Tiểu luận:“Một số biện pháp tâm lý xã hội xây dựng và hoàn thiện nhân cách học viên đào tạo sĩ quan ở nhà trường quân đội hiện nay”

Thời gian qua, các học viện, nhà trường quân đội luôn quan tâm đến việc hình thành và phát triển nhân cách cho đội ngũ học viên đào tạo sĩ quan, xác định việc “dạy chữ” phải đi đôi với “dạy người”. Đại bộ phận học viên đào tạo sĩ quan hiện nay có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức lối sống trong sạch lành mạnh, có năng lực, phương pháp học tập tốt. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận học viên có những biểu hiện ...

MỞ ĐẦU

Nhân cách là tổng hòa các phẩm chất xã hội, được cá nhân lĩnh hội tronghoạt động và giao tiếp, phản ánh giá trị xã hội của cá nhân trong cộng đồng Nhâncách càng phát triển thì con người càng có khả năng hoạt động một cách độc lập,chủ động và mở rộng các quan hệ xã hội.Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ XII của Đảng nhấn mạnh: "Chú trọng xây dựng nhân cách con người ViệtNam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, tráchnhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ"

Là những sĩ quan trong tương lai, lực lượng kế cận, bổ sung trực tiếp cho độingũ cán bộ quân đội, học viên đào tạo sĩ quan ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhàtrường phải thực sự vững vàng về chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống và năng lựchoạt động thực tiễn Đó là tiền đề đối với sự trưởng thành của mỗi học viên trongquá trình học tập, rèn luyện cũng như khi ra trường, là một bảo đảm quan trọng đểhọc viên góp phần vào nhiệm vụ xây dựng quân đội theo hướng "cách mạng, chínhquy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại" Do đó, hình thành và phát triển nhân cách củahọc viên đào tạo sĩ quan có ý nghĩa rất quan trọng

Thời gian qua, các học viện, nhà trường quân đội luôn quan tâm đến việc hìnhthành và phát triển nhân cách cho đội ngũ học viên đào tạo sĩ quan, xác định việc

“dạy chữ” phải đi đôi với “dạy người” Đại bộ phận học viên đào tạo sĩ quan hiệnnay có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức lối sống trong sạch lànhmạnh, có năng lực, phương pháp học tập tốt Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận họcviên có những biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống như thái độ thờ ơ với chínhtrị; giảm sút niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng; đề cao chủ nghĩa cá nhân, cơhội, thực dụng, lối sống buông thả, ngại học, ngại rèn, vi phạm pháp luật Nhà nước,

kỷ luật Quân đội, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân cách người quân nhân cáchmạng Để khắc phục những tồn tại trên, cần phải có những hành động thiết thực đểkhông ngừng xây dựng, phát triển và hoàn thiện nhân cách cho họ

Với ý nghĩa đó, tôi chọn chủ đề:“Một số biện pháp tâm lý - xã hội xây dựng

và hoàn thiện nhân cách học viên đào tạo sĩ quan ở nhà trường quân đội hiện

nay” làm nội dung viết tiểu luận.

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÂN CÁCH HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

1 Một số quan niệm về nhân cách

a, Vấn đề nhân cách theo quan niệm phương Đông cổ đại.

Quan niệm con người là một tiểu vũ trụ và thiên- địa- nhân hợp nhất Conngười là sản phẩm của tự nhiên; luôn dung hòa giữa trời và đất; trời đất và người

là một thể thống nhất Bản thân con người cũng là một vũ trụ thu nhỏ với tất cảcác đặt trưng, quy luật của vũ trụ; đồng thời quá trình hình thành, tồn tại vàpháttriển của con người luôn chịu sự tác động và chi phối của tự nhiên mà đặctrưngcủa nó được thể hiện trong thuyết “âm dương”, “ngũ hành” (kim, mộc,thủy, hỏa, thổ) Chính vì vậy, sự tác động của các quy luật tự nhiên không chỉđến mỗinhân cách mà còn tác động đến cộng đồng xã hội Do vây, đời sống tâm

lý của con người luôn cân bằng và hài hòa không thái quá Đây là luận điểm rấtđúngđắn phản ánh mối quan hệ và sự thuộc tất yếu của đời sống con người, tâm

lý ýthức con người vào môi trường, điều kiện tự nhiên; tâm lý ý thức con người

có nguồn gốc từ hiện thực khách quan.Sự phát triển của nhân cách vừa mangtính ổn định; đồng thời vừa mang tính biến đổi mạnh mẽ theo sự tác động củaquy luật tương sinh và tương khác

Theo đó, cách phân chia nhân cách theo ngũ hành bao gồm các đặc điểmcủa mỗi kiểu nhân cách tương ứng và sự biến đổi của nhân cách

Trên cơ sở luận giải về quan niệm nhân cách, có thể khái quát đặc điểm nhâncách người phương Đông nói chung bao gồm: tính thiện, tính nhân và thíchsự

im lặng Tính thiện, là người phương Đông đề cao tính thiện; mọi tu thân, xửthế, chính trị điều hướng tới thiện, sống có đạo đức, thanh thản, biết tự mìnhdưỡng tâm, từ bỏ tham vọng thấp hèn, dứt bỏ tật xấu

b, Vấn đề nhân cách theo quan niệm phương Tây.

Trường phái Phân tâm học về nhân cách, tiêu biểu là Phờrớt; Karl Jung vàAlfred Adler Theo trường phái này, cấu trúc nhân cách được tạo bởi bakhối:Cái tôi bản năng(vô thức), cái tôi ý thức và cái siêu tôi Tôi bản năng(vô

thức) là toàn bộ bản năng vô thức của con người như bản năng sống, chết, bảnnăng tự vệ…; tôi ý thức được hình thành do áp lực thực tại bên ngoài; siêu tôi lànhững chuẩn mực, mẩu mực mà con người rất khó vươn tới Trong đó cái tôibản năng là động lực làm cho con người thỏa mãn những nhu cầu của con người

và bản năng tính dục đóng vai trò quan trọng nhất Tôi ý thức là nhân tố kiềmnắn cái tôi bản năng, cái siêu tôi là cái con người mong muốn nhưng khôngvươn tới được

Chính vì vậy, làm cho ý thức của con người bị dằn xé, có lúc phải cam chịunhững tác động xã hội Đây là lý thuyết không đúng bởi vì; trên thực tế con người

ta có một phần bản năng nhưng phần này chiếm rất nhỏ và nó đã bị ý thức hóa vìcon người sống trong xã hội đã bị ảnh hưởng bởi những chuẩn mực xã hội

Trường phái tâm lý học Gestal về nhân cách tiêu biểu là V Koller,K.Kolfka và đặc biệt là Lewin với thuyết nổi tiếng là “Trường tâm lý” Nhữngnhân tố tích cực của trường phái này được thể hiện ở quan niệm “Con ngườiluôn luôn tồn tại trong một hoàn cảnh, một trường tâm lý nào đó Giữa chủ thể

và môi trường có sự tác động qua lại thường xuyên” Tuy nhiên, việc lý giải vềnhân cách trong những điều kiện, môi trường, hoàn cảnh vẫn sơ lược và chưathỏa đáng, chưa thoát khỏi cấu trúc chưa trọn vẹn Ở đây, lý thuyết trường tâm

lý đã có những đóng góp nhất định vào giải quyết vấn đề bản chất nhân cách,nhưng điểm hạn chế của thuyết này là chưa đứng trên quan điểm lịch sử để xemxét nhân cách

Một số nhà tâm lý đứng trên lập trường “tự nhiên luận” hay “sinh vậtluận” thường tuyệt đối hóa yếu tố sinh vật trong sự phát triển của con người,đồng thời giải thích bản chất nhân cách chính là những yếu tố tự nhiên, bản năngsinh vật có trong con người

c, Quan điểm của triết học Mác xít về nhân cách.

Tâm lý học Mác xít đứng vững trên lập trường duy vật biện chứng và duyvật lịch sử, đã nêu ra cách giải thích khoa học vê bản chất nhân cách Luận điểm

cơ bản mà tâm lý học Mác xít dựa vào để giải quyết vấn đề bản chất nhâncách,đó là luận điểm của C.Mác “… bản chất con người không phải là cái trừu

tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất conngười là tổng hòa các mối quan hệ xã hội.”

Con người mà Mác nêu ra trong luận điểm này, là một cá nhân có thực,sống và hoạt động trong điều kiện xã hội- lịch sử cụ thể Vì thế, con người đótồn tại với tư cách là một nhân cách Điều đó cho phép khẳng định rằng: bảnchất nhân cách là tính xã hội của con người

Tâm lý học Mác xít cho rằng nhân cách bị quy định bởi điều kiện xã hộilịch sử và các mối quan hệ xã hội cụ thể của con người Có thể nhận thấy sự tácđộng, ảnh hưởng của điều kiện xã hội lịch sử đối với nhân cách ở hai phạm vichủ yếu, đó là môi trường xã hội rộng lớn và môi trường xã hội gân gũi Toàn bộnhững mối quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng… một chế độ xã hội củamột quốc gia tạo nên môi trường xã hội rộng lớn của nhân cách Môi trường xãhội rộng lớn để lại dấu ấn khá sâu sắc, bền vững trong nhân cách, nó quy địnhnhững đặc điểm thời đại, dân tộc, giai cấp…Môi trường gần gũi chứa đựngnhững mối quan hệ cụ thể của cá nhân với những thành viên của những nhóm xãhội, những tập thể mà họ tham gia: gia đình, làng xã, khu phố, tập thể cơ sở, đơn

vị, lớp học… Môi trường gần gũi có tác dụng giáo dục, điều chỉnh điều khiểnhành vi của cá nhân một cách trực tiếp, thường xuyên nên để lại nhiều dấu ấntrong nhân cách đó là: những nét nhân cách phản ánh đặc điểm của gia đình, địaphương, truyền thống của tập thể nhỏ… Những đặc điểm chung cho nhiều nhâncách trong toàn xã hội và những đặc điểm riêng của nhân cách trong các cộngđồng xã hội nhỏ luôn hòa quyện vào nhau, bổ sung cho nhau, và quan hệ thốngnhất biện chứng với nhau trong mỗi con người

Sự tác động của điều kiện xã hội- lịch sử tới nhân cách diễn ra thườngxuyên đa dạng và đã để lại dấu ấn trong các đặc điểm, thuộc tính của từng nhâncách, nhưng nhân cách không phải là sản phẩm thụ động của hoàn cảnh Tâm lýhọc Mác xít quan niệm rằng: Nhân cách là chủ thể hoạt động có vai trò tác độngtrở lại đối với xã hội, thông qua đó góp phần cải tạo xã hội và cải tạo chính bảnthân mình C Mác và Ph Ănghen đã đánh giá cao vai trò của con người đối với

xã hội Trong cuốn Hệ tư tưởng Đức các ông đã chỉ rõ: “Lịch sử xã hội là lịch sử

của những con người Bằng hoạt động có ý thức, con người không chỉ làm thayđổi tự nhiên, mà còn tạo nên xã hội thông qua việc sản xuất ra tư liệu thỏa mãnnhu cầu xã hội, phát triển quan hệ giao tiếp xã hội và làm biến đổi ý thức xã hội”.

Hoạt động và giao tiếp của con người không chỉ có ý nghĩa đối với xã hội,

mà con quyết định sự hình thành và phát triển của bản thân nhân cách Bởi vìbằng hoạt động và giao tiếp, con người thực hiện đồng thời hai quá trình “đốitượng hóa” và “nội tâm hóa” các thuộc tính người để làm biến đổi hoàn cảnh vàhoàn thiện mình

d, Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về nhân cách.

Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm toàn diện về nhân cách, theo Hồ Chí Minh,nhân cách là chỉnh thể trọn vẹn bao gồm cả đức và tài Trong đó, đạo đức đượccoi là gốc của nhân cách và tài giữ vai trò quan trọng Đối với người cách mạng,đạo đức cách mạng là gốc là nội dung cốt lõi của đạo đức của họ Theo Hồ ChíMinh nhân cách đó là tư cách làm người, được thể hiện ở cấu trúc tâm lý gồm:Đối với tự mình, đối với công việc và đối với người khác, quan hệ xã hội; cácnét tính cách cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Hồ Chí Minh cho rằng,nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm là hệ thống phẩm chất cốt lõi của nhân cách và việcxây dựng, phát triển nhân cách, phải hướng vào bồi dưỡng phẩm chất này Conđường hình thành phát triển nhân cách thông qua giáo dục, rèn luyện và hoạtđộng thực tiễn

2 Đặc điểm nhân cách của học viên đào tạo sĩ quan ở nhà trường quân đội hiện nay

Hoạt động sư phạm là hoạt động dạy học và giáo dục rèn luyện con người,nhằm tạo ra cấu trúc tâm lý mới trong tâm lý học viên Ở mỗi lứa tuổi khác nhauhoạt động này diễn ra khác nhau với những đặc trưng riêng của nó Đối với đốitượng học viên đào tạo sĩ quan có những đặc trưng riêng về nhân cách đó là:

a, Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi

Lứa tuổi học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội hầu hết từ 18 đến 22 tuổi Xét

về sự phân định lứa tuổi, đây là lứa tuổi thanh niên trẻ trung, sung sức, dồi dào vềthể chất, tinh thần, đồng thời cũng mang sắc thái của lứa tuổi người lớn, người

trưởng thành Đây là lứa tuổi bắt đầu sự phát triển về trí tuệ, ý chí, tình cảm và thểlực Trong đó, những đặc điểm phát triển sinh lý sẽ in dấu trong các quá trình tâm

lý, trong hình thức biểu hiện trạng thái tâm lý cá nhân học viên (xét về mức độ pháttriển, tính linh hoạt của các quá trình tâm lý, diễn biến của hưng phấn, ức chế…)

Những nghiên cứu về sinh lý lứa tuổi đã cho thấy rằng ở tuổi từ 18 đến 20thì các giác quan đã đạt tới mức độ phát triển tối đa, còn cấu trúc thần kinh bộnão được hoàn thiện về cơ bản Điều đó đảm bảo cho sự tác động qua lại của tất

cả các cơ quan cảm giác trong cơ thể, sự tác động qua lại tích cực giữa cơ thể vàmôi trường bên ngoài

Lứa tuổi này là lứa tuổi dễ dàng hình thành nhanh chóng các phản xạ, nhất

là hệ thống các phản xạ có điều kiện phức tạp đáp ứng cho hoạt động sống của

cơ thể Đây là cơ sở cho việc hình thành tri thức, kỹ xảo, kỹ năng trong quátrình dạy học

Các quá trình sinh lý, các hoạt động chức năng của vỏ não ở lứa tuổi nàydiễn ra đặc biệt mạnh mẽ; quá trình thần kinh còn mềm dẻo linh hoạt Đó là cơ

sở vật chất của hoạt động tư duy, ý chí và cảm xúc phức tạp của người học.Đồng thời, do sự phát triển mạnh mẽ của quá trình sinh lý cũng như còn thiếukinh nghiệm kiềm chế bản thân, quá trình hưng phấn của học viên thường mạnhhơn, đôi khi áp đảo quá trình ức chế Đây là đặc điểm cần lưu ý trong quá trìnhđào tạo

b, Đặc điểm về quá trình tâm lý nhận thức, tình cảm, ý chí

Lứa tuổi này thể hiện rất rõ những nét tâm lý đặc trưng của tuổi trẻ nhưnhạy cảm cao, ham hiểu biết, khả năng tiếp thu nhanh, ghi nhớ máy móc đặcbiệt tốt, lãng mạn, thích tiếp xúc, giao tiếp rộng, thích hoạt động tập thể, mongmuốn tự khẳng định mình trong tập thể

Đây là lứa tuổi hay chú ý nhiều đến thế giới nội tâm của bản thân, khaokhát tìm hiểu những suy nghĩ, tình cảm của chính mình, thử phân tích và đánhgiá chúng Học viên ở lứa tuổi này cũng có nhiều hoài bão, khát vọng, mơ ước,thích so sánh suy nghĩ của mình với suy nghĩ của các bạn cùng lứa tuổi, say sưatheo đuổi các “ thần tượng” của riêng mình

Song phần lớn học viên thuộc lứa tuổi này, bên cạnh sự nhanh nhạy vớicái mới, còn thiếu kinh nghiệm trong xem xét đánh giá các vấn đề chính trị - xãhội Nhận thức dễ phiến diện, thiếu sâu sắc, nhạy cảm về chính trị chưa cao, khảnăng phân rõ đúng, sai trong cuộc sống còn hạn chế Đôi lúc, họ hình dung conđường đạt tới mục đích một cách chung chung, không thấy hết khó khăn sẽ gặpphải và vì thế khi va vấp trong cuộc sống dễ bị nản chí.

Hiện nay, các học viên sĩ quan nhà trường quân đội là những người đượctuyển chọn về mặt trí tuệ đạt được điểm chuẩn qua các kỳ thi đại học cũng nhưnhiều tiêu chí khác nhau của việc tuyển chọn chặt chẽ đáp ứng đòi hỏi của hoạtđộng quân sự, của từng chuyên môn nghiệp vụ quân sự Đây là một điều kiệnthuận lợi cho lĩnh hội học tập tại các nhà trường quân đội

Những mối quan hệ ở học viên dễ dàng hình thành, nổi rõ khía cạnh tôn

trọng, sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau một cách thẳng thắn, hào hiệp, cởi mở và tincậy lẫn nhau.Một trong những đặc điểm quan trọng trong đời sống tình cảm củahọc viên lứa tuổi này là tinh thần phấn đấu, thi đua trên tình đồng chí, khôngmuốn thua kém ai, mong muốn tham gia vào các công tác xã hội, được thử tháchkhó khăn gian khổ để khẳng định mình

Hầu hết học viên đều muốn được cán bộ, chỉ huy tin cậy, muốn có điềukiện thể hiện tính độc lập, tự chủ, sáng tạo, cũng như khả năng tổ chức củamình Ở lứa tuổi này, học viên cũng thường có những biểu hiện của thói quen tựđánh giá mình quá cao, hay nghi ngờ, tự kiềm chế kém, hay giận dỗi, tự ái…Một

số người đôi khi thay đổi tính tình, thiếu nhất quán Một mặt, họ có thể tỏ rabình tĩnh, có nguyên tắc, nhưng mặt khác, hành vi và lời nói đôi khi thiếu chínhchắn, bị ảnh hưởng bởi những tình cảm nhất thời Sự xuất hiện đồng thời cảnhững hoài bão, lãng mạn, lẫn sự thiếu tự tin, sự lạc quan quá mức và sự buồnchán, sự chuyển trạng thái đột ngột từ thái cực này sang thái cực khác là một nétđáng chú ý làm cho tâm lý người học viên ở lứa tuổi này trở nên đặc biệt phứctạp Do đó, trong dạy học người giảng viên cũng như cán bộ quản lý phải cóquan điểm thận trọng, cách nhìn khoáng đạt, rộng rãi cùng với những xử lý khéoléo nhằm định hướng tốt cho người học

c, Đặc điểm về các thuộc tính tâm lý nhân cách

* Về xu hướng nhân cách học viên đào tạo sĩ quan:

Ở lứa tuổi này, xu hướng nhân cách quân nhân, xu hướng nghề nghiệpquân sự của học viên đang trong quá trình hình thành và phát triển Những động

cơ, mục đích hoạt động cả cuộc đời cũng như của hoạt động học tập, hoạt độngnghề nghiệp đang dần dần được hình thành rõ nét, trong đó các động cơ chính trị

xã hội, động cơ nhận thức, động cơ nghề nghiệp ngày càng lấn át động cơ cánhân, vươn lên giữ vai trò chủ đạo Các khuynh hướng, hứng thú nghề nghiệpchuyển dần sang cấp độ thế giới quan, niềm tin, lý tưởng Cùng với nó mức độvững chắc của xu hướng ngày càng được tăng cường

Tuổi thanh niên cũng là thời kỳ rất phức tạp về mặt lựa chọn: lựa chọnloại hình hoạt động, lựa chọn lý tưởng, đạo đức lối sống, lựa chọn bạn bè Sựlựa chọn đó được thực hiện đến đâu, trong một mức độ lớn được quyết định bởigiáo dục, bởi ảnh hưởng của mọi người xung quanh và môi trường tập thể, giađình, xã hội Trường hợp lựa chọn gặp khó khăn sẽ nảy sinh sự suy nghĩ, nghingờ, do dự “đứng núi này trông núi nọ” là điều hết sức đặc trưng của của lứatuổi thanh niên và những năm đầu của tuổi người lớn Không phải ngẫu nhiên

mà chính lứa tuổi này vấn đề ý nghĩa cuộc đời, xu hướng nghề nghiệp đặt ra mộtcách gay gắt cần phải được Đảng, Nhà nước, quân đội nói chung, lãnh đạo chỉhuy, giảng viên nói riêng quan tâm giáo dục và định hướng cho họ

* Về tính cách của học viên đào tạo sĩ quan:

Nét tính cách nổi bật của các học viên ở lứa tuổi thanh niên đó là sự trungthực, thẳng thắn, nhiệt tình sôi nổi, hăng hái tham gia vào hoạt động tập thể,công việc xã hội và mong muốn tự khẳng định bản thân mình trước tập thể

Nghiên cứu cho thấy, đại đa số học viên đều muốn được cấp trên tin cậy,muốn có điều kiện để thể hiện tính độc lập, chủ động và sáng tạo của mình,không thích bị phụ thuộc Học viên thường có thái độ phê phán với các vấn đề lýluận thực tiễn cũng như có thái độ quan tâm tới các vấn đề chính trị xã hội, thờicuộc và muốn có chính kiến riêng Khi nghe giải thích thường đòi hỏi có bằngchứng, căn cứ làm cơ sở cho những luận điểm nêu ra Họ cũng luôn đòi hỏi được

chứng minh, lý giải các sự kiện xảy ra, không chịu thái độ áp đặt, võ đoán.

Một trong những đặc điểm quan trọng trong tính cách học viên lứa tuổinày là sự xuất hiện mâu thuẫn giữa lý tưởng và hiện thực, biểu hiện:

Mâu thuẫn giữa nhu cầu đang phát triển của cuộc sống vật chất với khảnăng thực tế để thoả mãn chúng

Mâu thuẫn giữa ý muốn độc lập với những hình thức và phương pháp quiđịnh chặt chẽ của giáo dục, đào tạo trong nhà trường quân đội

Mâu thuẫn giữa khối lượng thông tin rất lớn cần thu nhận với sự thiếu hụtthời gian để chế biến và lĩnh hội chúng

Những mâu thuẫn này nếu được giải quyết tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi đểphát triển những nét tính cách tốt đẹp ở các sĩ quan quân đội tương lai Ngượclại, nó sẽ trở thành những tác nhân xuất hiện ở họ những nét tính cách tiêu cựcnhư giả dối, thiếu trung thực, ỷ lại, lười biếng, học thuộc lòng, đối phó, cơ hội,thực dụng trong thi và kiểm tra Do đó, trong quá trình dạy học, các giảng viên

và đặc biệt là cán bộ quản lý giáo dục cần nắm chắc học viên, theo sát và giúp

đỡ họ giải quyết đúng đắn các mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình học tập và rènluyện tại trường

* Về khí chất của học viên đào tạo sĩ quan:

Tuổi thanh niên thường bồng bột, xốc nổi do quá trình hưng phấn mạnh hơn

ức chế Những đặc điểm của các loại khí chất được biểu hiện khá tự nhiên tronghành vi, cử chỉ, quan hệ, giao tiếp hàng ngày, khả năng tự chủ, tự kiềm chế kém

Do còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn, ở một số học viên chưa thoát khỏiđược tính phiến diện, thiếu kiên nhẫn, bảo thủ và hiếu thắng, dễ tự ái nổi nóngsong cũng dễ ưu tư, thiếu tự tin, dễ chán nản trong học tập và rèn luyện Chínhđiều đó có thể gây ức chế hoạt động, thậm chí là nguyên nhân tạo ra tâm trạng biquan, thất vọng, bế tắc Trong giáo dục, huấn luyện, người giảng viên cũng nhưcán bộ quản lý cần giúp học viên nhận ra được kiểu loại khí chất của mình, những

ưu nhược điểm của nó, giúp họ có phương hướng rèn luyện phát huy ưu điểm,khắc phục nhược điểm; tăng dần khả năng tự kiềm chế, biết làm chủ bản thân,kiểm soát được hành vi, cử chỉ trong những tình huống và hoàn cảnh phức tạp

* Về năng lực của học viên đào tạo sĩ quan:

Tuổi thanh niên thể hiện rõ trình độ tự ý thức đã phát triển Học viên biết

tự đánh giá bản thân như là một chủ thể hoạt động xã hội tích cực trong tập thể.Trình độ nhận thức cũng như hệ thống kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng được hìnhthành và củng cố nhanh chóng, vững chắc trong quá trình học tập và rèn luyện

Lứa tuổi này có đặc điểm nổi bật là đang khao khát khám phá bản thân,phát hiện ra những khả năng hiện thực của mình mà từ trước tới nay chưa cóđiều kiện bộc lộ, khẳng định Tìm ra bản thân cũng có nghĩa là tìm ra vị trí củamình trong cuộc sống, trong xã hội Lứa tuổi này, các tố chất, các năng khiếubộc lộ và phát huy; có ưu thế về khả năng tiếp thu, lĩnh hội nhanh, khả năng hoạtđộng cơ bắp tốt; có khả năng thích ứng với cường độ hoạt động cao, căng thẳngkéo dài Những khía cạnh tích cực của các đặc điểm về nhận thức cũng như cáckhía cạnh khác của nhân cách nói trên sẽ tham gia tích cực vào việc hình thànhnăng lực nghề nghiệp quân sự theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

d, Đặc điểm tâm lý xã hội của học viên đào tạo sĩ quan

Học viên nhà trường quân đội hiện nay đang chịu tác động, ảnh hưởngmạnh mẽ của xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế thị trường Bêncạnh việc phát huy tốt những giá trị truyền thống của dân tộc, quân đội, một bộphận học viên có xu hướng coi trọng giá trị vật chất, giá trị kinh tế, đề cao giá trị

cá nhân, xem nhẹ giá trị đạo đức tinh thần, giá trị tập thể, xã hội

Học viên là hạ sĩ quan, chiến sĩ còn mang theo những thói quen của tâm lýtiểu nông, thiếu nhìn xa trông rộng, lối sống còn tuỳ tiện, dĩ hoà vi quý ảnhhưởng không nhỏ đến hình thành thói quen, tính cách của người sĩ quan tươnglai là những đặc điểm cần tính đến trong dạy học

Nguồn gốc xuất thân của học viên hiện nay khá đa dạng và phức tạp, sựchênh lệch về thu nhập, sinh hoạt của gia đình học viên thuộc các thành phần giaicấp, giai tầng, nhóm xã hội khác nhau tăng lên Khi sự khác biệt càng lớn thì sựphân hoá về nhận thức, quan điểm chính trị, định hướng giá trị, lối sống trong họcviên cũng tăng lên Điều đó đòi hỏi quá trình giáo dục đào tạo phải đảm bảo tính tưtưởng, tính giai cấp tạo được sự thống nhất cao về chính trị tư tưởng cho người học

Việc xem xét các đặc điểm nhân cách học viên có vai trò quan trọng trongviệc xác định nội dung, hình thức và phương pháp tác động đến họ theo hướnghình thành nhân cách người chuyên gia quân sự tương lai Cần quán triệt quanđiểm: “Đào tạo cán bộ cấp phân đội có phẩm chất chính trị vững vàng và đạođức cách mạng trong sáng; có mặt bằng kiến thức trình độ đại học theo cácnhóm ngành tương ứng của Nhà nước; có kiến thức quân sự chuyên ngành,ngoại ngữ, tin học, năng lực tư duy và thực hành nhiệm vụ ban đầu, có khả năngphát triển” Do vậy, hình thành nhân cách học viên đào tạo sĩ quan sĩ quan cấpphân đội theo mục tiêu đào tạo của từng trường không thể nằm ngoài qui luậtchung là: nhân cách được bộc lộ, hình thành phát triển trong hoạt động Trongnhà trường quân đội, đó là hoạt động học tập và rèn luyện theo mục tiêu, yêucầu đào tạo

II THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÂM LÝ - XÃ HỘI XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN NHÂN CÁCH HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

1 Thực trạng vấn đề hình thành và phát triển nhân cách của học viên đào tạo sĩ quan ở nhà trường quân đội hiện nay

a, Về phẩm chất chính trị - tư tưởng:

Qua khảo sát cho thấy đại bộ phận hiện nay có bản lĩnh chính trị vữngvàng, kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu; giữ vững lập trường giai cấpcông nhân; trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, thực sự làlực lượng kế tục xứng đáng trong sự nghiệp trồng người, sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; tin tưởng trọn vẹn vào thắnglợi của công cuộc đổi mới

Tuy nhiên, do những hạn chế về đặc điểm tâm sinh lý, lứa tuổi cũng nhưthiếu kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, hạn chế về phương pháp tư duy Vìvậy, vẫn còn một bộ phận không nhỏ học viên chưa biết biến niềm tin của mìnhthành động lực thúc đẩy bản thân họ phấn đấu vươn lên Cùng với đó là còn cókhông ít học viên vẫn có những dao động nhất định trước những diễn biến phức