Hay là bây giờ em nghĩ thế này…” Học sinh chơi trò chơi tiếp sức, thời gian chuẩn bị 1 phút, trong thời gian 2 phút nhóm nào thay nhau viết đúng, đủ các phó từ trong đoạn trích thì chiến[r]
Trang 1
TUẦN 20 Ngày soạn: Ngày dạy:
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIấN
A MỤC TIấU
Giỳp học sinh ụn luyện, củng cố cỏc kiến thức về nội dung, nghệ thuật văn bản đó học
Rốn kĩ năng cảm thụ văn bản miờu tả để vận dụng vào bài tập làm văn của mỡnh
B CHUẨN BỊ
-G/v: Đỏp ỏn và những tỡnh huống
-H/s đọc kĩ văn bản “Bài học đường đời đầu tiờn”
C.TIẾN TRèNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ
HỌC
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ :
- Kiểm tra chuẩn bị ở nhà của học sinh
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trũ Nội dung
- G hướng dẫn H túm tắt lại đoạn
trớch
- H túm tắt G nhận xột gúp ý
- G giới thiệu thờm về tỏc gỉa Tụ
Hoài và cỏc chương của tập
truyện “Dế Mốn phiờu lưu kớ”
* Xuất xứ: Khụng cam chịu cảnh
sống đơn điệu, tự tỳng và nạt
nhẽo, Dế Mốn quyết định ra đi
với mục đớch mở mang hiểu biết,
tỡm ra ý nghĩa cho cuộc sống
Tớnh tỡnh xốc nổi, lại qỳa tự tin,
cuộc hành trỡnh mạo hiểm ấy Dế
Mốn gặp rất nhiều khú khăn, trải
qua nhiều vấp vỏp, sai
I Nội dung kiến thức
1 Tóm tắt đoạn trích "Bài học đường đời…"
- Mốn là chàng Dế thanh niờn cường trỏng, kiờu ngạo, xốc nổi
- Mốn coi thường chờ bai anh hàng xúm Dế Choắt ốm yếu xấu xớ
- Một chiều Mốn trờu chị Cốc xong trốn vào hang khiến chị hiểu lầm đỏnh Choắt trọng thương
Trang 2lầm…Nhưng cuối cùng Dế Mèn
đã thu được những bài học bổ
ích Viết Dế Mèn phiêu lưu kí,
nhà văn Tô Hoài kể lại những
cuộc phiêu lưu đầy sóng gió của
Dế Mèn
- Củng cố lại nội dung bài học
? Dế Mèn đã có bài học nào sau
lần ở gần nhà với Dế Choắt?
? Thái độ của Mèn đối với Choắt
như thế nào?
? Thấy chị Cốc, Mèn đã làm gì?
Việc làm đó đã gây ra hậu qủa
gì?
? Lời nói của Mèn có ác ý gì
không?
? Việc trêu chị Cốc có phải Mèn
đang chứng tỏ sự dũng cảm của
mình không?
? Sau hậu qủa đó Mèn đã có tâm
trạng như thế nào?
- Trước khi chết Choắt khuyên Mèn bỏ thói hung hăng bậy bạ
- Mèn xót thương Choắt và ân hận vô cùng về bài học đường đời đầu tiên
2 Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn:
- Dế Mèn khinh thường Dế Choắt, gây sự với Cốc gây ra cái chết của Dế Choắt
* Dế Mèn đối với Dế Choắt:
- Gọi Dế Choắt là "chú mày" mặc dù chạc tuổi với Choắt;
- Dưới con mắt của Dế Mèn Dế Choắt rất yếu ớt, xấu xí, lười nhác, đáng khinh
- Rất kiêu căng
- Muốn ra oai với Dế Choắt, muốn chứng tỏ mình sắp đứng đầu thiên hạ
* Dế Mèn khi trêu chị Cốc
- Qua câu hát ta thấy DM xấc xược, ác ý, chỉ nói cho sướng miệng, không nghĩ đến hậu quả
- Việc trêu chị Cốc không phải dũng cảm mà ngông cuồng vì
nó gây ra hậu quả nghiêm trọng cho DC
- Diễn biến tâm trạng của DM: + Sợ hãi khi nghe Cốc mổ DC:
"Khiếp nằm im thiêm thít"
+ Bàng hoàng, ngớ ngẩn vì hậu quả không lường hết được
Trang 3? Từ đấy em có nhận xét gì về
Dế Mèn?
? Dế Mèn đã có được bài học
nào cho mình trong lần này?
?Qua truyện chúng ta rút ra được
bài học gì cho bản thân?
? Em thấy tác gỉa đã dùng những
câu văn như thế nào để tạo nên
sự thành công của truyện?
- G hướng dẫn viết đọan vă miêu
tả tâm trạng của Dế Mèn
- H thực hiện theo hướng dẫn
- G nhận xét góp ý
- Hướng dẫn đọc phân vai 3
nhân vật, chú ý ngữ điệu từng
nhân vật để có giọng đọc phù
+ Hốt hoảng lo sợ, bất ngờ vì cái chết và lời khuyên của DC + Ân hận sám hối chân thành .nghĩ về bài học đường đời đầu tiên phải trả giá. DM còn có tình cảm đồng loại, biết ăn năn hối lỗi
- Bài học đường đời đầu tiên:
Là bài học về tác hại của tính nghịch ranh, ích kỉ, vô tình giết chết DC tội lỗi của DM thật đáng phê phán nhưng dù sao anh ta cũng nhận ra và hối hận chân thành
- ý nghĩa: Bài học về sự ngu xuẩn của tính kiêu ngạo đã dẫn đến tội ác
- Câu văn vừa thuật lại sự việc, vừa gợi tả tâm trạng mang ý nghĩa suy ngẫm sâu sắc
II Bài tập
Bài 1:(Trang 11SGK) Viết đoạn
văn tả tâm trạng Mèn
* Nội dung:
+ Cay đắng vì lỗi lầm + Xót thương Dế Choắt + Ăn năn về hành động tội lỗi + Lời hứa với người đã khuất: thay đổi cách sống
(Chú ý khung cảnh xung quanh nấm mồ)
Trang 4- Hướng dẫn viết đoạn văn trình
bày cảm nhận về Dế Mèn
- H thực hiện, đọc kết quả và
nhận xét cho nhau
- G nhận xét bổ sung
* Hình thức:
+ Đoạn văn 5 - 7 câu + Ngồi kể 1 - nhân vật Mèn xưng tôi
Bài 2: Đọc phân vai 3 nhân vật
III- Bài tập bổ sung:
BT1: Viết đoạn văn trình bày
cảm nhận của em về nhân vật
Dế Mèn
* Ngoại hình:
- Nét đẹp, khoẻ mạnh
* Tính cách:
- Nét chưa đẹp; kiêu căng tự phụ
- Nét đẹp; yêu đời, tự tin - ân hận, sám hối
BT2: Viết đoạn văn diễn tả lại tâm trạng của Dế Mèn (theo lời của
Dế Mèn) sau khi chôn cất xong
Dế Choắt.
Gợi ý: Chú ý vào ngôi kể và
tâm trạng hối hận ăn năn của Dế Mèn Có thể tham khảo đoạn văn sau.
Tôi cảm thấy hối hận và đau xót lắm Trò đùa ngỗ ngược của tôi đã khiến cho anh Choắt phải
vạ lây Tôi giận cái thói huênh hoang, hống hách của mình Càng nghĩ đến lời anh Choắt, tôi càng thấy thấm thía hơn Hôm nay,
Trang 5cũng may mà thoát nạn nhưng nếu không cố mà sửa cái thói hung hăng bậy bạ đi thì khéo sớm muộn rồi tôi cũng sẽ tự rước hoạ vào mình Sự việc hôm nay quả thực đã dạy cho tôi một bài học đường đời quá lớn Chắc cho đến mãi sau này, tôi cũng không thể nào quên
Bài văn tham khảo Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật dế Mèn
Từ chớm hoa niên đến tuổi bạc đầu, nếu đã được đọc qua, dễ
có mấy ai quên được nhân vật “Dế Mèn” trong truyện “Dế Mèn phiêu lưu ký” Yêu thích nhân vật Dế Mèn vì mỗi người có thể soi rọi mình trong hình ảnh ấy: nỗi khát vọng ước mơ và hành động
Dù chỉ được nhân hóa, hình ảnh ấy cứ lồng lộng trong tâm trí người đọc bởi vẻ đẹp trong, ngoài riêng biệt rất thật tính người mà chỉ Dế Mèn mới có, qua bút pháp tuyệt vời của nhà văn Tô Hoài, bậc kỳ tài trong làng văn Việt Nam
Dế Mèn dù dưới hình thức loài vật, sản phẩm của trí tưởng tượng nhưng đã được nhà văn sử dụng nguyên mẫu thực tế mà ta thường bắt gặp đó đây trong cuộc sống Mọi người yêu Dế Mèn vì đây là anh chàng dế thanh niên, cường tráng, cả thân hình một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Không chỉ vậy, chàng còn có đôi càng mẫm bóng, những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứng cáp và nhọn hoắt Tính ương bướng còn thể hiện bởi cái đầu to và nổi cứng từng tảng cùng cặp râu dài uốn cong, hùng dũng Dế Mèn thật đẹp dáng so với các nhân vật khác trong truyện hay cùng loài như : Dế Choắt gầy gò, lêu nghêu, Dế Trũi mình dài thườn thượt, anh Dế Cả bệ vệ hay anh Dế Hai gầy khoeo, ốm yếu, ho hen cùng
mẹ với Dế Mèn
Vì hoàn cảnh sống độc lập từ bé, theo tục lệ lâu đời của họ nhà Dế, Dế Mèn chỉ ở với mẹ được hai hôm đã phải ra riêng Thiếu
sự chăm bẵm dạy dỗ của gia đình, Dế Mèn đã có hành động quá xốc nổi, ngông cuồng, hiếp đáp chị Cào Cào, anh Gọng Vó, khinh
Trang 6thường Dế Choắt – từ chối không cho thông ngách nhà và còn vô tình tinh nghịch gây ra cái chết thảm thương của người bạn láng giềng Ân hận đấy, nhưng nào sửa đổi được ngay Dế Mèn trở về với cái tính tự đắc, tự mãn khi được bọn trẻ tâng xưng Để rồi chính anh Xiến tóc đã “dạy” chàng bài học nhớ đời, cắn cụt luôn hai sợi râu mượt óng trên đầu để mãi về sau “trọc trơn lông lốc”
Vẻ đẹp nội tâm đã được định hình và phát triển từ đó Dần dần thấu hiểu lí lẽ ở đời, trên đường tìm về quê hương xa lắc xa lơ,
Dế Mèn gặp chị Nhà Trò, (vốn dòng họ bướm) bé nhỏ, gầy gò, nhút nhát Với sức khỏe mạnh mẽ và tài võ thuật, chàng đã hoá giải hiềm khích, giúp chị Nhà Trò xóa nợ và cùng họ nhà Nhện vui
vẻ như xưa Dẫu xa lìa mẹ, hai anh từ bé, Dế mèn vẫn luôn nhớ về gia đình, một lòng hiếu thảo mẹ già và nhường nhịn anh, chẳng màng bất đồng ý kiến Trên bước đường phiêu linh, Dế Mèn kết bạn cùng Dế Trũi, tình anh em thủy chung sâu sắc Có lúc Trũi mất tích, tưởng Trũi bị bọn Châu Chấu Voi bắt làm tù binh, chàng nhiều lần ngửa mặt vào không, gọi to tên em thảm thiết Thế mới biết cuộc sống Dế Mèn cần phải có bạn bè, thân thích, dẫu phải chia tay nhưng đi đến đâu cũng không có cảm giác lẻ loi, cô độc và luôn thấy lòng vui, đầm ấm vì bây giờ có bạn, có bè, có người giúp
đỡ chung quanh
Nhưng thật sự, người đọc nhớ mãi đến “Dế Mèn” bởi sự phát triển về tính cách Thuyết phục được độc giả, bởi sự thay đổi về tính cách hoàn thiện dần dần và cũng có khi lập lại cái tính nết nghịch ngợm, kiêu căng, hợm hĩnh, coi trời bằng vung để phải đôi lần ân hận không nguôi về cái chết của Dế Choắt và gây thương tật cho bọn dế khác trong những lần tỉ thí trên võ đài bạn trẻ Nhưng rồi, chúng ta lại cười tán thưởng bởi cái tâm hồn thuần hậu, “giữa đường dẫu thấy bất bình chẳng tha” trước tình cảnh của chị Nhà Trò yếu ớt khi bị bọn Nhện kéo bè ức hiếp, đòi nợ cũ
Với tính cách đó, dường như ai cũng thích đi du lịch, chẳng phải riêng chỉ Dế Mèn Cái thú giang hồ xê dịch mãi: đi để nhìn,
để ngắm, để nghe, để tích lũy vốn sống, thỏa chí tang bồng Chẳng thể ở yên một chỗ, dù cậu ta yêu biết mấy cái bờ ruộng, góc đầm nước quê hương; đôi lần trở về thăm thú, chàng vẫn khát khao
Trang 7trước viễn cảnh thiên nhiên mênh mông, bát ngát Khát khao đất trời, núi non, sông biển, gió mây; lại thèm tiếng nỉ non hay ồn ả của những người bạn chung quanh; thèm cả một bầu trời biêng biếc ráng chiều khi tìm chốn dừng chân lãng tử đôi ngày trên chuyến đường viễn du xa ngát Nỗi khát khao cứ kéo dài vô tận khi chàng về thăm quê nhà ít lâu, nằm duỗi chân qua khe cỏ ấu, trông thấy mảnh trời xanh như ước vọng đời mình, cứ muốn tiếp tục bay
xa, xa mãi
Qua các chuyến lữ hành, tính cách con người trong Dế Mèn tốt đẹp hơn lên, biết ân hận khi dại dột, biết mưu trí để tìm đường thoát hiểm, biết hiếu cùng mẹ, anh, biết thủy chung cùng bè bạn, không ngại nguy khó giúp người cô thế hay trên đường tìm bạn
Cứ lên đường! Lên đường! Mỗi bước chân giúp chàng đổi thay tính cách Mỗi sớm, mỗi chiều lại được gặp một cảnh vật mới Lúc nào cũng mong đi tới một nơi xa lạ, nao nức, bồi hồi được thấy trời xanh, ánh sáng vàng những nắng
Ôi, người đọc gần với Dế Mèn là thế, yêu thích Dế Mèn vì được gởi gắm tâm trạng hoài bão của mình qua gót chân phiêu lãng Theo bước chân chàng, tâm hồn ta rộng mở Sau mọi trải nghiệm buồn vui, thành bại ở đời, qua các chuyến phiêu du, ta lại cùng Dế Mèn hăm hở bày cuộc chơi khác Chính cái say sưa đó, với cách nhìn lạc quan về thế giới đã đem lại cho người đọc đôi nét bâng khuâng, mềm mại cõi lòng
Những sinh hoạt đời thường, cách đấu tranh sinh tồn của Dế Mèn bình dị mà ấm áp bời lòng nhân hậu và ý chí dấn thân, cái xấu trở nên tốt đẹp hơn, thánh thiện hơn Qua hình ảnh Dế Mèn, người đọc như được thấy chính mình, nỗi ước vọng khát khao trong cuộc sống; yêu thích, muốn mong được tìm hiểu nhiều điều mới mẻ Và
đó cũng là niềm tha thiết được đi, được bơi, được thỏa chí tang bồng thoát khỏi cái vỏ bọc an nhiên, làm kiềm hãm sự phát triển,
đa dạng của vẻ đẹp muôn màu cuộc sống Đi cũng là học – Hỡi các bạn học sinh của tôi ơi, mình cũng sẽ đồng hành cùng Dế Mèn tìm đến chân trời bao la của trí tuệ để được đổi thay tính cách và số phận Chỉ thay đổi được hoàn cảnh khi biết ước mơ và hành động
Trang 8Chắc chắn Dế Mèn mãi mãi là người bạn định hướng thủy chung của thế hệ tuổi thơ Việt Nam và thế giới
Củng cố
Nhắc lại các kiến thức về văn bản
Hướng dẫn: Học bài
Làm các bài tập vào vở
Xem trước phần TLV đã học
TUẦN 21
Ngày soạn:11/1 Ngày dạy: 16/1
ÔN TẬP VỀ PHÓ TỪ LUYỆN VIẾT VĂN MIÊU TẢ
A MỤC TIÊU
Giúp học sinh ôn luyện, củng cố các kiến thức về phó từ
Trang 9Nắm khái niệm , các loại phó từ và chức năng ngữ pháp của phó từ
Nhận diện phó từ trong câu, đoạn văn
Rèn kĩ năng sử dụng phó từ khi nói và viết đoạn văn
- Giúp h/s nắm được những hiểu biết chung nhất về văn miêu tả
trớc khi đi sâu vào một số thao tác chính nhằm tạo lập văn bản miêu tả
- Nhận diện được những đoạn văn, những bài văn miêu tả
- Hiểu được trong những tình huống nào người ta sử dụng văn miêu tả
- Giáo dục ý thức sử dụng từ ngữ miêu tả khi tạo lập văn bản
B CHUẨN BỊ
-G/v: Đáp án và những tình huống
-H/s đọc kĩ bài Phó từ, làm trước BT
C.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ
HỌC
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ :
Kiểm tra bài tập về nhà của học sinh
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
? Phó từ là gì? cho VD và
đặt câu?
? Phó từ có khả năng làm
thành phần chính của câu
không?
? Phó từ thường giữ chức vụ
gì?
I, Lí thuyết
1 Phó từ
a, Khái niệm phó từ Phó từ là những từ chuyên đi kèm
và bổ sung ý nghĩa cho đt, tt VD: hãy, đừng, chớ…
Phó từ được coi là những từ chỉ có
ý nghĩa ngữ pháp, không có ý nghĩa
từ vựng
b, Chức năng ngữ pháp
- Thường làm phụ ngữ trong cụm đt, cụm tt Chúng không có khả năng làm thành phần chính của câu
- Dùng phó từ để phân biệt dt với đt,
Trang 10? Người ta thường dùng phó
từ để phân biệt dt với đt, tt
như thế nào?
? Phó từ gồm những loại
nào?
? Hãy đặt câu với mỗi loại
phó từ đó?
G bổ sung thêm một số kiến
thức mới
? Trong văn bản “Bài học
đường đời đầu tiên”có hai
đoạn văn miêu tả Dế Mèn và
Dế Choắt rất sinh động Em
hãy chỉ ra và đọc lại những
tt.Danh từ không có khả năng kêt hợp với phó từ
VD: không thể nói: rất hét, đã trẻ hoặc đã áo
c, Các loại phó từ
- Phó từ chỉ thời gian: đã, sẽ, đang, vừa, mới, sắp, từng…
- Phó từ chỉ mức độ: rất, hơi, khá, quá, lắm, cực kì
- Phó từ chỉ sự tiếp diễn tương tự: đều, cùng, vẫn, cứ, cũng, còn, nữa…
- Phó từ khẳng định, phủ định: không, chưa, chẳng…
- Phó từ chỉ ý cầu khiến: hãy, đừng, chớ…
- Phó từ chỉ kết quả, hướng: được,
ra, vào, lên, xuống…
- Phó từ tần số: thường thường, ít, hiếm…
* Dựa vào vị trí đứng trước, sau đt,tt
ta có thể chia làm 2 nhóm:
+ Nhóm phó từ đứng trước động từ,
tính từ bổ sung ý các nghĩa sau: thời
gian, mức độ, sự tiếp diễn tương tự,
sự khẳng định, phủ định, cầu khiến…
+ Nhóm phó từ đứng sau động từ,
tính từ bổ sung ý các nghĩa sau: mức
độ, khả năng, kết qủa, chỉ sự hoàn thành,chỉ tình huống, cách thức…
2.Tìm hiểu chung về văn miêu tả
a, Ví dụ
Trang 11đoạn văn miêu tả đó ?
- Tả Dế Mèn : “Bởi tôi ăn
uống ….vuốt râu”
- Tả Dế Choắt : “Cái
anh…hang tôi”
* Hai đoạn giúp em nhận ra
đặc điểm nổi bật của hai chú
dế
? Những chi tiết và hình ảnh
nào giúp em nhận ra đặc
điểm đó ?
- Dế mèn :càng, chân, vuốt,
râu ,đầu, cánh, răng
- Dế choắt :người, cánh
,râu…
? Em có nhận xét gì về từ
ngữ được sử dụng trong các
chi tiết trên?
- Chủ yếu là các từ gợi tả
? Em hiểu thế nào là văn
miêu tả ?
? Em thường gặp những
dạng văn miêu tả nào? Ví
dụ?
- Tả bàn, cây bàng, con
mèo, em bé, cô giáo đang
chấm bài, tâm trạng vui
mừng của bạn khi được học
sinh giỏi, cánh đồng lúa, một
buổi lao động
b, Kết luận Miêu tả là giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của một sự việc , con người, phong cảnh…làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc , người nghe …
c.Các dạng văn miêu tả thường gặp
- Tả đồ vật, loài vật, cây cối
- Tả người: Tả người nói chung, trong trạng thái hoạt động, tâm trạng nhất định
- Tả cảnh: Tả cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt
II, Luyện tập