-- Từ đó em cảm nhận tấm lòng tha thiết với vận mệnh đất nước của tác giả Trần Tuấn Khaûi, nhaø thô khích leä loøng yeâu nước của mọi người, tôn trọng và tự hào về những anh hùng cứu nướ[r]
Trang 1Ngày soạn : 16 / 12 / 04 TUẦN 17
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
Giúp HS :
Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn thơ : Tình cảm ruột thịt thống nhất với tình yêu nước sâu nặng của cha con Nguyễn Phi Khanh trong hoàn cảnh nứơc mất nhà tan, ý chí phục thù cứu nước
Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Khải : cách khai thác đề tài lịch sử, sự lựa chọn thể thơ thích hợp, việc tạo dựng không khí, tâm trạng, giọng điệu thơ thống thiết…
II CHUẨN BỊ
GV : Tìm đọc tư liệu về Nguyễn Trãi, đọc Sách GV, soạn giáo án
HS : Đọc văn bản, chuẩn bị câu hỏi theo SGK
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC
1 ỔN ĐỊNH (1’) Kiểm tra sĩ số, tư thế tác phong HS
2 KIỂM TRA (6’)
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng Cuội”
? Qua bài thơ, em hiểu gì về tâm hồn lãng mạn của nhà thơ Tản Đà ?
? So với thơ cổ điển, bài thơ có những điểm gì mới ?
3 BÀI MỚI
GIỚI THIỆU BÀI (1’)
Tuy sinh sau Tản Đà 6 năm, nhưng Trần Tuấn Khải vẫn đựơc coi là nhà thơ lãng mạn cùng thời với Tản Đà Nếu Tản Đà có những ước mơ thoát tục vươn lên chốn cung trăng, thì thi sĩ họ Trần lại thường trốn tránh thực tại, thả hồn về với quá khứ qua những trang lịch sử hào hùng trong quá khứ dân tộc Qua những câu chuyện, những nhân vật lịch sử, Trần Tuấn Khải gửi gắm lòng yêu nước, thương dân một cách thiết tha mà kín đáo Chúng ta sẽ tìm hiểu điều đó trong bài học hôm nay
HOẠT ĐỘNG 1
+ Hướng dẫn HS đọc văn bản
THÍCH
10 Đoạn thơ rất đa dạng về cảm
xúc ( khi nuối tiếc, tự hào, khi
căm uất, thiết tha)
Cần đọc diễn cảm để lột tả
những cảm xúc đó
Lưu ý đọc kĩ những chú thích
từ Hán Việt
Trần Tuấn Khải (1895 –
1983) bút hiệu Á Nam, quê Nam Định, là nhà thơ nổi tiếng vào những năm 20 của thế kỉ XX
? Dựa vào chú thích, hãy giới
thiệu vài nét về tác giả?
Trả lời theo sách giáo khoa
Tác phẩm :
Hai chữ nước nhà là bài thơ
Trang 2? Bài thơ làm theo thể thơ gì ?
Nâng cao : Đây là thể thơ dân
tộc, rất thích hợp để diễn tả
những tiếng lòng sầu thảm hay
những nỗi giận dữ, oán thán
TÍCH HỢP :
? Em hãy cho biết chúng ta đã
học văn bản nào cũng làm theo
thể thơ song thất lục bát ?
Thể thơ song thất lục bát
Ví dụ : Bài Sau phút chia ly
(lớp 7)
mở đầu tập Bút quan hoài
Thể thơ song thất lục bát
? Hai chữ nước nhà là nhan đề
bài thơ cho thấy nội dung chính
của bài thơ này là gì ?
Hướng trả lời Nội dung bài thơ là cảm nghĩ về con người và đất nước mình
5
? Tác giả bài thơ có bộc lộ cảm
xúc của mình trực tiếp không ?
Tác giả mượn lời ông Nguyễn Phi Khanh nói với con trai Nguyễn Trãi khi ông bị quân Minh bắt giải sang Trung Quốc
Bố cục :
Đoạn 1 : Từ đầu ……… Con
nhớ lấy lời cha khuyên.
? Như vậy tâm sự yêu nước ở
đây chính là tâm sự của ai ?
Tâm sự của Trần Tuấn Khải Nỗi lòng người cha trong
cảnh ngộ phải rời xa đất
? Hãy xác định các phần của
văn bản ?
Các phần : Nỗi lòng người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước
Tình cảnh nước mất, nhà tan
Lời trao gửi cho con
nước
Đoạn 2 : Giống Hồng Lạc
…… đàn sau đó mà
Tình cảnh nước mất, nhà tan
Đoạn 3 : Còn lại
Lời trao gửi cho con
+ Gọi HS đọc 8 câu thơ đầu Đọc theo yêu cầu
? Cảnh tượng cuộc ra đi của
người cha được diễn ra trong
hoàn cảnh nào ?
Hướng trả lời : Bối cảnh ko gian : ải Bắc mây sầu ảm đạm, giời Nam gió thảm đìu hiu, bốn bề hổ thét chim kêu
1 Nỗi lòng người cha trong cảnh ngộ éo le
Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm,
15 ? Không gian ải Bắc và giời
Nam đặt trong thế đối lập đã
phản ánh trạng thái tâm tư nào
của con người ?
? Các chi tiết mây sầu , gió
thổi, hổ thét, chim kêu gợi tính
chất gì của khung cảnh cuộc ra
đi ?
Phản ánh tâm trạng phân đôi vừa thân thiết ( giời Nam), vừa
xa lạ( ải Bắc) Đó là tâm trạng của người yêu nước buộc phải
xa đất nước
Buồn bã, thê lương, đe doạ con người
Cõi giời Nam gió thảm đìu hiu.
Bốn bề hổ thét chim kêu Đoái nom phong cảnh như khêu bất bình.
MỞ RỘNG: Cảnh vật buồn bã, thê lương, ghê sợ
Trang 3Cuộc chia li diễn ra ở 1 nơi
biên giới ảm đạm, heo hút
Biên ải là nơi tận cùng của đất
nước, đ/với cuộc ra đi ko có
ngày trở về của Nguyễn Phi
Khanh thì đây là điểm cuối
cùng để rồi vĩnh biệt với quê
hương, Tổ quốc Tâm trạng ấy
đã phủ lên cảnh vật 1 màu tang
tóc, thê lương và cảnh vật ấy
lại càng như giục cơn sầu trong
lòng người Đoạn thơ dù dùng
những từ ngữ ước lệ, cũ mòn
nhưng vẫn tạo được sức hấp
dẫn chung cho toàn bài
Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước
Chút thân tàn lần bước dặm khơi
Trông con tầm tã châu rơi, Con ơi, con nhớ lấy lời cha khuyên.
Hoàn cảnh éo le, tình nhà nghĩa nước đều sâu đậm, da diết, xót xa
? Giữa khung cảnh ấy, hình ảnh
người cha hiện lên từ những lời
thơ nào ?
Đọc 4 câu thơ tiếp
Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước
Chút thân tàn lần bước dặm khơi
Trông con tầm tã châu rơi, Con ơi, con nhớ lấy lời cha khuyên.
( Sức truyền cảm mạnh mẽ)
7
? Em hiểu như thế nào về
những hình ảnh ấy ?
BÌNH :
Câu chuyện lịch sử kì diệu
thiêng liêng ấy, người dân Việt
Nam ai cũng biết, nay được
nhà thơ nhấn mạnh, cho nên dù
trong ngôn ngữ có “máu” hoà
với “châu rơi”, vẫn là lời chân
thật mà tác giả đã hoá thân vào
tâm trạng Nguyễn Phi Khanh,
đẻ dặn dò, trăng trối với con
Trong bối cảnh ko gian và tâm
trạng như thế, lời người cha
thiêng liêng và xúc động, có
sức truyền cảm, mạnh hơn bao
giờ hết, khiến người nghe phải
khắc cốt, ghi xương
Hướng trả lời : Cha già thì uất nghẹn cảm thấy mình bất lực, con thì sụt sùi khóc thương cha
Cha bị giải sang Tàu, ko mong ngày trở lại, con muốn đi theo phụng dưỡng cha già cho tròn đạo hiếu, nhưng cha phải dằn lòng khuyên con trở lại để
lo tính việc trả thù nhà, đền nợ nước
Đối với 2 cha con, tình nhà, nghĩa nước đều sâu nặng, da diết và đau đớn, xót xa…
HẾT TIẾT 1
Trang 4TIẾT 2
+ Đọc vàhướng dẫn tìm hiểu 20
câu tiếp theo
? Nguyễn Phi Khanh nhắc nhở
con điều gì ?
? Qua các sự tích giống Hồng
Lạc, giời Nam riêng 1 cõi, anh
hùng hiệp nữ, tác giả muốn lưu
ý điều gì ?
Người cha nhắc con về truyền thống lịch sử dân tộc và tình cảnh đất nước dưới gót chân xâm lược
Đất nước có truyền thống cao quý, lịch sử lâu đời, nhiều anh hùng hào kiệt
2 Hiện tình đất nước trong
cảnh nước mất, nhà tan :
Giống Hồng Lạchoàng thiên đã định,
Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay
15
Giời Nam riêng 1 cõi này, Anh hùng hiệp nữ xưa nay kém gì.
Tự hào về truyền thống dân tộc
? Tâm sự yêu nước của tác giả
thể hiện qua những hình ảnh,
chi tiết nào?
Quê hương khói lửa bừng bừng, thành tung quách vỡ, người dân chết chóc, bỏ vợ lìa con, chịu cảnh tang tóc xương rừng máu sông
Bốn phương khói lửa bừng bừng,
Xiết bao thảm hoạ xương rừng máu sông
Nơi đô thị thành tung quách vỡ
Chốn nhân gian bỏ vợ lìa con.
Cảnh đau thương, tang tóc, nước mất nhà tan
? Hoạ mất nước gieo đau thươg
cho dân tộc được diễn tả qua
các hình ảnh nghệ thuật nào?
GIẢNG
Tác giả nhập vai người trong
cuộc để miêu tả hiện tình đất
nước và kể tội ác của quân
xâm lược, cảm xúc chân thnàh
làm xúc động tâm can người
đọc Hơn thế nữa, người đọc
những năm 20 của thế kỉXX
cũng là nạn nhân vong quốc, sẽ
dễ dàng cảm nhận như nỗi đau
của chính mình, khi đối chiếu
ngôn ngữ hình ảnh thơ với thực
tế cuộc sống đất nước ta lúc
bấy giờ Do đó đoạn thơ có sức
truyền cảm mạnh mẽ, sâu sắc
Thảm vong quốc kể sao xiết kể Trông cơ đồ nhường xé tâm can Ngậm ngùi đất khóc giời than Thương tâm nòi giống, lầm than nỗi này !
Khói Nùng Lĩnh như xây khối uất,
Sông Hồng Giang nhường vật cơn sầu
Phép nhân hoá và so sánh
Thảm vong quốc nhường xé tâm can đất khóc giời than thương tâm
Khói Nùng Lĩnh như xây khối uất
Sông Hồng Giang nhường vật cơn sầu
( Nhân hoá, so sánh)
Nỗi đau mất nước thiêng liêng, cao cả, kinh động cả đất trời
Sức truyền cảm sâu sắc, mạnh mẽ
5 ? Trong đoạn thơ, ngoài những
hình ảnh , chi tiết lịch sử, Trần
Tuấn Khải còn sử dụng cách
nói nào để bày tỏ cảm xúc ?
Tác giả còn trực tiếp bày tỏ cảm xúc
Con ơi, càng nói càng đau Lấy ai tế độ đàn sau đó mà?
Trang 5NÂNG CAO :
Nhà thơ đã sử dụng nhiều từ
ngữ khoa trương, nhiều ẩn dụ
đặc sắc, rất sát hợp những cung
bậc cảm xúc vừa đau đớn xót
xa, vừa căm hờn cháy bỏng,
chẳng khác nào những tiếng
hịch truyền , thức tỉnh nhân
dân, đồng bào nhận rõ hiện
tình đất nước để có những suy
nghĩ, những hành động đúng
đắn, kịp thời đứng lên cứu
nước
3 Nỗi lòng người cha trao gửi cho con
Cha xót phận tuổi già sức yếu Lỡ sa cơ đành chịu bó tay Thân lươn bao quản vũng lầy
+ Gọi HS đọc 8 câu thơ cuối Đọc theo yêu cầu
15
? Những lời thơ nào diễn tả tình
cảnh thực của người cha ?
? Tại sao khi khuyên con trở về
tìm cách cứu nước, trả thù nhà,
người cha lại nói tới cảnh ngộ
bất lực của mình?
Hướng trả lời :
Cha xót phận tuổi già sức yếu Lỡ sa cơ đành chịu bó tay Thân lươn bao quản vũng lầy
Người cha nói đến cái thế bất lực của mình, để nhằm kích thích, hun đúc cái ý chí “gánh vác” của người con, làm cho lời trao gửi càng thêm sức nặng tình cảm
Thế bất lực của người cha
Giang sơn gánh vác sau này cậy con
Kích thích ý chí, trách nhiệm của người con
Tiếp đó, người cha mong con
nhớ đến tổ tông khi trước Đó
là 1 tổ tông như thế nào?
Tổ tông đã vì nước gian lao,
vì ngọn cờ độc lập
Con nên nhớ tổ tông khi trước Đã từng phen vì nước gian lao Bắc Nam bờ cõi phân mao
? Hình ảnh ngọn cờ độc lập
vẫn còn in máu đào của cha
ông có ý nghĩa gì? Mục đích lời
khuyên của cha ở đây là gì?
Nhận xét về giọng điệu của lời
thơ khuyên nhủ này ?
Khích lệ con nối nghiệp vẻ vang của tổ tông
Lời thơ thống thiết, chân thành
Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây ….
Lời thơ thống thiết chân thành, khích lệ con nối nghiệp tổ tiên
BÌNH :
Lòi Phi Khanh dạy con, hay
chính là những tâm sự của Trần
Tuấn Khải muốn gửi tới bạn
đọc đương thời Chàng thi sĩ
lãng mạn đã hoá thân vào nhân
vật lịch sử để giãi bày tâm sự,
khát vọng của chính mình Đó
vừa là lời của cha ông dặn lại
con cháu, cũng là lời hịch của
lịch sử, của đất nước vọng về,
là lời tâm sự của nhà thơ, muốn
Trang 6chia sẻ những khát vọng và
niềm tin tới thếhệ trẻ, tới nhân
dân lúc bấy giờ
5 Nếu ta nối kết những dòng đầu
“ Giời Nam riêng 1 cõi này,
Anh hùng hiệp nữ xưa nay kém
gì ! ” với mấy dòng cuối “Bắc
Nam bờ cõi phân mao, ngọn cờ
độc lập máu đào còn dây”sẽ
thấy khúc ca “Hai chữ nước
nhà” đã rung động “ dây đàn
yêu nước”trong lòng bạn đọc 1
thời và truyền tới chúng ta
ngày nay như thế đó
Hướng trả lời Tình yêu con hoà hợp với tình yêu đất nước thiết tha sâu nặng
Từ đó em cảm nhận tấm lòng tha thiết với vận mệnh đất nước của tác giả Trần Tuấn Khải, nhà thơ khích lệ lòng yêu nước của mọi người, tôn trọng và tự hào về những anh hùng cứu nước trong lịch sử dân tộc
+ Hướng dẫn HS tổng kết
? Đọc bài thơ, em hiểu gì về
tấm lòng người cha trong hoàn
cảnh nước mất nhà tan?
? Sức gợi cảm lớn của bài thơ 1
phần là nhờ vào âm điệu tình
cảm đặc biệt của 1 thể thơ dân
tộc mà em đã học, đó là thể thơ
gì?
Thể thơ song thất lục bát
Đọc ghi nhớ SGK
GHI NHỚ / SGK
Cảm nghĩ về quê hương đất
nước là 1 đề tài lớn trong thơ
văn Em hãy tìm những câu thơ
nào khác mà em đã học về chủ
đềø này ?
Thảo luận nhóm
Nhớ con sông quê hương
(Tế Hanh)
Chiêu hồn nước
(Phạm Tất Đắc)
(2’) HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
+ Học bài, biết cảm nhận những nội dung cơ bản của bài thơ
+ Chuẩn bị bài Kiểm tra tổng hợp học kì I.
RÚT KINH NGHIỆM