Tiểu luận “Môi trường văn hóa quân sự, vận dụng vào xây dựng môi trường văn hóa trong tập thể học viên ở nhà trường quân đội hiện nay”

Môi trường văn hóa (MTVH) quân sự là một bộ phận hữu cơ cấu thành môi trường xã hội, bao gồm những giá trị văn hoá của quân đội do cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng tạo nên trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, nó gắn chặt với từng đơn vị, từng lĩnh vực công tác...và quan hệ chặt chẽ với địa phương, các khu vực, địa bàn đóng quân của các đơn vị. MTVH quân sự vừa là nơi rèn luyện, vừa là nơi thử thách toàn diện quân nhân, nơi xây đắp nên tình đồng chí, đồng đội cao cả và bồi dưỡng, hun đúc lý tưởng, niềm tin, sức mạnh cho mỗi quân nhân, thôi thúc quân nhân vươn tới cái đẹp, cái tốt, cái đúng, loại bỏ cái sai, cái xấu, cái thấp hèn tiềm ẩn trong mỗi con người. Xây dựng MTVH quân sự sẽ trực tiếp tạo lập môi trường sống tốt đẹp, trong sạch lành mạnh, nhân văn trong quân đội, tao điều kiện thuận lợi cho sự phát triển hoàn thiện nhân cách quân nhân và góp phần giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng cho mỗi cán bộ, chiến sĩ....

Đơn vị quản lý học viên đào tạo sĩ quan của Học viện Phòng không Không quân (PK-KQ) là nơi giáo dục đào tạo và rèn luyện học viên trở thànhngười sĩ quan PK-KQ ưu tú, có đủ phẩm chất năng lực đáp ứng yêu cầu sựnghiệp xây dựng Quân chủng PK-KQ cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.Môi trường văn hóa trong tập thể đơn vị quản lý học viên ở Học viện PK-KQ cóvai trò quan trong nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của cán bộ, học viêntrong đơn vị, là môi trường thuận lợi, gần gũi để trực tiếp góp phần giáo dục,xây dựng và hoàn thiện nhân cách người sĩ quan tương lai.

-Trong những năm qua, quán triệt các chỉ thị, hướng dẫn của Đảng ủy Bangiám đốc Học viện PK- KQ về triển khai thực hiện cuộc vận động xây dựng môitrường văn hóa trong quân đội do Tổng cục Chính trị phát động Tập thể các đơn

vị quản lý học viên đã tiến hành nhiều biện pháp, chủ động, tích cực xây dựngMTVH và đã đạt được những kết quả đáng kể, có chuyển biến tiến bộ trên cáclĩnh vực: giáo dục, bồi dưỡng nhân cách học viên, xây dựng đời sống văn hóatinh thần, xây dựng môi trường cảnh quan văn hóa, đoàn kết với đơn vị bạn vàđoàn kết quân dân…Tuy nhiên, qua tổng kết 10 năm thực hiện cuộc vận động

xây dựng MTVH trong tập thể học viên ở Học viện PK- KQ vẫn còn bộc lộnhững hạn chế, khuyết điểm trong nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, học viên,tính liên tục, thường xuyên của phong trào, sự chuyển biến chưa vững chắctrong việc khắc phục các yếu kém về chấp hành kỉ luật

Mặt khác, trong giai đoạn hiện nay, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực chính trị,

tư tưởng diễn ra vô cùng gay go quyết liệt, kẻ thù tìm mọi cách, mọi thủ đoạncông kích, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lốiquan điểm của Đảng Sự tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường, củagiao lưu và hợp tác quốc tế, cũng làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tinhthần của cán bộ, học viên trong đơn vị Những tiêu cực đó đang ảnh hưởng làmbăng hoại những giá trị truyền thống, làm ô nhiễm môi trường xã hội và tha hoánhân cách con người Vì vậy, xây dựng MTVH quân sự tốt đẹp, lành mạnh, nhânvăn là nhân tố quan trọng góp phần giữ vững định hướng tư tưởng và động cơquyết tâm rèn luyện, phấn đấu của mỗi học viên ở Học viện PK- KQ hiện nay

Với ý nghĩa đó, tôi chọn chủ đề: “Môi trường văn hóa quân sự, vận dụng vào xây dựng môi trường văn hóa trong tập thể học viên ở Học viện Phòng không- Không quân hiện nay” làm nội dung viết tiểu luận.

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA QUÂN SỰ

1 Khái niệm, vai trò của môi trường văn hóa quân sự

a, Khái niệm môi trường văn hóa quân sự

Con người ta, kể từ lúc sinh ra, đã thường xuyên chịu sự tác động trựctiếp của hai môi trường: môi trường tự nhiên (môi trường sinh thái) và môitrường xã hội (môi trường nhân văn) Thiếu môi trường tự nhiên, con ngườikhông thể tồn tại được với tư cách một sinh vật; thiếu môi trường văn hóa, nhânvăn con người không thể trở thành con người

Theo đó, MTVH là một bộ phận quan trọng hợp thành môi trường sốngcủa con người, môi trường văn hoá là tổng hoà các yếu tố văn hoá vật chất vàvăn hoá tinh thần do con người sáng tạo ra thông qua hoạt động thực tiễn, tồntại trong những thời gian, không gian nhất định, thường xuyên chi phối tácđộng đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm và hành vi hoạt động của con người vàcộng đồng người

MTVH là những giá trị, những chuẩn mực trong hành vi, ứng xử, lao động,

tổ chức, lãnh đạo và quản lý xã hội đang tồn tại quanh ta, thường xuyên tác độngtrực tiếp đến mỗi chúng ta nhằm thiết lập mối quan hệ gắn bó giữa con người vớicon người, nhằm phát huy sức mạnh nội sinh trong mỗi con người, hướng tới sựphát triển bền vững của xã hội Theo tinh thần đó, Nghị quyết Đại hội XII củaĐảng khẳng định phải “tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách,đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụcông dân, ý thức tuân thủ pháp luật”

Quân đội là một bộ phận của xã hội Tổ chức quân đội là một tổ chức xã hộiđặc thù- đó là tổ chức quân sự, mang tính chất đặc thù, cuộc sống của người quânnhân nằm ở vùng nguy hiểm nhất của xã hội, vì họ sẵn sàng chiến đấu hi sinh đểbảo vệ nhân dân, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Do đó, MTVHquân sự, bên cạnh sự thích ứng và hoà nhập chung với môi trường văn hóa xã hội,còn có những yêu cầu và nội dung riêng, đòi hỏi cao hơn và khắt khe hơn

MTVH quân sự là tổng hoà các giá trị văn hoá vật chất và tinh thần đượchình thành trong thực tiễn hoạt động quân sự, có quan hệ biện chứng với tổ chức

và hoạt động quân sự trong một thời gian và không gian xác định, thường xuyêntác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách quân nhân và chi phối

trực tiếp đến kết quả xây dựng và hoàn thành nhiệm vụ của các đơn vị vũ trang.

MTVH quân sự là một bộ phận hữu cơ cấu thành môi trường xã hội, baogồm những giá trị văn hoá của quân đội do cán bộ, chiến sĩ, công nhân viênquốc phòng tạo nên trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, nó gắnchặt với từng đơn vị, từng lĩnh vực công tác và quan hệ chặt chẽ với địaphương, các khu vực, địa bàn đóng quân của các đơn vị MTVH quân sự là môitrường “mở”, không ngừng vận động và biến đổi Do đó quá trình nhận thứcMTVH cũng như xây dựng và phát huy vai trò của MTVH trong quân đội cầnthường xuyên bám sát diễn biến thực tế của đơn vị, khu vực, địa bàn đóng quân

và thực tiễn sinh hoạt, hoạt động của từng đơn vị để có nội dung, hình thức vàbiện pháp phù hợp, có hiệu quả cao

b, Vai trò của môi trường văn hóa quân sự

Môi trường văn hóa quân sự góp phần bồi dưỡng, xây dựng, phát triển những giá trị văn hóa chuẩn mực trong nhân cách quân nhân theo tiêu chí

“chân”, “thiện”, “mỹ”

Trước khi vào quân ngũ, mọi quân nhân đều được giáo dục ở gia đình, địaphương, trong trường học; được hấp thụ các giá trị văn hóa, đạo đức để từng bướchình thành nhân cách Khi nhập ngũ vào công tác, học tập, rèn luyện ở môi trườngquân sự, nhân cách của người chiến sĩ cách mạng càng được hoàn thiện, phát triển.MTVH quân sự mang tính đặc thù đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải tự giác chấp hành,nhất là các chiến sĩ mới vào công tác trong quân đội, còn nhiều bỡ ngỡ, xa gia đình,bạn bè, làng xóm; nền nếp sinh hoạt tự do…

Cùng với xác lập một môi trường học tập, rèn luyện, MTVH quân sự xáclập các hệ giá trị văn hóa chuẩn mực định hướng quá trình giáo dục, rèn luyệnnhân cách quân nhân theo các tiêu chí xác định Đó là các hệ giá trị văn hóatrong truyền thống yêu nước, truyền thống nhân văn của dân tộc Việt Nam; khoahọc quân sự và nghệ thuật quân sự Việt Nam; truyền thống trung với nước,trung với Đảng, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào

cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng của quân đội ta dưới sự lãnh đạo củaĐảng và các giá trị đặc thù viết nên truyền thống của mỗi quân, binh chủng, mỗiđơn vị trong suốt lịch sử xây dựng, chiến đấu và trưởng thành Qua đó, hệ giá trị

sẽ định hướng cho toàn bộ hoạt động của quân nhân, cho phép khuyến khích cáchoạt động nào được thực hiện và thực hiện trong những phạm vi, điều kiện nào,những hoạt động nào không được phép thực hiện trong môi trường quân sựnhằm bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và hành động của mọi quân nhântrong đơn vị Dưới tác động của văn hóa và quy luật phát triển văn hóa, các mụctiêu, các hệ tiêu chí ấy được cụ thể hóa thành những dạng kiến thức cụ thể,những giá trị văn hóa cụ thể như văn hóa yêu nước, văn hóa học tập, văn hóa kỉluật, văn hóa giao tiếp, ứng xử, văn hóa chính quy… và được mọi quân nhântiếp nhận một cách tự nguyện, qua đó từng bước hình thành, phát triển ở họnhững phẩm chất, nhân cách cần thiết góp phần thực hiện thắng lợi chức trách,nhiệm vụ được giao trước yêu cầu mới

Từ góc độ giá trị, có thể thấy, phẩm chất, nhân cách quân nhân khôngphải là cái có sẵn, mà là kết quả của quá trình phấn đấu, rèn luyện bền bỉkhông ngừng của mỗi quân nhân trong một môi trường nhất định, hợp thànhgiá trị biểu trưng, khẳng định giá trị xã hội của quân nhân trong tham gia cácquan hệ quân sự, xã hội Chính trong MTVH quân sự mà mỗi quân nhân tựxác định được “tọa độ” văn hóa của mình, từ đó lựa chọn cho mình conđường, phương pháp phấn đấu, rèn luyện phù hợp với khả năng, năng lực củamình nhưng không vượt khỏi những nguyên tắc, chuẩn mực chung củaMTVH quân sự, qua đó tự mình lớn lên về nhân cách, phẩm giá con người

Môi trường văn hóa quân sự góp phần xác lập các thang giá trị và khuôn mẫu ứng xử của quân nhân trước hoàn cảnh

Một trong những đặc trưng cơ bản của văn hóa là sáng tạo, sự sáng tạo củachính môi trường đó và sáng tạo thông qua tiếp nhận những giá trị của các môitrường khác để phát triển Hơn nữa, từ đặc điểm tổ chức, thành phần tham gia,phong tục, tập quán, văn hóa… nên không thể có một MTVH quân sự thuần nhất

và đơn nhất, mà bao giờ đó cũng là sự thống nhất trong đa dạng của các giá trị

văn hóa, sự thống nhất giữa giá trị văn hóa chung của MTVH quân sự với nhữnggiá trị văn hóa đặc thù của các vùng, miền, dân tộc… Qua đó, một mặt hình thànhnên những thang giá trị chung định hướng việc lựa chọn và thực hiện giá trị củaquân nhân theo tiêu chí xác định; mặt khác hình thành nên những thang giá trị đặcthù điều chỉnh các giá trị tồn tại một cách khách quan trong môi trường văn hóaquân sự, đó là các quan hệ: cha - con, anh - em, vợ - chồng; những quan hệ về vănhóa - địa lý, quê hương bản quán… và những quan hệ vùng, miền…

Hoạt động quân sự là loại hoạt động khẩn trương, quyết liệt, tình huốngdiễn ra nhanh chóng, không cho phép người chiến sĩ chần chừ, do dự Hơnnữa, quân nhân và tập thể quân nhân không thể tự do, chủ động lựa chọn khônggian và thời gian cho hoạt động quân sự của mình Do đó, các yếu tố văn hóa

có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của quân đội, nhiệm vụ chính trị trungtâm của từng đơn vị bao giờ vẫn phải được đặt lên hàng đầu Trong MTVHquân sự, tính mực thước, nghiêm cách trong tổ chức và hoạt động quân sựthấm vào nhân cách mỗi cán bộ, chiến sĩ và làm tiêu điểm quy tụ các yếu tố,thang giá trị khác

Việc thiết lập các thang giá trị ấy góp phần hình thành hệ thống các khuônmẫu ứng xử giữa các quân nhân và tập thể quân nhân trong đời sống quân sựmột cách linh hoạt, giàu tính sáng tạo, đậm chất nhân văn Theo cố Thủ tướngPhạm Văn Đồng, cùng với sự phát triển đời sống xã hội, đổi mới đất nước theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa cũng đang dần xuất hiện thang giá trị mới của conngười Việt Nam như sự kế thừa và phát triển những giá trị văn hóa của dân tộckết hợp với sự tiếp thu và vận dụng những tinh hoa văn hóa của loài người từxưa đến thời đại ngày nay Thang giá trị mới đại thể bao gồm loại giá trị thể hiện

sự làm chủ của nhân dân, loại giá trị nhân văn của cộng đồng dân tộc, tức lànhững giá trị của môi trường xã hội, loại giá trị đạo đức và phẩm chất cá nhân,loại giá trị trong quan hệ với nước ngoài, loại giá trị trong quan hệ giữa conngười và thiên nhiên Các loại giá trị này quan hệ mật thiết với nhau, tác độngqua lại lẫn nhau một cách đa dạng và phong phú

Việc hình thành, xác lập các thang giá trị còn tạo ra những điều kiện tốt

nhất để quân đội mở rộng quan hệ với các bộ, ngành, khu vực và quốc tế trongbối cảnh hội nhập và giao lưu quốc tế hiện nay nhằm thực hiện thắng lợi chứcnăng, nhiệm vụ của đội quân chiến đấu, sản xuất, công tác Đồng thời, nó cũngnâng cao khả năng, năng lực nhanh, nhạy, chính xác của quân nhân trong ứng

xử, xử lý những tình huống phức tạp, khẩn trương, biết làm chủ hoàn cảnh trongmọi tình huống Đây là những phẩm chất cơ bản, không thể thiếu trong nhâncách của người người quân nhân cách mạng hiện nay

Môi trường văn hóa quân sự góp phần xây dựng, củng cố trận địa chính

trị tư tưởng, đẩy lùi những tác động tiêu cực, phản văn hóa xâm nhập vào đời sống quân sự

Đây là một trong những chức năng cơ bản của MTVH quân sự Chính trị

tư tưởng giữ vai trò là thành tố, một hệ giá trị cơ bản không thể thiếu trong toàn

bộ các hệ giá trị hợp thành của MTVH quân sự Trong MTVH quân sự, các hệgiá trị văn hóa chủ đạo ấy ngày càng thấm sâu vào các thành tố của MTVH quân

sự, thực sự giữ vai trò là nền tảng định hướng toàn bộ việc xây dựng, tiếp nhậncác hệ giá trị khác trong MTVH quân sự, từng bước ngăn chặn và đẩy lùi hiệuquả mọi biểu hiện tiêu cực bằng cách vừa tiếp nhận vừa đấu tranh lọc bỏ nhữngphản giá trị, phản văn hóa xâm nhập hoặc nảy sinh trong đời sống quân sự

Hiện nay, sự phát triển của khoa học và công nghệ hiện đại, của hợp tác,giao lưu và hội nhập quốc tế đang mở ra những điều kiện mới cho sự phát triểncủa đất nước, xây dựng quân đội cách mạng, chính qui, tinh nhuệ, từng bướchiện đại Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội cho sự xâm nhập, thẩm lậu những phảngiá trị, phản văn hóa, lối sống, thị hiếu phương Tây vào môi trường xã hội, đedọa làm mất đi bản sắc của dân tộc của văn hóa Cùng với đó là sự chống phácủa các thế lực thù địch, phản động trên lĩnh chính trị tư tưởng nhằm xóa bỏ hệ

tư tưởng Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó xóa bỏ sự lãnh đạo củaĐảng đối với quân đội và toàn xã hội

Việc xây dựng MTVH quân sự là một trong những giải pháp quantrọng nhằm ngăn ngừa các tác động tiêu cực làm ảnh hưởng đến sự hoàn thiệnnhân cách người quân nhân cách mạng MTVH quân sự tốt đẹp, lành mạnh,

phong phú là cái nôi để giáo dục cho mọi quân nhân hướng tới “chân”, “thiện”,

“mỹ”, định hướng và đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của người quân nhâncách mạng, hình thành ở họ hệ giá trị xã hội tốt đẹp, có ý thức chấp hành kỷluật, pháp luật, thấm đẫm tình đồng chí, đồng đội; kịp thời cổ vũ, nuôi dưỡng,nhân rộng những tập thể điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt; tạo ranhững điều kiện thuận lợi để biến quá trình giáo dục, rèn luyện thành quá trình

tự rèn luyện, tự hoàn thiện các giá trị tinh thần Thông qua sáng tạo, hưởng thụ

và trao đổi văn hóa, MTVH quân sự tạo điều kiện để giữ gìn, phát triển các giátrị tinh thần của quân nhân, truyền thống của đơn vị; phát huy sức mạnh của vănhóa, mà trực tiếp là thông qua các thiết chế của nó MTVH quân sự thiết lập mộthành lang pháp lý - văn hóa an toàn, đủ khả năng phát hiện, tập hợp, thanh lọc,tiếp nhận tinh hoa văn hóa của nhân loại trong quá trình hội nhập đồng thời đủsức đề kháng và vô hiệu hiệu hóa sự thẩm lậu của các biểu hiện tiêu cực, phảnvăn hóa xâm nhập vào cơ quan, đơn vị và đời sống tinh thần mỗi quân nhân

Tóm lại, MTVH quân sự có vai trò to lớn, bồi dưỡng, xây dựng, phát triểnnhững giá trị văn hóa chuẩn mực trong nhân cách quân nhân cách mạng, qua đóxác lập các thang giá trị và khuôn mẫu ứng xử của quân nhân, củng cố trận địachính trị tư tưởng của mỗi quân nhân và tập thể quân nhân

2 Cấu trúc tâm lý của môi trường văn hóa quân sự

a, Hệ thống những giá trị văn hoá quân sự

Tồn tại dưới hai dạng thức: những giá trị văn hoá vật thể như cảnh quanđơn vị, tổ chức ăn ở, phương án tác chiến, hiệu suất chiến đấu và những giá trịvăn hoá phi vật thể như tinh thần tư tưởng, lí tưởng, niềm tin, bản lĩnh chính trị,truyền thống đơn vị, tác phong nếp sống quân sự, học vấn, nghệ thuật Cảnhững giá trị văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể chứa đựng trong cơ sở vậtchất - văn hoá, trong hoạt động quân sự trong nhân cách quân nhân cũng nhưcác quan hệ trong tập thể quân nhân đều được coi như "tế bào sống" của môitrường văn hóa quân sự, chi phối tất cả các yếu tố khác Như vậy tính chất của

hệ thống những giá trị văn hoá quân sự quyết định tính chất của môi trường vănhóa quân sự là lành mạnh hay ô nhiễm, đa dạng hay nghèo nàn

b, Hệ thống những quan hệ văn hoá quân sự

Những quan hệ văn hoá quân sự, trong tổng hoà các mối quan hệ xã hộicủa quân nhân, không nằm đơn lẻ, rời rạc mà liên kết thành hệ thống nhất địnhtùy góc độ tiếp cận mà có cách khái quát khác nhau về cấu trúc của hệ thốngnày Khái quát theo chủ thể quan hệ, có cấu trúc thứ - bậc với quan hệ dọc nhưchỉ huy - phục tùng, cấp trên - cấp dưới, cán bộ - chiến sĩ và quan hệ ngangnhư đồng chí đồng đội, quân - dân Theo lĩnh vực quan hệ, có cấu trúc đa diệntùy theo sự thâm nhập của văn hoá quân sự vào các lĩnh vực khác, như quan hệvăn hoá chiến đấu, văn hoá điều lệnh, văn hoá chính trị, văn hoá giao tiếp, vănhoá nghệ thuật Hệ thống những quan hệ văn hoá quân sự luôn chứa đựngnhững giá trị văn hoá quân sự và hợp thành nền tảng của MTVH quân sự

c, Hệ thống những hình thái hoạt động văn hoá quân sự

Là biểu hiện lập trung và sinh động nhất những quan hệ văn hoá quân sự

và những giá trị văn hoá quân sự Có thể khái quát thành hai hình thái cơ bản.Hình thái trực tiếp, chính là đời sống văn hoá của bộ đội, biểu hiện dưới dạngthức những hoạt động thường xuyên như tự học tập, sinh hoạt văn nghệ, giaotiếp quân sự, trao đổi thông tin đại chúng và những hoạt động tập trung theo

kế hoạch nhất định như diễn đàn thanh niên, tham quan, hội thao, hội diễn nghệthuật Hình thái gián tiếp, gồm các dạng thức hoạt động quân sự chứa đựngnhững yếu tố văn hoá, như yếu tố văn hoá trong sẵn sàng chiến đấu và chiếnđấu, yếu tố văn hoá trong huấn luyện quân sự, yếu tố văn hoá trong rèn luyện kỉluật Một MTVH phong phú, đa dạng phải là môi trường chứa đựng nhữnghình thức hoạt động văn hoá quân sự đa dạng phong phú

d, Hệ thống những thiết chế văn hoá quân sự

Nhằm bảo đảm đời sống văn hoá, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình

"sản xuất", "trao đổi", "phân phối" văn hoá của bộ đội, được quy định thốngnhất theo từng cấp trong toàn quân Hiện nay, hệ thống này bao gồm: các thiếtchế lãnh đạo - chỉ huy như đảng uỷ, người chỉ huy, kế hoạch, quy chế hoạt độngvăn hoá ; các thiết chế tổ chức thực hiện như cơ quan chức năng, nhà văn hóa,cán bộ chuyên trách, bộ đội ; các thiết chế cơ sở vật chất - văn hoá như phòng

Hồ Chí Minh, thư viện, bảo tàng, câu lạc bộ, kinh phí công tác văn hoá Hệthống những thiết chế văn hoá quân sự đóng vai trò chủ thề trực tiếp trong việclựa chọn các giá trị văn hoá tham gia vào MTVH quân sự, việc thiết kế, chuẩnhoá và đưa vào nền nếp các quan hệ văn hoá quân sự, việc lựa chọn, phát động,phát huy tác dụng các hình thái hoạt động văn hoá quân sự để không ngừng cảithiện, nâng cao đời sống văn hoá của bộ đội.

Mỗi hệ thống trên đều ở trong quá trình phát triển không ngừng, khôngphải những yếu tố cứng đờ, bất biến Xây dựng MTVH quân sự trong quân đội

ta thực chất là xây dựng và phát huy tác dụng từng hệ thống đó, trong cấu trúctổng thể của nó

II.VẬN DỤNG VÀO XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA TRONG TẬP THỂ HỌC VIÊN Ở HỌC VIỆN PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN

1 Đặc trưng cơ bản của môi trường văn hóa trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện Phòng Không-Không quân

Đơn vị quản lý học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ có biên chế

ổn định, được tổ chức thành hệ, tiểu đoàn, lớp học viên Hệ học viên có 5 tiểuđoàn, tiểu đoàn học viên tổ chức theo khoa học Các tiểu đoàn có biên chế từ 11lớp học, lớp học viên tổ chức theo chuyên ngành đào tạo Cán bộ phụ trách lớphọc viên do các học viên thay phiên nhau đảm nhiệm

Hệ thống tổ chức chỉ huy các cấp (hệ, tiểu đoàn và lớp) nhìn chung ổnđịnh, tổ chức Đảng ở đơn vị là tổ chức cơ sở đảng 3 cấp: đảng bộ cơ sở hệ, đảng

bộ bộ phận tiểu đoàn và chi bộ lớp Hệ thống tổ chức Đoàn gồm có: đoàn cơ sở

hệ, liên chi đoàn tiểu đoàn và chi đoàn lớp học Ở lớp và tiểu đoàn học viên đàotạo sĩ quan, hàng năm, số lượng đảng viên tăng và đoàn viên giảm trong quátrình phát triển của khoa học Hệ thống cán bộ chính trị; lấy chất lượng, hiệu quảxây dựng MTVH làm một trong những chi tiêu quan trọng để đánh giá kết quảhoàn thành nhiệm vụ, tiêu chuẩn đánh giá phong trào thi đua của các cấp, các tổ

chức trong đơn vị Mọi người trong đơn vị có nhận thức khá đầy đủ về MTVH

và tầm quan trọng phải xây dựng MTVH ở đơn vị Quá trình tổ chức thực hiện,

đã kết hợp cuộc vận động xây dựng MTVH với xây dựng đơn vị vững mạnhtoàn diện, xây dựng đơn vị chính quy, xây dựng tổ chức đảng trong sạch vữngmạnh, xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư Nhờ có nhận thức đúng vàđược lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ nên nhiệm vụ xây dựng MTVH ở đơn vị quan lýhọc viên đào tạo sĩ quan có những đặc trưng về MTVH đó là:

Một là, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ luôn có sự đan xen giữa những giá trị truyền thống và giá trị hiện đại do chủ thể có trình độ học vấn cao làm chủ và phát triển.

Dòng chảy văn hoá bao giờ cũng chứa đựng 2 yếu tố: truyền thống vàhiện đại, yếu tố hiện đại phát triển trên cơ sở, nền tảng của yếu tố truyền thống,ngược lại, yếu tố truyền thống được “hiện đại hoá” để tồn tại và phát huy tácdụng trong hiện tại Do đó, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Họcviện PK-KQ luôn luôn có sự đan xen giữa những giá trị truyền thống và giá trịhiện đại Những giá trị văn hoá của ĐVHV đã được hình thành và phát triểntrong hơn 50 năm qua, do nhiều thế hệ cán bộ, học viên xây đắp nên, thông quasinh hoạt, học tập, rèn luyện, vui chơi giải trí đến nay vẫn còn nguyên giá trị

và đang được các thế hệ cán bộ, học viên mới tiếp thu, giữ gìn và phát huy mộtcách tự giác, đó là: tinh thần chủ động tích cực, khắc phục khó khăn, đoàn kết,

kỷ luật, lòng nhân ái, bao dung, tình thầy trò gần gũi, chân tình; quan hệ cán bộvới học viên dân chủ, bình đẳng; học viên có tinh thần ham học hỏi, cầu tiến bộ,tinh thần rèn luyện tự giác, quan hệ quân dân cá nước

Tuy nhiên, thông qua hoạt động sinh hoạt, học tập, công tác và rèn luyệntheo những yêu cầu mới, trong những điều kiện mới hiện nay, cán bộ, học viêncủa đơn vị đang tạo ra những giá trị văn hoá mới, như: tính năng động, hiện đạitrong cuộc sống, tác phong chính quy, lối sống công nghiệp, tính đa dạng, phongphú và những đòi hỏi cao trong sinh hoạt văn hoá-tinh thần Đây là sản phẩmtích cực của sự nghiệp đổi mới, của giao lưu mở cửa, của kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa, của bùng nổ thông tin và phù hợp với yêu cầu của sự

nghiệp xây dựng và chiến đấu bảo vệ vùng trời của Tổ quốc trong tình hình mới.Các giá trị văn hoá truyền thống và giá trị văn hoá hiện đại hoà quyện với nhaumột cách tinh tế, nhuần nhuyễn, theo quy luật biện chứng, hoàn toàn không theokiểu lắp ghép đơn giản, máy móc Sự đan xen ấy đã thực sự làm cho MTVH củađơn vị thêm phong phú và thấm nhuần quan điểm xây dựng nền văn hoá tiếntiến đậm đà bản sắc dân tộc của Đảng, bảo đảm cho MTVH trong tập thể họcviên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ thuần khiết, ít bị pha tạp, lại căng, đủsức vươn tới trình độ cao hơn, ngày càng tốt đẹp, lành mạnh và phát huy tácdụng tốt hơn.

Hai là, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ mang tính phong phú, đa dạng và được tồn tại, phát triển trong tính thống nhất của văn hoá Việt Nam và văn hoá quân sự của QĐNDVN anh hùng.

MTVH ở đây được tạo nên bởi những người tuy có cùng một tiêu chuẩnđầu vào-đủ tiêu chuẩn trở thành sĩ quan PK -KQ; sống, sinh hoạt và học tậptrong môi trường sống thống nhất và môi trường sư phạm của Học viện PK -

KQ, nhưng vì họ xuất thân từ nhiều vùng quê khác nhau, nhiều thành phần kinh

tế khác nhau và trong đơn vị có nhiều khoá học, nhiều đối tượng đào tạo theocác chuyên ngành khác nhau nên nó mang nhiều thói quen nếp sống khácnhau, các sắc thái văn hoá vùng, miền đa dạng với những nét đặc trưng riêng củatừng đối tượng học viên khác nhau

Tuy nhiên, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện

PK-KQ là một bộ phận cấu thành của MTVH xã hội nói chung, nên sự đa dạngphong phú ấy luôn luôn nằm trong tính thống nhất của bản sắc văn hoá ViệtNam, đó là nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, như: lòng chung thuỷ,

vị tha, tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết trong cuộc sống; tính cần cù, sáng tạo,tinh thần dũng cảm trong lao động sản xuất và đấu tranh chống thiên nhiên,chống ngoại xâm Mặt khác, học viên thi tuyển vào Học viện PK-KQ là hoàntoàn tự nguyện, và động cơ phấn đấu trở thành người sĩ quan PK-KQ là hoàntoàn tự giác Vì vậy, mọi người đều xác định môi trường quân sự là môi trườnggắn bó lâu dài của bản thân và tự giác chấp nhận những tiêu chuẩn văn hoá quân

sự như là những đặc trưng văn hoá của mình: sự thống nhất ở mục tiêu, lýtưởng, tác phong điều lệnh, quan hệ đồng chí, đồng đội, xưng hô, chào hỏi, độingũ, trật tự nội vụ, mang mặc, tác phong quân nhân, thực hiện các chế độ trongngày, trong tuần … đều là biểu hiện nét đẹp văn hoá của người quân nhân trongquân đội nhân dân Việt Nam.

Ba là, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ được tạo nên bởi sự kết hợp của hai yếu tố: nội sinh và ngoại sinh.

MTVH ở đơn vị quản lý học viên đào tạo sĩ quan là môi trường mở, nó

có sự giao lưu, giao thoa nhất định với xã hội bên ngoài Không tách rời, biệt lậpmôi trường sống của bộ đội với các môi trường khác trong xã hội, dù rằng môitrường sống của đơn vị bao giờ cũng có tính đặc thù của nó Sự tương tác giữacác môi trường là tất yếu khách quan, nhất là trong những điều kiện mới về kinh

tế, chính trị, xã hội hiện nay: đất nước hoà bình, đơn vị đóng quân ở thành phố,các phương tiện thông tin đại chúng ngày càng hiện đại và phát triển, đời sốngvật chất tinh thần ngày càng được cải thiện, giao lưu quốc tế rộng mở Hơnnữa, MTVH do con người tạo ra và góp phần tạo dựng bản chất nhân cách chocon người, nhưng “Bản chất con người không phải là cái trừu tượng vốn có củamột cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổnghoà của tất cả những quan hệ xã hội”

Do đó, những giá trị văn hoá do cán bộ, học viên sáng tạo nên (kể cả giátrị văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể) đều là sự kết hợp của hai yếu tố nộisinh và ngoại sinh nội Yếu tố nội sinh là những yếu tố bên trong nội bộ đơn vị,

do sự nỗ lực thường xuyên của cán bộ, học viên sáng tạo ra trong quá trìnhsống, sinh hoạt, công tác, học tập, rèn luyện trong đơn vị, phù hợp với khảnăng, trình độ, nguyện vọng, sở thích của chủ thể, làm cho MTVH ở đơn vịquản lý học viên đào tạo sĩ quan trở nên hấp dẫn, có sức lôi cuốn cao và gầngũi, thân thiết, đáp ứng được nhu cầu đa dạng, phong phú của mọi thành viêntrong đơn vị Tuy nhiên, do quá trình giao lưu, tiếp xúc văn hoá với bên ngoài(các đơn vị bạn trong Học viện PK-KQ, các cơ quan, đơn vị bạn trên cùng địabàn, nhân dân địa phương trong khu vực đóng quân, gia đình và xã hội ) và sự

lãnh đạo, chỉ đạo từ trên xuống từ phía chỉ huy, lãnh đạo các cấp, nên MTVHtrong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ chịu ảnh hưởng, tácđộng trực tiếp, thường xuyên của những vếu tố ngoại sinh ấy Những yếu tốngoại sinh tham gia và tác động tích cực và cả tiêu cực vào quá trình xây dựngMTVH của đơn vị, nếu nó mang ý nghĩa tích cực, sẽ thúc đẩy MTVH đơn vịphát triển lành mạnh, phong phú, đa dạng hơn; ngược lại sự tác động tiêu cực,

sẽ ảnh hưởng không tốt đến quá trình xây dựng MTVH của đơn vị nói chung

và xây dựng nhân cách học viên nói riêng Chính sự kết hợp của 2 yếu tố nộisinh và ngoại sinh trong xây dựng MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩquan ở Học viện PK-KQ, làm cho nó hoà nhập được với các MTVH khác, cósức lan toả mạnh mẽ hơn và nâng cao khả năng giao tiếp xã hội của người họcviên sĩ quan-người sĩ quan tương lai

Bốn là, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ mang đậm dấu ấn thời gian và không gian phát sinh và tồn tại của nó

Thời gian đào tạo để học viên trở thành sĩ quan PK-KQ cấp phân đội kéodài 4 năm Hàng năm, sau tuyển sinh, đơn vị có học viên mới bổ sung vào họctập, rèn luyện, và học viên tốt nghiệp ra trường về các đơn vị trong Quânchủng PK-KQ và các đơn vị trong toàn quân, thực hiện nhiệm vụ xây dựng vàchiến đấu bảo vệ vùng trời của Tổ quốc Vì vậy, MTVH trong tập thể học viênđào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ luôn diễn ra theo thời gian của từng nămhọc, khoá học

Mặt khác, MTVH ở đơn vị quản lý học viên đào tạo sĩ quan luôn tồn tạitrong không gian xác định là khu doanh trại của Học viện, liền kề với các đơn vị

và địa bàn Thị xã Sơn Tây, nên nó mang đậm dấu ấn của không gian ấy Xâydựng MTVH là kết quả của cả một quá trình phấn đấu liên tục, bền bỉ lâu dài

Do đó các nhân tố cấu thành MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ởHọc viện PK-KQ (con người văn hoá, các mối quan hệ văn hoá, hoạt động vănhoá, cảnh quan văn hóa, các thiết chế văn hoá) được tạo nên luôn mang đậm dấu

ấn không gian và thời gian tồn tại, phát triển của nó

Năm là, MTVH trong tập thể học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ luôn luôn diễn ra trong đấu tranh nhằm hướng tới những giá trị “chân”,”thiện”, ”mỹ” của văn hoá quân sự Việt Nam.

Nghĩa là, MTVH trong tập thể học viên luôn có sự đấu tranh giữa vănhoá và phản văn hoá, văn hoá quân sự và văn hoá phi quân sự, giữa giá trị vàphản giá trị, vì sự tồn tại, phát triển và ngự trị của những " văn hoá tốt đẹp, lànhmạnh của quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng

Người học viên sĩ quan xuất thân từ nhiều thành phần kinh tế khác nhau,sinh ra trong một đất nước nông nghiệp là chủ yếu, lớn lên trong nên sản xuất nhỏ

Vì vậy, họ chịu ảnh hưởng nặng nề của lề thói sản xuất nhỏ và hệ tư tưởng phongkiến đã kéo dài trong nhiều thế kỷ Trong khi đó, yêu cầu xây dựng quân đội, Quânchủng PK -KQ cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, mang bản chất của giaicấp công nhân, có tác phong kỹ thuật, tác phong công nghiệp của một quân chủng

kỹ thuật trong điều kiện đất nước đang đẩy mạnh CNH, HĐH đòi hỏi chúng taphải chống lại những mặt tiêu cực của tư tưởng phong kiến, tư tưởng sản xuất nhỏnhư: thoi gia trưởng, thiếu dân chủ, cục bộ, thủ đoạn chính trị, tự do vô kỷluật phải là công việc hàng ngày và phải kiên quyết mới có hiệu quả cao

Hơn nữa, trong tình hình hiện nay, dưới tác động của mặt trái nền kinh tếthị trường, của toàn cầu hoá kinh tế, mở cửa, hội nhập quốc tế làm nảy sinh tưtưởng cơ hội, thực dụng, chạy theo lối sống vật chất tầm thường, lại càng vănhoá, tệ nạn tiêu cực xã hội những nhân tố phản văn hoá, phản giá trị ấy đangảnh hưởng tiêu cực đến văn hoá truyền thống tốt đẹp của chúng ta, làm ô nhiễm MTVH xã hội nói chung, tác động xấu đến MTVH trong tập thể học viênđào tạo sĩ quan ở Học viện PK-KQ nói riêng Vì vậy, phải đấu tranh mạnh mẽ vàtriệt để khắc phục những sai trái, lạc hậu trên đây

Mặt khác, chúng ta xây dựng MTVH trong điều kiện kẻ thù đang đẩymạnh chiến lược “DBHB” chống phá cách mạng nước ta và quân đội ta Chúng

sử dụng bộ máy khổng lồ với những thiết bị tối tân, khoa học công nghệ hiện đại

để tuyên truyền những giá trị văn hoá, lối sống tư sản, khoét sâu những yếu kém,