa có tính khái quát nh` phương pháp ñ&nh lư3ng, vPa có tính c thV nh` phương pháp ñ&nh tính v>i các trư`ng h3p nghiên c u ñiVn hình Nh` ñó, các k#t lu n mà ñ+ tài ñưa ra sn b'o ñ'm cơ sZ khoa h*c và mang tính kh' thi cao

Quá trình nghiên c u c?a lu n án ñư3c chia làm 3 giai ño5n:

Giai ño n 1: Nghiên c u, h th ng hóa và tDng h3p cơ sZ lý lu n v+ TKvà

h th ng TKKT doanh nghi p SXKD và s ñánh giá th c tr5ng nghiên c u h

th ng TKKT doanh nghi p SXKD áp d.ng trong các doanh nghi p

Giai ño n 2: Kh'o sát th c tizn v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD

và tình hình v n d.ng h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành t5i doanh nghi p Z Vi t Nam

H Giai ño5n 3: Phân tích, xk lý s li u; trên cơ sZ ñó, rút ra các k#t lu n v+ các nKi dung nghiên c u

Sau khi hoàn tBt giai ño5n 1, giai ño5n ti#p theo lu n án ti#n hành giai ño5n kh'o sát th c tizn v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD và tình hình v n d.ng h

th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành t5i doanh nghi p Z Vi t Nam Bên c5nh vi c thu th p d= li u th cBp (các ch# ñK k# toán, ch# ñK TKKT doanh nghi p SXKD do BK Tài chính ban hành), có thV nói, vi c thu th p d= li u sơ cBp h#t s c khó khăn và t n nhi+u công s c D= li u sơ cBp là nguYn d= li u chưa qua xk lý, ñư3c thu th p lJn ñJu và thu th p tr c ti#p tP các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam thông qua các cuKc ñi+u tra Mpc dJu nguYn d= li u sơ cBp ñáp ng t t yêu cJu nghiên c u nhưng do ph5m vi c?a lu n án và s lư3ng doanh nghi p các doanh

nghi p SXKD rBt l>n (trên 375.000 doanh nghi p th c t# ựang ho5t ựKng1) và phân

b trên khIp c' nư>c nên lu n án không thV ti#n hành kh'o sát h#t ựư3c Vì th#, tác gi' lu n án áp d.ng phương pháp ch*n msu nhgm ti#n hành thu th p thông tin trên msu; tP ựó, ựưa ra các k#t lu n Các doanh nghi p ựư3c ch*n ph.c v cho nghiên

c u ự+ tài ựư3c th c hi n trên cơ sZ các yêu cJu: (1) Các doanh nghi p ựư3c ch*n ph'i là doanh nghi p ho5t ựKng trong lĩnh v c SXKD có cùng tắnh chBt v>i các ựơn v& tDng thV (lĩnh v c s'n xuBt, thương m5i, d&ch v., xây d ng cơ b'n); (2) Quá trình ch*n msu ph'i th c hi n theo nguyên tIc ngsu nhiên; (3) S lư3ng msu ựư3c ch*n ph'i ự? l>n

đV khIc ph.c như3c ựiVm này, tác gi' lu n án không ti#n hành ựi+u tra h#t toàn bK các doanh nghi p mà ch| ựi+u tra ngsu nhiên mKt s doanh nghi p Msu doanh nghi p nghiên c u ựư3c l a ch*n trên cơ sZ d= li u danh b5 các doanh nghi p ựăng ký kinh doanh t5i Hà NKi và mKt s ự&a bàn khác như: H'i Phòng, H'i Dương, đà NỚng, Qu'ng Ninh, Lào Cai, đây là nh=ng ự&a bàn mà tác gi' lu n

án có ựi+u ki n kh'o sát Hơn n=a, nh=ng ự&a bàn ựư3c l a ch*n cũng là nh=ng ự&a bàn có nhi+u doanh nghi p SXKD ho5t ựKng kinh doanh trên nhi+u lĩnh v c, ựa d5ng v+ quy mô và lo5i hình sZ h=u v n

Căn c vào các yêu cJu trên, tác gi' lu n án ựã ch*n ngsu nhiên ra 150 doanh nghi p ựV ti#n hành thu th p d= li u Vi c ti#p c n các doanh nghi p (msu

l a ch*n) ựư3c th c hi n bgng cách ti#p c n theo danh sách và ti#p c n v>i cán bK k# toán trong doanh nghi p Theo ựó, khi ti#p c n theo danh sách, tác gi' lu n án căn c vào danh b5 các doanh nghi p phát hành bZi Phòng Thương m5i & Công nghi p Vi t Nam (VCCI), danh b5 các doanh nghi p trong Nh=ng Trang Vàng (Yellow Page) ựư3c phát hành bZi T p ựoàn Công ty Bưu chắnh Vizn thông và các

cơ sZ d= li u khác trên internet (danh sách các công ty cD phJn niêm y#t công b bZi Ẩy ban Ch ng khoán Nhà nư>c, bZi SZ Giao d&ch ch ng khoán Hà NKi, .) t5i các ự&a bàn kh'o sát Vi c ti#p c n tr c ti#p qua các cán bK k# toán trong các doanh

1

Niên giám Th ng kê 2012

nghi p ñư3c tác gi' lu n án căn c vào danh sách cán bK k# toán t5i các doanh nghi p, vào s gi>i thi u c?a ngư`i quen

Ban ñJu, các doanh nghi p ñư3c l a ch*n ti#p c n ñ+ tài thông qua trao ñDi

tr c ti#p qua ñi n tho5i hopc trao ñDi qua ngư`i quen nhgm làm rõ m.c tiêu, ph5m

vi nghiên c u, ñK tin c y c?a thông tin ñư3c cung cBp, K#t qu' có 98 doanh nghi p trong s 150 doanh nghi p d ñ&nh kh'o sát (t‡ l 65,3% doanh nghi p) ñYng ý tham gia ph9ng vBn và 07 doanh nghi p ñYng ý tham gia dư>i hình th c tr' l`i phi#u ñi+u tra (chi#m 4,7%) Các cuKc ph9ng vBn ñư3c th c hi n theo hai cách ti#p xúc tr c ti#p và gián ti#p v>i 01 (mKt) hopc 02 (hai) cán bK k# toán có kinh nghi m Z m‰i ñơn v& kh'o sát Thông tin v+ các doanh nghi p tham gia kh'o sát, nKi dung phi#u ñi+u tra doanh nghi p và k#t qu' kh'o sát ñư3c kèm theo t5i các ph l.c Z cu i lu n án (Ph l.c 1: Phi#u kh'o sát doanh nghi p; Ph l.c 2: TDng h3p k#t qu' kh'o sát doanh nghi p; Ph l.c 5: Danh sách các doanh nghi p tham gia ph9ng vBn; Ph l.c 6: TDng h3p k#t qu' các doanh nghi p tham gia ph9ng vBn; Ph l.c 7: Danh sách các doanh nghi p gki phi#u ñi+u tra) K#t qu' kh'o sát doanh nghi p ñư3c lu n án sk d.ng ñV minh ch ng th c t# v+ h th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p MKt s k#t qu' ñư3c sk d.ng ñV làm căn c ñ+ ra các gi'i pháp xây d ng và hoàn thi n h th ng TKKT

M.c tiêu nghiên c u c?a ñ+ tài là nghiên c u ñV hoàn thi n và xây d ng h

th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành nên ñ i tư3ng tham gia kh'o sát còn bao gYm c' các chuyên gia trong lĩnh v c tài chính, k# toán và kiVm toán TBt c' có

58 chuyên gia hYi ñáp trong tDng s 100 chuyên gia nh n l`i tham gia ñi+u tra Vi c

l a ch*n chuyên gia ñư3c bIt ñJu bgng cách thông qua ñi n tho5i hopc email, tác gi' liên h v>i các chuyên gia v+ các nKi dung ñi+u tra Do ñi+u ki n th`i gian và công vi c, các chuyên gia ñ+u chBp nh n tham gia thông qua phi#u ñi+u tra và hJu h#t ñ+u ñYng ý ñV l5i các thông tin cá nhân liên quan (tên, tuDi, nơi công tác, lĩnh

v c ho5t ñKng, ) Thông tin v+ k#t qu' kh'o sát chuyên gia ñư3c trình bày t5i Ph l.c 3: Phi#u kh'o sát chuyên gia và Ph l.c 4: TDng h3p k#t qu' kh'o sát chuyên gia ñính kèm theo Z cu i lu n án K#t qu' kh'o sát chuyên gia là mKt trong nh=ng

căn c quan tr*ng ñV tác gi' ñ+ xuBt các gi'i pháp xây d ng và hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

Các câu h9i ñi+u tra, ph9ng vBn ñư3c xây d ng ch? y#u d a trên câu h9i nghiên c u và các m nh ñ+, ñư3c thi#t l p cho m.c ñích ñi+u tra và thu th p d=

li u Các cuKc ph9ng vBn tr c ti#p hay gián ti#p ñ+u ñư3c th c hi n trên cơ sZ các câu h9i mZ nhgm t5o ñi+u ki n thu n l3i cho nh=ng ngư`i tham gia ph9ng vBn trình bày ý ki#n hay quan ñiVm cá nhân c?a h*; ñYng th`i, giúp tác gi' có thV phát hi n vBn ñ+ m>i trong quá trình ñi+u tra NKi dung các câu h9i ph9ng vBn ch? y#u xoay quanh th c tr5ng v n d.ng h th ng TKKT cùng nh=ng khó khăn và thu n l3i cùng v>i nh=ng ñ+ xuBt, ki#n ngh& mong mu n c?a nh=ng ngư`i làm k# toán t5i doanh nghi p Do nh=ng lý do t# nh& mà nh=ng ngư`i tham gia ph9ng vBn không cho phép ghi âm nên k#t qu' ph9ng vBn ñư3c tác gi' lu n án th c hi n dư>i hình th c ghi chép l5i

ð i v>i các câu h9i trong phi#u ñi+u tra, ngoài nh=ng câu h9i liên quan ñ#n thông tin chung v+ doanh nghi p (Tên và ñ&a ch| Công ty; Tên và ch c v c?a ngư`i tr' l`i b'ng kh'o sát trong Công ty; ð&a bàn ho5t ñKng c?a Công ty; Năm thành l p Công ty; 5 S lư3ng lao ñKng c?a Công ty hi n hành; Lo5i hình tD ch c và ho5t ñKng c?a Công ty; ) là nh=ng thông tin liên quan ñ#n h th ng k# toán và TKKT

mà công ty ñang áp d.ng (áp d.ng ch# ñK k# toán ban hành theo quy#t ñ&nh nào; hình th c tD ch c công tác k# toán; ñánh giá chBt lư3ng ho5t ñKng k# toán c?a công

ty hi n nay; h th ng TKKT sk d.ng; các TK ñpc thù; thu n l3i, khó khăn khi áp d.ng h th ng TKKT hi n hành; gi'i pháp hoàn thi n; ki#n ngh&; .) ðây là nh=ng câu h9i ñư3c xây d ng nhgm tr' l`i cho vi c th c hi n các m.c tiêu nghiên c u c?a

lu n án; trong ñó, mKt s câu h9i nhgm tr' l`i cho m.c tiêu nghiên c u th hai v+ phân tích và ñánh giá th c tr5ng h th ng TKKT doanh nghi p hi n hành Các câu h9i còn l5i nhgm tr' l`i cho m.c tiêu nghiên c u th ba v+ ñ+ xuBt các gi'i pháp cơ b'n ñV hoàn thi n h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành Z Vi t Nam nhgm nâng cao chBt lư3ng ho5t ñKng k# toán và thông tin k# toán trong các doanh nghi p SXKD

Các câu h9i đư3c trình bày logic, b'o đ'm s k#t n i gi=a câu h9i ph9ng vBn v>i câu h9i nghiên c u và đ&nh hư>ng c?a m nh đ+ nghiên c u thơng qua các ch? đ+ đư3c tDng k#t tP nghiên c u lý lu n và khung lý thuy#t đã đư3c phát triVn c?a đ+ tài

K#t qu' đi+u tra, ph9ng vBn đư3c s cho phép c?a nh=ng ngư`i tham gia ch|

sk d.ng đV ph.c v cho nghiên c u và đư3c cơng b dư>i hình th c mKt cơng trình nghiên c u khoa h*c

Giai đo5n 3 c?a quá trình nghiên c u bao gYm các cơng vi c như phân tích,

xk lý s li u; trên cơ sZ đĩ, rút ra các k#t lu n v+ các nKi dung nghiên c u Sau khi d= li u đã đư3c thu th p, tác gi' lu n án ti#n hành xk lý nhgm tDng h3p, phân lo5i, sàng l*c, l a ch*n và tĩm lư3c d= li u đV cĩ thV sk d.ng đư3c Quá trình xk lý d=

li u thu th p bao gYm các cơng vi c như: phê chu^n d= li u, hi u đính d= li u, l p b'ng tính, xác đ&nh và tính tốn các đpc trưng c?a d= li u, nh p d= li u vào máy tính và sk d.ng các phJn m+m thích h3p đV xk lý và phân tích d= li u nhgm đáp

ng m.c tiêu nghiên c u ð i v>i các d= li u thu th p qua đi+u tra tr c tuy#n đư3c

xk lý tr c ti#p bgng phJn m+m Google Docs, cịn các d= li u thu th p tr c ti#p qua ph9ng vBn hay do doanh nghi p cung cBp đư3c xk lý và phân tích bgng phJn m+m SPSS và bgng phJn m+m xk lý d= li u văn phịng Microsoft Office (phân tích th ng

kê đơn gi'n c?a Exel) k#t h3p v>i vi c mơ t' s li u thơng qua s tuy t đ i, s tương đ i k#t h3p v>i đY th& hopc biVu đY Bên c5nh đĩ, tác gi' cịn sk d.ng các phương pháp phân tích mang tính nghi p v H kt thu t khác như so sánh, đ i chi#u, tDng h3p, phân tích và phương pháp chuyên gia đV xét đốn phù h3p v>i tư duy

bi n ch ng và l&ch sk Các k#t qu' phân tích d= li u đư3c sk d.ng đV trình bày k#t qu' nghiên c u Z các phJn ti#p theo c?a đ+ tài

6 Nh4ng đĩng gĩp mei cca đ_ tài

Trên cơ sZ phân tích, đánh giá th c tr5ng h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD c' v+ ch# đK k# tốn qua các th`i kỳ và th c t# th c hi n cũng như kinh nghi m c?a các nư>c trên th# gi>i, lu n án đã tDng h3p, phân tích, đánh giá và đưa ra các quan điVm cũng như các gi'i pháp ch? y#u nhgm hồn thi n h

th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam trong ngIn h5n và dài h5n Các vBn ñ+ mà ñ+ tài ñ+ c p có ý nghĩa c' v+ lý lu n khoa h*c

và th c tizn trong c' ngIn h5n và dài h5n C thV, lu n án có các ñóng góp ch? y#u sau:

H H th ng hóa và làm rõ hơn nh=ng vBn ñ+ lý lu n cơ b'n v+ TK và h

th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p

H Phân tích và ñánh giá mKt cách khách quan nh=ng tYn t5i c?a h th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

H Nghiên c u 'nh hưZng c?a các nhân t ch? quan và khách quan tác ñKng t>i h th ng TKKT doanh nghi p SXKD

H ð+ xuBt các gi'i pháp và ñi+u ki n th c hi n gi'i pháp hoàn thi n và xây

d ng h th ng TKKT hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

7 K t c#u cca ñ_ tài

V>i tên g*i “Nghiên c u h th ng tài kho n k toán áp d ng trong các

doanh nghi p s n xu"t # kinh doanh $ Vi t Nam", ngoài mZ ñJu, k#t lu n, danh

m.c b'ng biVu, sơ ñY, ph l.c, danh m.c tài li u tham kh'o, lu n án ñư3c chia làm

4 chương:

Chương 1: TDng quan nghiên c u v+ h th ng tài kho'n k# toán doanh nghi p; Chương 2: Cơ sZ lý lu n v+ tài kho'n k# toán và h th ng tài kho'n k# toán áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD;

Chương 3: K#t qu' nghiên c u v+ h th ng tài kho'n k# toán hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam;

Chương 4: Th'o lu n k#t qu' nghiên c u và ñ+ xuBt gi'i pháp hoàn thi n h th ng tài kho'n k# toán hi n hành áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam

CHƯƠNG 1 TCNG QUAN NGHIÊN CFU VG HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN

DOANH NGHIHP

Trong ñi+u ki n kinh t# th& trư`ng ñ&nh hư>ng XHCN và trư>c xu th# hKi

nh p kinh t# qu c t# có s qu'n lý c?a Nhà nư>c bgng pháp lu t ñòi h9i Nhà nư>c

và các doanh nghi p ph'i ñDi m>i và hoàn thi n h th ng công c qu'n lý tài chính, trong ñó có h th ng k# toán MKt h th ng k# toán doanh nghi p là s k#t h3p c?a nhi+u thành phJn, y#u t khác nhau, trong ñó h th ng TKKT có thV ñư3c coi như

là thành phJn quan tr*ng c?a h th ng k# toán doanh nghi p, có 'nh hưZng chi ph i t>i các thành phJn khác c?a h th ng k# toán ñó H th ng TKKT giúp cho ngư`i làm k# toán t5i doanh nghi p có thV phân lo5i và h th ng hóa ñư3c thông tin v+ tình hình tài s'n, nguYn hình thành tài s'n và các ho5t ñKng kinh t# tài chính Z doanh nghi p ph.c v cho công tác qu'n lý c?a Nhà nư>c, c?a các ngành và c?a tPng doanh nghi p Thông qua h th ng TKKT và phương pháp ghi chép, ph'n ánh các nghi p v kinh t# tài chính phát sinh vào các TKKT trong h th ng TKKT sn giúp cho vi c t5o l p thông tin k&p thòi ñV l p BCTC ph.c v cho doanh nghi p và cho các ñ i tư3ng sk d.ng BCTC

Nghiên c u v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD ñư3c th c hi n Z hJu h#t các nư>c trên th# gi>i q các nư>c ñã và ñang phát triVn, cùng v>i s phát triVn c?a n+n kinh t# th& trư`ng, h th ng k# toán, trong ñó có h th ng TKKT doanh nghi p SXKD, do các doanh nghi p t xây d ng trên cơ sZ các CMKT H th ng TKKT doanh nghi p thư`ng xuyên ñư3c nghiên c u, bD sung, ska ñDi và ngày càng ñư3c hoàn thi n nhgm ñáp ng yêu cJu cung cBp thông tin cho qu'n lý Vi c nghiên

c u hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p ñư3c triVn khai Z các cơ quan, tD ch c

và Z các doanh nghi p SXKD ph thuKc vào vi c nghiên c u, xây d ng ñV ban hành

h th ng k# toán doanh nghi p c?a tPng qu c gia

Xét v+ l&ch sk, TKKT và h th ng TKKT ñư3c ñ+ c p tP rBt lâu trên th# gi>i Nh=ng ngư`i Italia tiên phong trong th`i kỳ Ph.c hưng (tP th# k‡ 14 ñ#n th# k‡ 16)

ñư3c coi là cha ñ• c?a k# toán hi n ñ5i Chính h* ñã có nh=ng ñóng góp tích c c trong vi c ñưa các ho5t ñKng và giao d&ch thương m5i lên mKt tJm cao m>i v>i cách tìm ki#m l3i nhu n t i ưu hơn H* cũng là nh=ng ngư`i ñJu tiên sk d.ng ch= s Ž

r p ñV ghi nh n các TK kinh doanh H mKt bư>c ti#n vư3t b c so v>i vi c sk d.ng ch= s La mã H* lưu gi= các b'n ghi chép kinh doanh như là v n và n3 trên ph5m

vi rKng H mKt bư>c ti#n ñ#n k# toán kép

Trong s nh=ng ngư`i Italia th`i Ph.c hưng, Luca Pacioli (sinh kho'ng năm 1.445) ñư3c bi#t ñ#n là mKt ngư`i am hiVu v+ văn hóa, hKi h*a, toán h*c, kinh doanh, y h*c, âm nh5c, khoa h*c quân s , lu t pháp, ngo5i ng=, Vào kho'ng năm 1.494, Pacioli công b cu n sách “Summa de Arithmetica, Geometria, Proportioni

et Proportionalita” (Everything About Arithmetic, Geometry and Proportion); trong

ñó li t kê và hư>ng dsn các hiVu bi#t ñương ñ5i v+ toán h*c và k# toán ch| là mKt trong 5 ch? ñ+ ñư3c ñ+ c p ñ#n Ch? ñ+ k# toán gYm 36 chương ngIn v>i tiêu ñ+

"De Computis et Scripturis" ("Of Reckonings and Writings")

H th ng TKKT kép ra ñ`i giúp cho vi c lưu gi= và ph'n ánh các b'n bullae

có h th ng hơn, nó buKc các nghi p v phát sinh ph'i ñư3c ghi 2 lJn vào tài kho'n: mKt lJn ghi bên N3 (debit) và mKt lJn ghi bên Có (credit) Nh` có s ra ñ`i c?a h

th ng TKKT kép mà ngành k# toán ñã phát triVn vư3t b c H th ng k# toán kép ñã trZ thành nguyên tIc k# toán cơ b'n V+ sau, có thêm các nghiên c u khác như

"How To Keep a Perfect AcCompte Of Debitour and Creditour" c?a James Peele năm 1553, "English System Of Book Keeping" c?a Edward Jones năm 1795 Cho ñ#n nay, các ý tưZng cơ b'n c?a k# toán kép vsn còn nguyên giá tr& và ñư3c v n d.ng h#t s c khoa h*c k#t h3p v>i các phương ti n tính toán hi n ñ5i

Trên th# gi>i hi n nay tYn t5i hai xu hư>ng xây d ng h th ng TKKT Xu hư>ng th nhBt là các qu c gia xây d ng và ban hành mKt h th ng TKKT th ng nhBt áp d.ng cho m*i doanh nghi p trong n+n kinh t# Xu hư>ng th hai là các qu c gia không xây d ng và ban hành h th ng TKKT mà các doanh nghi p t xây d ng

h th ng TKKT riêng áp d.ng cho ñơn v& c?a mình v>i ñi+u ki n ph'i ñ'm b'o tuân

th? pháp Lu t K# toán, CMKT và các quy ñ&nh có liên quan do Nhà nư>c hopc cơ quan, tD ch c có th^m quy+n ban hành

Vi t Nam ñi theo xu hư>ng xây d ng h th ng TKKT th ng nhBt áp d.ng cho các doanh nghi p SXKD Theo ñó, m‰i TKKT có mã hi u riêng, tên riêng và ñư3c sIp x#p theo tPng nhóm, tPng lo5i ñV ti n cho vi c theo dõi thông tin, tDng h3p thông tin và mã hóa thông tin k# toán M‰i TKKT ñư3c quy ñ&nh nKi dung ph'n ánh, các TKKT chi ti#t, phương pháp k# toán các nghi p v kinh t# ch? y#u,

m i quan h gi=a các TK trong tPng lo5i, tPng nhóm và gi=a các TK v>i nhau Theo Lu t K# toán (năm 2003), h th ng TKKT gYm các TKKT cJn sk d.ng M‰i ñơn v& k# toán ph'i sk d.ng mKt h th ng TKKT (ði+u 23) ðơn v& k# toán ph'i căn

c vào h th ng TKKT do BK Tài chính quy ñ&nh ñV ch*n h th ng TKKT áp d.ng

Z ñơn v& và ñư3c chi ti#t các TKKT ñã ch*n ph.c v cho yêu cJu qu'n lý c?a ñơn v& (ði+u 24)

Qua tDng h3p các tài li u, bài vi#t ñã thu th p ñư3c, có thV thBy hJu h#t các tác gi', nhà nghiên c u trong nư>c ñ+u ñánh giá cao nh=ng ưu ñiVm c?a mKt h

th ng TKKT áp d.ng cho doanh nghi p SXKD trên nhi+u phương di n khác nhau

tP vi c thu th p, xk lý ñ#n sk d.ng thông tin k# toán Cũng theo h*, vi c xây d ng

và v n hành h th ng TKKT áp d.ng cho doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam hi n nay còn nhi+u ñiVm bBt h3p lý, gây khó khăn cho công tác k# toán Z các doanh nghi p Theo ch# ñK hi n hành, BK Tài chính ban hành mKt h th ng TKKT doanh nghi p th ng nhBt, sau ñó, căn c vào ñpc ñiVm SXKD, ñpc ñiVm v+ quy mô, ñpc thù trong tPng ngành, tPng lĩnh v c, tPng doanh nghi p c thV, BK Tài chính ti#p t.c xây d ng và ban hành các h th ng TKKT khác nhau áp d.ng cho tPng lo5i hình doanh nghi p, tPng ngành V y nên, xuBt phát tP mKt h th ng TKKT doanh nghi p th ng nhBt ban hành theo Quy#t ñ&nh s 15/2006 cho t>i nay, Z Vi t Nam ñang tYn t5i nhi+u h th ng TKKT khác nhau và chưa tăng cư`ng tính ch? ñKng, linh ho5t và t ch&u trách nhi m c?a doanh nghi p trong vi c t xây d ng h th ng TKKT phù h3p ñV áp d.ng cho chính doanh nghi p c?a mình TYn t5i này phát sinh

do h th ng TKKT doanh nghi p hi n hành quy ñ&nh doanh nghi p ph'i th c hi n

th ng nhBt chi ti#t TK các cBp, n#u mu n sk d.ng khác các TK các cBp do Nhà nư>c quy ự&nh ph'i có s chBp thu n c?a BK Tài chắnh, quy ự&nh này ựã làm tăng th? t.c hành chắnh không cJn thi#t

q Vi t Nam, h th ng TKKT áp d.ng cho doanh nghi p SXKD ựã ựư3c ban hành, áp d.ng và không ngPng ựư3c ska ựDi, bD sung cho thắch ng v>i yêu cJu qu'n lý và s phát triVn ựa d5ng và ựDi m>i c?a các ho5t ựKng kinh doanh trong n+n kinh t# th& trư`ng Tuy nhiên, khi v n d.ng trong th c t#, h th ng TKKT theo quy ự&nh hi n hành áp d.ng cho các doanh nghi p SXKD vsn bKc lK nh=ng ựiVm y#u cJn khIc ph.c và hoàn thi n phù h3p v>i thông l các nư>c nhgm ựáp ng ngày mKt

t t hơn nhu cJu k# toán c?a doanh nghi p cũng như nh=ng yêu cJu qu'n lý c?a Nhà nư>c v+ tài chắnh, k# toán đã có khá nhi+u công trình trong nư>c nghiên c u v+ TKKT và h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD ựư3c công b , trong ựó, ch? y#u là giáo trình c?a các trư`ng ự5i h*c như H*c vi n Tài chắnh, đ5i h*c Kinh t# Qu c dân, đ5i h*c Kinh t# Thành ph HY Chắ Minh, đ5i h*c Thương m5i, đ5i h*c MZ Hà NKi, Ầ Ngoài ra, các nghiên c u v+ h th ng TKKT doanh nghi p còn ựư3c ựăng t'i trên trên mKt s t5p chắ chuyên ngành (T5p chắ k# toán, T5p chắ Tài chắnh, T5p chắ Kinh t# phát triVn, Ầ) Có thV kV ự#n ự+ tài nghiên c u

cBp bK (BK Tài chắnh) Ộđ(i m)i h* th ng TKKT th ng nh,tỢ 56 do PGS.TS Võ

đình H'o ch? nhi m nghi m thu năm 1989 Tuy nhiên, ự+ tài này ự+ c p ự#n h

th ng TKKT th ng nhBt trong giai ựo5n n+n kinh t# k# ho5ch hóa t p trung, bao

cBp Ti#p ựó là ự+ tài cBp bK (BK Giáo d.c & đào t5o) ỘHoàn thi*n h* th ng TKKT

th ng nh,t áp d1ng trong các doanh nghi*p SXKD 6 Vi*t NamỢ 40 do GS.TS

Nguyzn Văn Công ch? nhi m, nghi m thu năm 2003 Tuy nhiên, ự+ tài này m>i ự+

c p ự#n vi c hoàn thi n h th ng TKKT trư>c khi BK Tài chắnh ban hành h th ng TKKT trong CđKT doanh nghi p ban hành theo Quy#t ự&nh 15/2006/Qđ H BTC ngày 20/3/2006 24 đV có thV hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p áp d.ng cho doanh nghi p SXKD hi n hành cho phù h3p v>i thông l qu c t# và phù h3p v>i ựi+u ki n c?a Vi t Nam cJn ph'i ựưa ra ựư3c nh=ng quan ựiVm và gi'i pháp hoàn thi n h3p lý Các quan ựiVm và gi'i pháp này ph'i mang tắnh k# thPa, ti#p thu

và phát huy ñư3c nh=ng kinh nghi m, tri th c c' v+ lý lu n cũng như th c tizn v+

h th ng TKKT doanh nghi p Mu n v y, cJn thi#t ph'i nghiên c u, h th ng hóa ñư3c nh=ng quan ñiVm, nh=ng k#t qu' nghiên c u, ñánh giá v+ h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam cũng như thông l c?a các nư>c trên th# gi>i; tP

ñó ñúc rút ra nh=ng bài h*c kinh nghi m cho quá trình hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p Vi t Nam, c thV như sau:

T5i Vi t Nam, các công trình nghiên c u, ñánh giá v+ h th ng TKKT doanh nghi p c?a các nhà khoa h*c trong nư>c khá ña d5ng, có thV khái quát vi c nghiên

c u h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh SXKD trên các mpt sau:

H V tác gi8 c9a các công trình nghiên c u: Tác gi' c?a các ñánh giá này

phJn l>n là giáo viên gi'ng d5y v+ k# toán Z các cơ sZ ñào t5o b c ñ5i h*c, cao ñ~ng

có ñào t5o k# toán, các chuyên gia xây d ng CðKT; nh=ng ngư`i tr c ti#p làm k# toán, qu'n tr& doanh nghi p, các cá nhân, doanh nghi p xây d ng ñV bán phJn m+m k# toán doanh nghi p Các nghiên c u ñư3c th c hi n trong quá trình nghiên c u, ñào t5o và trong th c t# tD ch c công tác k# toán c?a doanh nghi p

V ph m vi và ñ i tư ng nghiên c u: Các nghiên c u h th ng TKKT bao

gYm c' nh=ng nghiên c u v+ mpt lý lu n cũng như nh=ng công trình ñã kh'o sát Z các doanh nghi p SXKD TP ñó, các nghiên c u này ñưa ra nhi+u quan ñiVm, gi'i pháp hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD khác nhau ch? y#u theo mKt trong hai lo5i: (i) Ki#n ngh& Nhà nư>c sn nghiên c u, xây d ng ñV ban hành h

th ng TKKT doanh nghi p trên quan ñiVm hKi nh p, ñơn gi'n, dz hiVu, phù h3p v>i các chính sách tài chính, thu# và các quy ñ&nh pháp lý có liên quan, ñYng th`i ph'i

th t linh ho5t, phù h3p v>i tính ña d5ng c?a các lo5i hình doanh nghi p nhgm ñáp

ng ñư3c yêu cJu qu'n lý c?a Nhà nư>c và doanh nghi p TP ñó, ñưa ra các gi'i pháp mang tính tDng thV và mang tính c thV; (ii) Ki#n ngh& hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p hi n hành và ñưa ra các gi'i pháp c thV có nKi dung như bD sung TKKT, thay ñDi nKi dung ph'n ánh c?a TKKT và ki#n ngh& phương pháp k# toán chưa phù h3p hopc do phát sinh m>i trong th c t# nhgm ñáp ng yêu cJu c?a

th c t#

V tính ch,t và ý nghĩa c9a các công trình nghiên c u: Do ñ i tư3ng

nghiên c u ña d5ng nên nên tính chBt và ý nghĩa c?a các công trình nghiên c u này cũng rBt khác nhau như các nghiên c u mang tính khoa h*c ñư3c ñăng trên các t5p chí chuyên ngành hay các công trình nghiên c u c?a các BK, ngành ði+u ñó thV

hi n s quan tâm c?a nhi+u ñ i tư3ng khác nhau t>i vi c hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam hi n nay Các nghiên c u này cũng ñem l5i nhi+u kinh nghi m và ñóng góp có giá tr& cho vi c hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p sau này

H V các quan ñi?m và gi8i pháp ñ c@p:

Các công trình ñã công b có thV phân ra 2 nhóm: Nhóm các quan ñiVm và gi'i pháp c thV và nhóm các quan ñiVm và gi'i pháp tDng thV

Nhóm các công trình ñ+ c p ñ#n các quan ñiVm và gi'i pháp mang tính c thV thư`ng ch| nêu lên nh=ng nhìn nh n và ñánh giá c?a mình v+ mKt nKi dung,

th m chí v+ cách th c h5ch toán c?a mKt tài kho'n c thV Ch~ng h5n, ñ i v>i k#

toán chi phí SXKD, trong bài vi#t ñăng trên T5p chí K# toán tháng 11/1998, “V chi

phí kh,u hao phương ti*n trong doanh nghi*p v@n t8i ô tô” 67 , TS Nguyzn Vi#t

Ti#n cho rgng, vi c k# toán chi phí khBu hao phương ti n v n t'i trong các doanh nghi p kinh doanh v n t'i ô tô theo CðKT hi n hành trên TK 627 H Chi phí s'n xuBt chung theo hư>ng t p h3p tDng chi phí khBu hao phương ti n sau ñó phân bD cho tPng ho5t ñKng là không phù h3p v>i ñpc thù kinh doanh c?a các doanh nghi p này

vì kho'n chi phí này chi#m t‡ tr*ng l>n trong tính giá thành d&ch v v n t'i, có thV h5ch toán tr c ti#p cho tPng ñ i tư3ng t p h3p chi phí (v n t'i hàng hóa, v n t'i hành khách)

Tương ñYng v>i quan ñiVm này nhưng khái quát hơn, theo TS TrJn Quý

Liên trong bài vi#t ñăng trên T5p chí K# toán tháng 10/2001, “Gi8i pháp hoàn thi*n

h* th ng TKKT h ch toán chi phí SXKD” 59 , cho rgng, cJn thi#t ph'i bD sung

thêm TK 624 H Chi phí khBu hao máy móc, thi#t b& chuyên dùng ñV áp d.ng v>i nhi+u doanh nghi p khác nhau mà không riêng cho doanh nghi p kinh doanh v n t'i Ngoài ra, TS TrJn Quý Liên còn ki#n ngh& là cJn thi#t ph'i th ng nhBt h th ng

TKKT trong doanh nghi p, ñpc bi t là các TK theo dõi chi phí SXKD ðYng th`i,

TS TrJn Quý Liên cũng ñưa ra phương hư>ng xây d ng h th ng TKKT ñV h‰ tr3 tích c c cho vi c phân lo5i chi phí theo ñ&nh phí và bi#n phí, nhgm t5o ñi+u ki n thu n l3i cho vi c xác ñ&nh ñiVm hòa v n và giá bán c?a s'n ph^m, nhgm thu hxp kho'ng cách gi=a k# toán tài chính và k# toán qu'n tr&

Trong lu n án ti#n st v>i ñ+ tài “Hoàn thi*n h* th ng kC toán tài chính ph1c

v1 quy trình qu8n lý thuC trong các doanh nghi*p Vi*t nam hi*n nay”, ð5i h*c Kinh

t# thành ph HY Chí Minh, năm 2007 64 , tác gi' Nguyzn Thanh Sơn ki#n ngh&, ñV cung cBp thông tin h=u ích cho quá trình ghi chép và h5ch toán theo hai m.c tiêu c?a k# toán tài chính và m.c tiêu k# toán thu#, cJn thi#t ph'i bD sung thêm các TKKT ñV ph'n ánh các kho'n chi phí ñã phát sinh nhưng doanh nghi p không ñư3c tính vào chi phí khi tính thu nh p ch&u thu# TNDN theo quy ñ&nh c?a pháp lu t v+ thu# TNDN quy ñ&nh như chi phí lãi vay, chi phí qu'ng cáo, ti#p th&, khuy#n mãi, ti#p tân, khánh ti#t, chi phí giao d&ch ñ i ngo5i, chi phí ti+n ph5t do vi ph5m pháp

lu t, chi phí nguyên v t li u phát sinh trên ñ&nh m c, … TP ñó giúp cho doanh nghi p có căn c xác ñ&nh l3i nhu n k# toán trư>c thu# và thu nh p ch&u thu# TNDN ñV l p BCTC và quy#t toán thu# TNDN

HJu h#t các nghiên c u v+ chi phí SXKD ñ+u nhBt trí v>i quan ñiVm cJn ph'i

th ng nhBt TKKT ph'n ánh chi phí SXKD cho tBt c' các doanh nghi p, theo hư>ng chia thành hai nhóm TK chi phí: nhóm TK ph'n ánh các kho'n m.c, y#u t chi phí

cơ b'n và nhóm TK ph'n ánh các kho'n m.c, y#u t chi phí mang tính ñpc thù c?a tPng lĩnh v c SXKD do doanh nghi p t triVn khai sao cho phù h3p v>i dpc ñiVm SXKD c?a mình

ð i v>i k# toán các kho'n d phòng, các tác gi' như PGS.TS Nguyzn Văn

Công trong bài vi#t ñăng trên T5p chí K# toán tháng 2/1999, “Suy nghĩ v h ch toán

dF phòng gi8m giá trong CðKT hi*n hành” 39 , TS Nghiêm Th& Hà trong bài vi#t

ñăng trên T5p chí K# toán tháng 6/2002, “N i dung chi phí qu8n lý doanh nghi*p

hi*n nay” 55 , TS Nguyzn Vi#t L3i trong bài vi#t ñăng trên T5p chí K# toán tháng

6/2002, “Các chính sách tài chính thuC kC toán trong xK lý các kho8n dF phòng

6 doanh nghi*pỢ 60 , ự+u ki#n ngh& rgng cJn có TK và phương pháp h5ch toán

th ng nhBt cho các kho'n d phòng Z doanh nghi p, ựYng th`i, cũng cJn có s

th ng nhBt gi=a nKi dung, b'n chBt d phòng v>i các ch# ựK tài chắnh, CđKT và CMKT v+ d phòng MKt s ki#n ngh& này ựã ựư3c v n d.ng trong CđKT d phòng hi n nay

Bên c5nh nh=ng ki#n ngh& v+ bD sung, ska ựDi TKKT, còn có khá nhi+u ki#n ngh& liên quan ự#n tên g*i và tr t t sIp x#p các TKKT trong h th ng TKKT doanh

nghi p Trong trong lu n văn cao h*c v>i ự+ tài ỘHoàn thi*n h* th ng TKKT áp

d1ng trong các doanh nghi*p s8n xu,tỢ, năm 1998, tác gi' Bùi Th& Minh Thuý H

H*c vi n Tài chắnh 74 cho rgng còn khá nhi+u tên g*i TK chưa ph'n ánh ựúng nKi dung c?a TKKT, tr t t sIp x#p các TKKT thì chưa h3p lý, còn thi#u tắnh liên t.c

và không thu n l3i cho các doanh nghi p khi sk d.ng

đ i v>i TK lo5i 4 H NguYn v n ch? sZ h=u, trong lu n án ti#n st v>i ự+ tài

ỘHoàn thi*n h* th ng kC toán trong các doanh nghi*p SXKD ựa ngành 6 Vi*t NamỢ, năm 2003, tác gi' Lê H=u T&nh, đ5i h*c Kinh t# thành ph HY Chắ

Minh 68 cũng ựã kh'o sát, ự i chi#u v>i h th ng TKKT BK Tài chắnh ban hành 10 CMKT ự3t 1, ự3t 2 và cho rgng h th ng TKKT chưa phù h3p v>i doanh nghi p SXKD ựa ngành ngh+ và ựánh giá rgng rBt ắt các doanh nghi p SXKD ựa ngành có quy mô l>n sk d.ng và v n d.ng tương ự i có hi u qu' d a trên h th ng TKKT

hi n hành, ựó là do BK Tài chắnh chưa bao quát h#t nh=ng ựpc thù ho5t ựKng trong doanh nghi p SXKD ựa ngành

Cũng v>i các TK lo5i 4, trong lu n án ti#n st v>i ự+ tài ỘHoàn thi*n h*

th ng kC toán Vi*t Nam trong ựi u ki*n thL trư ng ch ng khoán Vi*t Nam ựi vào

ho t ự ngỢ, năm 2004, tác gi' Nguyzn Xuân Hưng, đ5i h*c Kinh t# thành ph HY

Chắ Minh 58 ựã có ki#n ngh& ự i v>i công ty cD phJn (lo5i hình doanh nghi p ngày càng phD bi#n) ựV ph'n ánh v n ch? sZ h=u ựư3c hình thành tP s ti+n mà cD ựông

ựã mua cD phi#u và ựư3c bD sung tP k#t qu' ho5t ựKng SXKD

đ i v>i các TK ph'n ánh các kho'n ph'i thu, ph'i tr' và TK ph'n ánh TSCđ

tác gi' đào Th& Minh Thanh, trong lu n án ti#n st c?a mình v>i ự+ tài ỘGi8i pháp

hoàn thi*n h* th ng kC toán Vi*t Nam trong quá trình h i nh@p kinh tC qu c tCỢ,

năm 2006, H*c vi n Tài chắnh 73 ki#n ngh& cJn bD sung các TK ph'i thu, ph'i tr' chi ti#t theo hai lo5i ph'i thu ngIn h5n và dài h5n

Bên c5nh các nghiên c u mang tắnh c thV, Z Vi t Nam cũng ựã có mKt vài công trình nghiên c u v+ tài kho'n và h th ng TKKT doanh nghi p SXKD mang tắnh tDng thV, hư>ng t>i vi c xây d ng và hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam Trư>c tiên, có thV kV ự#n ự+ tài nghiên c u cBp bK (BK Tài

chắnh) Ộđ(i m)i h* th ng TKKT th ng nh,tỢ 56 do PGS.TS Võ đình H'o ch?

nhi m nghi m thu năm 1989 Do công trình này ựư3c nghiên c u tP nh=ng năm

cu i th p niên 80 c?a th# kẬ trư>c nên ch| ự+ c p ự#n h th ng TKKT th ng nhBt trong giai ựo5n n+n kinh t# k# ho5ch hóa t p trung, bao cBp PGS.TS Nguyzn Văn

Công và các cKng s trong ự+ tài cBp bK (BK Giáo d.c & đào t5o) ỘHoàn thi*n h*

th ng TKKT th ng nh,t áp d1ng trong các doanh nghi*p SXKD 6 Vi*t NamỢ 40 ,

nghi m thu năm 2003 Tác gi' ựã tDng h3p các công trình nghiên c u trong nư>c và

qu c t# nghiên c u v+ TKKT doanh nghi p SXKD; nghiên c u h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z mKt s nư>c trên th# gi>i và Z Vi t Nam theo CđKT hi n hành và qua các th`i kỳ TP ựó tDng k#t, ựánh giá h th ng TKKT doanh nghi p SXKD, ự+ xuBt quan ựiVm và gi'i pháp toàn di n nhgm ựáp ng yêu cJu hKi nh p nhưng phù h3p v>i ựi+u ki n c?a Vi t Nam Tác gi' ự+ xuBt Nhà nư>c xây d ng và ban hành h th ng TKKT ựV th ng nhBt áp d.ng cho tBt c' các doanh nghi p thuKc m*i lĩnh v c kinh doanh và thuKc m*i lo5i hình doanh nghi p mà không có s phân

bi t quy mô doanh nghi p Trong ựó, tác gi' ki#n ngh& cJn quy ự&nh rõ các vBn ự+

mà doanh nghi p ựư3c ch? ựKng, linh ho5t ựV tránh tình tr5ng c ng nhIc ph'i áp d.ng th ng nhBt các TK cBp 1, cBp 2, cBp 3 như theo quy ự&nh hi n hành đYng th`i tác gi' ựã ựưa ra mKt danh m.c h th ng TKKT doanh nghi p SXKD th ng nhBt mang tắnh tham kh'o cho các ngành, các lĩnh v c, quy mô và lo5i hình doanh nghi p khác nhau gIn v>i các ựi+u ki n th c hi n gi'i pháp Các quan ựiVm và gi'i pháp hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p Z Vi t Nam c?a GS.TS Nguyzn Văn Công có ý nghĩa khoa h*c và th c tizn cao, trư>c mIt cũng như lâu dài

V+ các gi'i pháp tDng thV tác gi' ki#n ngh& cách th c BK Tài chính triVn khai xây d ng và hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD theo hư>ng h th ng này ph'i th ng nhBt v+ tên g*i, mã hi u, nKi dung ph'n ánh, cách th c ghi chép và ph'i mang tính khái quát cao Trên cơ sZ h th ng TKKT th ng nhBt, các doanh nghi p, tDng công ty sn l a ch*n và xây d ng danh m.c các TKKT và c thV hóa cách th c ghi chép cho phù h3p v>i ñơn v& c?a mình Các doanh nghi p không cJn ph'i mZ thêm TK cBp 1 và có thV mZ thêm các TK cBp 2, cBp 3 ñV ñáp ng yêu cJu qu'n lý mà không ph'i xin và ñư3c s chBp thu n c?a BK Tài chính Tác gi' còn ki#n ngh& ph'i th ng nhBt cách ñpt mã hi u và tên g*i c?a TK; xây d ng nKi dung

và phương pháp ph'n ánh c?a các TK; xây d ng l5i tr t t các TK trong tPng lo5i gIn vi c thu th p thông tin ph.c v cho vi c l p BCTC

V+ các gi'i pháp c thV, tác gi' ñã ki#n ngh& hoàn thi n các TK trong tPng lo5i TK, nhóm TK rBt xác ñáng, có cơ sZ khoa h*c Nhi+u gi'i pháp hoàn thi n c?a tác gi' ñã ñư3c ti#p thu, ch|nh ska trong Quy#t ñ&nh s 15/2006 (thay th# cho Quy#t ñ&nh s 1141/1995) như tên c?a lo5i TK, nhóm TK, bD sung các TK và nKi dung c?a các TK

Tóm l i, TDng h3p các công trình nghiên c u hoàn thi n h th ng TKKT

doanh nghi p SXKD Z trong và ngoài nư>c cho thBy các công trình nghiên c u trong nư>c ñã ñưa ra ñư3c nhi+u ki#n ngh& có giá tr& lý lu n và th c tizn cao Các ki#n ngh& này có hai lo5i: (i) Các ki#n ngh& mang tính c thV nhìn chung ch| ñem l5i nh=ng thay ñDi nh9 trong h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n hành và chưa t5o ra ñư3c s chuyVn bi#n mang tính ñKt phá HJu h#t các tác gi' ch| t p trung vào

vi c hoàn thi n các TKKT, còn có các nKi dung chưa phù h3p, chưa hoàn ch|nh trong h th ng TKKT doanh nghi p hi n hành như bD sung, ska ñDi các TK hopc phương pháp k# toán cho phù h3p và th ng nhBt gi=a ch# ñK và th c tizn, th ng nhBt gi=a CMKT và ch# ñK tài chính và các CMKT hi n nay; (ii) Có ít công trình nghiên c u mang tính tDng thV ThuKc lo5i này, ñiVn hình là công trình nghiên c u c?a GS.TS Nguyzn Văn Công Tác gi' ñã nghiên c u và ñưa ra các quan ñiVm, gi'i pháp hoàn thi n vPa mang tính tDng thV, vPa mang tính c thV và ñi+u ki n ñV th c

hi n các gi'i pháp hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam Tuy nhiên v>i gi'i pháp Nhà nư>c cJn xây d ng h th ng TKKT th ng nhBt ñV áp d.ng cho tBt c' các doanh nghi p SXKD thuKc m*i lĩnh v c, m*i lo5i hình và không phân bi t quy mô sn gpp ph'i các khó khăn như:

H S lư3ng các TKKT cJn quy ñ&nh sn rBt nhi+u do các lĩnh v c SXKD có rBt nhi+u mà Nhà nư>c ph'i bao quát h#t không ch| cho các lo5i hình doanh nghi p SXKD mà còn c' các doanh nghi p ñpc thù (doanh nghi p b'o hiVm, công ty ch ng khoán, công ty qu'n lý qut, qut ñJu tư ñ&a phương, công ty sD s ) Ngay trong lĩnh

v c SXKD thì quy trình công ngh SXKD cũng khác nhau rBt nhi+u như dJu khí,

ñi n l c, vizn thông, … ðYng th`i rBt nhi+u nghi p v kinh t# ñang và sn phát sinh

ña d5ng, ph c t5p như k# toán công c tài chính, k# toán công c phát sinh cho m.c ñích thương m5i hopc cho m.c ñích phòng ngPa r?i ro, … và các CMKT, chính sách, ch# ñK kinh t#, tài chính, thu# thư`ng xuyên ñư3c c p nh t, ñDi m>i ñòi h9i Nhà nư>c ph'i nghiên c u, hư>ng dsn k&p th`i là khó kh' thi do nguYn nhân l c có h5n

H V>i h th ng TKKT th ng nhBt mà không c thV hóa theo tPng lĩnh v c ñpc thù c?a tPng ngành, lo5i hình và quy mô doanh nghi p theo ñ+ xuBt c?a tác gi'

sn làm cho h th ng TKKT ph c t5p, cYng k+nh khi triVn khai trong th c t# và chưa tăng cư`ng tính ch? ñKng, linh ho5t c?a doanh nghi p trong vi c t xây d ng h

th ng TKKT cho phù h3p v>i doanh nghi p c?a mình, ñpc bi t là ñ i v>i các TK cBp 1

H Các h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam mà tác gi' nghiên

c u hoàn thi n (trong CðKT doanh nghi p ban hành theo Quy#t ñ&nh s 1141/1995

và các ch# dK k# toán ñpc thù trên cơ sZ tP Quy#t ñ&nh s 1141/1995) không ph'i là

h th ng TKKT doanh nghi p theo quy ñ&nh hi n hành (Quy#t ñ&nh s 15/2006 và các CðKT ñpc thù trên cơ sZ Quy#t ñ&nh s 15/2006)

Th c t# cho thBy, các năm qua ñã có khá nhi+u công trình nghiên c u v+ h

th ng TKKT doanh nghi p SXKD, các công trình này ch? y#u do BK Tài chính

th c hi n dư>i d5ng ch# ñK làm cơ sZ pháp lý cho các doanh nghi p triVn khai áp

d.ng trong công tác k# toán Tuy nhiên h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD hi n hành còn quá ph c t5p, chYng chéo, c ng nhIc, chưa phát huy ñư3c tính ch? ñKng và t ch&u trách nhi m c?a các doanh nghi p Trong h th ng TKKT doanh nghi p SXKD hi n nay còn nhi+u h th ng TKKT khác nhau, chưa có

s th ng nhBt v+ tên g*i, mã hi u, chưa ñư3c hư>ng dsn k&p th`i, phù h3p ñV ñáp

ng yêu cJu c?a th c t# và ñ'm b'o tuân th? các chính sách, ch# ñK v+ tài chính, thu# khi có bD sung, ska ñDi ði+u này chưa th c s thu n l3i cho ngư`i làm k# toán

Z doanh nghi p, cho các cơ quan qu'n lý Nhà nư>c, các cơ sZ ñào t5o k# toán và chưa ñáp ng ñư3c yêu cJu hKi nh p

Vì v y, hoàn thi n h th ng TKKT áp d.ng trong các doanh nghi p SXKD Z

Vi t Nam là mKt nKi dung quan tr*ng trong quá trình hoàn thi n h th ng k# toán

Vi t Nam, t5o ñi+u ki n thu n l3i cho ngư`i làm k# toán và các cơ quan, cá nhân và

tD ch c có liên quan, ñYng th`i góp phJn thúc ñ^y quá trình hKi nh p c?a n+n kinh t# ðây là mKt ñòi h9i có tính th`i s , cBp bách

Vi c nghiên c u hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z Vi t Nam là h#t s c cJn thi#t, mang tính tDng thV theo ñ&nh hư>ng xác ñ&nh rõ các nKi dung Nhà nư>c cJn quy ñ&nh th ng nhBt ñV th c hi n trong các doanh nghi p và các nKi dung doanh nghi p ñư3c ch? ñKng, linh ho5t ñV ñ'm b'o ñơn gi'n, dz hiVu

Vi c nghiên c u hoàn thi n h th ng TKKT doanh nghi p SXKD ph'i ñ'm b'o kh' năng tương thích c?a h th ng TKKT v>i các CMKT và thông l qu c t# trong quá trình hKi nh p Theo ñó, vi c nghiên c u h th ng TKKT doanh nghi p SXKD Z

Vi t Nam cJn xem xét, h*c h9i kinh nghi m c?a các nư>c trong khu v c và trên th# gi>i ñV thích nghi v>i môi trư`ng, ho5t ñKng kinh doanh trong nư>c và thích nghi v>i quá trình hKi nh p kinh t# khu v c và qu c t#

KMT LUPN CHƯƠNG 1

Chương 1 t p trung làm rõ nh=ng nghiên c u ñã công b c?a các nhà khoa h*c trong và ngoài nư>c v+ TKKT và h th ng TKKT nói chung và h th ng TKKT doanh nghi p SXKD doanh nói riêng TP ñó, ch| rõ kho'ng tr ng cJn ti#p t.c nghiên c u và xác l p vBn ñ+ nghiên c u c?a ñ+ tài “Nghiên c u h th ng tài kho'n

k# toán áp d.ng trong các doanh nghi p s'n xuBt H kinh doanh Z Vi t Nam"

CHƯƠNG 2

CƠ S9 LÝ LUPN VG TÀI KHOLN KM TOÁN VÀ HH THING TÀI KHOLN KM TOÁN ÁP DVNG TRONG CÁC DOANH NGHIHP SLN

XUYT $ KINH DOANH

2.1 K toán, khuôn kh\ pháp lu]t và các quy ñ+nh v_ k toán doanh nghi p

“K# toán là vi c thu th p, xk lý, kiVm tra, phân tích và cung cBp thông tin kinh t#, tài chính dư>i hình th c giá tr&, hi n v t và th`i gian lao ñKng”[62], nhưng k# toán không ph'i là lĩnh v c khoa h*c thuJn túy mà nó thuKc lo5i khoa h*c xã hKi v+ qu'n lý kinh t# Trong th c t#, k# toán ch&u s chi ph i c?a rBt nhi+u các y#u t như: hoàn c'nh kinh t#, văn hóa xã hKi, chính tr& và lu t pháp c?a m‰i qu c gia qua m‰i th`i kỳ khác nhau Nghiên c u l&ch sk phát triVn c?a k# toán qua các th`i kỳ khác nhau trên th# gi>i, ñ#n nay có thV khái quát mô hình k# toán thành 6 lo5i như

sau: mô hình k# toán ti+n mpt; mô hình k# toán dYn tích; mô hình k# toán ñKng;

mô hình k# toán tĩnh; mô hình k# toán vĩ mô; mô hình k# toán hi n t5i hóa 78 Sáu lo5i hình k# toán cơ b'n này tương ng v>i các cách th c k# toán khác nhau, tương

ng v>i các h th ng kinh t# khác nhau Vi c xác ñ&nh s khác bi t này nhgm xây

d ng CðKT cho phù h3p

Theo mô hình kC toán ti n mOt, vi c ñánh giá và h5ch toán tài s'n, nguYn

v n, doanh thu, chi phí và k#t qu' ho5t ñKng d a trên luYng ti+n ñơn v& th c thu và

th c chi Ti+n t là dBu hi u ch? y#u c?a các giao d&ch 44 Các kho'n thu, chi hay

bi#n ñKng v+ tài s'n c?a ñơn v& ch| ñư3c ghi nh n Z th`i ñiVm thu ñư3c ti+n hopc xuBt ti+n chi tr' th c t# mà không tính ñ#n th`i ñiVm phát sinh bi#n ñKng v+ tài s'n

ñó K# toán ti+n mpt có hai m.c ñích chính là tính toán giá tr& tài s'n ti+n mpt và ñánh giá k#t qu' tDng h3p theo v vi c hopc theo ho5t ñKng ñJu tư hoàn thành bgng cách so sánh ti+n thu vào và ti+n chi ra, và như v y, nh=ng thông tin v+ hi u qu' kinh doanh ch| cung cBp ñư3c vào lúc k#t thúc ho5t ñKng

Trong mô hình k# toán ti+n mpt không có khái ni m doanh thu và chi phí BZi ln, khái ni m v+ thu vào và chi ra có ý nghĩa chIc chIn và rõ ràng hơn khái

ni m thu nh p và chi phí Mpt khác k# toán thu nh p và chi phí ñòi h9i ph'i ñư3c ghi chép bgng phương pháp k# toán kép, ph c t5p hơn k# toán ti+n mpt ch| cJn ghi

sD bgng phương pháp ghi ñơn Ch| cJn mKt tài kho'n (thay vì 2 tài kho'n như k# toán kép), k# toán trên cơ sZ ti+n mpt có thV vPa ghi chép m*i nghi p v., vPa tính ñư3c k#t qu' c?a mKt th`i kỳ bgng cách trP s chi kh9i s thu sn có ñư3c ngay s

dư còn l5i c?a qut Tuy nhiên, k# toán ti+n mpt và k# toán kép không ph'i là hai y#u

t lo5i trP nhau mà trái l5i, n#u áp d.ng phương pháp ghi kép vào k# toán ti+n mpt

sn giúp cho ngư`i ñ*c báo cáo hiVu mKt cách dz dàng hơn s v n và l3i nhu n có ñư3c qua các th`i kỳ khác nhau

Mô hình k# toán ti+n mpt có như3c ñiVm là không cho phép xác ñ&nh ñư3c tBt c' quy mô c?a v n và nguYn v n (n#u góp bgng hi n v t), thi#u thông tin v+ các kho'n vay n3 và không cho phép ñánh giá ñư3c k#t qu' kinh doanh theo ñ&nh kỳ

Hi n nay, mô hình k# toán ti+n mpt không trZ thành k# toán chính th ng trong ho5t ñKng kinh doanh nhưng ñư3c sk d.ng trong quá trình k# toán ti+n và là cơ sZ l p Báo cáo lưu chuyVn ti+n t (BCLCTT) nhgm m.c ñích khIc ph.c h5n ch# c?a mô hình k# toán dYn tích

Theo mô hình kC toán dPn tích, vi c ghi chép k# toán căn c vào b'n chBt

c?a các giao d&ch và s ki n kinh t#, các giao d&ch và s ki n kinh t# ñã th c s phát sinh và hoàn thành, không ph thuKc vào s v n ñKng c?a các luYng ti+n c?a doanh nghi p M.c ñích c?a mô hình k# toán dYn tích là ñánh giá hi u qu' ho5t ñKng c?a ñơn v& theo ñ&nh kỳ Nguyên tIc k# toán là ñánh giá và h5ch toán tài s'n, nguYn

v n, doanh thu, chi phắ và k#t qu' ho5t ựKng d a trên cơ sZ phát sinh quy+n l3i và nghĩa v., bBt kV ựã thu hay chi ti+n hay chưa đánh giá s bi#n ựKng c?a tài s'n và nguYn v n thông qua nghi p v kinh t# phát sinh liên quan ự#n quy+n và nghĩa v c?a doanh nghi p mà không căn c vào ti+n nh p qut và xuBt qut như trong mô hình k# toán ti+n mpt 44 Mô hình này ph'n ánh và ựánh giá ựư3c tBt c' các tài s'n, nguYn v n tham gia vào quá trình ho5t ựKng và t5o ra k#t qu' kinh doanh c?a ựơn v& cũng như xác ự&nh và ựánh giá ựư3c k#t qu' ho5t ựKng gi=a các kỳ k# toán K# toán dYn tắch cho phép thông tin v+ ho5t ựKng c?a mKt ựơn v& ựư3c dizn ự5t theo ngôn ng= tài chắnh Nh=ng thông tin v+ ho5t ựKng, v+ sk d.ng tài s'n và tình hình n3 luôn sỚn sàng có ựV cung cBp cho ngư`i lãnh ự5o theo nh=ng tiêu chu^n và có h

th ng trên cơ sZ các phương pháp c?a k# toán, trong ựó có phương pháp TKKT và phương pháp ghi kép trên TKKT Tuy nhiên, phương pháp k# toán theo mô hình này còn mang tắnh ch? quan trong vi c xác ự&nh ựV ph'n ánh thu nh p và chi phắ gi=a các kỳ k# toán (như tắnh khBu hao tài s'n c ự&nh (TSCđ), tắnh giá hàng tYn kho, ựánh giá s'n ph^m dZ dang, Ầ) nên ựK tin c y c?a k#t qu' ho5t ựKng b& 'nh hưZng do nhà qu'n lý hopc ngư`i làm k# toán có thV ựi+u ch|nh doanh thu hopc chi phắ thông qua các ư>c tắnh k# toán ựV có ựư3c k#t qu' kinh doanh như theo ý ựY c?a nhà qu'n lý Do ựó, k# toán theo mô hình này ph'i tuân th? các nguyên tIc và

CMKT

Theo mô hình kC toán ự ng (còn gRi là kC toán kinh tC vi mô) 52 , vi c

ựánh giá hi u qu' kinh doanh c?a doanh nghi p theo tPng th`i kỳ, d a trên cơ sZ các tài s'n doanh nghi p ựang sk d.ng và kh' năng mang l5i l3i ắch kinh t# cho doanh nghi p, không phân bi t ựó là tài s'n h=u hình hay vô hình, thuKc quy+n sZ h=u hay không thuKc quy+n sZ h=u mizn là doanh nghi p có quy+n kiVm soát và sk d.ng lâu dài Mô hình k# toán ựKng ựánh giá tài s'n và nguYn v n theo trách nhi m

và quy+n l3i kinh t# liên quan và ựánh giá s bi#n ựKng c?a tài s'n và nguYn v n thông qua các nghi p v kinh t# phát sinh liên quan ự#n quy+n và nghĩa v c?a doanh nghi p

Nguyên tIc k# toán c?a mô hình k# toán ñKng d a trên nguyên tIc n+n t'ng

là gi' thi#t doanh nghi p ho5t ñKng liên t.c và sn ti#p t.c ho5t ñKng SXKD bình thư`ng vô th`i h5n trP khi có s ph? ñ&nh rõ ràng Mô hình k# toán ñKng ñã ph'n ánh và ñánh giá ñư3c tBt c' các tài s'n, nguYn v n tham gia vào quá trình ho5t ñKng

và t5o ra k#t qu' kinh doanh c?a doanh nghi p thông qua h th ng TKKT Do ñó, xác ñ&nh ñư3c ñJy ñ? quy mô tài s'n, nguYn v n, các kho'n n3 ph'i tr' c?a doanh nghi p; xác ñ&nh và ñánh giá ñư3c k#t qu' ho5t ñKng gi=a các kỳ k# toán

Tuy nhiên mô hình k# toán ñKng h5n ch# tính khách quan trong vi c phân kỳ các ho5t ñKng kinh doanh dsn ñ#n k#t qu' ho5t ñKng kinh doanh xác ñ&nh ñư3c có thV có ñK tin c y không cao; có s khác bi t gi=a l3i nhu n doanh nghi p t5o ra trong kỳ v>i lư3ng ti+n lưu chuyVn thuJn trong kỳ Do v y k# toán ñKng thiên v+ m.c ñích ph.c v các nhà ñJu tư vào doanh nghi p, thiên v+ th& trư`ng v n và th& trư`ng ch ng khoán Nguyên tIc n+n t'ng c?a k# toán ñKng cho phép ñánh giá ñư3c chính xác k#t qu' kinh doanh c?a doanh nghi p

Theo mô hình kC toán tĩnh, ph'i luôn ñpt doanh nghi p trong gi' ñ&nh có

thV b& phá s'n, chBm d t ho5t ñKng 52 M.c tiêu c?a k# toán tĩnh là kiVm tra ñ&nh

kỳ v+ kh' năng thanh kho'n c?a các tài s'n hi n có theo giá th& trư`ng và ñánh giá v+ kh' năng thanh toán các kho'n n3 ph'i tr' c?a doanh nghi p Do ñó ch| có nh=ng tài s'n thuKc quy+n sZ h=u c?a doanh nghi p m>i ñư3c ghi nh n trên BCTC

và khi l p và trình bày BCTC, các tài s'n này ñư3c ph'n ánh theo giá th& trư`ng, nguYn v n c?a doanh nghi p thì ch| ñư3c h5ch toán theo s v n ñã ñăng ký mà không h5ch toán theo s v n ñã g*i hopc ñã nKp; vi c tính toán và ph'n ánh chi phí khBu hao TSCð ph'i d a trên giá th& trư`ng c?a TSCð Phương pháp k# toán th c

hi n là phương pháp ghi sD kép theo phương pháp kiVm kê ñ&nh kỳ

Như v y k# toán tĩnh cho phép ph'n ánh trung th c giá tr& th c c?a tài s'n, nhưng chưa ñánh giá ñúng k#t qu' c?a ho5t ñKng kinh doanh trong ñi+u ki n doanh nghi p liên t.c ho5t ñKng Mô hình k# toán này ch? y#u ph.c v cho vi c xem xét giá tr& tài s'n, n3 ph'i tr' t5i mKt th`i ñiVm nào ñó, vi c ghi nh n các tài s'n ph'n ánh theo giá th& trư`ng có ñ'm b'o cho doanh nghi p th c hi n ñư3c các nghĩa v

n3 hay không Tuy nhiên, mô hình này không chú ý ñ#n vi c cung cBp thông tin ñV ñánh giá hi u qu' kinh doanh c?a doanh nghi p

ðV tYn t5i và phát triVn, doanh nghi p thư`ng xuyên ph'i th c hi n nh=ng kho'n chi ra và ñYng th`i có nh=ng kho'n thu vào theo th`i gian ðV ñánh giá và so sánh giá tr& c?a doanh nghi p Z nh=ng th`i ñiVm khác nhau không thV sk d.ng mô

hình k# toán ñKng hay k# toán tĩnh mà ph'i d a vào mô hình kC toán hi*n t i

hóa 78 Mô hình k# toán này d a vào các luYng ti+n mà doanh nghi p d ki#n sn

chi ra hopc thu v+ trong tương lai và d a vào t‡ l chi#t khBu thích h3p ñV quy ñDi tBt c' các luYng ti+n v+ th`i ñiVm hi n t5i, xác ñ&nh ñư3c giá tr& thuJn c?a các luYng ti+n Trên cơ sZ ñó cho phép so sánh giá tr& c?a doanh nghi p Z các th`i ñiVm khác nhau Mô hình k# toán này ñư3c áp d.ng trong vi c ñánh giá ho5t ñKng ñJu tư dài h5n

Nh]n di n mô hình k toán Vi t Nam

Phân bi t các mô hình k# toán như ñã nêu trên, nghiên c u các ñpc ñiVm biVu

hi n c?a k# toán doanh nghi p Vi t Nam cho thBy k# toán Vi t Nam không ch| ph'n ánh giá tr& tài s'n c?a doanh nghi p mà còn có c' tài s'n ñi thuê (thuê tài chính); giá tr& tài s'n ñư3c ghi chép và ph'n ánh theo giá g c v>i gi' ñ&nh là doanh nghi p ho5t ñKng liên t.c ; nguYn v n ghi nh n theo s v n ñã huy ñKng v.v

TP nh=ng ñpc ñiVm nêu trên có thV nh n thBy k# toán Vi t Nam mang nhi+u ñpc ñiVm c?a mô hình k# toán ñKng, lo5i k# toán ch? y#u ph.c v nhu cJu ñánh giá

hi u qu' kinh t# doanh nghi p và th c hi n theo k# toán dYn tích Do v y h th ng CðKT nói chung và h th ng TKKT nói riêng áp d.ng cho doanh nghi p SXKD ph'i ñư3c xây d ng theo các nguyên tIc sau: (i) Tuân th? các nguyên tIc và CMKT; (ii) TBt c' các tài s'n tham gia vào quá trình ho5t ñKng kinh doanh c?a doanh nghi p ñư3c ghi nh n theo nguyên tIc giá g c mà không ghi nh n theo giá th& trư`ng và vi c h5ch toán thiên v+ quan ñiVm sk d.ng tài s'n mà không h5ch toán tài s'n theo quy+n sZ h=u, do v y h5ch toán tăng hay gi'm tài s'n là khi nh n hay chuyVn tài s'n hopc phát sinh quy+n và trách nhi m ñ i v>i tài s'n ñó; (iii) NguYn

v n ñư3c ghi nh n theo s v n ñã nh n ch không ghi nh n theo s v n ñăng ký;

(iv) KhBu hao TSCð ñư3c tính mKt cách có h th ng trên giá phí (nguyên giá TSCð) căn c vào cách th c thu hYi l3i ích kinh t# c?a tPng TSCð và b9 qua s khBu hao tĩnh; (v) Các BCTC chính ñư3c l p ñ&nh kỳ; (vi) Doanh thu và chi phí không ghi nh n theo nguyên tIc ti+n mà ñư3c ghi nh n theo nguyên tIc dYn tích theo tPng th`i kỳ, phù h3p v>i kh' năng sinh l`i th c t# tP vi c sk d.ng tài s'n; (vii) V+ phương pháp k# toán là phương pháp ghi kép theo phương pháp kê khai thư`ng xuyên hopc kiVm kê ñ&nh kỳ

V>i ñpc ñiVm cơ b'n c?a k# toán Vi t Nam, khi nghiên c u h th ng TKKT doanh nghi p ñV ñưa ra các gi'i pháp hoàn thi n ph'i ñ'm b'o tuân th? Lu t K# toán, CðKT và h th ng CMKT Vi t Nam ðYng th`i, ñV ñáp ng ñư3c yêu cJu hKi

nh p kinh t# qu c t# thì h th ng TKKT doanh nghi p Vi t Nam cũng ph'i phù h3p v>i thông l chung c?a các nư>c

2.1.2 Khuôn kh\ pháp lu]t và các quy ñ+nh v_ k toán doanh nghi p

K# toán không ph'i là lĩnh v c khoa h*c thuJn túy mà thuKc khoa h*c xã hKi v+ qu'n lý kinh t# Là công c c?a h qu'n lu t, k# toán ch&u s chi ph i c?a rBt nhi+u các y#u t như: hoàn c'nh kinh t#, văn hóa xã hKi, chính tr& và lu t pháp c?a m‰i qu c gia qua các th`i kỳ Ngoài vi c ph'i ch&u s chi ph i c?a h th ng pháp

lu t nói chung, k# toán còn ñòi h9i ph'i có nh=ng quy ñ&nh cho riêng mình ðV tD

ch c và qu'n lu t k# toán Z các doanh nghi p, các qu c gia ñ+u có nh=ng văn b'n pháp quy và hình thành nên khuôn khD pháp lu t và các quy ñ&nh v+ k# toán mà các doanh nghi p ph'i tuân th? Khuôn khD pháp lu t và các quy ñ&nh v+ k# toán là h

th ng ñYng bK các văn b'n v+ k# toán, chi ph i ñ#n công tác tD ch c và th c hi n các công vi c k# toán c?a doanh nghi p trong ñó có các quy ñ&nh do Nhà nư>c ban hành mang tính pháp lu t và có các quy ñ&nh không ph'i do Nhà nư>c ban hành (có thV do tD ch c ngh+ nghi p v+ k# toán và kiVm toán ban hành) q các qu c gia, pháp

lu t và các quy ñ&nh v+ k# toán áp d.ng cho các doanh nghi p bao gYm:

(i) Lu@t KC toán là văn b'n có giá tr& pháp lý cao nhBt do Qu c hKi (hopc cơ quan có

ch c năng l p pháp tương ñương) ban hành bao gYm toàn bK các quy ñ&nh có tính nguyên tIc v+ k# toán ñư3c thV ch# dư>i hình th c văn b'n Lu t Lu t K# toán

thư`ng bao gYm nh=ng quy ñ&nh chung nhBt v+ k# toán và t5o cơ sZ pháp lu t n+n t'ng ñV quy ñ&nh nh=ng vBn ñ+ c thV Z CMKT, CðKT và các văn b'n hư>ng dsn v+ k# toán

(ii) Văn b8n hư)ng dYn thi hành Lu@t KC toán: q nhi+u qu c gia, các cơ quan hành

pháp (như Chính ph? hopc các cơ quan có ch c năng hành pháp tương ñương) ban hành các văn b'n hư>ng dsn, c thV hóa các quy ñ&nh c?a Lu t K# toán Các văn b'n này ph'i tuân th? lu t ñã ban hành

(iii) CMKT quy ñ&nh và hư>ng dsn các nguyên tIc, nKi dung, phương pháp và th?

t.c k# toán cơ b'n, chung nhBt làm cơ sZ ghi chép k# toán và l p BCTC nhgm ñ5t ñư3c s ñánh giá trung th c, khách quan v+ th c tr5ng tài chính và k#t qu' kinh doanh c?a doanh nghi p ñư3c nhi+u ngư`i thPa nh n Cơ quan nghiên c u, ban hành CMKT có s khác bi t gi=a các qu c gia q mKt s nư>c, CMKT do BK Tài chính ban hành (như Vi t Nam, Trung Qu c, …), nhưng Z mKt s nư>c, CMKT có thV do †y ban nghiên c u, so5n th'o CMKT ban hành (như Mt, Malaixia, …) †y ban này gYm ñ5i di n các chuyên gia k# toán, lãnh ñ5o công ty k# toán, kiVm toán, giáo viên trong các trư`ng ñ5i h*c và cán bK c?a các cơ quan Nhà nư>c như BK Tài chính, †y ban Ch ng khoán Nhà nư>c q mKt s nư>c áp d.ng toàn bK các CMKT

qu c t# (như các nư>c là thành viên c?a liên minh Châu Âu) ph'i bIt buKc áp d.ng các CMKT qu c t# v+ l p và trình bày BCTC (IFRS) Do ñó, Z các qu c gia CMKT không ph'i là văn b'n pháp lu t (do cơ quan Nhà nư>c ban hành) nhưng là quy ñ&nh doanh nghi p ph'i tuân th? CMKT quy ñ&nh các nKi dung liên quan ñ#n l p và trình bày BCTC theo yêu cJu k# toán tài chính, không quy ñ&nh v+ k# toán qu'n tr& Các CMKT t p trung vào quá trình l p và trình bày BCTC ph.c v ch? y#u cho nh=ng ngư`i bên ngoài có nhu cJu sk d.ng thông tin BCTC c?a doanh nghi p như các cD ñông, nhà cung cBp, khách hàng, bên cho vay, CMKT Z tPng qu c gia khác nhau có thV có nh=ng nKi dung và quy ñ&nh khác nhau, phù h3p v>i ñpc ñiVm kinh t#, chính tr&, xã hKi và lu t pháp c?a m‰i nư>c

(iv) CðKT doanh nghi*p là quy ñ&nh c thV các nKi dung v+ ch ng tP k# toán, h

th ng TKKT, ch# ñK sD k# toán và h th ng BCTC CðKT quy ñ&nh và hư>ng dsn