được những nét chính veà noäi dung vaø ngheä thuaät cuûa vaên baûn ; liên hệ vấn đề môi trường và sự gia tăng dân số .26’ * Muïc tieâu : Giuùp hoïc sinh naém được bố cục văn bản, hiểu đư[r]
Trang 1Ngày soạn :………
Ngày dạy :………
Tuần 12 Tiết 49
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Nắm được mục đích và nội dung chính mà tác giả đặt ra là cần phải hạn chế sự gia tăng dân số
- Dân số gia tăng là con đường tồn tại hay không tồn tại của chính loài người
- Ý thức góp phần vào việc tuyên truyền vận động cho quốc sách của Đảng và Nhà nước ta về phát triển dân số
2 Kĩ năng :
- Rèn luyện kĩ năng đọc và phân tích lập luận chứng minh, giải thích trong một văn bản nhật dụng
- Kết hợp kể chuyện với lập luận trong việc thể hiện nội dung bài viết
3 Thái độ :
- Y thưc viec tang dan so se la mot ganh nang cho gia đình va xa hoi, anh hương đen moi trương
song , giao duc
II Chuẩn bị
1 Giáo viên : Xem sgk, sgv, nhưng đieu can lưu y, soan cau hoi gơi mơ, tranh anh , bai
hat “ Thương đe buon” , thanh ngư , tuc ngư noi ve sinh đe , dan so
2 Học sinh : Xem và soạn bài trước ở nhà theo hướng dẫn của giáo viên ở tiết
trước
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 : Khởi
động (3’)
* Mục tiêu :
- Kiểm tra sự chuẩn bị
bài của học sinh.
- Tạo hứng thú, tâm
thế tìm hiểu bài mới.
Bài toán dân số
Trang 2
1.Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ
Kiểm tra sự chuẩn bị
của học sinh
3.Giới thiệu bài.
- Trời sinh voi sinh
cỏ
- Có nếp có tẻ
- Con đàn cháu đống
Đó là những câu
thành ngữ, tục ngữ,
những câu nói cửa
miệng của người Việt
Nam, phản ánh quan
niệm quí người, cần
người, mong đẻ nhiều
con trong gia đình và
xã hội nông nghiệp cổ
truyền Nhưng cũng từ
quan niệm ấy dẫn đến
tập quán sinh đẻ tự do,
vô kế hoạch dẫn đến
dân số nước ta tăng
nhanh vào loại đầu
bảng trong khu vực và
trên thế giới, dẫn đến
đói nghèo, bệnh tật,
lạc hậu Chính sách
dân số, kế hoạch hóa
gia đình đã từ lâu trở
thành một trong những
quốc sách hết sức quan
trọng của đảng và Nhà
nước ta Bởi vì đã từ
lâu, chúng ta đã và
đang cố gắng tìm mọi
cách để giải bài toán
dân số Vậy bài toán
Thực hiện theo yêu cầu
Nghe
Trang 3ấy thực chất như thế
nào ?
Hoạt động 2 : Hướng
dẫn học sinh khái quát
nắm vài nét về tác giả
, tác phẩm (3’)
* Mục tiêu :
Giúp học sinh nắm
được xuất xứ, kiểu văn
bản.
1.Văn bản trên của
tác giả nào?
2.Em hãy cho biết
xuất xứ của văn bản ?
3.Theo em văn bản
này được viết theo
phương thức biểu đạt
nào?
4 Giải thích :
+ Chàng Ađam và
nàng Eva : Theo kinh
thánh của đạo thiên
chúa ( Ki tô, Gia tô )
đó là cặp vợ chồng
đầu tiên trên trái đất
được chúa tạo ra và sai
xuống trần gian để
hình thành và phát
triển loài người
+ Tồn tại hay không
tồn tại : câu nói nổi
tiếng của nhân vật
Ham-let của U
Sêc-xpia ( Anh ).
Hoạt động 3: Hướng
dẫn học sinh đọc , tìm
hiểu , phân tích nắm
Xác định
Trình bày
Trích từ báo giáo dục và thời đại Chủ nhật, số 28 (1995) của Thái An.
Xác định
Nghe
I Giới thiệu
1.Tác giả.
Thái An
2.Tác phẩm.
- Trích báo Giáo dục và thời đại chủ nhật, số 28, 1995
- Văn bản nhật dụng Lập luận (chứng minh, giải thích ) kết hợp yếu tố thuyết minh
II Đọc - hiểu văn bản.
Trang 4được những nét chính
về nội dung và nghệ
thuật của văn bản ;
liên hệ vấn đề mơi
trường và sự gia tăng
dân số (26’)
* Mục tiêu :
Giúp học sinh nắm
được bố cục văn bản,
hiểu được thực chất của
bài toán dân số, vấn đề
dân số và kế hoạch hóa
gia đình, sự ảnh hưởng
của việc gia tăng dân số
đối với môi trường tự
nhiên và xã hội.
5.Hướng dẫn cách
đọc, chú ý những con
số những từ phiên âm
- Đọc phần mở bài,
lệnh học sinh đọc các
phần còn lại và nhận
xét cách đọc
6.Văn bản có thể
chia làm mấy phần,
nêu ý chính của từng
phần
Nghe
Đọc , nhận xét
Xác định
+ Phần 1 : “ Có người sáng mắt ra” -> Bài toán dân số và kế hoạch hóa dường như đã đặt ra từ thời cổ đại.
+ Phần 2 : “ Đó là câu chuyện … bàn cờ” ->
Tốc độ gia tăng dân số trên thế giới là hết sức nhanh chóng.
+ Phần 3 : Còn lại ->
lời kêu gọi.
1 Đọc văn bản
2 Bố cục.
3.Tìm hiểu văn bản.
a Vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình.
Trang 57.Vấn đề chính mà
tác giả muốn đặt ra
trong văn bản này là
gì?
8 Bài toán dân số đã
được đặt ra từ thời cổ
đại Điều đó có tin
được không ? Vì sao
tác giả từ chỗ không
tin đến chỗ “ sáng mắt
ra” ?
Giảng bình : Cảm
nhận của tác giả trong
bài văn chính là từ góc
nhìn không ngờ, bất
chợt ấy bởi làm sao
câu chuyện dân số và
kế hoạch hóa gia đình
hôm nay lại có liên
quan đến một câu
chuyện cách đây “dăm
bảy nghìn năm” về
trước “Ai mà dám tin!”
Một câu chuyện nói
ngập ngừng khi con
người ta đến gần một
vầng hào quang trí tuệ
Câu chuyện làm tác
giả bài văn “sáng mắt
ra” không khác câu
chuyện ngày xưa Cai-
Xtốp- cô -lông đã tìm
ra Châu Mỹ không phải
Trình bày
Dân số , sự gia tăng dân số
Trình bày
Đây là điều khó tin Vì thế vấn đề dân số mới được thế giới đặt ra từ vài chục năm nay
Nhưng từ đầu thế kỉ XX Tú Xương từng viết : Nó lại mừng nhau sự lắm con
Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn
Phố phường chật hẹp người đông đúc
Bồng bế nhau lên nó ở non
Nghe
- Sinh đẻ có kế hoạch
Trang 6là không có căn cứ chỉ
có điều căn cứ ấy
không từ những mệnh
đề lý thú.
9.Câu chuyện kén rễ
của nhà thông thái
được tác giả kể lại như
thế nào ? Qua câu
chuyện đó em có nhận
xét gì ?
10.Câu chuyện kén
rễ của nhà thông thái
có vai trò và ý nghĩa
như thế nào trong việc
làm nổi bật vấn đề
chính mà tác giả muốn
nói đến ?
Giải thích thêm :
Câu chuyện kén rễ của
nhà thông thái với sự
bùng nổ và gia tăng
dân số giống nhau ở
chỗ: số thóc dùng cho
các ô của bàn cờ và
dân số thế giới đều
tăng theo cấp số nhân
công bội là 2 (mỗi gia
đình có 2 con) Từ sự
so sánh này, tác giả
giúp người đọc hình
dung tốc độ gia tăng
dân số là hết sức
nhanh chóng Đó cũng
là vấn đề trọng tâm
mà bài viết muốn nêu
lên
11.Từ bài toán cổ tác
giả cho ta thấy điều gì
Nêu nhận xét
Trình bày
Câu chuyện là tiên đề của tác giả so sánh với sự bùng nổ và gia tăng dân số -> Tốc độ gia tăng dân số là hết sức nhanh chóng.
Nghe
Trình bày
b Câu chuyện kén rễ của nhà thông thái.
- Câu chuyện hấp dẫn, kết luận bất ngờ: tưởng số thóc ít hóa ra có thể phụ kín bề mặt trái đất
- Hình dung tốc độ gia tăng dân số nhanh
Trang 712 Việc đưa ra
những con số và tỉ lệ
sinh con của phụ nữ ở
một số nước theo
thông báo của hội nghị
Cai-rô nhằm mục đích
gì?
13.Bằng những hiểu
biết của mình về các
Châu lục đó, trước
những con số tỉ lệ sinh
con đã nêu, em có
nhận xét gì về sự phát
triển ở hai Châu lục
này ?
14 Có thể rút ra kết
luận vì về mối quan hệ
giữa dân số và phát
triển đời sống xã hội ?
15 Việc tác giả nêu
Trình bày
+ Người phụ nữ có thể sinh rất nhiều con ->
chỉ tiếc mỗi gia đình 2 con -> rất khó khăn.
+ Các nước chậm phát triển lại sinh con rất nhiều.
Châu Phi: Nê-pan, Ru-an-đa, Jan-da-ni-a, Ma-đa-gát-xca.
+ Châu Á: Aán Độ, Việt Nam.
Nhận xét
Những nước kém và chậm phát triển ở hai Châu lục này là những nước có dân số gia tăng rất nhanh, rất mạnh mẽ cũng có nghĩa là sự phát triển đời sống xã hội có mối quan hệ mật thiết với sự bùng nổ dân số Sự bùng nổ dân số đi kèm với nghèo nàn, lạc hậu, kinh tế kém phát triển, văn hóa, giáo dục chưa được nâng cao.
Nhận xét
Trình bày
của loài người theo cấp số nhân
- Sự gia tăng dân số
tỉ lệ thuận với sự nghèo khổ, lạc hậu, đói rét, mất cân đối về xã hội, tỉ lệ nghịch với sự phát triển về kinh tế và văn hóa
Trang 8thêm một vài con số
dự báo tình hình gia
tăng dân số hiện nay
đến năm 2015 , dân số
thế giới sẽ hơn 7 tỉ
người, nói lên điều gì
?
Người viết không lí
luận dài dòng, mà đã
chứng minh vấn đề
bằng những con số
tường minh, chính xác,
đáng tin cậy, làm
người đọc sửng sốt,
giật mình trước thực
trạng bài toán dân số
vẫn gia tăng đều đặn
theo cấp số nhân , còn
của cải loài người làm
ra thì chỉ tăng theo cấp
số cộng và đất đai thì
nghìn vạn năm về cơ
bản vẫn thế, chẳng
sinh sôi nảy nở theo
cấp số nào
Cung cấp thêm : Sự
gia tăng dân số hiện nay
:
- Thế giới :
+ Dân số thế giới hiện
nay > 6,0 tỉ
+ Tốc độ tăng 250
đến 350 triệu – đầu
cơng nguyên, tỉ suất
tăng 0,14 đến 0,4 % 1 tỷ
- 1650 Để tăng gấp đơi
: trước thế kỉ XVIII mất
200 năm, thế kỉ XIX mất
100 năm, nay gần 40
năm.
Dùng nhiều con số cụ thể để chứng minh hậu quả khôn lường đang thách thức nhân loại như lời cảnh báo nguy
cơ bùng nổ dân số luôn có thể xảy ra
Nghe
Trang 9- Các nước đang phát
triển : từ 1975 – 2000
tăng thêm 2 tỉ người
trong đĩ các nước đang
phát triển tăng 2,0 tỉ (
90% ) – bùng nổ dân số
Tỉ lệ gia tăng dân số
bình quân 1,7%, các
nước đang phát triển
2,03%.
- Việt Nam :
+ 1930 – 1960 từ 13
triệu -> 30,2 triệu
người
+ 1960 – 1990 : 30,2
triệu người -> 66,1
triệu người
+ Năm 2000 : 80
triệu người
+ Tỉ lệ gia tăng đã
giảm cịn 1,7%
16 Như vậy sự gia
tăng dân số cĩ ảnh
hưởng như thế nào đến
tài nguyên và mơi
trường ?
Cung cấp thêm : Đối
Trình bày
- Tăng tốc độ khai thác tài nguyên :
+ Khống sản cạn kiệt trong vài chục năm tớ + Thủy hải sản cạn kiệt
+ Đa dạng sinh học suy giảm.
- Mơi trường sống bị ơ nhiễm, mất cân bằng sinh thái, do hoạt động sống, cơng nghiệp, nơng nghiệp, ……
- Đất nơng nghiệp, ao
hồ bị lấn chiếm do nhu cầu ở, đi lại, …
- Sự biến đổi khí hậu tồn cầu do hoạt động của con người :
+ Lỗ thủng tầng ơ zơn + Hiệu ứng nhà kính
Nghe
Trang 10với Việt Nam :
- Dân số tăng nhanh +
hậu quả chiến tranh ->
áp lực lớn với tài
nguyên, mơi trường.
- đất canh tác thu hẹp
do nhu cầu nhà ở, xây
dựng : 1000 ha / 1 năm
+ 1980 – 1990 : đất
trồng cây lương thực
giảm o,131 ha / người
đến 0,11 ha / người
+ Diện tích nhà ở
thành phố : 4,42 m2 /
người ( 1/3 dân số ở
mức 2,2 m2 / người )
- Rừng bị tàn phá do
khai thác gỗ, du canh du
cư, cháy rừng : mỗi năm
mát khoảng 200000 ha
rừng Diện tích rừng
hiện nay là 9,3 ha ( 28%
diện tích cả nước )
Năm 1943 : 43 triệu ha
( 44% ).
- Nguồn nước bị ơ
nhiễm.
17.Người viết đã kêu
gọi điều gì ? Điều đó
có ý nghĩa ra sao ?
Giảng bình: Chúng ta
có thể hình dung, đất
chật, người đông, tự nó
sẽ hủy diệt, khi đất
dành cho mỗi con
Trình bày
“Mỗi con người … càng tốt”
Nghe
c Lời kêu gọi.
- “Mỗi con người … càng tốt”
-> Hạn chế sự bùng nổ và gia tăng dân số đó chính là con đường tồn tại của loài người
Trang 11người chỉ còn là diện
tích một hạt thóc (dân
số tăng đến ô 64 trên
bàn cờ tướng).Trái đất
chắc chắn sẽ nổ tung
mà ngòi nổ chính là sự
gia tăng dân số mà con
người không tự kiềm
chế được Đừng để xãy
ra thảm họa này, đó
chính là lời cảnh báo
cho cả loài người,
không loại trừ một ai,
lời kêu gọi nghiêm
khắc và răn đe như một
mệnh lệnh.
Hoạt động 4 : Hướng
dẫn học sinh khái quát
lại vấn đề vừa phân
tích (4’)
* Mục tiêu:
Giúp học sinh khái
quát lại nội dung và
nghệ thuật của văn bản.
18 Văn bản kết hợp
những phương thức
biểu đạt nào ? Nhận
xét về cách viết văn
của tác giả (lời văn)
19 Văn bản đem lại
cho em những hiêu
biết gì? (Về vấn đề
dân số và kế hoạch
hóa gia đình )
Hoạt động 5 : Hướng
dẫn học sinh thực
Trình bày
- Tự sự với lập luậnchặt chẽ.
- Lời văn nhẹ nhàng.
Trình bày
III.Tổng kết.
1 Nghệ thuật.
- Lời văn nhẹ nhàng
- Kết hợp giữa kể chuyện với lập luận một cách chặt chẽ
2 Nội dung.
- Sự gia tăng dân số là một thực trạng đáng
lo ngại của thế giới, là nguyên nhân dẫn đến cuộc sống đói nghèo, lạc hậu
- Hạn chế gia tăng dân số và đòi hỏi sống còn của nhân loại
IV Luyện tập.
Trang 12hành đạt các yêu cầu
bài tập, liên hệ giáo
dục đến tầm ảnh
hưởng của sự gia tăng
dân số đối với loài
người (7’)
* Mục tiêu :
Giúp học sinh nhận
thức được tầm ảnh hưởng
của việc tăng dân số, con
đường hạn chế gia tăng
dân số.
20.Lệnh học sinh đọc
BT1
21 Con đường nào là
con đường tốt nhất để
hạn chế sự gia tăng
dân số ? Vì sao?
22 Lệnh học sinh
đọc, xác định và thực
Đọc
Trình bày
Đẩy mạnh giáo dục, sinh đẻ là quyền lợi của phụ nữ không thể cấm đoán bằng mệnh lệnh và các biện pháp thô bạo Chỉ bằng con đường giáo dục mới Vấn đề dân số gắn liền với con đường đói nghèo hay hạnh phúc ; đẩy mạnh giáo dục cho phụ nữ là hạ thấp tỉ lệ thụ thai cũng như tỉ lệ tử vong và tỉ lệ mắc bệnh Điều đó cho thấy
tỉ lệ sinh đẻ là thuộc quyền của phụ nữ Mà cái quyền này chỉ có thể là kết quả của việc giáo dục tốt hơn, giúp mọi người hiểu rõ nguy
cơ, sự bùng nổ gia tăng dân số.
Thực hiện theo yêu cầu
- Khơng đủ điều kiện nuơi nấng , chăm sĩc.
1 Con đường tốt nhất để hạn chế gia tăng dân số.
Thơng qua con đường giáo dục là con đường tốt nhất để hạn chế sự gia tăng dân số vì nĩ tác động đến ý thức tự giác của tồn xã hội, đặc biệt
là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ
2 Sự gia tăng dân số có tầm quan trọng
to lớn đối với tương lai nhân loại.
Trang 13hiện theo yêu cầu bài
tập
23 Vậy theo em chúng
ta cần cĩ những giải
pháp nào để khắc phục
tình trạng tăng dân số
của Việt Nam nĩi riêng
hiện nay ?
24.Lệnh học sinh đọc
BT3, hướng dẫn học
sinh về nhà làm
+ Tìm hiểu về dân số
Việt Nam
+ Đem số dân vào
thời điểm 30/9/2003 do
đồng hồ thế giới cung
cấp trừ đi số dân số
thế giới năm 2000
+ Lấy hiệu quả của
phép trừ trên chia cho
số dân của Việt Nam
+ Kết quả cho ta
biết: từ năm 2000 ->
9/2003 số người trên
thế giới đã tăng bao
nhiêu và gấp khoảng
bao nhiêu lần dân số
- Khơng đủ điều kiện giáo duc
- Khơng cĩ cơ hội tìm việc làm
- Sức khỏe cha mẹ giảm sút ( do sinh đẻ nhiều ) , năng suất lao động giảm
Trình bày
- Chính sách dân số và
kế hoạch hĩa gia đình
- Đổi mới cơng nghệ sạch nâng cao chất lượng cuộc sống
- Giáo dục ý thức về dân
số và kế hoạch hĩa gia đình.
Đọc, nghe hướng dẫn về nhà làm
Dân số phát triển nhanh sẽ ảnh hưởng lớn đối với con người
ở những phương diện : chổ ở, lương thực, môi trường, việc làm, giáo dục … và kết quảlà dẫn đến đói nghèo, lạc hậu, bậnh tật …
3 Thống kê số liệu về gia tăng dân số thế giới.