Nghiên cứu khả năng thích ứng và một số biện pháp kỹ thuật đối với địa lan kiếm trần mộng xuân cymbidium lowianum tại lai châu

Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đối với sinh trưởng và phát triển của địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu ..... - Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đối với sinh

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHONG VĨNH CƯỜNG

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỐI VỚI ĐỊA LAN KIẾM

TRẦN MỘNG XUÂN (Cymbidium lowianum) TẠI LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

THÁI NGUYÊN - 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐÀO THANH VÂN

THÁI NGUYÊN - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, có thực tiễn; chưa được bảo vệ ở bất kỳ một hội đồng khoa học hay học vị nào

Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đều đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Phong Vĩnh Cường

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành bản Luận văn, trong quá trình thực tập tôi đã nhận được

sự giúp đỡ tận tình và tạo điều kiện thuận lợi của Phòng Đào tạo, Khoa Nông học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo: PGS TS Đào Thanh Vân đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực tập và hoàn thành Luận văn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo, các cán

bộ viên chức Khoa Nông học , Phòng đào ta ̣o - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Nhân dịp này, tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới những người thân trong gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên và khích

lệ tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành Luận văn

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015

Tác giả luận văn

Phong Vĩnh Cường

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 3

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 5

1.1 Cơ sở khoa ho ̣c của đề tài 5

1.1.1 Cơ sở khoa học của nghiên cứu vùng sinh thái và đặc điểm nông sinh học 5

1.1.2 Cơ sở khoa học của nghiên cứu thuốc bảo vệ thực vật 5

1.1.3 Cơ sở khoa học của nghiên cứu sử dụng phân bón lá 5

1.1.4 Cơ sở khoa học của nghiên cứu giá thể 7

1.2 Đặc điểm hình thái trong hệ thống phân loại 7

1.3 Yêu cầu về ngoại cảnh của cây lan 13

1.3.1 Nhu cầu về ánh sáng 13

1.3.2 Nhu cầu về nhiệt độ 16

1.3.3 Nhu cầu về độ ẩm 17

1.3.4 Nhu cầu về dinh dưỡng 20

1.3.5 Độ thông gió 23

1.4 Một số kỹ thuật trồng và chăm sóc địa lan 23

1.4.1 Kỹ thuật trồng cây con vào chậu 23

1.4.2 Kỹ thuật chuyển chậu 24

Trang 6

1.4.3 Kỹ thuật tưới nước cho cây 24

1.4.4 Kỹ thuật thúc mầm cây 24

1.4.5 Phòng trừ bệnh cho cây 25

1.4.6 Điều khiển cây ra hoa 25

1.5 Các nghiên cứu liên quan đến nội dung của đề tài 25

1.5.1 Các nghiên cứ u về bón phân qua lá 25

1.5.2 Các nghiên cứ u về giá thể 28

1.5.3 Các nghiên cứu về phòng trừ bê ̣nh thối nõn đi ̣a lan 28

1.6 Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giớ i và Viê ̣t Nam 30

1.6.1 Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giới 30

1.6.2 Tình hình sản xuất hoa Lan ở Việt Nam 31

1.6.3 Tình hình sản xuất hoa trên địa bàn huyện Tam Đường 33

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Đối tượng, vật liệu và phạm vi nghiên cứu 35

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 35

2.1.2 Vật liệu nghiên cứu 35

2.1.3 Phạm vi nghiên cứu 35

2.2 Nội dung nghiên cứu 36

2.3 Phương pháp nghiên cứu 36

2.3.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 36

2.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 39

2.3.3 Xử lý số liệu 41

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 42

3.1 Đánh giá khả năng thích ứng của Địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại một số vùng sinh thái tỉnh Lai Châu 43

3.1.1 Đánh giá khả năng thích ứng của Địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại một số vùng sinh thái tỉnh Lai Châu 43

3.1.2 Đặc điểm khí hậu các vùng nghiên cứu các năm 2014- 2015 44

Trang 7

3.1.3 Ảnh hưởng của các vùng sinh thái đến sinh trưởng và phát triển

của cây địa lan kiếm TMX 45

3.1.4 Ảnh hưởng của các vùng sinh thái đến thời điểm ra hoa của cây địa lan kiếm TMX 46

3.1.5 Độ bền hoa tự nhiên của cây địa lan kiếm TMX 47

3.1.6 Chất lượng hoa của cây địa lan kiếm TMX tại Lai Châu 48

3.1.7 Tình hình sâu bệnh hại trên địa lan kiếm Trần Mộng Xuân ở các vùng sinh thái của tại Lai Châu 49

3.2 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 50

3.2.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đối với sinh trưởng và phát triển của địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 50

3.2.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của một số giá thể đến sinh trưởng của địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 56

3.2.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của một số thuốc bảo vệ thực vật đối với phòng trừ bệnh địa lan Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 62

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 64

1 Kết luận 64

2 Đề nghị 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

Trang 8

NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Trang 9

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Nhu cầu ánh sáng của mô ̣t số nhóm loài lan 15Bảng 1.2 Các biện pháp chủ yếu tưới nước cho lan 19Bảng 3.1: Tình hình trồng địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại các vùng nghiên

cứu năm 2014 43Bảng 3.2: Đặc điểm khí hậu các vùng nghiên cứu các năm 2014 - 2015 44Bảng 3.3: Ảnh hưởng của các vùng sinh thái đến sinh trưởng và phát triển của

cây địa lan kiếm TMX 45Bảng 3.4: Ảnh hưởng của các vùng sinh thái đến thời điểm ra hoa của cây địa

lan kiếm TMX 46Bảng 3.5: Độ bền hoa của cây địa lan kiếm TMX 47Bảng 3.6: Chất lượng hoa của cây địa lan kiếm TMX tại Lai Châu 48Bảng 3.7: Tình hình sâu bệnh hại trên địa lan kiếm Trần Mộng Xuân ở các

vùng sinh thái của tỉnh Lai Châu 49Bảng 3.8: Ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng và phát triển của cây

địa lan kiếm TMX 50Bảng 3.9: Ảnh hưởng của phân bón lá đến thời điểm ra hoa của cây địa lan

kiếm TMX 52Bảng 3.10: Ảnh hưởng của phân bón lá đến độ bền hoa tự nhiên của cây địa

lan kiếm TMX 53Bảng 3.11: Ảnh hưởng của phân bón lá đến chất lượng hoa của cây địa lan

kiếm TMX 54Bảng 3.12: Ảnh hưởng của một số phân bón lá đối với mô ̣t số loại sâu bệnh

hại địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu (%) 55Bảng 3.13: Ảnh hưởng của một số giá thể đến sinh trưởng và phát triển của

cây địa lan kiếm TMX 56

Trang 10

Bảng 3.14: Ảnh hưởng của một số giá thể đến thời điểm ra hoa của cây địa

lan kiếm TMX 57Bảng 3.15: Ảnh hưởng của một số giá thể đến đô ̣ bền hoa tự nhiên của cây địa

lan kiếm TMX 59Bảng 3.16: Ảnh hưởng của một số giá thể đến chất lượng hoa của cây địa

lan TMX 60Bảng 3.17: Ảnh hưởng của một số loại giá thể đối với mô ̣t số loại sâu bệnh

hại địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 61Bảng 3.18: Ảnh hưởng của một số loại thuốc bảo vệ thực vật đối với bệnh

thối nhũn chồi địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu 62Bảng 3.19: Đánh giá mức độ bệnh hại 63

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Hoa đi ̣a lan là mô ̣t trong những loa ̣i cây trồng có giá tri ̣ kinh tế cao ở

mô ̣t số nước trồng hoa trên thế giới như Mỹ , Thái lan, Đài Loan… Tại Việt Nam, trong khoảng 20 năm trở lại đây nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, hoa lan bắt đầu được nuôi trồng nhiều, nhiều loài lan mới có màu sắc đẹp, đa dạng

đã ra đời nhờ công nghệ lai giống, cấy ghép Khảo sát từ những khu vực trồng lan, các viện nghiên cứu, các trung tâm thì hoa lan được lai tạo đang ngày càng phong phú, đặc biệt là giống lan Hồ Điệp và Địa Lan Kiếm Lan Hồ Điệp màu mới có cánh hoa trắng họng tím, cánh tím đậm, họng vàng, cánh vàng nhạt, họng hồng, cánh cam, họng đỏ, cánh trắng, họng cam đang được sản xuất Địa lan kiếm cũng khoe đủ sắc mầu mới: hoa màu vàng cam pha xanh lá cây, hoa màu cam đất họng đỏ pha vàng, lục pha vàng, hoa có đài hồng bông tím, hoa đài hồng nhạt, cánh hồng đậm Đặc biệt là giống địa lan kiếm có hương thơm ngát với đài hoa màu nâu, bông hình chuông màu hồng Theo một số nhà vườn các giống hoa lan, đặc biệt là hoa địa lan kiếm có màu mới lai tạo có giá cao hơn 20-30% Dù giá thành có cao hơn so với các loài hoa khác nhưng hiện nay đang ngày càng có nhiều người thích chơi hoa lan nhờ các đặc tình nổi bật của nó như đa dạng về màu sắc, mùi hương quyến rũ, tuy khó trồng nhưng lại bền, đẹp hơn các loài hoa khác Đặc biệt những chậu địa lan kiếm Trần Mộng Xuân có hình dáng bề thế, lá cong rủ xuống trông thướt tha yêu kiều cho những bông hoa nở đúng vào dịp tết nguyên đán hết sức có giá trị đang rất được ưa chuộng và hấp dẫn người chơi bởi vẻ đẹp tự nhiên và hương thơm

Địa lan kiếm Trần Mộng Xuân (Cymbidium lowianum) là loại lan có

hoa rất đẹp, với vẻ đẹp của loài có hoa tự dài, hoa to và bền, màu sắc xanh

Trang 12

vàng, cánh môi vàng sẫm, số lượng hoa trên chùm có thể lên tới vài chục hoa Hoa nở đúng vào dịp tết Nguyên đán nên mang lại hiệu quả kinh tế rất cao Hiện nay, cây địa lan kiếm Trần Mộng Xuân đang được trồng với quy mô ngày càng lớn và đang trở thành cây làm giàu cho nhiều hộ nông dân Những năm gần đây trung bình mỗi chậu hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân được bán ra thị trường với giá khoảng 800 nghìn đồng đến 1 triệu đồng, có những chậu được bán với giá hàng chục triệu đồng Do vậy, địa lan kiếm Trần Mộng Xuân ngoài tự nhiên đã trở thành đối tượng bị khai thác đem bán với tốc độ rất nhanh và ngày càng hiếm gặp ngoài tự nhiên Đồng thời, hiện nay trong gây trồng lan của người dân chủ yếu là tự phát, chưa có nhiều kinh nghiệm, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và sử dụng các giá thể không phù hợp nên cây thường hay bị nhiễm bệnh, khả năng sinh trưởng và phát triển còn hạn chế, chưa khống chế, điều tiết thời điểm ra hoa vào đúng dịp tết cổ truyền của dân tộc nên giá trị chưa cao và chưa đáp ứng nhu cầu chơi hoa của người tiêu dùng

Đối với tỉnh Lai Châu, hiện nay trên địa bàn tỉnh có khoảng trên 3.500 chậu địa lan, trong đó tập trung ở huyện Sìn Hồ khoảng 2.000 chậu với trên

120 hộ gia đình trồng, ở Thành phố Lai Châu và huyện Tam Đường có khoảng hơn 1.500 chậu trồng tập trung ở một số hộ gia đình với quy mô từ 50 chậu/hộ trở lên còn lại là nhân dân trồng rải rác ở một số bản vùng cao có điều kiện khí hậu phù hợp cho địa lan sinh trưởng và phát triển Trong những năm qua, việc nghiên cứu phát triển địa lan kiếm Trần Mộng Xuân đã được chính quyền địa phương quan tâm thực hiện một số đề tài như: Đề tài nghiên cứu việc trồng địa lan tại huyện Sìn Hồ; các giải pháp phòng, trị bệnh thối nõn trên hoa địa lan Tuy nhiên hiệu quả chưa được khẳng định rõ; nhiều nhà vườn được đầu tư nhưng vẫn do tự phát, phát triển chậm, trồng và chăm sóc

Trang 13

chưa đúng kỹ thuật, hoa ra không đúng thời điểm, đã có một số hộ dân mất trắng do bị sâu bệnh hại

Để có cơ sở phát triển sản xuất loài hoa có giá trị kinh tế này tại tỉnh Lai Châu cần phải nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc loại hoa lan này trên địa bàn nhằm phát huy lợi thế sẵn có của địa phương, mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất và địa phương

Từ những yêu cầu thiết thực đó, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu khả năng thích ứng và một số biện pháp kỹ thuật đối với Địa lan

kiếm Trần Mộng Xuân (Cymbidium lowianum) tại Lai Châu”

2 Mục tiêu, yêu cầu của đề tài

2.1 Mục tiêu

Nghiên cứu khả năng thích ứng của giống hoa địa lan kiếm Trần Xuân Mộng tại một số vùng sinh thái của tỉnh Lai Châu và nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng giống hoa địa lan kiếm Trần Xuân Mộng trên địa bàn tỉnh

Xác định khả năng thích ứng của địa lan kiếm Trần Mộng Xuân với một số tiểu vùng sinh thái trên địa bàn của tỉnh Lai Châu

Xác định một số biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm nâng cao năng suất , chất lượng, đem lại hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân

2.2 Yêu cầu của đề tài

- Đánh giá khả năng thích ứng của cây Địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại một số vùng sinh thái tỉnh Lai Châu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đối với sinh trưởng và phát triển cây Địa lan kiếm Trần Mộng Xuân

- Nghiên cứu ảnh hưởng của một số giá thể đến sinh trưởng và phát triển của địa lan kiếm Trần Mộng Xuân

Trang 14

- Nghiên cứu ảnh hưởng của một số thuốc bảo vệ thực vật đối với phòng trừ bệnh thối nhũn chồi trên cây địa lan kiếm Trần Mộng Xuân

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

- Các kết quả nghiên cứu được áp dụng vào thực tiễn sản xuất và giúp giải quyết việc có định hướng cho quy hoạch vùng phát triển địa lan kiếm TMX; tác động bằng các biện pháp phù hợp đối với sinh trưởng và phát triển cây địa lan kiếm Trần mộng Xuân tại Lai Châu

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Nghiên cứu xác định các khả năng thích ứng của địa lan kiếm TMX đối với một số tiểu vùng khí hậu , các yếu tổ ảnh hưởng đến sinh trưởng , phát triển và chất lượng hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân có ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất phát triển nghề nuôi trồng hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu

- Trên cơ sở nghiên cứu xác định các biện pháp kỹ thuật để tác động phù hợp vào quá trình sinh trưởng và phát triển, nâng cao chất lượng và đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất hoa địa lan kiếm Trần Mộng Xuân tại Lai Châu, góp phần chuyển đổi cơ cấu một số loại cây trồng phù hợp phát huy lợi thế của địa phương

Trang 15

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sơ ̉ khoa ho ̣c của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học của nghiên cứu vùng sinh thái và đặc điểm nông sinh học

Cây trồng chịu ảnh hưởng rất rõ của các điều kiện ngoại cảnh và các ảnh hưởng đó được phản ánh ra trên bản thân của cây bằng những biểu hiện của sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất và chất lượng Cây lan nói chung và địa lan nói riêng khi trồng trong các điều kiện khác nhau về đất đai, khí hậu sẽ thể hiện bằng các phản ứng của cơ thể với môi trường để thích nghi với điều kiện sống đó Chính vì vậy việc nghiên cứu các đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, chất lượng của cây địa lan kiếm Trần Mộng

Xuân (Cymbidium lowianum) tại một số vùng sinh thái của tỉnh Lai Châu có ý

nghĩa lớn trong khoa học và thực tiễn

1.1.2 Cơ sở khoa học của nghiên cứu thuốc bảo vệ thực vật

Thuốc bảo vệ thực vật có vai trò quan trọng trong bảo vệ cây trồng Có nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng trừ sâu bệnh hại, mỗi loại thuốc bảo vệ thực vật có tác dụng khác nhau và cơ chế tác động khác nhau đối với sâu bệnh trên cây trồng Chính vì vậy, việc nghiên cứu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đối với cây trồng hiện nay rất cần thiết và có hiệu quả cao trong sản xuất các cây trồng nông nghiệp nói chung và cây địa lan kiếm Trần Mộng

Xuân (Cymbidium lowianum) nói riêng

1.1.3 Cơ sở khoa học của nghiên cứu sử dụng phân bón lá

Bón phân qua lá là biện pháp phun một hay nhiều chất dinh dưỡng cho cây trồng lên các phần ở phía trên mặt đất của cây (lá, cuống, hoa, trái) với mục đích nâng cao sự hấp thu dinh dưỡng qua các phần trên không của cây

Trang 16

trồng Bón phân qua lá (BPQL) có một vai trò ngày càng gia tăng trong dinh dưỡng cây trồng và đã được áp dụng từ nhiều năm nay trên thế giới, đây là một phương pháp giảm giá thành đầu tư , dễ áp dụng và hiệu quả để gia tăng năng suất và chất lượng cây trồng dẫn đến gia tăng lợi nhuận nếu được áp dụng đúng cách

Quy trình sinh học của cơ chế hấp thu qua lá và phân phối dinh dưỡng bên trong cây trồng, thực hiện các nhiệm vụ bên trong lá hoặc vận chuyển các chất dinh dưỡng khoáng ra khỏi lá đến các bộ phận khác của

cây trồng và quy trình hấp thu thông qua màng tế bào (plasma

membrane), từ các không bào bên trong lá (apoplast) vào bên trong tế bào

(symplast) sẽ xảy ra

Phân bón có vai trò quan trọng đối với cây trồng, ngoài việc bón phân qua hệ rễ thì việc bón phân qua lá là biện pháp kỹ thuật quan trọng, có hiệu suất

sử dụng phân bón cao, cung cấp dinh dưỡng có hiệu quả, bổ sung kịp thời các nguyên tố dinh dưỡng cho cây trồng Khi bón phân qua lá, các chất dinh dưỡng được dẫn đến các tế bào mô cây qua hệ thống khí khổng ở bề mặt lá Trong thành phần chất dinh dưỡng của phân bón qua lá ngoài các nguyên tố đa lượng như đạm, lân, kali còn có các nguyên tố trung lượng và vi lượng như Fe, Zn,

Cu, Mg,… các nguyên tố này tuy có hàm lượng rất nhỏ nhưng lại giữ vai trò quan trọng trong đời sống của cây trồng Do đó, khi bổ sung các chất dinh dưỡng trực tiếp qua lá sẽ giúp đáp ứng đủ nhu cầu và cân đối dinh dưỡng tạo điều kiện cho cây phát triển đầy đủ trong từng giai đoạn sinh trưởng

Phân bón qua lá có tác dụng đặc biệt trong những trường hợp cần bổ sung khẩn cấp chất dinh dưỡng đạm, lân, kali hay các nguyên tố trung, vi lượng Ngoài ra, trong thành phần của phân bón qua lá còn có các chất điều hòa sinh trưởng, tăng khả năng hấp thụ dưỡng chất, kích thích đâm chồi, đẻ nhánh, ra hoa, đậu quả, giảm hiện tượng rụng trái non, tăng kích thước quả to đẹp, phẩm chất ngon và tăng cường khả năng đề kháng chống chịu sâu bệnh

Trang 17

1.1.4 Cơ sở khoa học của nghiên cứu giá thể

Giá thể là khái niệm dùng để chỉ tất cả các vật chất bao quanh bộ rễ của cây trồng Giá thể là loại vật liệu thường sử dụng trong trồng cây không đất,

có khả năng giữ nước, tạo độ ẩm cho cây trong thời gian dài và tạo độ thoáng khí Khả năng giữ nước và độ thoáng khí của giá thể được quyết định bởi những khoảng trống (khe, kẽ) trong nó Giá thể có những đặc điểm giữ nước cũng như thoáng khí, có pH trung tính và có khả năng ổn định pH, thấm nước

dễ dàng, bền và có khả năng tái sử dụng hoặc phân hủy ngoài môi trường, có trọng lượng nhẹ, rẻ và rất thông dụng Giá thể có nhiều loại như xơ dừa, trấu hun, mùn cưa, cát, sỏi vụn (cỡ hạt đậu), đá trân châu,…Có thể dùng đơn lẻ hoặc trộn lẫn lại với nhau để tận dụng ưu điểm từng loại Vì vậy, trồng cây trong giá thể, dinh dưỡng được cung cấp cho cây thông qua phân bón trộn trong giá thể và bón thúc Việc sử dụng các giá thể phù hợp có ý nghĩa đặc biệt đối với cây trồng Giá thể được sử dụng phổ biến hiện nay gồm: Than củi, gạch nung, rêu, xơ dừa, rễ bèo tây, vỏ cây, rễ dương xỉ, trấu hun, sỏi, đất,

bã nấm ,

1.2 Đặc điểm hình thái trong hệ thống phân loại

Họ Phong lan (Orchidaceae Juss.) thuộc Bộ Phong lan (Orchidales), trong Lớp một lá mầm (Monocotyledones) của Ngành thực vật Hạt kín (Angiospermae) Đây là một họ thực vật có nhiều đặc điểm hình thái, cấu

tạo hoa đa dạng và phức tạp Trong quá trình tiến hóa, Họ Phong lan đều

bắt nguồn từ tổ tiên kiểu Hypoxis có 6 mảnh bao hoa và 6 nhị đực (Võ Văn

Chi, 1978) [ 3], (Phạm Hoàng Hộ , 1993) [ 5], (Trần Hợp , 1968) [6] Tuy nhiên, sự thay đổi về hình dạng cánh hoa và vừa giảm bớt, vừa dính lại của nhị đực với bộ nhụy làm cho Họ Phong lan thành một họ có lối sinh sản chuyên hóa nhất của loài thực vật có hoa Quá trình tiến hóa này phân chia

họ Phong lan thành 5 họ phụ, trong đó: từ các loài nguyên thủy nhất có 2

Trang 18

đến 3 nhị đực rời nhau: Apostasioideae; sau đó là nhóm có 2 nhị:

Cypripedioideae và các loài chỉ có 1 nhị đực dính với bộ nhụy (chiếm 99%

tổng số loài của cả họ): Vanilloideae, Orchidoideae,

Cây lan được biết đến đầu tiên ở phương Đông, theo Bretchacider thì

từ đời vua Thần Nông (2800) trước Công nguyên, lan rừng này được dùng làm thuốc chữa bệnh Sau đó, Robut Bron (1773 - 1858) là người đầu tiên

đã phân biệt rõ ràng giữa Họ lan và các họ khác (Trần Hợp , 1990) [8] Đặt nền tảng cho môn học về Lan là Joanlind , năm 1836, ông công bố sắp xếp các tông họ lan (A tabuler view of the Tribes of Ochidalr ) tên của họ lan do ông đưa ra được dùng cho đến ngày nay (Phạm Hoàng Hộ , 1993) [5], (Trần Hợp, 2000) [9]

Ở Việt Nam, người đầu tiên có khảo sát về lan là Gioalas Noureiro - Nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, ông đã mô tả cây lan ở Việt Nam lần đầu tiên vào năm 1789 trong cuốn “Flora cochin chinensis” gọi tên các cây lan trong cuộc hành trình đến Nam phần Việt Nam là Aerides, Phaius và Sarcopodium …mà đã được Ben Tham và Hooker ghi lại trong cuốn

“Genera plante rum” (1862 - 1883), chỉ sau khi người Pháp đến Việt Nam thì mới có những công trình nghiên cứu được công bố, đáng kể là F gagne pain và A gui llaumin mô tả 70 chi gồm 101 loài cho cả 3 nước Đông Dương trong bộ “Thực vật Đông Dương chí” (Flora Genera Indochine) do

H Leconte chủ biên xuất bản từ những năm 1932 - 1934 (Trần Hợp , 1990) [8], (Averyanov L.V, 1988) [31]

Họ Phong lan được biết đến như một họ thực vật hạt kín ở vào vị trí

“đỉnh cao của sự tiến hóa” của các cây có hoa Nó bao gồm 835 chi và 25.000

- 35.000 loài phân bố ở khắp mọi nơi trên trái đất , song tập trung nhất ở vùng nhiệt đới như: Châu Mỹ la tinh, Đông Nam Á (Trần Hợp, 2000) [9]

Trang 19

Còn ở Việt Nam, số loài hiện đã biết là 897 loài thuộc 152 chi Chúng chiếm khoảng 80% số loài được biết đến (Trần Hợp, 1988) [7]

Ở họ Phong lan, ngoài các loài mọc ở đất chúng còn sống được trong các hốc đá, vách đá, sống phụ trên vỏ thân cây gỗ, sống trong mùn (xác thực vật) hay sống ký sinh trên rễ các cây ở trong rừng Do đa dạng về dạng sống, nên họ Phong lan có hình thái cấu tạo hết sức độc đáo Sơ bộ có thể mô tả các

cơ quan sinh dưỡng và sinh sản của Phong lan như sau:

Hệ rễ: Đối với các loài sống ở đất, chúng thường có củ nạc to nhỏ

không đều, hoặc rễ chùm xum xuê trên các thân, rễ bò dài hoặc ngắn Tuy nhiên, nét độc đáo của họ Phong lan là lối sống phụ bì (bì sinh), bám, treo lơ lửng trên các thân cây gỗ khác Chúng phát triển hệ rễ nạc dài, ngắn, mập hay mảnh mai tùy thuộc vào từng loài để đưa cơ thể bò đi xa hay chụm lại thành bụi dày Hệ rễ phát triển nhiều hay ít phụ thuộc vào hình dạng chung của cơ thể Ở các loài nhỏ bé, hệ rễ cũng nhỏ, đan thành búi, ngược lại, ở những loài

có kích thước lớn hay trung bình hệ rễ ký sinh phát triển rất phong phú, mọc rất dài, mập và khỏe vừa giữ cho cơ thể bám vững chắc vừa hấp thu nước lơ lửng trong không khí

Nhiều loài có hê ̣ rễ đan , bê ̣n chằng chi ̣t là nơi thu gom mùn từ vỏ cây gỗ hay cây bu ̣i , trong không khí để làm nguồn dự trữ chất dinh dưỡng cho cây Ngược la ̣i có loài mo ̣c bò dài , hê ̣ rễ có khi buông thõng xuống theo các đoa ̣n thân , cứng hoă ̣c mảnh mai , treo lơ lửng trong không khí hoă ̣c cắm thẳng xuống đất

Ở một số loài có thân , lá kém phát triển , hê ̣ rễ phát triển dày đă ̣c và kiêm nhiê ̣m luôn cả vai trò quang hợp , rễ có da ̣ng be ̣t , bò rất dài , màu xanh như lá Đặc biệt các loại Lan sống hoại, sống ký sinh, bô ̣ rễ có hình dạng, cấu trúc khá độc đáo , có dạng búi nhỏ với những vòi , giác hút ngắn , dầy đă ̣c để lấy dinh dưỡng từ những đám xác thực vâ ̣t thông qua hoa ̣t đô ̣ng của nấm Mă ̣c

Trang 20

dù có lối sống hoại, sống ký nhưng mô ̣t số loài có thể dài đến vài chu ̣c mét và

có khả năng leo, bò trên các thân cây cao

Thân cây: Thân Phong lan biến đổi rất đa dạng Theo M.E.Pfizer

(1882) đã sắp xếp chúng vào hai nhóm chính: nhóm đơn thân (Monopodial)

và nhóm đa thân (Sympodial) (Trần Hợp, 2007) [10]

Nhóm đơn thân gồm các chi: Dáng Hương (Aerides), Hồ Điệp

(Phalaennopsis), Phượng Vỹ (Renanthera), Ngọc Điểm (Rhynchostylis) đây

là nhóm gồm những cây chỉ tăng trưởng theo chiều dài

Nhóm đa thân: Đây là nhóm gồm những cây tăng trưởng liên tục và có

những kỳ nghỉ sau những mùa tăng trưởng như: Chi lan kiếm (Cymbidium), Chi lan Hoàng Thảo (Dendronbium)

Ở các loài Lan sống phụ , thân nhiều loài phình lớn ta ̣o thành củ giả , đó

là bộ phận dự trữ nước và chất dinh dưỡng đ ể nuôi cây trong hoàn cảnh khô hạn khi sống bám trên cao Củ giả rất đa dạng , hình cầu hoặc thuôn dài , xếp sát nhau hay rải rác hoặc xếp đều đặn trên thân , rễ hay hình tru ̣ xếp chồng chất lên nhau thành mô ̣t thân giả Kích thước của củ giả cũng rất biến động, từ

dạng củ rất nhỏ chỉ lớn bằng chiếc đầu kim như Bulbophyllum đến củ to bằng

cả chiếc mũ như Peristeria elata Đa số củ giả đều có màu xanh bóng , nên

cùng với lá nó cũng làm nhiệm vụ quang hợp (Lưu Chấn Long, 2003) [17]

Lá: Hình dạng và cách mọc của lá là một trong những tiêu chuẩn mang

lại giá trị thưởng thức của cây Phong lan, thường được phân thành 3 loại lá: lá đứng, lá nửa đứng, lá cong rũ Đa số các loài địa lan nhờ có hệ rễ dày đặc và thân rễ mập nên phát triển rất đầy đủ hệ thống lá Lá địa lan mềm mại và hấp dẫn, lá mọc đơn độc, hoặc xếp dày đặc ở gốc, hay xếp cách đều đặn trên thân,

rễ, củ giả Hình dáng lá thay đổi rất nhiều, từ loại lá mọng nước, nạc, dài hình kim, hình trụ với tiết diện tròn hay có rãnh, đến loại lá hình phiến mỏng, dài màu xanh bóng, đậm hay nhạt tùy theo vị trí, tất cả đều có gốc thuôn dài

Trang 21

thành bẹ ôm lấy cây, đôi khi phần lá dưới sát gốc tiêu giảm đi chỉ còn là những bẹ không có phiến lá hay giảm hẳn thành các vẩy

Các loài địa lan có số lá trên nhánh biến động rất lớn : loại có lá trên nhánh ít như Đông Lan (2-6 lá/ nhánh); trong khi đó Ba ̣c Lan

(Cerythrostylum) có số lá rất lớn (9,1 lá/nhánh) Độ dày và độ rộng của lá

cũng rất khác nhau , lá dài phải kể đến đó là Ngọc Bích (Cymbidium

Marles, Fitch, 1981) [34]

Về màu sắc, phiến lá thường có màu xanh bóng như các chi Lan Kiếm

như Ha ̣c Đính vàng (Phaius flavum), có loài lan lại có màu hồng và nổi lên các đường vẽ trắng theo các gân rất đe ̣p như chi Lan Gấm (Goodyera.R.Browm), Lan Sứa (Anoectochilus BL), Lan San Hô (Luisia Gaudisc)

Hoa: Cấu tạo của hoa lan cực kỳ phong phú và đa dạng, có thể gặp

nhiều loài hoa mà mỗi mùa chỉ có một đóa hoa nở hoặc có nhiều cụm hoa mà mỗi cụm chỉ ra một bông Mặc dù muôn hình muôn vẻ nhưng nếu quan sát hoa của bất kỳ loài Phong lan nào cũng có một tổ chức đồng nhất của hoa mẫu 3 là một kiểu hoa đặc trưng của lớp một lá mầm nhưng đã biến đổi rất nhiều để hoa có đối xứng qua một mặt phẳng (Trần Hợp, 1988) [7]

Mầm hoa của địa lan được hình thành từ đốt thứ 3, thứ 4 ở gần đáy của các củ Hoa đứng thẳng hay cong, thường dài và mang nhiều hoa; còn

ở các loài sống phụ, chồi hoa thường xuất hiện bên dưới củ giả, trong các nách lá, tách các bẹ già đâm ra bên ngoài Thông thường, mỗi củ giả chỉ cho hoa một lần Chồi hoa thường xuất hiện đồng thời với chồi thân , nhưng chồi hoa mập , tròn hơn , còn chồi thân hơi dẹp Các lá đầu tiên ở chồi thân mọc đâm ra hai phía hình đuôi cá , còn ở chồi hoa các lá bao hoa luôn ôm chặt quanh phát hoa (Trần Hợp , 1990) [8]

Trang 22

Cuống chung cụm hoa không phân nhánh, dựng đứng hay buông thõng, chiều dài từ 10 đến hơn 100cm Cành hoa có một hay mang từ một đến vài chục búp hoa xếp luân phiên nhau theo hình xoắn ốc Búp hoa khi đã đủ lớn , cuống hoa bắt đầu dài ra và tách xa khỏi cuống chung

Như hoa Cymbidium có 5 cánh gần giống nhau nhưng thực ra chỉ có 2

cánh hoa ở bên trong , còn lại là 3 lá đài ở bên ngoài , có cấu trúc và mầu sắc giống cánh hoa Cánh hoa thứ 3 chuyển hóa thành cánh môi , mầu sắc să ̣c sỡ hơn xẻ thành 3 thùy tạo ra dạng nửa hình ống Hai thùy bên ôm lấy tru ̣ , thùy thứ 3 có dạng bầu hay nhọn tạo thành hình đáy thuyền là chỗ đậu cho côn trùng khi đến hút mật và thụ ph ấn cho hoa Giữa 2 cánh môi có nhiều gờ dọc song song mầu sắc tô điểm Tâ ̣n cùng bên trong có ho ̣ng mang mâ ̣t và đôi khi

có tuyến tiết mồ hôi Hoa Cybidium lưỡng tính nhi ̣ đực và nhu ̣y cái cùng gắn

chung trên mô ̣t cô ̣t hình tru ̣ hơi cong về phía trước Nhị ở trên cùng mang 2 khối phấn màu vàng có gót dính như keo Khối phấn được đâ ̣y bởi mô ̣t nắp dễ mở khi va cha ̣m và rời ra cô ̣t nhu ̣y cách với đầu nhu ̣y bởi mô ̣t gờ nổi lên Với cấu trúc này trong tự nhiên, hoa Lan chỉ thu ̣ phấn được nhờ côn trùng Sau khi hoa thu ̣ phấn , hoa xoay dần về vi ̣ trí cũ , bầu noãn phình to lên ta ̣o thành quả (Bernier and Sachs, 1981) [32]

Màu sắc của hoa rất sặc sỡ , với các màu khác nhau và mùi hương quyến rũ để hấp dẫn côn trùng Vì màu sắc să ̣c sỡ của hoa lan mà từ xưa đến

nay hoa lan được xếp vào loa ̣i hoa “Vương giả” Ngoài vẻ đẹp kiêu sa , hoa

lan còn tỏa nhiều hương hấp dẫn

Quả: Thuộc loại quả nang, nở ra theo 3 - 6 đường nứt dọc, quả có dạng

dài (Vanilla) đến dạng hình trụ trứng ngắn phình ở giữa Khi chín hạt thoát ra

từ các đường nứt để lại mảnh vỏ còn dính với nhau ở phần đỉnh và gốc Ở một

số loài quả chín nở theo 1- 2 khía dọc, thậm chí không nứt ra mà hạt chỉ ra khỏi vỏ quả khi vỏ này bị mục nát

Trang 23

Hạt: Có rất nhiều hạt, kích thước nhỏ li ti, trong lượng rất nhẹ, toàn

bộ hạt trong một quả chỉ khoảng 1/10 - 1/1.000mg; trong đó không khí chiếm 76 - 96% thể tích của quả Hạt chỉ cấu tạo từ một khối phôi chưa phân hóa, trên một mạng lưới nhỏ xốp chứa đầy không khí Phần lớn hạt thường chết vì khó gặp nấm cộng sinh cần thiết để nảy mầm Chỉ ở trong những khu rừng già ẩm ướt , vùng ôn đới núi cao mới có thể đủ điều kiện để hạt nảy mầm (Trần Hợp , 2007) [10]

* Đặc điểm sinh học của cây địa lan Trần Mộng Xuân (Cymbidium lowianum)

Địa lan Trần Mộng Xuân có tên khoa học Cymbidium lowianum thuộc

Họ phong lan (Orchidaceae) Lan đất, củ giả tròn, lá hình dải hẹp dài từ 40 -

100cm, số lá trung bình/nhánh là 5,1 lá Chùm hoa dài từ 70 - 100cm thường dài hơn lá, với 20 - 45 hoa Hoa lớn dài 12cm màu vàng lục cánh môi chia ba thùy màu vàng, đỉnh môi màu đỏ hồng

Loại địa lan này chỉ đẻ 1 nhánh/năm, đẻ 2 đợt mầm trong năm vào tháng 3-4 và tháng 9-10 Những mầm đẻ vào tháng 9-10 thường là mầm sinh trưởng, phát triển kém, còi cọc, những mầm này khó có khả năng cho ra hoa Tốc độ sinh trưởng về chiều cao của địa lan chậm, nhanh nhất là tháng thứ 6 mới đạt chiều cao tối đa

1.3 Yêu cầu về ngoại cảnh của cây lan

Để sinh trưởng và phát triển tốt cần có yếu tố ngoại cảnh như nơi xuất

xứ Muốn nuôi dưỡng tốt hoa lan trước tiên chúng ta cần tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của nó qua các yếu tố chủ yếu sau:

1.3.1 Nhu cầu về ánh sáng

Ánh sáng là điều kiện rất cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển thông qua quá trình quang hợp và hô hấp Đây cũng là yếu tố rất quan trọng cho sự tạo hoa của lan

nCO2 + nH2O as→ (CH2O)n + nO2

Trang 24

Chất diệp lục có trong lá, rễ, thân cây lan làm chức năng quang hợp (CH2O)n cùng với nước và muối khoáng do rễ và lá hấp thụ được tạo ra các chất hữu cơ cấu tạo nên tất cả các bộ phận của cây lan (Hoàng Minh Tấn

và cộng sự, 1994) [21]

Bản chất của hầu hết các loại lan rừng là sống dưới tán rừng , nơi ít có các tia nắng chiếu trực tiếp và liên tục , nhưng không phải loài nào cũng cần

có độ tàn che nhất định mà chúng cần có độ che bóng khác nhau

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của lan, ánh sáng là nhân tố rất quan trọng trong quá trình tạo mầm hoa và cũng có thể là nhân tố liên quan gây ra một số bệnh Cây thiếu ánh sáng thường có sức đề kháng kém nên dễ mắc một số bệnh như : Thán thư, thối nhũn chồi,… Nhưng nếu cường

độ ánh sáng cao quá sẽ dẫn đến cháy lá , vàng lá ,… ảnh hưởng đến vẻ đe ̣p quyến rũ chung của hoa lan Vì vậy, để đạt được mục tiêu có châ ̣u hoa lan đe ̣p thì cần đảm bảo ánh sáng là rất quan trọng Ở các nhà vườn không có cây xanh để che bóng người ta dùng lưới đen có đô ̣ cản quang khác nhau để làm mái che cho vườn lan, tuy nhiên viê ̣c xác đi ̣nh nhu cầu ánh s áng cho vườn lan chỉ ở mức tương đối

Dựa vào nhu cầu ánh sáng có thể chi thành ba nhóm chính như sau : nhóm trong bóng râm , nhóm trung tính và nhóm trong ánh nắng (Thiên Ân, 2000) [1], (Trần Duy Quý, 2005) [18]

Nhu cầu về ánh sáng của lan rừng có thể khái quát như sau:

- Nhóm Dendrobium nhu cầu ánh sáng khoảng 70%

- Nhóm Paphiopedium nhu cầu ánh sáng khoảng 30%

- Nhóm Cymbidium nhu cầu ánh sáng khoảng 60%

- Nhóm Calanthe nhu cầu ánh sáng khoảng 30%

- Nhóm Coelogyne nhu cầu ánh sáng khoảng 50%

- Nhóm Eria nhu cầu ánh sáng khoảng 60%

Trang 25

Đối với mỗi loài lan lại có sự khác biệt tương đối trong từng nhóm

và cho dù trong điều kiện nuôi trồng nhân tạo cũng không thể tạo điều

kiê ̣n tuyê ̣t đối về mô ̣t nhu cầu sinh thái nào đó , mà chỉ là tương đối

(Nguyễn Công Nghiệp , 1986) [12]

Bảng 1.1 Nhu cầu ánh sáng của mô ̣t số nhóm loài lan

Nhu cầu

Ưa bóng 30 -

40%

Một số loài t huô ̣c chi Tai Dê (Liparis), Chi lan Sứ a

(Anoectochilus), Chi lan Bầu R ượu (Calanthe), Chi lan Luân (Eulophia), Hạt Đính (Phaius), Paphiopedilum,

Nhóm có thể sống trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời : Chi lan sâ ̣y

Bạch Hạc (Thunia), các loài này khi gặp thời tiết nắng nóng

lá ngả màu vàng

Đối với nhóm Cymbidium nhu cầu ánh sáng tự nhiên là 60-70% (Trần

Duy Quý, 1996) [18] Tuy nhiên, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết mà có thể điều chỉnh đô ̣ che bóng cho phù hợp Ở những nơi có độ ẩm cao , cường đô ̣ ánh sáng rất thấp (Miền núi phía Bắc ) từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau Nhưng do đă ̣c điểm thời tiết này không kéo dài liên tu ̣c mà biến đổi thất

thường nên cần ta ̣o ra hê ̣ thống lưới đen có thể điều chỉnh được để có thể ta ̣o môi trường tương đối phù hợp với điều kiê ̣n ngoa ̣i cảnh ta ̣o điều kiê ̣n cho lan phát triển Đặc biệt chú ý những ngày nắng gắt bất thường phải bố trí hệ thống mái che

để tránh hiện tượng cháy lá, đây cũng là điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi để các mầm mống

bê ̣nh xuất hiê ̣n, gây nên mô ̣t số loa ̣i bê ̣nh thường gă ̣p (Trần Duy Quý, 2005) [19]

Trang 26

Do đó cần đă ̣c biê ̣t chú ý tới ánh sáng cho tất cả các loài cây lan Cần thiết phải làm giàn che nắng cho cây , tùy thuộc vào từ ng loài mà có chế đô ̣ che nắng cho thích hợp Tuyê ̣t đối không để nắng chiếu trực tiếp vào cây , kể

cả những tia nắng xiên Khi chuyển châ ̣u , thì phải chuyển sang chỗ có ánh nắng nhiều hơn , nhưng không quá 60% đô ̣ nắng Tâ ̣n du ̣ng ánh nắng buổi sáng, hạn chế ánh nắng buổi chiều Nếu cần , che hoàn toàn ánh nắng buổi trưa, từ 12 đến 14 - 15 giờ vào những ngày quá nắng Đặc biệt đối với những cây lan dưới 2 tháng thì việc điều chỉnh cường độ và thời gian chiếu sáng trong ngày phải thực hiê ̣n chu đáo và linh hoa ̣t Phải cho chúng làm quen dần với ánh nắng ngày càng tăng đến mức phù hợp nhất (Nguyễn Công Nghiê ̣p, 1986) [12]

1.3.2 Nhu cầu về nhiệt độ

Khi nhiệt đô ̣ tăng lên 100

C thì tốc đô ̣ quang hợp sẽ tăng gấp đôi (Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch, Trần Văn Phẩm, 1994) [21] Điều này đúng trong giới ha ̣n pha ̣m vi cây cối sống tốt , thí du ̣ từ 150C đến 350

- Phản ứng quang hợp tăng nhanh do phải có nhiều hơi nước;

- Cây lan muốn bảo vê ̣ phải hút nhiều nước qua đường rễ và thoát nước

ra qua lá nhiều hơn bình thường;

- Phun nướ c vào giàn lan , phun xuống nền , lên cả cây ở các châ ̣u , các

cô ̣t của giàn để ha ̣ nhiê ̣t đô ̣ của cả giàn lan

Mô ̣t số loài lan thuô ̣c chi lan Cymbidium chỉ có thể ra nụ hoa khi nhiệt

đô ̣ xuống dưới 150

C vào ban đêm Vì vậy, ở một số khu vực vùng cao miền núi phía Bắc có nhiều hoa lan có giá trị nở hoa vào cuối năm

Trang 27

Căn cứ vào đô ̣ cao người ta cũng đã phân loa ̣i ra làm 3 nhóm lan:

- Độ cao dưới 1.000 mét so với mặt nước biển (vùng nóng ):

Dendrobium, Aerides, Cleisostoma

- Độ cao từ 1.000m đến dướ i 2.000m so với mă ̣t nước biển (vùng trung

gian): Cymbidium, Coelogyne

- Độ cao trên 2.000m so vớ i mă ̣t nước biển (vùng lạnh): Cymbidium,

Coelogyne, Liparis

Yêu cầu nhiê ̣t đô ̣ của các loài lan do nguồn gốc phát sinh và sự phân bố tự nhiên trong quá trình sinh trưởng , phát triển đã quy thành các nhóm lan Vì vậy căn cứ vào điều kiện khí hậu những vùng xuất xứ các loài lan trên thế giới được chia thành 3 nhóm chính là nhóm lan ôn đới , nhóm lan

câ ̣n nhiê ̣t đới và nhóm lan nhiê ̣t đới Trong đó giống đi ̣a lan (Cymbidium)

được xếp vào nhóm lan ôn đới , chúng được phân bố từ vĩ độ 280

- 400 (Trần Duy Quý, 1996) [18]

Nhìn chung, nhiê ̣t đô ̣ đều ảnh hưởng cả quá trình sinh trưởng của cây , nhưng ở giai đoa ̣n phát du ̣c của mầm hoa thì nhiê ̣t đô ̣ ảnh hưởng là lớn nhất Thời kỳ phát du ̣c khác nhau thì chi ̣u ảnh hưởng của nhiê ̣t đô ̣ là khác nhau, trong tháng 7, tháng 8 ở các nước nhiệt đới có nhiệt độ cao thì mầm hoa sẽ được hình thành vào buổi tối, nhiê ̣t đô ̣ dao đô ̣ng quanh 150C rất thuâ ̣n lợi cho quá trình phát dục mầm hoa , nhưng nhiê ̣t đô ̣ >200

C thì hoa nở châ ̣m (Charles Marles, Fitch, 1981) [34]

Những mầm hoa hình thành sau tháng 10 gă ̣p nhiê ̣t đô ̣ ban đêm cao sẽ nở hoa càng nhanh Khi hình thành mầm hoa , cây gă ̣p nhiê ̣t đô ̣ >300

C trong thời gian dài sẽ dẫn đến khô héo, rụng hoa (Williams B et Kramer J, 1983) [37]

1.3.3 Nhu cầu về độ ẩm

Đây cũng là một yếu tố quan trọng đối với cây lan Trướ c hết , về nguyên tắc, chúng ta cần phân biệt 3 loại độ ẩm:

Trang 28

- Độ ẩm của vùng : là ẩm độ của khu vực rộng lớn , nơi mà ta thiê ̣t lâ ̣p vườn lan, ẩm độ này do điều kiện địa lý, đi ̣a hình nói chung quy đi ̣nh

- Độ ẩm của vườn : Là ẩm độ chính của vườn lan , độ ẩm này có thể cải tạo theo ý muốn của người trồng lan

- Độ ẩm trong chậu trồng lan : Gọi là ẩm độ cu ̣c bô ̣, do cấu ta ̣o của giá thể, thể tích châ ̣u , số lần tưới quyết đi ̣nh Ẩm độ này phụ thuộc hoàn toàn vào kỹ thuật của người trồng lan Đối với địa lan thì ẩm độ này vào khoảng 50 - 70% (Nguyễn Thiê ̣n Ti ̣nh và cô ̣ ng sự, 1996)[23]

Đối với lan tự nhiên, nhu cầu về độ ẩm thường dao động ở mức 70 - 90% nếu vượt ngưỡng này cây lan có thể bị ảnh hưởng đến sinh trưởng hoặc có thể bị chết Một cây lan muốn phát triển tốt phải điều hòa được các hoạt động như: quang hợp, hấp thụ nước , các muối khoáng và thoát nước qua lá cây , hô hấp Sự thoát nước của cây qua lá khá nhiều , phụ thuô ̣c vào nhiê ̣t đô ̣ , đô ̣ ẩm và đô ̣ mở của khí khổng Về mùa khô , mô ̣t số loài lan rụng lá để giảm bớt sự thoát hơi nước Các loài lan mọc trên cây

có lá mập và dày để trữ nước , ngoài ra còn một lớp cutin để ngăn bớt sự thoát hơi nước

Bộ rễ của lan không phát triển như những loài thực vật khác nên cần phải tưới nước thường xuyên và là khâu quan trọng Ngoài ra nếu không có điều kiện tưới nước thì có thể chọn giá thể giữ ẩm tốt như sơ dừa, vỏ cây dương xỉ, vỏ cây nghiền nhỏ

Thời điểm tưới nước cho lan cũng rất quan trọng vì nếu tưới nước vào buổi sáng hoặc buổi tối sẽ không phù hợp vì thời điểm này không khí có độ ẩm cao, nhiệt độ thấp, lan chưa cần nước, tưới vào thời điểm này độ ẩm trong chậu quá cao dễ sinh bệnh về nấm, mốc hư rễ, thối nõn (Delforge P, 1995) [35]

Nên tưới nước cho lan vào lúc 9 giờ sáng và 4 giờ chiều tùy vào thời tiết , khi trời mưa không tưới Vườn lan nơi thoáng gió cần tưới nhiều

Trang 29

hơn nơi kín gió Tưới cho lan đơn thân , lan sống trên cây nhiều hơn lan sống trong châ ̣u Tiêu chuẩn nước tưới phải sạch, không dùng nước cống rãnh, nước thải sinh hoạt

Tưới nư ớc cho lan nhiều hay ít phụ thuộc vào độ ẩm của không khí , sự thoáng gió , loại giá thể , loài lan , mùa tăng trưởng , nhiê ̣t đô ̣ , sự che sáng nơi trồng , mỗi điều kiê ̣n đều có cách tưới khác nhau tùy theo quy mô vườn lan (Lưu Chấ n Long, 2003)[17]

Thông thường có thể dùng một trong các biện pháp sau để tưới nước cho lan:

Bảng 1.2 Các biện pháp chủ yếu tưới nước cho lan

Không áp dụng được nếu các cây lan có dấu hiệu của sâu bệnh hại, khó thực hiện được với số lượng lớn Tốn nhiều thời gian,…

2 Vòi

phun mù

cố định

Vườn lan có quy

mô lớn, thời tiết

Ít gây tổn thương cho cây

Tạo được tiểu khí hậu mát rất phù hợp cho lan

Không tốn sức

Tốn kém về chi phí đầu tư lắp đặt Nếu thời tiết quá khắc nhiệt như gió to độ ẩm không khí thấp, nhiệt

độ cao thì hiệu quả không cao

tự nhiên dồi dào,…

Giảm được số lần thao tác

Rất hiệu quả trong thời điểm khô hanh, ít tốn sức

Tốn nước, có thể gây tổn thương cho cây con

4 Vòi

phun cầm

tay

Thường áp dụng

với vườn lan có

quy mô trung bình

Chủ động phân phối nước theo ý muốn có thể chủ động phân bổ lượng nước cho toàn vườn chánh được hiện tượng

“nơi thừa nơi thiếu”

Giảm chi phí

Không hiệu quả ở những vườn lan lớn mang tính công nghiệp Tốn nhiều công sức, không tiện dụng khi vận hành

Trang 30

Khi tưới trực tiếp bằng vòi cần chú ý: tưới quá mạnh có thể làm gẫy cây hoặc thối đọt non Một biện pháp tốt là tưới bằng bép phun tự động cho các vườn lớn kinh doanh trên quy mô công nghiệp Bép phun được sử dụng rộng rãi vì nó tạo được các tia nước nhỏ và nhẹ nhàng Do đó dòng nước có mạnh như thế nào thì cũng không gây tổn thương cho lá và thân cây (Trần Duy Quý, 2005) [19]

Một vấn đề quan trọng khác cần phải lưu ý trong quá trình tưới cho cây lan là nguồn nước tưới Thông thường có thể dùng nước mưa, nước suối, nước giếng,… tùy vào điều kiện cụ thể có thể sử dụng nguồn nước nào cho hiệu quả Tuy nhiên nước tưới phải đảm bảo sạch, không có các yếu tố gây độc cho cây như nước nhiễm mặn, phèn, clo… Một vấn đề nữa cần phải quan tâm là độ pH của nước Thông thường mỗi loài tùy vào đặc điểm sinh thái mà phù hợp với

độ pH nhất định, để đảm bảo tưới chung cho toàn bộ vườn lan chúng ta nên sử dụng nước tưới có đô ̣ pH từ 6 - 8 (Vũ Văn Yến, 2000) [25]

Tùy thuộc vào điều kiện thời tiết, nếu những ngày khô hanh, nắng nóng thì nên tưới 2 lần trong ngày một lần vào sáng sớm và một lần vào lúc chiều mát… Tuyệt đối không tưới vào lúc nắng nóng để tránh nguy cơ vàng, cháy lá và nhiễm bệnh Để mỗi lần tưới nước đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu nước cho cây, người trồng lan cần phải theo dõi diễn biến thời tiết để có kế hoạch dự trữ nước và cung cấp đủ lượng nước cần thiết cho mỗi lần tưới (Nguyễn Côn g Nghiê ̣p , 1986) [12]

1.3.4 Nhu cầu về dinh dưỡng

Đối với nhóm Cymbidium, Anoectochilus nguồn dinh dưỡng chủ

yếu được chúng hấp thu từ hỗn hợp giá thể Tuy nhiên trong khi trồng để hạn chế mầm bệnh sau này người ta thường dùng giá thể sạch và có độ trơ cao (tỷ lệ Dương Xỷ cao) Để cây sinh trưởng và phát triển tốt người ta phải phun các loại dinh dưỡng cho cây dễ sử dụng như các loại phân bón

lá, phân nhả chậm,… (Ngọc Lan , 2003) [13]

Trang 31

Cung cấp phân bón lá cho cây là rất cần thiết và quan trọng nhưng cung cấp loại gì, khi nào, bao nhiêu là thích hợp, là một vấn đề cần phải nghiên cứu kỹ về đặc điểm sinh thái của cây Từ thực tế cho thấy đối với nhiều loài thường dùng Yogen (loại 30:10:10) trong giai đoạn cây đang sinh trưởng mạnh (thường là mùa hè và sau mùa hè) và Yogen (loại 20:20:20) trước khi ra hoa 1 - 2 tháng, số lần phun là từ 7 - 10 ngày/lần Bên cạnh đó có rất nhiều cách để cung cấp các dinh dưỡng cần thiết và rất tốt cho cây mà chi phí lại thấp và dễ dàng tạo ra các chế phẩm này như nước đậu tương ngâm ủ trong thời gian từ 4 - 6 tháng với nồng độ 3 - 5ml/lít, tuy nhiên khi dùng đậu tương, xác động vật (ốc, cá,…) ngâm, cần lưu ý là cây sạch bệnh vì khi sử dụng loại phân này thường dễ gây bùng phát các loại bệnh do nấm, vi khuẩn Hoặc có thể dùng nước tiểu pha với nồng độ 10% để phun lên lá (Trần Duy Quý , 2005) [19]

Ngoài ra, để hạn chế sự phát sinh các nguồn bệnh có thể có đối với cây lan, người trồng lan có thể pha các dinh dưỡng tự chế từ tổng hợp các chất đa lượng, vi lượng cần thiết Phương pháp này khá an toàn với cây lan mà đảm bảo được các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây phát triển, tuy nhiên phương pháp này đòi hỏi sự tỷ mỷ và cần phải có các công cụ hỗ trợ như cân phân tích, cân kỹ thuật và hàng loạt các hóa chất cần thiết (Hoàng Minh Tấn và cộng sự , 1994) [22]

Sử dụng dinh dưỡng hợp lý là một liệu pháp vô cùng quan trọng và có tác dụng nhiều mặt đối với cây trồng nói chung và các loài lan nói riêng: vừa tạo ra sự sinh trưởng và phát triển tốt nhất vừa tạo ra sản phẩm đáp ứng mục tiêu chăm sóc cây (lấy củ, quả, hoa,…) đặc biệt tăng sức đề kháng phòng ngừa sâu bệnh hại , chống chịu với thời tiết khi bất lợi (Nguyễn Ha ̣c Thúy , 2001) [24] Việc sử dụng phân bón phải căn cứ vào nhiều yếu tố thì mới phát huy hiệu quả Không riêng các loài lan mà tất cả các loài cây trong giai đoạn

Trang 32

sinh trưởng (mùa mưa) nhu cầu đạm tăng, vì vậy trong giai đoạn này cần lưu

ý sử dụng các loại phân có hàm lượng đạm cao như Yogen có tỷ lệ N:P:K là 30:10:10, hoặc các dung dịch có nồng độ đạm cao như nước đậu ngâm, các chất bài tiết của động vật…Đến trước khi cây chuyển sang giai đoạn phân hóa ngồng hoa cần phải tăng lượng Kali giảm lượng đạm khi đó nên sử dụng các hợp chất có nồng độ Kali cao như Yogen có tỷ lệ N:P:K là 20:20:20… Một nguyên tắc sử dụng phân bón hiệu quả và an toàn là nên pha loãng và dùng nhiều lần sẽ hiệu quả hơn pha đặc dùng ít lần (Ngọc Lan, 2005) [13]

Một trong những điều kiện cần thiết cho đời sống của thực vật nói chung và họ lan nói riêng là có kỳ nghỉ định kỳ hàng năm Khi nghỉ là thời kỳ

mà cây lan ngừng sinh trưởng, phát triển, thời kỳ này chuẩn bị sang giai đoạn trổ bông… Nắm bắt được giai đoạn này là yếu tố rất quan trọng để người trồng lan tạo điều kiện cần thiết để cây cho hoa (Brummitt R.K, (1992) [33]

Ở các nước có công nghiệp trồng lan phát triển người ta dùng nhiều loại phân bón, trong đó ngoài 3 chất chủ yếu là N (đạm), P (lân) và K (Kali), người ta còn bổ sung các nguyên tố đa lượng, vi lượng thích hợp với lan

Nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu vấn đề dinh dưỡng cho lan rất kỹ

Họ khuyên nên bón nhiều N khi cây phát triển và khi kết thúc thời kỳ phát triển thì nên bón nhiều P và K Bón nhiều lần thật loãng bao giờ cũng tốt hơn bón ít lần đậm đặc (Nguyễn Xuân Linh và cô ̣ng sự, 2000) [15]

Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng còn tùy thuộc vào các yếu tố khác, nếu ánh sáng đầy đủ, cây được quang hợp tốt thì cần nhiều chất dinh dưỡng hơn chỗ ánh sáng thiếu Thông thường, người ta xem màu sắc của lá và sự phát triển của bộ rễ và thân cây để quyết định nên tăng hay giảm liều lượng sử dụng N:P:K (Graf A.B, 1992) [36]

Về phân hữu cơ, các tác giả nước ngoài đều giới thiệu rất nhiều các loại khác nhau, kể cả máu khô, ốc ngâm, bột xương Có người dùng phân bò, phân

Trang 33

chim bồ câu ngâm nước vài ngày sau, khi chu trình lên men sắp kết thúc thì lấy ra lọc kỹ và pha loãng với nước, cho thêm P và K với tỉ lệ 1/1000 (1g cho 1lít nước) và tưới cho lan Ngoài ra có thể dùng phân chim cút, nhưng với tỉ lệ bằng 1/3 phân bò vì tỉ lệ đạm trong phân chim cút cao hơn nhiều (Nguyễn Xuân Linh, 1998) [14]

Đó là những loại phân hữu cơ đối với lan đã trưởng thành Còn đối với lan con, khi dùng phải thận trọng hơn nhiều, vì lá và rễ của lan con còn quá yếu, rất dễ sinh bệnh Nếu dùng phải lọc kỹ (bằng cát) và được diệt trùng bằng hóa chất Cũng như khi dùng phân vô cơ, ta cần tưới hết sức loãng, cây dễ tiếp thu, đồng thời phòng bệnh cả cho cây Khi có bệnh, phải chữa cho cây khỏi bệnh rồi mới tiếp tục bón phân (Nguyễn Thiện Tịnh và cộng sự , 1996) [23]

1.3.5 Độ thông gió

Nếu ở chỗ thường xuyên có những luồng gió (thí dụ gió mùa Đông Bắc

ở miền Bắc, gió Lào ở Nghệ Tĩnh, Thanh Hóa), lan sẽ chết rất nhanh Nhưng

nếu ở nơi không khí tù hãm, lan cũng không lớn và không trổ bông được

Ở bất cứ lứa tuổi nào lan cũng cần được thoáng gió, do vậy lan thường sống cheo leo trên các vách đá, hoặc bám chót vót trên các ngọn cây cao Độ thoáng gió là một trong những đặc tính quan trọng về sinh thái của cây lan (Nguyễn Công Nghiệp, 1986) [12]

1.4 Một số kỹ thuật trồng và chăm sóc địa lan

1.4.1 Kỹ thuật trồng cây con vào chậu

Trước khi trồng cần chuẩn bị: Chậu được rửa sạch; giá thể phải được khử trùng, chế biến tùy theo công thức của từng người Nếu là các chất liệu như than củi, vỏ cây, rễ cây Dương xỉ thì chặt nhỏ kích thước 2 - 5cm; nếu là

sơ dừa thì xé ra cho tơi và cắt thành đoạn khoảng một đốt ngón tay

Trang 34

Tuy không có công thức chung nhưng nguyên tắc chung là không được làm hỏng rễ, giá thể không được trùm lên ngọn, làm hỏng ngọn, đặt cây đứng thẳng, không nghiêng ngả, rễ được cố định tránh long gốc Chọn những cục than to hoặc vỏ cây, đá, mảnh sành kích thước 2-3cm đặt vào đáy chậu để giúp thoát nước và thông thoáng bộ rễ, chiếm khoảng 1/3 dung tích Sau đó rải giá thể lên trên rồi trồng cây con vào, giữ cho cây đứng thẳng, cho tiếp giá thể lên, chú ý đặt nhẹ nhàng cho rễ cây ở hết bên dưới giá thể và tránh làm gẫy và hư hại rễ Công việc này đòi hỏi làm hết sức nhẹ nhàng và tỷ mỷ (Nguyễn Công Nghiệp, 1986) [12]

1.4.2 Kỹ thuật chuyển chậu

Chậu cần có kích thước vừa phải, được rửa sạch, giá thể phải được khử trùng, xếp những cục to ở dưới Khi chuyển cần bảo vệ tốt bộ rễ, không trồng cây sâu quá che lấp gốc cây , cần trồng ngay ngắn vào giữa chậu để các mầm

có thể phát triển được ra tất cả các hướng (Ngọc Lan, 2005) [13]

1.4.3 Kỹ thuật tưới nước cho cây

Tưới nước cần căn cứ trên 2 nguyên tắc:

+ Nhu cầu về nước của cây dựa trên sinh lý, sinh thái cụ thể của chúng + Tình hình thực tế về khí hậu theo từng thời gian

Mỗi giống lan đều có nhu cầu nước khác nhau, khi tưới cần nhẹ nhàng, tránh làm long gốc, rễ khó bám vào giá thể và thành chậu, nên tưới phun mù

là tốt nhất Nước tưới phải đảm bảo sạch, có độ PH khoảng 5 là tốt nhất

1.4.4 Kỹ thuật thúc mầm cây

Được thực hiện vào mùa Xuân sẽ cho hiệu quả cao hơn là thực hiện vào mùa thu Chọn những cây khỏe mạnh để thúc mầm, có thể thực hiện một trong hai biện pháp sau:

+ Biện pháp cơ giới: Tách nhánh ép mầm, tách cụm để thúc cho mầm mới phát sinh

+ Biện pháp hóa học: Là sử dụng các chất kích thích mầm phát triển

Trang 35

1.4.5 Phòng trừ bệnh cho cây

Nên phun định kỳ 1 tháng 1 lần để diệt các loại sâu, rệp hại Lan Ngoài các bệnh do nấm, vi khuẩn và sâu, cũng cần đề phòng một số côn trùng khác như cuốn chiếu, giun, gián (ăn rễ lan), dế và nhất là các loại ốc sên Chú ý khi lan đang bị bệnh (do nấm hoặc vi khuẩn) tuyệt đối không cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây

1.4.6 Điều khiển cây ra hoa

Cây địa lan kiếm Trần Mộng Xuân là một loại hoa lan rất sai hoa (20 -

45 hoa/bông), có hoa to, đẹp, màu sắc hấp dẫn, cành hoa dài, cứng cáp thường

sử dụng trưng bày, để trang trí trong các ngày tết nguyên đán Mặc dù hoa thường nở vào dịp tết nhưng phụ thuộc nhiều vào điều kiện ngoại cảnh và điều kiện chăm sóc

Để phân hóa mầm hoa, chúng cần biên độ nhiệt độ ngày và đêm trong khoảng 10oC, yêu cầu nhiệt độ ban ngày 20 - 25oC, ban đêm 10 - 15o

C và trong thân giả hành phải tích tụ đủ các chất quang hợp

Cymbidium là cây trung tính không chịu ảnh hưởng của độ dài ngày

Tuy nhiên, trong điều kiện ngày ngắn, quá trình phân hóa mầm hoa bị chậm lại và trong điều kiện dài ngày có thể hình thành mầm hoa sớm hơn

1.5 Các nghiên cứu liên quan đến nội dung của đề tài

Theo Romheld và El-Fouly, (1999) sự hấp thu dinh dưỡng qua lá có 5 bước như sau:

- Làm ướt bề mặt lá bằng dung dịch phân bón: vách ngoài của những

tế bào lá được bao phủ bởi lớp cutin và một lớp sáp có đặc tính chống thấm nước rất mạnh Để việc hấp thu các chất dinh dưỡng dễ dàng, ta có thể bỏ thêm các chất phụ gia (vào PBQL) để làm giảm sức căng bề mặt

Trang 36

- Sự thâm nhập xuyên qua lớp biểu bì của vách tế bào: Khi phun

phân bón qua lá lên bề mặt của lá cây, sự hấp thu có thể xảy ra theo ba cách sau đây:

+ Qua các lỗ nhỏ li ti trên bề mặt lớp ngoại bì và vách tế bào

+ Qua các thủy khổng ở giữa các vách tiếp giáp các tế bào

+ Qua khí khổng giữa các tế bào bảo vệ

Theo Eichert et al, (1998), sự xâm nhập của chất lỏng xuyên qua bề mặt

có sức căng cao và các khí khổng có thể xảy ra dưới một số các điều kiện Một trong những điều kiện này là tạo các giọt nhỏ liên kết với sự bốc hơi Khi

sự bốc hơi xảy ra, mức độ xâm nhập đạt cao nhất và sự hấp thu liên tục xảy ra với phần chất rắn còn lại

Những tác giả này cho rằng (về lý thuyết) những giới hạn vật lý chống lại sự xâm nhập qua khí khổng thì đúng đối với các hạt giọt lớn nhưng có thể không đúng đối với các phần rắn còn lại vì chúng liên kết thành một lớp mỏng trong quá trình bốc hơi nước Những màng mỏng này thâm nhập vào khí khổng và khích lệ sự trao đổi giữa bên trong và bên ngoài lá cây (Eichert and Kurkhardt, 1999)

- Sự xâm nhập chất dinh dưỡng vào các không bào bên trong lá cây:

Các không bào (apoplast) rất quan trọng để chứa các chất dinh dưỡng trước

khi chúng được hấp thu vào bên trong từng tế bào Các chất dinh dưỡng sẽ vào những không bào này sau khi xâm nhập từ bên ngoài qua lớp biểu bì lá cũng như được hấp thu từ rễ qua các mao mạch trong thân cây

- Sự hấp thu chất dinh dưỡng vào bên trong tế bào: Những nguyên tắc

chung về việc hấp thu chất dinh dưỡng khoáng từ các không bào vào bên trong từng tế bào lá cũng giống như sự hấp thu từ rễ

Khả năng hấp thu của các tế bào lá cây cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu

tố ngoại vi như độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng

Trang 37

Cơ chế tùy thuộc năng lượng để hấp thu dinh dưỡng xuyên qua màng vào bên trong tế bào được môi giới bởi các protein vận chuyển khác nhau như những chất chuyên chức năng chuyển tải hoặc các luồng tĩnh điện với ion H+

ATPasses Những sự kiện này làm gia tăng lực hấp thu bằng cách tạo nên độ chênh hóa tĩnh điện ở bề mặt màng tế bào

Sự hấp thu qua các tế bào lá có thể được điều khiển qua tình trạng dinh dưỡng của cây, nhưng đây không phải là quy luật chung mặc dù hiện tượng này đã được khám phá đối với sự hấp thu lân Việc hấp thu lân qua lá và vận chuyển xuống rễ xảy ra nhanh hơn đối với cây đang thiếu lân

Khi áp dụng những chất dinh dưỡng lưu động (mobile nutrients) cho

các lá non, lá còn đang phát triển thì sự chuyển dịch xuống rễ chậm hơn, điều này kích thích sự hấp thu dinh dưỡng từ rễ do bộ lá phát triển và quang hợp tốt hơn Đối với các lá già, lá đã ngưng phát triển thì sự chuyển dịch này xảy

ra nhanh hơn và có thể ngăn chặn tình trạng thiếu dinh dưỡng gây ra do sự hấp thu không đủ của bộ rễ

Các chất dinh dưỡng bất động (immobile nutrients) áp dụng trên cả lá

già và lá non sẽ chuyển dịch chậm xuống rễ, như vậy không gây nên sự thay đổi nào hoặc có thể làm gia tăng lượng dinh dưỡng hấp thu từ rễ

- Sự phân bố chất dinh dưỡng trong lá và chuyển dịch chúng ra ngoài: Sự phân bổ từng chất dinh dưỡng riêng biệt bên trong và chuyển

dịch chúng ra ngoài lá sau khi phun phân bón thì tùy thuộc vào từng mô

libe và tính cơ động của hệ mao dẫn Các chất dinh dưỡng lưu động libe (phloem mobile nutrients) như N, P, K, Mg được phân bố vào mỗi mô mao

dẫn cũng như mỗi mô libe bên trong lá cây, và một tỷ lệ lớn các chất dinh

dưỡng đã hấp thu sẽ được vận chuyển ra khỏi lá tới các bộ phận khác của cây nơi có nhu cầu cao Ngược lại các chất dinh dưỡng có khả năng cơ

động libe giới hạn (nutrients with a restricted phloem mobility) như Ca,

Trang 38

Cu, Fe, Mn, Zn sẽ được phân bố chính cho mỗi mô mao dẫn bên trong lá cây và không có sự chuyển dịch đáng kể nào ra ngoài

Để sử dụng một giá thể để trồng cây trong chậu , luốn cần nghiên cứu

kỹ hơn về đặc tính vật lý của từng giá thể bao gồm : tính giữ ẩm và thông thoáng khí, khả năng trao đổi cation, pH, tính ổn định, tỷ lệ C/N…

Giá thể là nơi cung cấp cho rễ cả nước và không khí Những khoảng trống trong giá với những kích thước khác nhau cho phép một giá thể có thể thể hiện hai khả năng trên cùng một lúc Có hai loại nước tồn tại trong giá thể: loại sử dụng được ngay và một loại không sử dụng được Loại sử dụng được liên kết yếu ớt với các thành phần trong giá thể và được hấp thụ bởi rễ cây Loại không sử dụng được liên kết chặt với bề mặt hạt trong giá thể nên rễ cây không hút được Khi cây sử dụng hết lượng nước sử dụng được, cây sẽ bị héo

do đó trong quá trình lựa chọn giá thể cần lựa chọn những giá thể có khả năng giữ ẩm và thông khí tốt

Ở nước ta, sử dụng chế phẩm LipomycinM, sẽ tăng khả năng giữ ẩm lên 8-12% Đặc biệt nếu phối trộn với phân NPK thì hiệu quả giữ ẩm sẽ tăng lên 15-30% so với bình thường Ngoai ra, vi sinh LipoxinM có nhiều đặc tính quí như không gây hại cho hệ vi sinh vật đất , động vật đất cũng như đối với môi trường sinh thái, đồng thời không gây độc hại cho cây trồng

Các loại giá thể như than bùn , vecmiculite và các loại quả ngũ cốc nhiễm điện âm có thể hút những ion dương trong nước (cường độ trao đổi cation-CEC) CEC càng lớn các ion dinh dưỡng được giữ càng nhiều

Cũng như các loại cây trồng khác, cây hoa đi ̣a lan bi ̣ rất nhiều loa ̣i bê ̣nh tấn công như các bê ̣nh nấm đốm vàng lá (Fusarium spp), bệnh thán thư

(Glomerella sp), bê ̣nh thối đen (Pythium sp), bê ̣nh đốm hoa (Botrytis sp),

Trang 39

bê ̣nh thối cổ lá và thân (Sclerotium sp), bê ̣nh đốm vòng, khảm lá do virus gây

ra, gây thiệt ha ̣i đáng kể năng suất và chất lượng hoa

Trong các loa ̣i bê ̣nh thì bê ̣nh gây ha ̣i vùng rễ làm thối rễ chết cây con ,

thối củ do t ập hợp các loại nấm như Furarium spp, Pythium spp và vi khuẩn

gây nên là mô ̣t trong những loa ̣i bê ̣nh gây ha ̣i nguy hiểm , khó phòng trừ do tác nhân gây bệnh là những vi sinh vật tồn tại trong đất Bênh do nấm và vi khuẩn thường phát sinh và gây hại nặng khi trồng cây ở điều kiện ẩm ướt và

mâ ̣t đô ̣ cao Bê ̣nh do virus thường lan truyền do vector truyền bê ̣nh và đôi khi

là do các dụng cụ làm vườn bị nhiễm bệnh gây nên Sử du ̣ng di ̣ch chiết từ

gừng (1:50) và 50% thuốc Benomyl (1:1500) có thể hạn chế được bệnh đốm

vàng Ichikiwa Kazunori (2003) đã sử du ̣ng dòng nấm Fusarium sp HPF-1,

có độc tính yếu đối với hoa lan , để hạn chế sự gây hại của nấm Fusarium spp gây bê ̣nh đốm vàng Sử dụng nước chiết từ gừng và thuốc Prochloracz EC

(1:3000) cũng hạn chế được bệnh thán thư Đối với các bệnh vùng rễ thì việc tạo thoáng khô cho vườn , xử lý nước nóng , thuốc hóa ho ̣c Mafenoxam , Fosetyl-al…đối vớ i giá thể trồng lan, sử du ̣ng giá thể đảm bảo , vê ̣ sinh vườn đúng cách là những biê ̣n pháp hữu hiê ̣u để ha ̣n chế sự lây lan và gây ha ̣i của các loại vi sinh vật trong đất

Nguyên nhân gây thối nõn cây hoa đi ̣a lan kiếm TMX là do nấm

Phytophthora và Fusarium , sau khi gây bê ̣nh thì vi khuẩn Pseudomonas sp xâm nhâ ̣p gây thối , triê ̣u chứng đầu tiên là cây kém phát triển , bô ̣ lá mất dần màu xanh của lá , chuyển dần sang màu vàng khi dùng tay kéo ngo ̣n của cây thì thấy rấ t dễ đứt , quan sát phần gốc của nõn thì thấy có màu nâu khi bê ̣nh còn nhẹ và khi bệnh nặng có màu nâu đậm hoặc màu đen , ướt nhũn và có mùi thối, sau đó cây ru ̣ng lá và chết Khi cây chết bổ phần thân và đào phần gốc ,

rễ cây thì thấy toàn bộ bị thâm đen và có mùi thối

Trang 40

Nguồn bê ̣nh từ tàn dư các cây bi ̣ bê ̣nh , nằm trong đất khi mưa bắn lên gây nhiễm bê ̣nh ở các bô ̣ phâ ̣n lá ở gần sát mă ̣t đất , đă ̣c biê ̣t là phần nõn của cây có chứa nhiều nước, đó là điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi cho nâm Phytophthora phát triển Trong đất, nguồn bê ̣nh tấn công vào bô ̣ phâ ̣n rễ , sau đó lên phần thân , nhất là phần nõn của cây Độ ẩm đất là một yếu tố môi trường quan trọng để cho nấm Phytop htora palmmivora sinh sống Do đó, bê ̣nh thường phát sinh nhanh trong mùa mưa, trong mùa khô bê ̣nh có xu hướng giảm

Bào tử nang có nhiều hình dạng, hầu hết là có da ̣ng hình e líp, ô van, có núm rõ rệt, hình thành trên các cuốn g bào tử Nhiều khi có khoảng 20 bào tử thể xuất hiê ̣n trên cùng mô ̣t tru ̣c sợi nấm Bào tử nang sớm rụng với cuống bào tử ngắn (khoảng 0,5µm) Kích thước bào tử nang có thể thay đổi nhưng trung bình chiều dài từ 10 - 60 µm và chiều rộng từ 25 - 35 µm với tỷ lê ̣ chiều dài và chiều rộng từ 1,4 đến 2,0 (Holiday, 1980)

1.6 Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giơ ́ i và Viê ̣t Nam

1.6.1 Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giới

Hiện nay, sản xuất hoa trên thế giới đang phát triển một cách mạnh mẽ

và đã trở thành một ngành thương mại có lợi nhuận cao Theo báo cáo năm

2005 của FAO, giá trị sản lượng hoa cây cảnh của toàn thế giới năm 1995 đạt

35 tỷ USD, đến năm 2014 tăng lên 56 tỷ USD (tốc độ tăng bình quân năm là 20%); trong đó giá trị xuất khẩu đạt từ 8,5-10 tỷ USD/năm

Sản xuất hoa đang mang lại lợi ích to lớn cho nền kinh tế các nước trồng và xuất khẩu hoa Diện tích trồng hoa thế giới ngày càng được mở rộng

và không ngừng tăng lên Năm 1989 tổng giá trị về hoa, cây cảnh thế giới đạt 1,8 tỷ đô la , đến năm 1996 giá trị sản lượng đạt 20 tỷ đô la Trong đó Nhật Bản 3,7 tỷ đô la, Hà Lan 3,5 tỷ đô la, Mỹ 3,7 tỷ đô la (Sở NN&PTNT Thành phố Hải Phòng, 2003) [27]

Định dạng
Số trang	95
Dung lượng	2,64 MB