Giáo án Ngữ văn 6 - Tập 1 - Năm học 2006-2007

Ai muốn co bộ giáo án này tôi gửi mail cho với giá 500 nghìn đồng hày vào nick: thcsddhy.. Gióp häc sinh: - Hiểu đ−ợc định nghĩa sơ l−ợc về truyền thuyết.[r]

tuần 1 B i 1.Tiết 1:

(Ng y 03/9/05)

Văn bản

Con rồng cháu tiên

Giúp học sinh:

Hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết

Hiểu nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên Chỉ ra v hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kì ảo của truyện

Kể lại truyện

* Kiểm tra:b i soạn của học sinh; ổn định lớp

* B i mới:

Mỗi con người chúng ta đều thuộc về một dân tộc Mỗi dân tộc lại có nguồn gốc riêng của mình gửi gắm trong những truyền thuyết, truyền thuyết kì diệu Dân tộc Việt chúng ta đời đời sinh sống trên dải đất d i v hẹp hình chữ S bên bờ biển Đông, bắt nguồn từ một truyền thuyết xa xăm, huyền ảo Truyền thuyết "Con Rồng Cháu Tiên" trước hết chúng ta cần hiểu truyền thuyết l gì?

I/ Giới thiệu chung:

Học sinh đọc chú thích SGK (7)

Giáo viên lưu ý học sinh về thể loại "truyền thuyết"

II Đọc, hiểu văn bản:

1 Đọc, kể:

* Đọc rõ r ng, mạch lạc, nhấn mạnh các chi tiết li kỳ, tưởng tượng

Cố gắng thể hiện hai lời đối thoại của 2 nhân vật Lạc Long Quân v

Âu Cơ

Giáo viên đọc

Học sinh đọc, nhận xét, sửa

* Tìm các sự việc chính trong truyện?

Giáo viên treo bảng phụ

GT n/v: Nguồn gốc, hình dạng, t i năng hai vị thần

Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ, sinh bọc trăm trứng

Lạc Long Quân v Âu Cơ chia tay nhau, chia con

Sự nghiệp dựng nước

Nguồn gốc dân tộc Việt Nam

> Đó l chuỗi các sự việc, các tình tiết chính của câu chuyện Khi kể học sinh bám sát v o các tình tiết đó để phát triển th nh nội dung câu chuyện

Giáo viên kể phần đầu

Học sinh kể, nhận xét

2 Chú thích:

Trên cơ sở học sinh chuẩn bị b i ở nh , giáo viên lưu ý các em những chú thích chủ yếu l từ Hán Việt (1, 2, 4, 5)

3 Bố cục:

? Em có biết bố cục thường gặp của một câu chuyện dân gian?

? Bố cục của văn bản n y như thế n o?

Mở truyện: từ đầu "Long trang"?

Diễn biến truyện: tiếp đến "Lên đường"

Kết thúc truyện: Phần còn lại

4 Phân tích:

Học sinh đọc phần mở truyện.

? Phần mở truyện n y cho em biết

điều gì?

? Trong trí tưởng tượng của người

xưa, Lạc Long Quân v Âu Cơ hiện

lên với những đặc điểm n o?

a, Mở truyện: Giới thiệu nhân vật, nguồn gốc, hình dáng, t i năng của Lạc Long Quân v Âu Cơ

Lạc Long Quân nòi Rồng, con thần Long Nữ, quen sống ở dưới nước; Âu Cơ l dòng Tiên ở trên núi, thuộc dòng họ Thần Nông

Lạc Long Quân có sức khoẻ vô địch,

có nhiều phép lạ Âu cơ xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên, cây cỏ Lạc Long Quân giúp dân diệt trừ yêu quái, dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi, ăn ở

? Qua những chi tiết giới thiệu đó, em

có nhận xét như thế n o về 2 vị thần?

(V Lạc Long Quân kết duyên cùng

Âuu Cơ có nghĩa l những vẻ đẹp cao

quí của thần tiên được ho hợp Sự

ho hợp đó diễn ra như thế n o? kết

quả ra sao)

> Sự kỳ lạ, lớn lao, t i năng phi thường, vẻ đẹp cao quý của hai vị thần

b Diễn biến truyện:

Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ, sinh bọc trăm trứng, nở ra trăm người con khoẻ đẹp

? Theo em, chi tiết mẹ Âu Cơ sinh

bọc trăm trứng, nở th nh trăm người

Chi tiết kỳ lạ giải thích mọi người Việt ta đều l anh em ruột thịt do

con khoẻ đẹp có ý nghĩa gì?

(Từ "đồng b o" m Bác Hồ nói có

nghĩa l cùng b o thai, mọi người

trên đất nước ta đều cùng chung một

nguồn gốc Như vậy trong tưởng

tượng mộc mạc của người Việt Cổ,

nguồn gốc dân tộc chúng ta thật đẹp,

l con cháu thần tiên, l kết quả của

một tình yêu, một mối lương duyên

Tiên Rồng)

cùng một cha mẹ sinh ra Đó l một nguồn gốc thật đẹp, thật cao quí; niềm tự h o, tôn kính về nòi giống dân tộc

? Nhưng Lạc Long Quân v Âu Cơ lại

phải chia con v chia tay Em hiểu ý

nghĩa chi tiết n y như thế n o?

(Học sinh thảo luận)

Thực tế hai thần thuộc hai nòi khác biệt nhau: núi v nước, nên xa nhau l không thể tránh khỏi

Đ n con đông đúc tất nhiên cũng phải chia đôi: nửa khai phá rừng hoang cùng mẹ, nửa vùng vẫy chốn biển khơi cùng cha

? Qua sự việc trên, người xưa muốn

thể hiện ý nguyện gì?

(v vẫn trong dòng tưởng tượng mộc

mạc, người xưa đN đưa ra kết thúc

cho câu chuyện như thế n o?)

Đất nước được mở mang về cả hai hướng: Biển v rừng

Mọi người trên đất Việt đều chung một dòng máu, đo n kết, gắn bó lâu bền cùng nhau

? Qua những chi tiết đó, em biết thêm

gì về xy hội, phong tục, tập quán của

người Việt cổ xưa?

(Tên nước đầu tiên của chúng ta l

C Kết thúc truyện:

Con cháu Tiên Rồng lập nước Văn Lang với các triều đại Vua Hùng

Văn Lang –nghĩa l đất nứoc tươi

đẹp, sáng ngời, có văn hoá Thủ đô

đầu tiên của Văn Lang l Phong

Châu Các triều đại Vua Hùng nối

tiếp nhau > XN hội Văn Lang thời đại

Hùng Vương l một xN hội văn hoá dù

còn sơ khai)

5 Tìm hiểu ý nghĩa 7 Ghi nhớ:

? Qua truyền thuyết n y, em hiểu gì

về dân tộc ta? (Đó l cách giải thích

của người Việt Cổ về nguồn gốc dân

tộc ta)

Dân tộc ta có nguồn gốc thiêng liêng, cao quí, l một khối đo n kết, vững bền

? Truyền thuyết n y đy bồi đắp trong

em những tình cảm n o? (học sinh

thảo luận)

Yêu quí, tự h o về truyền thống dân tộc; đo n kết, yêu thương mọi người

? Truyền thuyết bao giờ cũng có cái

"lõi sự thật lịch sử ", vậy " " của

truyền thuyết n y l gì?

Yếu tố lịch sử: Triều đại các vua Hùng

? Bên cạnh đó, yếu tố chính l m nên

th nh công của truyền thuyết n y l

gì? Học sinh đọc ghi nhớ: SGK 8

Yếu tố, chi tiết tưởng tượng, kì ảo

*) Ghi nhớ: sgk

III Luyện tập:

? Em thích đoạn truyện n o nhất? Hyy kể lại đoạn đó?

? (Có thể cho học sinh kể tiếp sức theo nhóm)

? Tìm các câu chuyện khác cũng nhằm giải thích nguồn gốc dân tộc Việt như truyện "Con Rồng, cháu Tiên"

"Quả trứng to nở ra con người " (Dân tộc Mường)

"Quả bầu mẹ" (Dân tộc Khơ mú)

IV/ Hướng dẫn về nh :

Hiểu khái niệm truyền thuyết

Kể đảm bảo cốt truyện

Nêu cảm nghĩ về nguồn gốc dân tộc Việt

Chuẩn bị b i tiếp theo

Tiết 2:

(Ng y 03/9/2005)

Văn bản:

Bánh chưng, bánh giầy (Truyền thuyết Tự học có hướng dẫn)

Giúp học sinh hiểu:

Nội dung, ý nghĩa của truyện

Chỉ ra v hiểu được ý nghĩa những chi tiết kì ảo trong truyện

Kể được truyện

* ổn định lớp:

*Kiểm tra b i cũ:

? Em hiểu thế n o l "truyền thuyết"? Những chi tiết hoang đường, kì

ảo có vai trò như thế n o trong loại truyện n y?

? Kể lại truyện "Con rồng Cháu tiên" Nêu cảm nhận cảm em về văn bản n y?

* B i mới:

H ng năm, mỗi khi xuân về, tết đến, nhân dân ta những con cháu vua Hùng lại hồ hởi chở lá dong, xay đỗ, giy gạo gói bánh Bánh chưng, bánh giầy l hai thứ bánh không những rất ngon, rất bổ, luôn có mặt để l m nên hương vị tết cổ truyền dân tộc m còn h m chứa bao ý nghĩa sâu xa, lý thú Hai thứ bánh đó gợi chúng ta nhớ lại một truyền thuyết từ rất xa xăm

I Giới thiệu chung:

Truyện thuộc thể loại truyện truyền thuyết về thời đại các vua Hùng

II Đọc hiểu văn bản:

1 Đọc, kể;

* Đọc giọng chậm ryi, tình cảm, chú ý lời nói của thần trong giấc mộng của Lang Liêu cần đọc giọng âm vang, xa vắng, giọng vua Hùng đĩnh

đạc, chắc khoẻ

* Kể:

+ Tìm các sự việc chính trong truyện

Hùng vương chọn người nối ngôi

Lang Liêu được thần giúp đỡ

Lang Liêu l m bánh

Hai thứ bánh của Lang Liêu được vua cha chọn để tế trời, đất v Lang Liêu được chọn nối ngôi vua

+ Kể VB

2 Chú thích:

Lưu ý chú thích: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 12, 13 ( từ cổ, từ ghép, th nh ngữ)

3 Bố cục 3 phần:

? Văn bản có thể chia th nh mấy phần? Phần 1: Từ đầu "Chứng giám"

Giới hạn & nội dung từng phần? Phần 2: Tiếp "Nặn hình tròn"

Phần 3: Còn lại

4 Phân tích:

a Hùng Vương chọn người nối ngôi

? Đọc phần 1

? Vua Hùng chọn người nối ngôi

trong ho n cảnh n o? ý định của vua

ra sao v chọn bằng hình thức gì?

(Giáo viên cho 3 nhóm chuẩn bị ý)

Ho n cảnh: giặc ngo i đy yên, vua

có thể tập trung chăm lo cho dân được

lo ấm, vua đy gi muốn truyền ngôi

ý của vua: người nối ngôi phải nối

được chí vua, không nhất thiết phải l con trưởng

Hình thức chọn: vua đưa ra một câu

đó đặc biệt để thử t i các lang Ai l m vừa ý vua sẽ được vua truyền ngôi

? Qua đó, em hiểu gì về ý định của

vua? (Nối chí vua phải l người biết

lo cho dân, cho nước, duy trì được

cảnh thái bình cho muôn dân, biết

lấy dân l m gốc)

? Qua cách thức chọn người nối ngôi

của vua em thấy được hình thức sinh

hoạt văn hoá n o? (Thi giải đố l

một hình thức rất khó khăn mang

tính thử thách cao) Giáo viên có thể

liên hệ:“Em bé thông minh”

b, Lang liêu cùng thi t"i

Học sinh theo dõi phần 2:

? Để l m đẹp lòng cha v mong ước

được nối ngôi vua, các lang đy l m

gì? (Hậu: tốt, rộng rNi, d y)

Các lang đua nhau l m cỗ thật to, thật hậu

? Còn Lang Liêu thì sao? (v một

đêm, ch ng nằm mộng thấy )

Lang Liêu rất buồn vì ch ng chỉ có khoai, lúa

Lang Liêu được thần giúp đỡ

? Vì sao, trong các con vua chỉ có

Lang Liêu được thần giúp đỡ

(ý thần đó l : Trong trời đất không có

gì quí bằng hạt gạo Các thứ khác tuy

ngon, khan hiến, con người không l m

ra được ý thần chính l ý của nhân

dân, trân trọng lúa gạo của trời đất

cũng l trân trọng kết quả mồ hôi

công sức của nhân dân, bởi nhân dân

coi hạt gạo l ngọc thực cái ăn quí

như ngọc)

Thần giúp đỡ Lang Liêu vì:

+ Ch ng l người thiệt thòi nhất + Tuy l lang nhưng ch ng chăm lo việc đồng áng, trồng khoai lúa Phận của ch ng gần gũi trong dân thường tuy thân l con vua

+ Ch ng l người duy nhất hiểu được

ý thần v thực hiện được ý thần

Lang Liêu l m bánh

? Qua việc Lang Liêu l m 2 loại bánh

lễ TV em hiểu như thế n o về ch ng?

(Trong tâm trí chúng ta, Lang Liêu

hiện lên như một người anh hùng

Hình ảnh của ch ng khiến chúng ta

nhớ đến hình ảnh của Mai An Tiêm

trong sự tích dưa hấu Cả Lang Liêu

v Mai An Tiêm đều l )

Lang Liêu l người thông minh, có suy nghĩ sâu sắc Phẩm chất tốt đẹp

đó khiến ch ng xứng đáng với quyền

kế vị

c Lang Liêu nối ngôi vua:

Đọc phần 3:

Trong lễ TV, bánh của Lang Liêu đy

được vua cha chọn v vua Hùng đy

nói như thế n o về lễ vật n y?

Qua đó, em có thể hiểu được vì sao

2 thứ bánh của Lang Liêu l m vừa ý

vua cha?

(V Lang Liêu đN được nối ngôi vua

Ch ng thật xứng đáng vì ch ng chứng

tỏ được t i đức của con người có thể

nối chí vua Đem cái quí nhất cuả

trời đất, của ruộng đồng, do chính tay

mình l m ra m cúng tiến Tiên

Vương, dâng lên vua cha thì đúng l

người con t i năng, thông minh hiếu

thảo, trân trọng người sinh th nh ra

mình )

Hai thứ bánh của Lang Liêu có:

+ ý nghĩa thực tế: quý trọng nghề nông, hạt gạo những thứ nuôi sống con người v do chính b n tay lao

động của con người l m ra, có mặt trong đời sống h ng ng y

+ ý tưởng sâu xa: tượng trời, tượng

đất,tượng muôn lo i

? Qua hình ảnh Lang Liêu, truyện

nhằm đề cao, ca ngợi điều gì?

(thảo luận)

III Tổng kết ghi nhớ

Truyện đề cao lao động, sáng tạo, đề cao nghề nông; ca ngợi t i đức của Lang Liêu, ch ng hiện lên như một người anh hùng văn hoá

? Đồng thời, truyện còn nhằm giải

thích điều gì?

Truyện nhằm giải thích nguồn gốc của bánh chưng, bánh giầy

? Yếu tố giúp truyện sống myi với

thời gian

Truyện có nhiều chi tiết nghệ thuật tiêu biểu cho truyện dân gian (thi t i,

được thần giúp)

VI Luyện tập:

Kể chuyện: hình thức kể tiếp sức hoặc xì điện

Thảo luận: ý nghĩa phong tục l m bánh chưng, bánh gi y trong ng y Tết

Đề cao nghề nông, đề cao sự thờ kính trời, đất v tổ tiên của nhân dân

ta ông cha ta đy xây dựng phong tục tập quán của mình từ những điều giản dị nhưng rất thiêng liêng, gi u ý nghĩa Quang cảnh ng y Tết, nhân dân ta l m 2 loại bánh n y còn có ý nghĩa giữ gìn nét đẹp văn hoá đậm đ bản sắc dân tộc

v l m sống lại câu chuyện "Bánh chưng, bánh giầy"

Chi tiết n o l m em thích nhất? Vì sao?

(VD: Lang Liêu nằm mộng thấy thần > chi tiết thần kỳ được xây dựng bởi trí tưởng tượng phong phú của nhân dân, l m tăng sức hấp dẫn cho câu chuyện Trong lúc Lang Liêu buồn, tủi thân v tưởng chừng như thất vọng thì

ch ng được thần giúp đỡ Đây l kiểu mô típ ta thường hay bắt gặp trong các truyện cổ tích sau n y như anh Khoai khi không thể tìm được cây tre trăm

đốt ngo i ra chi tiết còn có ý nghĩa đề cao giá trị của hạt gạo v đó chính l giá trị lao động của con ngươì)

V Hướng dẫn về nh :

Đọc, kể lại truyện

Bức tranh SGK 10 minh hoạ cho đoạn truyện n o? Em hyy kể lại

đoạn văn bản đó

Thay lời Lang Liêu kể lại lí do vì sao ch ng lại l m hai loại bánh (trong tâm trạng vô cùng mừng rỡ vì đN l m vừa ý vua cha)

Tìm đọc: Sự tích trầu cau

Sự tích dưa hấu

> giải thích nguồn gốc sự vật Chuẩn bị b i tiếp theo

Tiết 3:

Từ v cấu tạo của từ tiếng việt

Giúp học sinh:

Hiểu được thế n o l từ v đặc điểm cấu tạo từ tiếng Việt, cụ thể l : Khái niệm về từ, đơn vị cấu tạo từ, các kiểu cấu tạo từ

Luyện kỹ năng nhận diện v sử dụng từ

* ổn định lớp:

* KT chuẩn bị của học sinh

* B i mới:

H ng ng y, chúng ta vẫn thường dùng từ để tạo nên câu trong khi nói

v viết Vậy từ l gì? đặc điểm cấu tạo của từ Tiếng Việt ra sao?

I từ l gì:

a Ví dụ:

Cho câu văn: “Thần dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi v cách ăn ở.”

(Con Rồng, cháu Tiên)

b Nhận xét:

? Dựa v o kiến thức đy học, em hyy

lập danh sách các tiếng v danh sách

các từ trong VD trên?

có 9 từ , 12 tiếng

? Xác định xem đơn vị n o vừa l 1

từ, vừa l 1 tiếng?

? Vậy đơn vị tiếng được dùng l m gì?

Đơn vị từ đường dùng để l m gì?

Đơn vị vừa l 1 từ, vừa l 1 tiếng:

"Thần, dạy, dân, cách, v "

Đơn vị l từ gồm 2 tiếng:

"Trồng trọt, chăn nuôi, ăn ở"

Tiếng dùng để tạo từ

Từ dùng để tạo câu

? Khi n o một tiếng được coi l 1 từ?

Qua đó em hiểu như thế n o l từ?

Khi một tiếng có thể dùng để tạo câu, tiếng ấy trở th nh từ

c Ghi nhớ:SGK 13

(Đ/n trên nêu lên đặc điểm của từ)

+ Đặc điểm về chức năng: Từ l đơn vị dùng để đặt câu Nhờ đặc điểm

n y chúng ta phân biệt từ với tiếng, bởi tiếng chỉ có chức năng tạo từ Một tiếng có thể dùng đặt câu tạo nên 1 từ đơn

Trong số các đơn vị tạo câu, từ l đơn vị nhỏ nhất Lớn hơn từ l cụm từ bao gồm những từ

II Từ đơn v từ phức:

a Ví dụ:

Cho câu văn: “Từ đấy, nước ta chăm nghề trồng trọt, chăn nuôi v có tục ng y Tết l m bánh chưng, bánh giầy.”

b Nhận xét:

Giáo viên phát phiếu cho nhóm

Học sinh điền từ v o bảng phân loại

Từ đơn: từ, đấy, nước, ta, chăm,

Từ phức:

Từ ghép: Chăn nuôi, bánh chưng, bánh giầy

Từ láy: trồng trọt

? Dựa v o bảng phân loại, em thấy

đơn vị n o cấu tạo nên từ?

Tiếng cấu tạo nên từ

? Có những loại từ n o? Từ đơn v từ phức

? Phân biệt từ đơn v từ phức? Từ đơn l từ chỉ có 1 tiếng Từ phức l

từ gồm 2 hoặc nhiều tiếng

? Em có thể cho VD từ phức có nhiều

tiếng (thảo luận nhóm)

? Trong từ phức, em hyy phân biệt từ Các tiếng trong từ phức có quan hệ

láy v từ ghép? láy âm > Từ láy

Các tiếng trong từ phức có quan hệ về nghĩa > Từ ghép

Học sinh lên bảng điền v o sơ đồ câm:

c Ghi nhớ: SGK 14

III Luyện tập:

B i tập 1:

Thảo luận nhóm

Phân cách từ trong câu bằng dấu (/)

a "Nguồn gốc, con cháu": từ ghép

b "Nguồn gốc" đồng nghĩa "nguyên do, cội rễ, gốc gác, cội nguồn"

c Từ ghép chỉ quan hệ thân thuộc: cậu mợ, cô dì, chú bác, anh em

B i tập 2:

Quy tắc sắp xếp các tiếng trong từ ghép chỉ quan hệ thân thuộc:

Theo giới tính: Anh chị, cậu mợ

Theo bậc: Cha anh, con cháu

B i tập 3:

Liệt kê từ ghép theo các nhóm từ ghép: (Phân công các nhóm thi điền tiếp sức, tổ n o nhanh hơn, nhiều hơn)

Cách chế biến: rán, nướng, hấp, nhúng, tráng cuốn, chưng

Chất liệu l m bánh: nếp tẻ, khoai, sắn, ngô, đậu xanh, mì, tôm

Tính chất của bánh: dẻo, phồng

Hình dáng của bánh;: gối, khúc, xốp, quẩy

Từ