Truyền thuyết là một loại truyện dân gian được nhân dân ta sáng tác bằng trí tưởng tượng vô cùng phong phú của mình và được lưu truyền từ đời này sang đời khác .Đọc những câu chuyện truy[r]
Trang 1Phòng giáo dục huyện Kiến Thụy
Trường THCS Đại hợp
Giáo án
Người soạn: Nguyễn Trung Toàn
Nhóm ngữ văn 6- Tổ KHXH
Năm học 2008 -2009
Trang 22
Ngày soạn : /9/200 Ngày dạy : /9/200
Tuần 1- Bài 1 :
Văn bản : Con Rồng cháu Tiên
1- Mục tiêu cần đạt :- Giúp học sinh :
+ Hiểu được ý nghĩa sơ lược về truyền thuyết
+ Hiểu được ý nghĩa của truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên
+ Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng , kì ảo của truyện
+ Kể được truyện
2-Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học :
a- Giới thiệu bài :
Truyền thuyết là một loại truyện dân gian được nhân dân ta sáng tác bằng trí tưởng tượng vô cùng phong phú của mình và được lưu truyền từ đời này sang đời khác Đọc những câu chuyện truyền thuyết ta không chỉ bắt gặp những tên người , tên núi tên sông như Lạc Long Quân , Âu Cơ , Thánh Gióng , An Dương Vương , núi Sóc Sơn , thành Cổ Loa mà còn tìm thấy trong đó một pho
sử hào hùng về thời kì dựng nước và giữ nước của cha ông ta.Với những cốt lõi là sự thật lịch sử , cùng với trí tưởng tượng phong phú , nhân dân ta đã thể hiện thái độ và cách đánh giá của mình về những sự kiện và nhân vật lịch sử Chính vì vậy mà người
đọc không nhầm lẫn trang truyền thuyết đầy chất thơ với những những trang
sử kí mà bao đời nay ông cha ta đã viết nên Đúng như Chủ tịch Phạm Văn Đồng đã nhận định :”Những truyền thuyết dân gian thường có một cái lõi là sự thật lịch sử mà nhân dân ta qua nhiều thế hệ đã lí tưởng hoá , gửi gắm vào đó tâm tình thiết tha của mình cùng với thơ và mộng , chắp đôi cánh của sức tưởng tượng nghệ thuật dân gian làm nên những tác phẩm văn hoá mà
đời đời con người yêu thích”.Hôm nay cô trò mình cùng đọc và tìm hiểu những trang truyền thuyết như thế
b-Tiến trình tổ chức các hoạt động :
Kết quả cần đạt:
*Bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết Hiểu nội dung , ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện “Con Rồng cháu Tiên”và “bánh chưng bánh giầy”trong bài học Kể được hai truyện này.
*Nắm được định nghĩa về từ và ôn lại các kiểu cấu tạo từ tiếng Việt đã học ở bậc Tiểu học.
*Nắm được mục đích giao tiếp và các dạng thức của văn bản.
Trang 3+ Các thiết bị tài liệu cần thiết cho giờ học :
- Bức tranh đẹp , kì ảo về Lạc Long Quân - Âu Cơ cùng 100 người con chia nhau lên rừng xuống biển
- Tranh ảnh về Đền Hùng và đất Phong Châu
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc văn bản và tìm hiểu chú thích
GV-cho HS tìm hiểu khái niệm truyền thuyết bằng những lệnh
sau:
? Em hãy đọc lại đoạn văn giới thiệu về thể loại truyền thuyết
trong phần chú thích?
-HS đọc
? Chú thích * trong SGK cho em biết truyền thuýêt kể về nhân
vật nào và sự việc nào?
?Kể bằng cách nào?
?Kể để làm gì?
-Nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ.
-Có những chi tiết tưởng tượng kì ảo.
-Thể hiện thái độ và cách đánh giá của người xưa về nhân vật
và sự kiện được kể
?Phần kiến thức mà bạn vừa trả lời chính là những ý chính
trong định nghĩa truyền thuyết về các mặt nội dung, nghệ
thuật, ý nghĩa
GV ghi bảng ý chính
-HS ghi
I-Đọc và chú thích:
1-Khái niệm truyền thuyết.
-Nội dung:Kể về -Nhân vật
và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ.
-Nghệ thuật:-Có những chi tiết tưởng tượng kì ảo.
-ý nghĩa:Thể hiện thái độ và cách đánh giá của người xưa
về nhân vật và sự kiện được kể
2-Đọc văn bản 3-Tìm hiểu từ khó.
Đọc tác phầm :Hình thức
*Giáo viên đọc một đoạn trong truyện
* Gọi học sinh đọc truyện theo ba đoạn
- Đoạn 1: Từ đầu Long trang
- Đoạn 2: Tiếp lên đường
- Đoạn 3: Phần còn lại
* Sau khi học sinh đọc xong từng đoạn , giáo viên cho học sinh
nhận xét , góp ý , chọn một số chỗ để sửa cho học sinh và cho
học sinh nêu nội dung chính của từng đoạn
-HS đọc
Trang 44
?Nhận xét đoạn bạn vừa đọc?Nội dung chính của đoạn đó là
?Mời bạn đọc đoạn thứ hai?
G-Qua việc các bạn đọc , chia đoạn và nêu nội dung chính của
từng đoạn, em hãy tóm tắt những sự việc chính do các nhân vật
thực hiện?
-HS tóm tắt
G chuyển:Để hiểu kĩ và sâu hơn văn bản, chúng ta sẽ tìm hiểu
phần chú thích trong sách giáo khoa -HS nghe.
Tìm hiểu chú thích :Hình thức
-Giao cho H tự đọc chú thích ở nhà.Chú ý những chú thích
1,2,3,5,7
?Qua việc đọc ở nhà những chú thích trong sách giáo khoa ,
bạn nào hãy nêu nghĩa của những từ ở chú thích 1,2,3,5,7
-HS nêu nội dung những chú thích trong SGK.
GV nhận xét và bổ sung:Theo huyền sử đời Hùng, ở vùng biển
Đông nam có một con cá dữ tợn, có thân dài 50 trượng , đuôi
như cách buồm, miệng há có thể nuốt được thuyền bè, lấy đá
lấp eo biển để gây khó khăn cho thuyền bè đi lại, còn hồ Tinh
là con cáo chín đuôi thường biến thành người để bắt những
người dân ở vùng đồng băng, Mộc Tinh là cây chiên đàn sống
ngàn năm thành tinh ở vùng núi cao, chuyên làm mê hoặc
người và bắt người.Để cứu dân lành, Lạc Long Quân đã tiêu
diệt những loài yêu quái trên
Hoạt động 2:Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Tìm hiểu sơ bộ về tác phẩm
G chuyển:Trước khi đi vào tìm hiểu văn bản, em -Lạc Long Quân và Âu Cơ
Nội dung cần đạt
II-Tìm hiểu văn bản
Trang 5hãy cho biết
truyện gồm mấy nhân vật?
?Theo em , ai là nhân vật chính?
? Nhân vật Lạc Long Quân và Âu Cơ là những
nhân vật liên quan đến lịch sử thời quá khứ như
thế nào?
TH chéo môn lịch sử
HS có thể trả lời :Lạc Long Quân và Âu Cơ
là những người có công trong việc thành lập nhà nước văn Lang và là tổ tiên của người Việt cổ.
Nếu không trả lời được , G có thể linh hoạt , khéo
léo giới thiệu:
G-Việc kết duyên của Lạc Long Quân và Âu Cơ
gợi ta liên tưởng đến một sự thật lịch sử là sự kết
hợp giữa các bộ lạc Lạc Việt và Âu Việt là nguồn
gốc chung của các cư dân Bách Việt.Ngày đó, con
người sống thành những bộ lạc ở rải rác ở vùng
đồng bằng Bắc bộ và vùng núi cao phương
Bắc.Người dân lúc bấy giờ sống chủ yếu bằng
nghề trồng lúa nước , săn bắn và đánh cá.Cuộc
sống của họ cần phải chinh phục thiên nhiên để
làm thuỷ lợi và chống giặc dữ.Những công việc
lớn lao ấy đòi hỏi một sức mạnh lớn Vì vậy, mới
có sự kết hợp giữa các bộ lạc để tạo nên sức mạnh
của sự đoàn kết
Đây chính là cốt lõi sự thật lịch sử của câu
chuyện.Nhưng cốt lõi LS này chỉ là làm nền cho
tác phẩm Người đọc không coi đây là bài học lịch
sử bởi chất thơ của câu chuyện.Làm nên chất thơ
đó chính là yếu tố tưởng tượng , kì ảo.Chúng ta
sẽ tìm hiểu yếu tố đó ở phần tiếp theo của bài học
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung của văn
bản.
Giao việc cho HS bằng những lệnh sau:
? Qua việc đọc truyện trên lớp và soạn bài ở nhà ,
-Các tổ làm việc trong 3 phút.
Nhân vật Lạc Long Quân
+Về guồn gốc,hình dạng
-Vị thần thuộc nòi Rồng, con trai thần Long nữ
-Thần mình Rồng, thường ở dưới nước
+Về sự nghiệp mở nước
-Giúp dân diệt trừ Ngư tinh,Hồ Tinh, Mộc Tinh.
Dạy dân cách trồng trọt , chăn nuôi và cách ăn ở.
Nhân vật Âu Cơ
-ở vùng núi cao phương Bắc, nàng Âu cơ thuộc họ thần Nông,xinh đẹp tuyệt trần
+ Về sự kết duyên, sinh nở , chia con
-Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ
-Sinh một bọc trăm trứng nở 100 người con trai, hồng hào đẹp đẽ , lớn nhanh như thổi , mặt mũi khôi ngô, khoẻ mạnh như thần -Lạc Long Quân và Âu cơ chia con :50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên rừng
->Chi tiết tưởng tượng kì ảo.
Trang 66
các em hãy tìm những chi tiết kể về Lạc Long
Quân và Âu Cơ Cô giao việc như sau:
Tổ 1:Tìm những chi tiết kể về nguồn gốc và hình
dạng của Lạc Long Quân và Âu Cơ ?
Tổ 2:Tìm những chi tiết kì lạ kể về sự nghiệp mở
nước của Lạc Long Quân ?(Thần giúp dân diệt trừ
yêu quái ở đâu, đó là những vùng đất như thế nào?
Tổ 3 :Tìm những chi tiết kì lạ kể về cuộc kết
duyên kì lạ của Lạc Long Quân và Âu Cơ ? Lạc
Long Quân và Âu Cơ chia con như thế nào và để
làm gì ?
Sau khi cho HS thảo luận ở tổ để tìm những chi
tiết ấy , giáo viên cho đại diện mỗi tổ nêu ý
kiến.Cho các tổ nhận xét lẫn nhau về việc thực
hiện những yêu cầu cô chưa?)
Lạc Long Quân
-Vị thần thuộc nòi Rồng, con trai thần Long nữ
-Thần mình Rồng, thường ở dưới nước
Âu Cơ:
-ở vùng núi cao phương Bắc, nàng Âu cơ
thuộc họ thần Nông,xinh đẹp tuyệt trần +Về sự nghiệp mở nước :
-Giúp dân diệt trừ Ngư tinh,Hồ Tinh, Mộc Tinh.
Dạy dân cách trồng trọt , chăn nuôi và cách ăn ở.
+ Về sự kết duyên, sinh nở , chia con
-Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ
-Sinh một bọc trăm trứng nở 100 người con trai, hồng hào đẹp đẽ , lớn nhanh như thổi , mặt mũi khôi ngô, khoẻ mạnh như thần -Lạc Long Quân và Âu cơ chia con :50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên rừng
>ý nghĩa sâu sắc:
Trang 7-Người con trưởng theo Âu Cơ tôn làm Vua , hiệu là Vua Hùng.
-Triều đình có tướng văn tướng võ,ngôi truyền cho con trưởng, mười mấy đời đều lấy hiệu là Vua Hùng
?Nhận xét những chi tiết mà các bạn vừa tìm
? Qua những chi tiết các em vừa tìm được kể về
Lạc Long Quân và Âu Cơ, em hiểu thế nào là
những chi tiết kì lạ
(TH dọc: Đặc điểm của truyện truyền thuyết)
-Tưởng tượng ,không có thật mà tác giả
dân gian sáng tác nhằm một mục đích nhất
định
?Những chi tiết tưởng tượng kì ảo này giúp người
nghe có tâm trạng như thế nào khi theo dõi câu
chuyện?
G:không chỉ làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn
và lôi cuốn người đọc, những chi tiết tưởng tượng
kì ảo còn có ý nghĩa sâu sắc
Hấp dẫn và lôi cuốn người đọc
Hoạt động 4:Hướng dẫn học sinh Tìm hiểu ý nghĩa truyện
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
G giúp HS tìm hiểu ý nghĩa những chi tiết tưởng
tượng kì ảo bằng những câu hỏi sau:
? Những chi tiết kì lạ giải thích như thế nào về
nguồn gốc của người Việt ?
-Nguồn gốc dân tộc ta :Con Rồng cháu Tiên
?Việc Lạc Long Quân diệt trừ Ngư tinh, Hồ
Tinh, Mộc Tinh gợi cho em hình dung cuộc
chinh phục thiên nhiên, công cuộc xây dựng đất
nước của tổ tiên ta như thế nào?Qua chi tiết này ,
nhân dân ta có cách đánh giá như thế nào về sự
nghiệp này, đánh giá như thế nào về những kì
tích của lạc Long Quân?
-Tô đậm tính chất lớn lao , kì lạ đẹp đẽ của
nhân vật.
ý nghĩa truyện :
Giải thích suy tôn nguồn gốc cao quý , thiêng liêng của cộng đồng người Việt với niềm
tự hào về nguồn gốc cao quý linh thiêng của mình
Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết , thống nhất của nhân dân ta
ở mọi miền đất nước
Trang 88
?Cùng với sự giải thích nguồn gốc của người
Việt, chi tiết kì lạ mà tổ 3tìm thấy (Bọc trăm
trứng) còn nêu ước nguyện như thế nào của nhân
dân ta?
-Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt
? Những chi tiết kì lạ ấy còn thể hiện thái độ như
thế nào của nhân dân ta trong việc giải thích
nguồn gốc của dân tộc mình ?
Thần kì hoá , linh thiêng hoá nguồn gốc giống nòi , dân tộc để tăng thêm niềm tự hào , tôn kính tổ tiên dân tộc mình
? Với những chi tiết tưởng tượng, kì ảo ấy ,truyền
thuyết “ Con Rồng cháu Tiên” có ý nghĩa gì ?
Những câu hỏi trên TH kiến thức về khái niệm
truyền thuyết
ý nghĩa truyện :
Giải thích suy tôn nguồn gốc cao quý , thiêng liêng của cộng đồng người Việt với niềm tự hào về nguồn gốc cao quý linh thiêng của mình
Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết , thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước
G:Bình:Chuyện thần tiên có vẻ như hoang đường
, nhưng suy nghĩ kĩ , chúng ta thấy câu chuyện
ngụ ý nói đến lịch sử đấu tranh mở nước , thống
nhất bờ cõi lúc ban đầu của Tổ Tiên ta.Ngư Tinh,
Hồ Tinh, Mộc Tinh có thể xem là những khó
khăn, cản trở ở vùng biển, đồng bằng, miền
núi-những nơi mà nhân dân ta khai phá và ổn định
cuộc sống.Những kì tích của Lạc Long Quân là
những thành tích lao động , đấu tranh với thiên
nhiên, mở mang bờ cõi của Tổ Tiên ta.Ngoài ra
chuyện còn giải thích suy tôn nguồn gốc dân tộc
với một niềm tự hào, tôn kính:Dân tộc Việt nam
dù Kinh, Tày,Mường, Dao, Ê Đê .đều là con
Ghi nhớ:SGK-8
Trang 9cháu của của 100 trứng cùng bọc do cha Rồng
mẹ Tiên sinh ra , và cùng nhau đoàn kết xây dựng
đất nước.Đó chính là ý nghĩa mà truyền thuyết
“Con Rồng cháu Tiên “gửi tới mỗi chúng ta
Những ý nghĩa ấy góp phần quan trọng vào việc
xây dựng , bồi đắp những sức mạnh tinh thần của
dân tộc,những nét đẹp trong đời sống tình cảm
của mỗi người dân Việt Nam
Hoạt động 5:Hướng dẫn học sinh rút ra ghi nhớ
Trước khi đi vào phần ghi nhớ, một bạn
nhắc lại cho cả lớp :
? Truyện Con Rồng cháu Tiên kể về
nhân vật và sự kiện nào ?Có liên quan
đến lịch sử thời quá khứ như thế nào ?
yếu tố quan trọng trong truyền thuyết
là gì ?Với những yếu tố ấy, truyện giải
thích và thể hiện cách đánh giá , thái độ
của nhân dân về các nhân vật và sự kiện
lịch sử như thế nào ? Tại sao lại xếp
truyện Con Rồng cháu Tiên vào loại
truyện truyền thuyết ?
(Bởi truyện “Con Rồng cháu Tiên” có
những đặc điểm của truyền thuyết)
?Vậy, một bạn hãy nhắc lại những đặc
điểm của truyền thuyết ?
Một bạn đọc to phần ghi nhớ trong
SGK
Ghi nhớ :
*Định nghĩa truyền thuyết :là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ , thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách
đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện
và nhân vật lịch sử
* Truyện Con Rồng cháu Tiên có nhiều chi tiết tưởng tượng kì ảo ( Như hình tượng các nhân vật thần có nhiều phép lạ và hình tượng bọc trăm trứng .) nhằm giải thích , suy tôn nguồn gốc giống nòi và thể hiện ý nguyện đoàn kết , thống nhất cộng
đồng của người Việt.
III-Luyện tập
Trang 1010
Hoạt động 6:Hwớng dẫn học sinh luyện tập
Luyện tập : Tuỳ vào thời gian còn lại của tiết học
?Như chúng ta đã biết, bằng những chi tiết tưởng tượng kì ảo có cơ sở là sự thật lịch sử, truyền thuyết đã bồi đắp những nét đẹp trong đời sống tình cảm của mỗi người dân Việt Nam.Theo em đó là những tình cảm gì?Hãy đọc phần đọc thêm để hiểu rõ hơn
điều ấy?
? Em biết những truyện nào của các dân tộc khác của Việt Nam cũng giải thích nguồn gốc dân tộc tương tự như truyện Con Rồng cháu Tiên ? Sự giống nhau ấy khẳng định điều gì ?
? Hãy kể lại diễn cảm truyện Con Rồng cháu Tiên ?
Học sinh kể lại truyện Con Rồng cháu Tiên với các yêu cầu sau:
- Đúng cốt truyện , chi tiết chính
- Diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình
- Kể diễn cảm
Trả lời
Một số các dân tộc khác ở Việt Nam cũng có truyện giải thích nguồn gốc tương tự như truyện Con Rồng Cháu Tiên như người Mường có truyện: Quả trứng to nở ra con người , người Khơ Mú có truyện Quả bầu mẹ Sự giống nhau ấy khẳng định sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trên đất nước ta
Hoạt động 6:
Hướng dẫn học bài ở nhà:
Tìm hiểu trước văn bản bánh chưng bánh giầy