- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà độc đáo và giản dị qua lối viết tùy bút tài hoa, độc đáo của nhà văn Thạch Lam.. Trọng tâm kiến thức, kỹ năng, thái độ[r]
Trang 1TUẦN: 15 Ngày soạn: 01/12/12
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM
(Tùy bút - Thạch Lam)
A Mức độ cần đạt
- Có hiểu biết bước đầu về thể văn tùy bút
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà độc đáo và giản dị qua lối viết tùy bút tài hoa, độc đáo của nhà văn Thạch Lam
B Trọng tâm kiến thức, kỹ năng, thái độ
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Thạch Lam
- Phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa truyền thống của Hà Nội trong món quà độc đáo, giản dị: cốm
- Cảm nhận tinh tế, cảm xúc nhẹ nhàng, lời văn duyên dáng, thanh nhã, giàu sức biểu cảm của nhà văn Thạch Lam trong văn bản
2 Kỹ năng
- Đọc - hiểu văn bản tùy bút có sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Sử dụng các yếu tố biểu cảm giới thiệu một sản vật của quê hương
3 Thái độ
- Biết thêm về nhà văn Thạch Lam
- Cảm nhận được nét đẹp văn hóa qua món quà giản dị của lúa non: Cốm
C Phương pháp
Vấn đáp, thuyết trình, cảm nhận tác phẩm
D Tiến trình dạy học:
1 Ổn định: Kiểm tra sĩ số: 7A5………
2 Bài cũ: Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Tiếng gà trưa” Phân tích vai trò điệp ngữ - điệp
câu Tiếng gà trưa?
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài:
Việt Nam là một đất nước văn hiến, không chỉ ở giá trị văn hóa mà còn ở những món ăn Nếu Nam Bộ có bánh tét, hủ tíu thì Huế có bún bò - giò heo, cơm hến và các loại chè, Nghệ - Tĩnh
có kẹo cu-đơ Còn Hà Nội, đất ngàn năm văn hiến thì có phở, bún ốc, đặc biệt thanh nhã là cốm Vòng Món ăn dậy lên sắc hương qua những trang tùy bút đặc sắc của Thạch Lam.
* Tiến trình bài dạy:
Hoạt động 1: Giới thiệu chung
? Dựa vào chú thích *, em hãy nêu vài nét về tác
giả Thạch Lam?
Thạch Lam trước cách mạng đã nổi tiếng là một
nhà văn lãng mạn, một cây bút truyện ngắn và tùy
bút với bút pháp thiên về những cảm giác tinh tế,
nhẹ nhàng, nhạy cảm, sâu sắc và nhân ái Ông là
tác giả của các tập truyện ngắn Gió đầu mùa,
Nắng trong vườn; tập tùy bút về cảnh sắc, phong
vị và các thức quà bình ở đất kinh kỳ: Hà Nội
băm sáu phố phường Trong đó, nổi bật lên bài
viết về Cốm - một thứ quà của lúa non
?Nêu thể loại và đặc điểm của thể loại?
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc - hiểu văn bản
Gv hướng dẫn giọng đọc: Đọc nhẹ nhàng, truyền
cảm, trầm lắng, tha thiết
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
Thạch Lam: (Sgk/161)
2 Tác phẩm
- Xuất xứ: Sgk
- Thể loại: Tùy bút
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc, tìm hiểu chú thích
Trang 2Gv đọc mẫu 1 đoạn Gọi 3 Hs đọc liên tiếp văn
bản Gv nhận xét cách đọc của các em
Giải thích từ khó theo chú thích Sgk
?Văn bản này có thể chia làm mấy phần? Nêu
nội dung từng phần?
- Từ đầu đến “chiếc thuyền rồng”: Từ hương
thơm của lúa non gợi nhớ đến cốm và sự hình
thành hạt cốm.
- Tiếp đó đến “kín đáo và nhũn nhặn: Giá trị của
cốm.
- Đoạn còn lại: Bàn về cách thưởng thức cốm.
Hs suy nghĩ, trả lời
-> Việc phân chia bố cục cho văn bản đó là một
điều khả dĩ để tiện việc phân tích, mổ xẻ Thực ra,
văn bản viết theo mạch cảm xúc, liên tưởng từ
cốm, về cốm mà không theo trình tự sự việc, thời
gian, không gian, cũng không theo cách kể lại tỉ
mỉ quá trình làm cốm Đó chính là nét đặc sắc
riêng của loại văn xuôi trữ tình và đậm chất thơ
này.
?Nêu những phương thức biểu đạt của văn bản?
Hướng dẫn phân tích văn bản
?Tác giả mở đầu bài viết bằng những hình ảnh
và chi tiết nào?
-> Cảm hứng được gợi lên từ hương thơm của lá
sen trong làn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên
mặt hồ Hương thơm ấy gợi nhắc đến hương vị
của cốm, thứ quà đặc biệt của lúa non.
?Các giác quan, ấn tượng để tạo nên giá trị biểu
cảm của đoạn văn miêu tả này như thế nào?
-> Tác giả đã huy động nhiều giác quan, đặc biệt
là khứu giác để cảm nhận hương thơm thanh
khiết của cánh đồng lúa, của lá sen và của lúa
non.
?Em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ của
tác giả và âm điệu của đoạn văn?
-> Đoạn văn miêu tả này thấm đẫm cảm xúc của
tác giả, từ ngữ chọn lọc, tinh tế, câu văn có nhịp
điệu gần như một đoạn thơ văn xuôi.
Cho học sinh theo dõi đoạn tiếp theo của đoạn 1.
?Tiếp liền sau đoạn mở, tác giả thể hiện cho
chúng ta biết đến việc gì Em có suy nghĩ gì về
cách biểu hiện của tác giả ở đây?
-> Để có hạt cốm còn cần đến sự khéo léo của
con người Vì vậy tiếp liền sau đoạn mở, tác giả
nói đến nghề làm cốm nổi tiếng nhất là làng
Vòng Ở đây tác giả không đi vào miêu tả tỉ mỉ kỹ
thuật hay công việc làm cốm, mà chỉ cho biết đó
là cả một nghệ thuật với “một loạt cách chế
biến…” Tác giả chỉ tập trung miêu tả hình ảnh
2 Tìm hiểu văn bản
2.1 Bố cục: 3 phần
2.2 Phương thức biểu đạt: Miêu tả và
biểu cảm
2.3 Phân tích
a Phần mở đầu:
- Nhờ khứu giác, thị giác và thính giác tác giả cảm nhận được nét đặc trưng cảnh sắc, hương vị của Hà Nội khi vào thu
-> Từ ngữ chọn lọc, tinh tế, nhẹ nhàng, thấm đẫm cảm xúc của tác giả
TIẾT 2
b Sự hình thành hạt cốm
- Cốm hình thành từ hạt lúa non (hạt lúa còn ngậm sữa)
”Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ ”
- Với bàn tay khéo léo của những cô gái
làng Vòng, thông qua ”một loạt cách chế
biến, những cách thức làm truyền tự đời này qua đời khác làm ra thứ cốm dẻo và thơm”.
Trang 3cô hàng cốm làng Vòng với cái dấu hiệu đặc biệt
là chiếc đòn gánh 2 đầu cong vút lên như chiếc
thuyền rồng.
Phân tích đoạn 2: Gọi học sinh đọc.
? Chỉ bằng một câu, tác giả đã khái quát những
giá trị đặc sắc chứa đựng trong hạt cốm rất bình
dị, khiêm nhường Hãy tìm câu đó trong đoạn 2
này? (Cốm là thức quà… An Nam)
? Tác giả đã nhận xét thế nào về tục lệ dùng
hồng, cốm làm đồ sêu tết của nhân dân ta Em có
đồng ý với lời nhận xét và bình luận này không?
(Ai đã nghĩ… việc lễ nghi)
Việc dùng cốm thật thích hợp làm lễ vật sêu tết,
bởi cốm là thức dâng của đất trời, mang trong nó
hương vị vừa thanh nhã và đậm đà của đồng quê
nội cỏ, nó rất thích hợp với việc lễ nghi của một
xứ sở nông nghiệp lúa nước như nước ta Thứ lễ
vật ấy cùng với hồng lại càng hòa hợp, tốt đôi,
biểu trưng cho sự gắn bó, hài hòa trong tình
duyên đôi lứa
? Sự hòa hợp, tượng trưng của 2 thứ ấy được
phân tích trên những phương diện nào?
Phân tích trên hai phương diện:
- Màu sắc: màu sắc của hồng và màu ngọc lựu
già của cốm làm cho 2 thứ ấy càng trở nên cao
quí.
- Hương vị: 1 thứ thanh đạm, 1 thứ ngọt sắc.
? Ở cuối đoạn 2, ngoài nói về những tập tục tốt
đẹp của dân tộc, tác giả còn thể hiện những quan
điểm gì của mình?
-> Bình luận, phê phán thói chuộng ngoại, bắt
chước người ngoài của những kẻ mới giàu có, vô
học, không biết thưởng thức và trân trọng những
sản vật cao quí, kín đáo và nhũn nhặn của truyền
thống dân tộc.
Phân tích đoạn cuối: Gọi học sinh đọc.
? Sự tinh tế và thái độ trân trọng của tác giả
trong việc thưởng thức cốm đã được thể hiện như
thế nào?
-> Ăn cốm phải ăn từng chút ít … thảo mộc.
Cốm vốn là một thứ quà bình dị, chẳng có gì cầu
kỳ, tưởng như không cần phải bàn về việc ăn
cốm Ấy thế nhưng tác giả lại có một cái nhìn
thấu đáo và một thái độ văn hóa khi nói về sự
thưởng thức một món ăn bình dị như cốm.
? Trước khi đưa ra lời đề nghị với những người
mua cốm, tác giả đã đưa ra một hình ảnh cho
chúng ta thấy được sự hòa quyện của thiên nhiên
hết sức tinh tế, đẹp đẽ, bay bổng Theo em, đó là
hình ảnh nào?
-> Chúng ta có thể nói rằng trời sinh lá sen…
=> Cốm thứ quà đặc biệt của lúa non, dưới bàn tay khéo léo của con người
c Giá trị đặc sắc của cốm
- Cốm là thứ quà riêng biệt của đất nước,
là thức dâng của những cánh đồng lúa… mang hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị
và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam.
- Làm quà sêu tết, hòa hợp với hồng:
“Hồng cốm tốt đôi”.
- Nhận xét, bình luận thói chuộng ngoại, bắt chước người ngoài của một số kẻ mới giàu, vô học
=> Cốm bình dị, dân dã, một sản phẩm
chứa đựng giá trị văn hóa gắn liền với phong tục của dân tộc.
d Sự thưởng thức cốm
- …Ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả
và ngẫm nghĩ mới thấy thu lại cả trong hương vị của lúa mới, của cỏ dại.
- ”Trời sinh lá sen để bao bọc cốm, cũng như trời sinh cốm nằm ủ trong lá sen”.
- ”Chớ có thọc tay hay mên mê hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve ”
Trang 4khơng cĩ mảy may một chút bụi nào Quả thật
Thạch Lam đã cĩ sự quan sát và nhận xét thật
tinh tế, nhạy cảm và tỉ mỉ.
? Từ đoạn văn này, em cĩ suy nghĩ và nhận xét
gì về văn hĩa ẩm thực, về đặc điểm nghệ thuật
ẩm thực của dân tộc?
-> Những mĩn ẩm thực rất dân dã, bình dị, đĩ là
những sản phẩm của trời đất Cách thưởng thức
tinh tế, gắn liền với thiên nhiên, cây cỏ và cảnh
vật.
* Hướng dẫn tổng kết
? Tĩm lại, vấn đề mà tác giả muốn trình bày với
chúng ta qua tùy bút này là gì?
Tùy bút bàn về giá trị của cốm đối với người
Việt
* Luyện tập
Bt1: Gv yêu cầu Hs về nhà thực hiện.
Bt2: Gv hướng dẫn Hs làm.
Hoạt động 3: Hướng dẫn tự học
Gv nêu yêu cầu để Hs về nhà học bài và làm bài
=> Cách thưởng thức cốm là một nghệ
thuật Đĩ là nét đẹp trong văn hĩa ẩm thực phong phú và da dạng của người Việt Nam
3 Tổng kết
- NT:
-ND:
* Ý nghĩa: Bài văn thể hiện những thành
cơng những cảm giác lắng đọng, tinh tế
mà sâu sắc của Thạch Lam về văn hĩa và lối sống của người Hà Nội.
4 Luyện tập III Hướng dẫn tự học
- Đọc diễn cảm bài văn nhiều lần
- Tham khảo thêm một số đoạn văn của Thạch Lam viết về Hà Nội
- Học thuộc đoạn văn thứ 3 trong văn bản
- Chuẩn bị bài tiết sau:Chuẩn mực sử dụng từ.
E Rút kinh nghiệm :