Bằng nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo, thần tiên hóa nguồn gốc, nòi giống dân tộc, cha ông ta đã ca ngợi cội nguồn, tổ tiên của người Việt chúng ta bắt nguồn từ một nòi giống thần tiên [r]
Trang 1_ 1
Tiết 1 - Bài 1 CON RỒNG CHÁU TIÊN
Tuần 1
(Truyền thuyết)
1.Mục tiêu :
1.1.Kiến thức:
- Nắm được khái niệm thể loại truyền thuyết
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết giai đoạn đầu
- Bóng dáng lịch sử thời kỳ dựng nước của dân tôc ta trong một tác phẩm văn dân gian thời kỳ dựng nước
1.2.Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm văn bản truyền thuyết
- Nhận ra những sự việc chính của truyện
- Nhận ra một số chi tiết tưởng tượng kỳ ảo tiêu biểu trong truyện
1.3.Thái độ:
Bồi dưỡng học sinh lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết
2.Trọng tâm:
-Thể loại truyền thuyết, ý nghĩa truyện
3.Chuẩn bị :
3.1.Giáo viên:
-Bức tranh Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng 100 người con chia tay nhau lên rừng, xuống biển
3.2.Học sinh:
- Đọc văn bản “Con rồng cháu tiên”
- Trả lời các câu hỏi phần “Đọc – Hiểu văn bản vào vở soạn”
4Tiến trình :
4.1.Ổn định tổ chức và kiểm diện:
6A2: TS: / Vắng:
6A3: TS: / Vắng:
4.2.Kiểm tra miệng: Kiểm tra việc soạn bài của học sinh
4.3.Bài mới:
- Gọi HS đọc chú thích có dấu *
- Đọc 1 Thế nào là truyền thuyết?
GV:Qua theo dõi bạn đọc, em hãy
nhắc lại thế nào là truyền thuyết?
- Trả lời theo SGK
- Loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ
- Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo
- Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và
Trang 2_ 2
nhân vật lịch sử được kể
- GV: Hướng dẫn HS cách đọc kể 2 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích:
+ Rõ ràng, mạch lạc, nhấn mạnh các
chi tiết li kì, thuần tưởng tượng
+ Cố gắng thể hiện hai lời đối thoại
của Lạc Long Quân và Âu Cơ
Giọng Âu Cơ: lo lắng, than thở
Giọng Long Quân: tình cảm, ân
cần, chậm rãi
- GV gọi 3 HS đọc 3 đoạn của văn
bản
-HS đọc
- Nhận xét
GV: Em hãy kể tóm tắt văn bản
“Con rồng cháu tiên”?
- Kể
- GV nhận xét khi nghe HS kể
GV:Em hiểu thế nào là: Ngư Tinh,
Thủy cung, Thần nông, tập quán,
Phong Châu?
-Trả lời theo chú thích 1,2, 3,5,7 ở
Văn bản “Con rồng cháu tiên” được
liên kết bởi ba đoạn:
- Đoạn1: Từ đầu đến “Long trang”
- Đoạn 2: Tiếp theo đến “lên đường”
- Đoạn 3: Phần còn lại
GV:Em hãy nêu sự việc chính được
kể trong mỗi đoạn?
Đoạn 1: Việc kết hôn của Lạc Long
Quân và Âu Cơ
Đoạn 2: Việc sinh con và chia con
của Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đoạn 3: Sự trưởng thành của các con
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Trang 3_ 3
GV:Truyền thuyết này kể về ai và về
sự việc gì?
- Truyện kể về Lạc Long Quân nòi
rồng kết duyên cùng bà Âu Cơ dòng
tiên sinh ra cái bọc trăm trứng, nở
trăm con từ đó hình thành nên dân tộc
Việt Nam
- Gọi HS đọc đoạn 1
- Đọc 1 Việc kết hôn của Lạc Long Quân và Âu Cơ:
GV:Hình ảnh Lạc Long Quân được
miêu tả có gì kì lạ và đẹp đẽ?
- Lạc Long Quân là thần nòi rồng, ở
dưới nước, con thần Long Nữ
- Sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ
- Lạc Long Quân là thần nòi rồng, ở dưới nước, con thần Long Nữ
- Sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ
GV:Thần có công lao gì với nhân
dân?
- Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ
Tinh, Mộc Tinh - những loại yêu quái
làm hại dân lành ở vùng biển, đồng
bằng, rừng núi, tức là những nơi dân
ta thuở ấy khai phá ổn định
+ Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh
+ Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi
và cách ăn ở
cuộc sống “Thần còn dạy dân cách
trồng trọt chăn nuôi và cách ăn ở”
GV:Âu Cơ hiện lên với những đặc
điểm đáng quí nào về giống nòi,
nhan sắc và đức hạnh?
- Âu Cơ dòng tiên, ở trên núi, thuộc
dòng họ Thần Nông - vị thần chủ trì
nghề nông, dạy loài người trồng trọt
và cày cấy
- Xinh đẹp tuyệt trần
- Yêu thiên nhiên, cây cỏ
- Âu Cơ dòng tiên ở trên núi, thuộc dòng họ Thần Nông
+ Xinh đẹp tuyệt trần
+ Yêu thiên nhiên, cây cỏ
GV:Những điểm đáng quí đó ở Âu
Cơ là biểu hiện của một vẻ đẹp như
thế nào?
- Vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ
GV:Việc kết duyên của Lạc Long
Quân cùng Âu Cơ có gì kì lạ?
- Vẻ đẹp cao quí của thần tiên được
hòa hợp
- Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ
GV:Qua mối duyên tình này, người
xưa muốn chúng ta nghĩ gì về nòi
giống dân tộc?
Dân tộc ta có nòi giống cao quí, thiêng liêng: Con rồng, cháu tiên
Trang 4_ 4
- Dân tộc ta có nòi giống cao quí,
thiêng liêng: Con rồng, cháu tiên
Bằng nhiều chi tiết tưởng tượng, kì
ảo, thần tiên hóa nguồn gốc, nòi
giống dân tộc, cha ông ta đã ca ngợi
cội nguồn, tổ tiên của người Việt
chúng ta bắt nguồn từ một nòi giống
thần tiên tài ba, xinh đẹp, rất đáng tự
hào Mỗi người Việt Nam ngày nay
vinh sự là con cháu thần tiên hãy tin
yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình
- Gọi HS đọc đoạn 2
- Đọc
2 Việc sinh con và chia con cuả Lạc Long Quân và Âu Cơ:
GV: Chuyện Âu Cơ sinh con có gì
lạ?
- Sinh ra bọc trăm trứng, nở thành
trăm người con khỏe đẹp
- Âu Cơ sinh ra một cái bọc trăm trứng, nở thành trăm người con khỏe đẹp mọi người Việt Nam đều là anh
em ruột thịt do cùng một cha mẹ sinh ra
GV:Ý nghĩa của chi tiết Âu Cơ sinh
ra bọc trăm trứng nở thành trăm
người con khỏe đẹp?
- Giải thích mọi người chúng ta đều là
anh em ruột thịt do cùng một cha mẹ
sinh ra
Hình ảnh bọc trăm trứng nở trăm
người con “là một chi tiết kì ảo, lãng
mạn, giàu chất thơ, gợi cho chúng ta
nhớ tới từ “đồng bào” – một từ gốc
Hán, nghĩa là người cùng một bọc, Ý
niệm về giống nòi cũng bắt đầu từ đó
và mở rộng ra thành tình cảm của dân
tộc lớn, đoàn kết nhiều nhóm người
lại với nhau như anh em ruột thịt- dù
người miền núi hay miền xuôi, người
vùng biển hay trên đất liền
GV: Lạc Long Quân và Âu Cơ đã
chia con như thế nào?
- Năm mươi con theo mẹ lên núi, năm
mươi con theo cha xuống biển
- Năm mươi con theo mẹ lên núi, năm mươi con theo cha xuống biển ý nguyện phát triển dân tộc và đoàn kết thống nhất dân tộc
Trang 5_ 5
GV: Ý nguyện nào của người xưa
muốn thể hiện qua việc chia con của
họ?
- Ý nguyện phát triển dân tộc: làm ăn,
mở rộng và giữ vững đất đai
- Ý nguyện đoàn kết và thống nhất
dân tộc
Năm mươi con theo cha xuông biển,
năm mươi con theo mẹ lên núi Biển
là biểu tượng của Nước Núi là biểu
tượng của Đất Chính nhờ sự khai
phá, mở mang của một trăm người
con Long Quân và Âu Cơ mà đất
nước Văn Lang xưa, tổ quốc Việt
Nam ngày nay của chúng ta hình
thành, tồn tại và phát triển
- Gọi HS đọc đoạn 3
GV:Đoạn văn cho ta biết thêm điều
gì về xã hội, phong tục, tập quán của
người Việt Nam cổ xưa?
- Ta được biết thêm nhiều điều lí thú,
chẳng hạn tên nước đầu tiên của
chúng ta là Văn Lang Thủ đô đầu
tiên của Văn Lang đặt ở vùng Phong
Châu, Bạch Hạc Người con trai
trưởng của Long Quân và Âu Cơ lên
làm vua gọi là Hùng Vương Từ đó
có phong tục nối đời cha truyền con
nối, tục truyền cho con trưởng
Xã hội Văn Lang thời đại Hùng
Vương đã là một xã hội văn hóa dù
còn sơ khai 3 Ý nghĩa của truyện:
GV:Em hãy nêu ý nghĩa của truyện
“Con rồng cháu Tiên”:
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao
quí, thiêng liêng của cộng đồng người
Việt
- Đề cao nguồn gốc chung và biểu
hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất
của nhân dân ta ở mọi miền đất nước
Từ bao đời, người Việt tin vào tính
chất xác thực của những điều “truyền
thuyết” về sự tích tổ tiên và tự hào về
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt
- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước
Trang 6_ 6
nguồn gốc, dòng giống Tiên, Rồng rất
đẹp, rất cao quí, linh thiêng của mình
Người Việt Nam dù miền xuôi hay
miền ngược, dù ở đồng bằng, miền
núi hay ven biển, trong nước hay ở
nước ngoài, đều cùng chung cội
nguồn, đều là con của mẹ Âu Cơ vì
vậy phải luôn thương yêu, đoàn kết
Các ý nghĩa ấy còn góp phần quan
trọng vào việc xây dựng, bồi đắp
những sức mạnh tinh thần của dân
tộc
GV:Nghệ thuật của truyện có gì nổi
bật?
- Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo
GV:Em hiểu thế nào là chi tiết
tưởng tượng, kì ảo?
- Trong truyện cổ tưởng tượng, kì ảo
gắn bó mật thiết với nhau Tưởng
tượng, kì ảo có nhiều nghĩa, nhưng ở
đây được hiểu là chi tiết không có
thật, được tác giả dân gian sáng tạo,
nhằm mục đích nhất định
1 Nghệ thuật:
Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo (như hình tượng các nhân vật thần có nhiều phép lạ và hình tượng bọc trăm trứng…)
GV:Các chi tiết tưởng tượng, kì ảo
có vai trò ra sao trong truyện “Con
rồng cháu tiên”?
- Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp
đẽ của nhân vật, sự kiện trong văn
bản
- Thần kì hóa, linh thiêng hóa nguồn
gốc giống nòi dân tộc để chúng ta
thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên,
dân tộc mình
- Làm tăng tính hấp dẫn của tác
phẩm
GV:Ông cha ta sáng tạo ra câu
chuyện này nhằm mục đích gì?
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống
nòi
- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống
nhất cộng đồng của người Việt
2 Nội dung:
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi
- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của cộng đồng người Việt
Trang 7_ 7
GV:Truyện đã bồi đắp cho em
những tình cảm nào?
- Tự hào dân tộc, yêu quí truyền
thống dân tộc, đoàn kết, thân ái với
mọi người
*Học tập Tấm gươngĐĐHCM:Liên
hệ nội dung Học tập và làm theo tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh:Khi
đến thăm đền Hùng, Bác Hồ đã nói
như thế nào?
- Các vua Hùng đã có công dựng
nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ
lấy nước
GV:Trong công cuộc giữ nước,
nhân dân ta đã thực hiện lời hứa
của Bác ra sao?
- Tinh thần đoàn kết giữa miền ngược
và miền xuôi Cùng đồng lòng xây
dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc
Việt Nam
GV:Còn là học sinh, em sẽ làm gì
để thực hiện lời dạy đó của Bác?
- Chăm học chăm làm
- Yêu thương, giúp đỡ bạn và mọi
người xung quanh
4.4.Câu hỏi,bài tập củng cố:
1/Trong truyện có những yếu tố kỳ lạ,
tưởng tượng nào?
2/Có những nhân vật lịch sử nào? sự
kiện lịch sử trong truyện là gì?
1/ Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo (như hình tượng các nhân vật thần có nhiều phép lạ và hình tượng bọc trăm trứng…)
2/Ta được biết thêm nhiều điều lí thú, chẳng hạn tên nước đầu tiên của chúng
ta là Văn Lang Thủ đô đầu tiên của Văn Lang đặt ở vùng Phong Châu, Bạch Hạc Người con trai trưởng của Long Quân và Âu Cơ lên làm vua gọi là Hùng Vương Từ đó có phong tục nối đời cha truyền con nối, tục truyền cho con trưởng
Xã hội Văn Lang thời đại Hùng Vương
đã là một xã hội văn hóa dù còn sơ khai
4.5.Hướng dẫn HS tự học:
Trang 8_ 8
* Bài học tiết này: - Học bài và đọc phần “Đọc thêm”.
- Tập kể diễn cảm truyện “Con rồng cháu tiên”
* Bài học tiết tiếp theo:Soạn bài “Bánh chưng bánh giầy” : đọc kỹ văn
bản,kể lại truyện và trả lời câu hỏi tìm hiểu văn bản
5 Rút kinh nghiệm:
-Nội dung:
-Phương pháp:
-Sử dụng đồ dùng,thiết bị dạy học:
KIỂM TRA CỦA BGH VÀ TỔ TRƯỞNG:
Trang 9_ 9
Tiết 2 – Tuần 1
BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY
(Truyền thuyết – Hướng dẫn đọc thêm)
1Mục tiêu :
1.1.Kiến thức:
- Hiểu nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền
thuyết
- Cốt lõi lịch sử thời kỳ dựng nước của dân tộc trong một tác phẩm thuộc nhóm truyền thuyết thời kỳ Hùng Vương
- Cách giải thích của người Việt cổ về một phong tục và quan niệm đề cao lao động, đề cao nghề nông-một nét đẹp văn hóa của người Việt
1.2.Kĩ năng:
- Đọc-hiểu một văn bản thuộc thể loại truyền thuyết
- Nhận ra những sự việc chính trong truyện
1.3.Thái độ:
Giáo dục học sinh lòng tự hào về trí tuệ, văn hóa của dân tộc ta
2.Trọng tâm: Nội dung và ý nghĩa truyện
3.Chuẩn bị :
3.1.Giáo viên:
- Tranh bánh chưng, bánh giầy trong ngày Tết của nhân dân
3.2.Học sinh: - Đọc kỹ truyện,trả lời câu hỏi.
4.Tiến trình :
4.1.Ổn định tổ chức và kiểm diện:
6A2: TS: / Vắng:
6A3: TS: / Vắng:
4.2.Kiểm tra miệng:
1/Trình bày ý nghĩa của truyện “Con
rồng cháu tiên”? (8đ)
2/ Truyện Bánh chưng,bánh giầy có
mấy nhân vật,nhân vật chính là ai?(2đ)
1/- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt
- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện
ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền của đất nước ta 2/ HS trả lời
4.3.Bài mới:
GV hướng dẫn cách đọc, kể văn
bản
- Đọc: Giọng chậm rãi, tình cảm,
chú ý lời nói của Thần trong giấc
1 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích:
Trang 10_ 10
mộng của Lang Liêu, giọng âm
vang, xa vắng Giọng vua Hùng đĩnh
đạc,chắc, khỏe
- Kể ngắn gọn nhưng đủ ý và mạch
lạc
- Gọi 3 HS đọc 3 đoạn của văn
bản
- Nhận xét
GV:em nào có thể kể lại câu
truyện?
- HS kể
- GV nhận xét sau khi HS kể xong
- Gọi 1 HS đọc các chú thích
1,2,3,4,7,8,9,12,13
- Đọc chú thích
2 Bố cục:
GV:Truyện gồm có mấy đoạn? Nội
dung của mỗi đoạn? - Truyện có ba đoạn: Đoạn 1: Từ đầu … “chứng giám”:
Hùng Vương chọn người nối ngôi
Đoạn 2: Tiếp theo “Hình tròn”: Cuộc đua tài dâng lễ vật
Đoạn 3: phần còn lại – kết quả cuộc thi tài
- Gọi HS đọc đoạn 1 1 Hoàn cảnh, ý định, cách thức vua
Hùng chọn người nối ngôi:
GV:Vua Hùng chọn người nối
ngôi trong hoàn cảnh nào, với ý
định ra sao và bằng hình thức gì?
- Hoàn cảnh: Giặc ngoài đã yên, vua
có thể tập trung chăm lo cho dân
được no ấm; vua đã già, muốn
truyền ngôi
- Ý của vua: Người nối ngôi phải nối
được chí vua, không nhất thiết phải
là con trưởng
- Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang
tính chất một câu đố đặc biệt để thử
tài (nhân lễ Tiên Vương, ai làm vừa
ý vua sẽ được truyền ngôi)
- Hoàn cảnh:
Giặc ngoài đã yên, vua có thể tập trung chăm lo cho dân được no ấm
Vua đã già muốn truyền ngôi
- Ý của vua: Người nối ngôi phải nối được chí vua, không nhất thiết phải là con trưởng
- Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang tính chất một câu đố đặc biệt để thử tài (nhân lễ…truyền ngôi cho)
Trong truyện cổ dân gian nước ta
cũng như nhiều nước trên thế giới
Trang 11_ 11
thường có những tình huống mang
tính chất những “câu đố” Điều Vua
Hùng đòi hỏi các hoàng tử đúng là
một “câu đố” một “bài toán” không
dễ gì giải được
- Gọi HS đọc đoạn 2 2 Cuộc đua tài dâng lễ vật:
GV:Việc các lang đua nhau làm cỗ
thật hậu, thật ngon chứng tỏ điều
gì?
Hình thức Hùng Vương thử tài các
con như ông thầy ra cho học trò một
đề thi, một câu đố để tìm người tài
giỏi, thông minh đồng thời cũng là
người hiểu được ý mình Các lang
suy nghĩ, vắt óc cố hiểu ý vua cha,.Ý
của vua là gì?Các lang đã suy nghĩ
theo kiểu thông thường hạn hẹp, như
cho rằng ai chẳng vui lòng, vừa ý
với lễ vật quí hiếm, cỗ ngon, nhưng
sang trọng Nhưng sự thật càng biện
lễ hậu, họ càng xa rời ý vua, càng
không hiểu cha mình Và câu
chuyện vì thế mà cũng trở nên hấp
dẫn
a Các lang đua nhau làm cỗ thật hậu,
thật ngon – không hiểu ý vua cha
GV:Lang Liêu tuy cũng là Lang
nhưng khác các Lang ở điểm nào?
- Chàng mồ côi mẹ, nghèo, thật thà,
chăm việc đồng áng
b Lang Liêu:
- Mồ côi mẹ, nghèo, thật thà, chăm việc đồng áng
GV:Lang Liêu được thần giúp đỡ
như thế nào?
- Chàng nằm mộng thấy thần đến
bảo: “Trong trời đất, không có gì quí
bằng hạt gạo Chỉ có gạo mới nuôi
sống con người và ăn không bao giờ
chán…Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ
Tiên Vương”
- Chàng được thần mách bảo lấy gạo làm bánh vì gạo nuôi sống người, ăn không chán lại làm ra được
GV:Sau khi thần mách bảo Lang
Liêu đã làm gì?
- Chàng chọn thứ gạo nếp thơm
lừng, trắng tinh làm thành hai thứ
bánh khác nhau: bánh hình tròn
(bánh giầy) và bánh hình vuông
- Lang Liêu làm hai thứ bánh khác nhau: bánh hình tròn (bánh giầy), bánh hình vuông (bánh chưng)
Sự thông minh, tháo vát của chàng