Giáo án Ngữ văn 6 - Tuần 24 - Năm học 2008-2009

 Giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu thương mênh mông, sự chăm sóc, ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy được tình cảm yêu q[r]

Tuần 24 Bài 23

Tiết 93: đêm nay bác không ngủ.

Minh Huệ

-Ngày soạn : 18/2/2009

Ngày dạy : 2/3/2009

A.Mụctiêu cần đạt:

Giúp học sinh.

 Giúp học sinh cảm nhận ()*$ vẻ đẹp của hình 1)* Bác

Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu 1)6 mênh mông, sự chăm

sóc, ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy ()*$ tình cảm

yêu quý, kính trọng của )I chiến sĩ đối với Bác Hồ

 Nắm ()*$ những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: miêu tả

kết hợp kể chuyện , kể thơ

B Chuẩn bị của GV- HS:

a Giáo viên: Soạn giáo án, chuẩn bị bảng phụ,

b Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ : Tóm tắt truyện “ Buổi học cuối cùng” Nêu ý nghĩ của truyện

3 Bài mới : Giới thiệu bài mới: Mùa đông 1951, bên bờ sông Lam- Nghệ An, nghe một

anh bạn là chiến sĩ Bộ quốc phong kể những chuyện ()*$ chứng kiến về một

đêm không ngủ của Bác trên ()I )I đi chiến dịch Biên Giới- Thu đông

1950, nhà thơ Minh Huệ vô cùng xúc động, viết bài thơ này

Hoạt động của giáo viên – học

sinh

Nội dung cần đạt

? Nêu đôi nét hiểu biết của em về tác giả và tác

phẩm?

I Giới thiệu chung:

 Tác giả Minh Huệ ( Nguyễn Thái -1927)

 Hoàn cảnh ra đời của bài thơ: năm 1950 trong chiến dịch biên giới, Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận chỉ huy cuộc chiến

đấu.Đầu năm1951, Minh Huệ ở

Gv: )7 dẫn giọng đọc: Giọng trầm

lắng, thíêt tha với những câu đối thoại, chú ý

đến giọng thích hợp

Gv: Bài thơ có hai nhân vật chính Bác Hồ

và anh đội viên chiến sĩ Nhân vật hiện ra qua sự

miêu tả của )I kể chuyện là Bác Hồ, còn

nhân vật trựctiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của

mình là anh chiến sĩ

Gv: Hình ảnh Bác hiện lên trong không

gian, thời gian ) thế nào?

Hs: Trời khuya, &)/ lạnh, bên bếp lửa

trong mái lều xơ xác

Gv: Hình ảnh Bác hiện ra qua cái nhìn của

anh đội viên và ()*$ miêu tả ở nhiều ")6

diện: hình dáng, 1) thế, cử chỉ, hành động và lời

nói…

Hãy tìm chi tiết miêu tả hình dáng 1)

thế?

*Bình: Những câu thơ đã khắc hoạ đâm

nét về 1) thế và dáng vẻ yên lặng, trầm ngâm

của Bác Hồ trong đêm khuya bên bếp lửa Nét

ngoại hình ấy ()*$ lặp đi lặp lại và nhấn mạnh

hơn ở lần thứ ba khi anh đội viên thức giấc và

nhìn thấy: Bác từ chỗ ngồi “ lặng yên” đã thành

ngồi “ đinh ninh”, từ vẻ mặt “trầm ngâm” đến “

chòm râu im phăng phắc” Nét ngoại hình ấy đã

biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác và tâm

trạng ấy sẽ ()*$ bộc lộ rõ hơn qua cử chỉ, hành

động , lời nói

Gv: Hành động nàythể hiện tình cảm gì của

)I_

*Bình: Hành động này đã thể hiện sâu sắc

Nghệ An, gặp một )I là bộ

độivừa từ Việt Bắc +])I bạn

đã kể kỉ niệm về Bác cho nhà thơ nghe

.Đọc

II Tìm hiểu bài thơ:

a Hình ảnh Bác Hồ:

 Hình dáng, 1) thế: ngồi lặng yên, vẻ mặt trầm ngâm, 1) thế “ngồi đinh ninh, chòm râu

im phăng phắc”

 Cử chỉ, hành động: đốt lửa cho chiến sĩ, dón chân, nhón chân nhẹ nhàng

 Sự chăm sóc chu đáo, ân cần

tình yêu 1)6 và sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ

của Bác Hồ với các chiến sĩ.Bác ) )I cha,

)I mẹ chăm lo cho giấc ngủ của những đứa

con Sự chăm sóc thật chu đáo, ân cần, không

sót một ai Đặc biệt cử chỉ “ nhón chân nhẹ

nhàng” của Bác Hồ không làm các chiến sĩ thức

giấc là một chi tiết đặc sắc, giản dị mà súc

động, bộc lộ tấm lòng yêu 1)6 chứa chan,

sự tôn trọng, nâng niu của vị lãnh tụ đối với

những )I chiến sĩ bình 1)I giống ) cử

chỉ của )I mẹ nâng niu giấc ngủ của đứa con

nhỏ

Gv: Tìm và đọc những lời nói của Bác với

chiến sĩ?

Đến đây, ta hiểu Bác không ngủ đâu chỉ vì

chăm sóc giấc ngủ cho bộ đội mà còn vì một lẽ

khác nữa? Đó là lẽ gì?

hs: Vì lẽ 1)6 cho đoàn dân công phải

chịu gió rét, giá lạnh giữa rừng khuya

Gv: Qua tất cả các chi tiết trên , hình ảnh

của Bác hiện lên ) thế nào?

( Liên hệ một số câu thơ viết về Bác:

 Ôi lòng Bác vậy cứ 1)6 ta

 Bác ơi! Tim Bác mênh mông thế

Ôm cả non sông, mọi kiếp )I

Bác để tình 1)6 cho chúng con

…

- Lời nói: “ Chú cứ việc ngủ ngon- ngày mai đi đánh giặc” “ Bác 1)6 đoàn dân công…mau mau”

 tình 1)6= sự lo lắng của Bác

 Hình ảnh Bác hiện lên trong bài thơ thật giản dị, gần gũi, chân thực mà hết sức lớn lao Bài thơ đã thể hiện một cách cảm động, tự nhiên và sâu sắc tấm lòng yêu 1)6= mênh mông sâu lặng, sự chăm sóc ân cần, chu đáo của Bác Hồ với chiến sĩ và đồng bào

* Rút kinh nghiệm :

Tuần 24

Tiết 94: đêm nay bác không ngủ.

Minh Huệ

-Ngày soạn : 18/2/2009

Ngày dạy : 5/3/2009

A.Mụctiêu cần đạt:

Giúp học sinh.

 Giúp học sinh cảm nhận ()*$ vẻ đẹp của hình 1)* Bác

Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu 1)6 mênh mông, sự chăm sóc, ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy ()*$ tình cảm yêu quý, kính trọng của )I chiến sĩ đối với Bác Hồ

 Nắm ()*$ những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: miêu tả kết hợp kể chuyện , kể thơ

B Chuẩn bị của GV- HS:

c Giáo viên: Soạn giáo án, chuẩn bị bảng phụ,

d Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ :

? Đọc thuộc lòng bài thơ?

3 Bài mới : gv: Tâm 1) )I chiến sĩ

()*$ thể hiện trong hai lần anh thức

dậy

Trong lần thứ nhất, tâm 1) của

anh ()*$ thể hiện trong những câu

thơ nào?

Hs: “ Anh đội viên nhìn

Bác…nằm” “ Anh đội viên mơ

màng…không?” “ Không biết nói mà

đi”

Gv: Ngay ở khổ thơ đầu, từ “

mà sao” cho thấy tâm trạng gì của

anh đội viên?

Hs: Tâm trạng ngạc nhiên, băn

khoăn

b Tâm tư của người đội viên chiến sĩ:

 Ngạc nhiên,băn khoăn khi thấy Bác trầm ngâm bên bếp lửa

 Yêu 1)6= kính trọng Bác bằng tình 1)6 của )I con đối

Gv: Sau tâm trạng ấy là tình

cảm gì?

)I cha mái tóc bạc)

hs: Tình cảm yêu 1)6= kính

trọng

Gv: Anh đội viên đã cảm nhận

hình ảnh Bác ) thế nào? Hiểu )

thế nào về hai câu thơ đó?

*Bình: Hình ảnh Bác Hồ hiện ra

qua cái nhìn đầy súc động của anh

chiến sĩ vừa lớn lao, vĩ đại vừa ấm áp,

chân tình Phải chăng chính tình cảm

bao la của Bác là ngọn lửa )h ấm và

xua tan cái lạnh hoang vắng của

rừng khuya, xua tan nỗi vất vả, nhọc

nhằn và sự lo lắng của mỗi )I

chiến sĩ? Câu thơ ngắn gọn với hình

ảnh so sánh hợp lý vừa gợi tả hình

ảnh Bác vĩ đại và gần gũi , vừa thể

hiện tình cảm thân thiết, ){ mộ

của anh đội viên đối với Bác

Gv: 4)7$ tấm lòng bao la của

Bác, anh đội viên thổn thức, thì thầm

trong câu hỏi ân cần: “ Bác ơi!

Bác…không?” rồi “ Anh nằm lo Bác

ốm…” Con nhận thấy tâm trạng gì

của ): chiến sĩ?

Hs: Tâm trạng bồn chồn, thao

thức, lo lắng

Gv: Lần thứ ba thức dậy thái

độ tâm trạng của anh có gì khác so

với lần 14)7$_ Hai câu thơ “ Mời Bác

ngủ Bác ơi!” và “Bác ơi! Mời Bác

ngủ!” ( nhấn mạnh) có tác dụng gì

trong vịêc thể hiện tâm trạng anh

chiến sĩ?

Hs: Tác dụng nhấn mạnh sự

thiết tha, năn nỉ, diễn tả tăng dần

với cha

 Cảm nhận về hình ảnh Bác lớn lao, vĩ đại “ lồng lộng” ấm áp, gần gũi “ấm hơn”

 Lo lắng, bồn chồn khi Bác thức hoặc không ngủ

 Hốt hoảng, thiết tha,năn nỉ “ Mời Bác ngủ Bác ơi”

 Vui )7 mênh mông khi ()*$ thức cùng Bác

 Qua diễn biến tâm trạng của

)I chiến sĩ, bài thơ đã biểu hiện

cụ thể, chân thựctình cảm 1)6 mến, kính yêu, lòng biết ơn và niềm hạnh phúc của )I chiến sĩ nói riêng và của nhân dân nói chung đối

mức độ bồn chồn , lo lắng và tình

cảm chân thành của )I đội viên

đối với Bác

Gv: Tại sao từ chỗ bồn chồn,

lo lắng, anh đội viên lại chuyển sang

“ vui )7 mênh mông”?

Hs: Vì anh đã hiểu ra tình cảm

yêu 1)6 mênh mông của Bác và

()*$ sống trong tình cảm yêu 1)6

ấy

*Bình: g)*$ tiếp cận, ()*$

thấu hiểu tình 1)6 và đạo đức cao

cả của )I= anh chiến sĩ lớn thêm

lên về tâm hồn tình cảm và ()*$

)h một niềm hạnh phúc thật sự

lớn lao Diễn biến tâm trạng của anh

dừng lại ở giây phút tâm 1) anh bừng

sáng.Hoá ra cái dáng suy 1) của Bác

bắt nguồn từ mối không an lòng , từ

tình 1)6 giản dị ) rất đỗi

mênh mông

Gv: Khổ cuối là suy ngẫm của

tác giả Đọc khổ thơ, vì sao tác giả

nói: “Vì một lẽ 1)I tình” Cách

nói giản dị ) có gì độc đáo?

*Bình: Cái đêm không ngủ

miêu tả trong bài thơ chỉ là một trong

số vô vàn đêm không ngủ của )I

Việc )I “ không ngủ” vì lo việc

)7$= việc dân, vì 1)6 bộ đội , dân

công đã là một “ lẽ 1)I tình” của

cuộc đời Bác, vì Bác là Hồ Chí Minh-

lãnh tụ của dân tộc và )I cha thân

yêu của quân đội ta, cuộc đời )I

dành chọn cho nhân dân tổ quốc Đó

chính là lẽ sống “ Nâng niu tất cả chỉ

quên mình” của Bác mà mọi )I

dân đều thấu hiểu

với Bác- vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị

c Suy ngẫm của tác giả:

 Tác giả nhận ra đây là một trong muôn vàn đêm không ngủ của

)I

 Tác giả đã nêu ()*$ một chân lýhiển nhiên: Bác luôn yêu 1)6 hi sinh tất cả cho mọi )I

Gv: Nhận xét về nghệ thuật:

 Thể thơ?

 Lời thơ?

III Tổng kết:

1 Nội dung:

 Phản ánh tấm lòng yêu 1)6 giản dị mà sâu sắc của Bác đối với quân và dân ta

 Biểu hiện tình cảm yêu quí cảm phục của )I chiến sĩ, cũng là

của mọi )I đối với Bác.

2.Nghệ thuật:

 Thể thơ 5 chữ phù hợp với việc biểu đạt nội dung thông qua một câu chuyện kể

 Lời lẽ giản dị, chân thành với nhiều từ láy gợi hình, gợi cảm

 Đêm xa )7$ đầu tiên ai nỡ ngủ

Sóng vỗ )7 thân tàu đâu phải sóng quê )6

 Đêm mơ )7$= ngày nhớ hình của )7$

Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà

Ăn một miếng ngon cũng đắng lòng vì Tổ quốc

Chẳng yên lòng khi ngắm một cành hoa

( Chế Lan Viên)

 Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền

(Rằm tháng giêng.)

 Trăng vào cửa sổ đòi thơ

 Một canh,hai canh,lại ba canh

(Không ngủ ()*$e

 Cảnh khuya ) vẽ )I $)/ ngủ

( Cảnh khuya)

* Rút kinh nghiệm :

Tuần 24

Tiết 95: ẩn dụ

Ngày soạn : 18/2/2009

Ngày dạy : 6/3/2009

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh

 Nắm ()*$ khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ

 Hiểu và nhớ ()*$ tác dụng của ẩn dụ Biết phân tích ý nghĩa cũng ) tác dụng của ẩn dụ

B Chuẩn bị của GV- HS:

- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài, bảng phụ…

- Học sinh: Đọc 14)7$ bài

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ : -thế nào là nhân hoá

-chỉ rõ phép nhân hoá và tác dụng của nó trong câu thơ sau:

)I ngắm trăng soi ngoài cửa sổ

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ

(Ngắm trăng-HCM)

-Trình bày BT số 5/59

3 Bài mới :

Hoạt động của giáo viên-học

- Học sinh đọc bài tập 1 Trả lời câu hỏi

GV Cách nói này có gì giống và khác với

phép so sánh?

I ẩn dụ là gì?

1.Bài tập:

- )I cha chỉ Bác Hồ

- Có thể ví ) vậy vì Bác và

)I Cha có những phẩm chất giống nhau.tuôi tác , tình yêu 1)6 , sự chăm sóc chu đáo ,

ân cần

(So sánh : A ) B  xuất hiện cả A và B.

ẩn dụ : A ẩn đi chỉ xuất hiện B)

GV ẩn dụ là gì?

GV: Cách gọi V)I Cha” có ý nghĩa

) thế nào?

HS: Giúp hình ảnh Bác Hồ hiện lên gần

gũi , thân thuộc đối với mỗi con )I , giúp

ta hiểu hơn về những phâm chất cao quý của

)I và hể hiện ()*$ tình cảm yêu mến ,

kính trọng của nhà thơ

GV: Các từ in đậm( thắp , lửa hồng) để

dùng để chỉ những hiện 1)* hoặc sự vật nào

? Vì sao?

Gv: Từ “nắng giòn tan”có gì đặc bịêt với

cách nói thông 1)I_

Hs: Thông 1)I nói nắng vàng, nắng rực

…

( Gợi ý:- Giòn tan 1)I nêu đặc điểm

của cái gì?( bánh…)

- Đây là sự cảm nhận của giác

quan nào? (vị giác)

- Nắng có thể dùng vị giác để cảm

nhận ()*$ không? ( không)

Sử dụng từ “ giòn tan” để nói về nắng là

có sự chuyển đổi cảm giác)

HS đọc ghi nhớ 2/69

So sánh đặc điểm và tác dụng của ba cách

diễn đạt sau:

- Cách nói này giống phép

so sánh ở chỗ:dựa trên quan hệ 1)6 đồng ; khác ở chỗ : chỉ xuất hiện hình ảnh so sánh mà không xuất hiện hình ảnh ()*$

so sánh

2 Ghi nhớ:

 ẩn dụ là gọi tên sự vật , hiện 1)* này bằng tên sự vạt hiện 1)* khác có nét 1)6

đồng với nó

 tác dụng : tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

II Các kiểu ẩn dụ:

1 Bài tập:

- Thắp – nở hoa

- lửa hồng- màu đỏ

giống nhau về hình thức

 ẩn dụ hình thức Thắp - nở hoa

Giống nhau về cách thức thực hiện hành động

 ẩn dụ cách thức

Nắng giòn tan nắng rực rỡ

 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

)I cha - Bác Hồ

Giống nhau về phẩm chất

ẩn dụ phẩm chất

2 Ghi nhớ : SGK/69 III Luyện tập:

 Cách 1: diễn đạt bình 1)I

 Cách 2: Sử dụng so sánh tạo cho câu

thơ có tính hình 1)*= biểu cảm hơn so với cách diễn đạt thông 1)I

 Cách 3: Có sử dụng ẩn dụ giúp cho sự

diễn đạt hay hơn: gợi hình , gợi cảm, hàm súc

a + Ăn quả - )h thụ thành quả lao

động

 1)6 đồng về cách thức

+ Kẻ trồng cây - )I lao động tạo ra thành quả

)6 đồng về phẩm chất

b + mực đen- cái xấu

+đèn sáng- cái tốt

)6 đồng về phẩm chất

c + Thuyền – )I đi xa

+ bến- )I ở lại

 )6 đồng về phẩm chất

HS đọc kỹ các câu thơ, tìm các ẩn dụ

chuyển đổi cảm giác(Từ thị giác cảm giác,

thị giác thính giác…)

Dặn dò : HS chuẩn bị bài 3* tiết sau

Bài 1SGK/69

Bài 2SGK/70

Gợi ý hai yêu cầu:

 Tìm các ẩn dụ

 Nêu nét 1)6 đồng giữa các sự vật, hiện 1)* ()*$ so sánh ngầm với nhau

Bài 3SGK/70

 Các ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: chảy(a), chảy(b), mỏng(c), )71be

 Tác dụng: Giúp cho câu văn ( thơ)sinh động, hình ảnh đặc sắc và )I đọc có thể cảm nhận

sự vật,hiện 1)* một cách cụ thể hơn bằng nhiều giác quan

* Rút kinh nghiệm :

Tuần 24

Tiết 96: luyện nói về văn miêu tả

Ngày soạn : 18/2/2009

Ngày dạy : 6/3/2009

A Mục tiêu cần đạt:

 Nắm ()*$ cách trình bày miệng một đoạn, một bài văn miêu

tả

 Luyện tập kĩ năng trình bày miệng những điều đã quan sát và

lựa chọn theo một thứ tự hợp lý

B Chuẩn bị của GV- HS:

- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài, bảng phụ…

- Học sinh: Đọc 14)7$ bài

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ :

3 Bài mới :

Hoạt động của giáo viên – học

sinh

Nội dung cần đạt

Hs: Đọc đoạn trích SGK/71

Gv: Gợi ý:

 Đối 1)* miêu tả: thày, trò , lớp học…

 Thứ tự miêu tả: Từ trong ra ngoài, từ cụ

thể đến khái quát

( Quang cảnh chung:yên ắng, trang

trọng

Chi tiết miêu tả:

 Trong lớp…

 Ngoài lớp…)

Hs gạch ý ra nháp:

 Trang phục

 Thái độ

 Cử chỉ

 Nhận xét: Thầy Hamen là )I thầy hết

lòng vì học trò, tự hào, yêu mến tiếng nói dân

Bài tập 1: Tả cảnh

Đề: Tả quang cảnh lớp học trong

“ Buổi học cuối cùng”

 Thày Hamen: vị trí , hoạt

động…

 Học trò: Chăm chú lắng nghe giảng ) thế nào?

 Không khí lớp

 Không khí bên ngoài lớp Bài tập 2: Tả )I

Đề: Tả lại thầy Hamen trong buổi học cuối cùng

 Trang phục: áo rơđanhgốt,

đội mũ trơn bằng lụa thêu…