Để hiểu rõ hơn về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm… * Em cho biết câu chuyện diễn ra trong hoàn cảnh , thời gian, địa điểm nào?--> Chuyện diễn ra trong bối cảnh đất nước có chiến tranh từ m[r]
Trang 1Tuần: 23
Tiết: 89
Ngày soạn : 1 4 / 2 / 2008
Ngày dạy : 1 8 / 2 / 2008 (Chuyện của một em bé người An dát)
An phông xơ Đô đê
-A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:* Giúp học sinh:
- Gíup học sinh nắm vững cốt truyện, chủ đề tư tưyởng của truyện
- Rèn kĩ năng miêu tả( Quan sát, trình tự miêu tả, so sánh) ; kể chuyện theo ngôi 1
- Rèn kĩ năng tìm hiểu và phân tích nhân vật qua ngoại hình, ngôn ngữ, cử chỉ, hành động của nhân vật…
- Giáo dục cho các em lòng yêu nước, yêu tiếng nói của dân tộc mình
B CHUẨN BỊ:
1.GV : Tích hợp với phần TLV ở các kĩ năng: Quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét
2.HS: Đọc văn bản và trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu văn bản SGK.
C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG:
1 Ổn định :
2 Bài cũ:
- Vì sao Võ Quảng ví Dượng Hương Thư như một hiệp sĩ của trường sơn oai linh hùng vĩ QuaVB “ Vượt thác” em rút
ra được baì học gì khi miêu tả?
- Chỉ rõ giá trị nghệ thuật và nội dung của VB “ Vượt thác”
3 Bài mới:
Lòng yêu nước là một tình cảm rất thiêng liêng đối với mỗi người và nó có rất nhiều cách thể hiện khác nhau Ở đây, trong tác phẩm: “ Buổi học cuối cùng” , lòng yêu nước được biểu hiện trong tình yêu tiếng mẹ đẻ Câu chuyện cảm động đã diễn ra như thế nào? …
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY & TRÒ NỘI DUNG GHI BẢNG
** Hướng dẫn h/s tìm hiểu chung
* Dựa vào chú thích * SGK em hãy trình bày những hiểu biết của
mình về tác giả An phông xơ – Đô đê? > An- phông…( 1840 –
1897) là nhà văn hiện thực và nhân đạo chủ nghĩa lớn của nước
Pháp ở nửa cuối thế kỉ XIX Ôâng sinh trưởng trong một gia đình
kinh doanh tơ lụa Khi người cha bị phá sản, gia đình phải dời
đến thành phố Li-ông Từ nhỏ Đô – đê đã là một cậu HS thông
minh, ham mê đọc sách Mười lăm tuổi Đô-đê bắt đầu làm thơ
và viết tiểu thuyết.Do hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn,
Đô-đê đã phải vất vả kiếm sống; nhưng nhờ sự giúp đỡ của
người thân ông đã được lên Pa-ri học tập và sinh sống Từ đó
Đô-đê bước vào thế giới văn chương và đã trở thành nhà văn lỗi lạc
trên thi đàn VH nước Pháp “ Buổi học cuối cùng” là một trong
những truyện ngắn đặc sắc của ông Để hiểu rõ hơn về hoàn
cảnh ra đời của tác phẩm…
* Em cho biết câu chuyện diễn ra trong hoàn cảnh , thời gian, địa
điểm nào? > Chuyện diễn ra trong bối cảnh đất nước có chiến
tranh từ một biến cố lịch sử(…) vào thời gian đó là vào một buổi
sáng năm 1871 tại một lớp học ở trường tiểu học trong một làng
quê vùng An-dát Chính vì vâïy tác giả đặt tên truyện là “ Buổi
học cuối cùng”
GV: Để hiểu được giá trị nội dung, tư tưởng và nghệ thuật viết
truyện của nhà văn ta chuyển sang phần II…
**Hướng dẫn đọc-hiểu văn bản:
- Khi đọc em cần chú ý giọng điệu và nhịp điệu của lời văn biến
đổi theo cái nhìn và tâm trạng của chú bé Ph răng Đúng giọng
của từng nhân vật (…) Đoạn cuối nhịp điệu dồn dập, căng thẳng,
đọc với giọng xúc động Chú ý phân biệt lời kể, lời độc thoại, đối
thoại; đọc đúng các từ phiên âm tiếng Pháp có trong truyện
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
2 Tác phẩm:
* Chú thích * SGK/ 54
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Đọc và tìm hiểu chú thích:
Trang 2- Tìm hiểu một vài chú thích SGK( 1,2,8,10,13)
* Em cho biết câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Theo lời của nhân vật nào? >Truyện kể theo ngôi thứ I – Lời
nhân vật Ph răng
* Truyện còn có những nhân vật nào nữa? Nhân vật chính là ai?
- Truyện có 2 nhân vật chính: Ph răng và thầy giáo Ha-men;
ngoài ra còn có những nhân vật phụ khác(…)
* Em hãy kể tóm tắt câu chuyện bằng lời văn của em?
GV tích hợp: Các em đã học VB tự sự, muốn tóm tắt được ta
phải nắm vững các sự việc Vậy trước hết hãy xác định các sự
việc trong câu chuyện mà em đã đọc
+ Xác định các sự việc:
- Cậu bé Ph răng trên đường đến trường
- Ph răng bước vào lớp học
- Cảnh lớp học và thầy Ha men
- Tâm trạng của Ph răng
- Ph răng lại không thuộc bài
- Thái độ và cư xử của thầy Ha men
- Thầy Ha men tiếp tục giảng bài, hướng dẫn viết tập
- Giờ học kết thúc với hành động đột ngột của thầy Ha men…
* Dựa vào các sự việc vừa tìm để kể tóm tắt truyện bằng lời văn
của em?
* Trước khi phân tích tìm hiểu ý nghĩa truyện em hãy cho biết:
Theo em truyện có thể chia bố cục làm mấy phần? Cho biết giới
hạn và nội dung cụ thể của mỗi phần? >Truyện có bố cục 3
phần:
- Phần 1: Từ đầu -> “ mà vắng mặt con” : Quang cảnh trên
đường đến trường và quang cảnh ở trường qua quan sát của Ph
răng
- Phần 2: Tiếp đó -> “ Tôi sẽ nhớ mãi buổi học cuối cùng này” :
Diễn biến buổi học cuối cùng
- Phần 3: Đoạn còn lại: Cảnh kết thúc buổi học cuối cùng
GV chuyển ý: Để hiểu rõ tâm trạng của chú bé Ph răng và thầy
giáo Ha men ta sang phần phân tích Đây là một truyện kể có sự
kết hợp rất tài tình bút pháp tả cảnh Vậy quang cảnh trên đường
đến trường, cảnh ở trường và tâm trạng của Ph răng qua tài quan
sát của chú bé được khắc hoạ như thế nào trong đoạn 1 của TP ta
phân tích phần a
- Quan sát đoạn từ đầu > Đừng vội vã thế cháu…
* Tìm xem câu văn, chi tiết nào miêu tả quang cảnh trên đường
Ph răng tới trường?
* Làm thế nào để biết được cảnh thiên nhiên và cảnh tượng trên
đường tới trường ? ( Nhờ vào kĩ năng nào?)
* Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả củanhàvăn?
* Qua đó em cảm nhận điều gì về thiên nhiên và con người trong
cảnh tượng đó?
* Trong hoàn cảnh ấy tâm trạng của Ph răng có gì thay đổi?
* Em hãy cho biết câu văn nào cho em biết tâm trạng của cậu
bé trong buổi sáng đẹp trời đó? ( Tại sao em lại sợ thầy quở
mắng? Vì sao em lại định trốn học đi chơi? Không thuộc bài bởi
lí do nào? Và cuối cùng Ph răng đã quyết định như thế nào, có đi
chơi nữa không? )
* Đã bao giờ em mắc phải lỗi sai trên giống Ph răng chưa? Đó là
2 Tóm tắt truyện.
3 Bố cục:
4 Phân tích:
a Nhân vật chú bé Ph răng:
+ Tâm trạng chú bé trên đường tới trường.
* Quang cảnh:
- Buổi sáng…trời ấm áp, trong trẻo
- Có tiếng sáo hót ven rừng và ven cánh đồng cỏ xanh mát
- Có nhiều người đứng trước bảng dán cáo thị…
Quan sát, miêu tả đặc sắc Thiên nhiên đẹp, thơ mộng
* Tâm trạng:
- Sợ thầy quở mắng vì đến lớp muộn và không thuộc bài
- Định trốn học đi chơi, tự đấu tranh với chính mình lại đến trường
- Lại có chuyện gì nữa đây?
Miêu tả tâm lí nhân vật Lười học, ham chơi, nhút nhát, nhưng trung thực
Trang 3việc chúng ta không nên làm…
GV : Cảnh đẹp, hấp dẫn, lại thêm không thuộc bài cho nên em
muốn trốn học đi chơi Đó cũng là hành động dễ thấy đối với
những bạn lười học, ham chơi Trong XH của chúng ta ngày hôm
nay cũng vậy, có biết bao những trò chơi vô bổ cuốn hút …Nhưng
dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, chúng ta phải làm chủ bản thân,
phải thấy được những việc cần làm, nên làm Không nên để cho
những hành vi xấu len lõi trong tâm hồn mình
* Qua việc khắc hoạ tâm trạng Ph răng, em có nhận xét gì tài
năng nghệ thuật của tác giả?
* Em thấy Ph răng là một cậu bé như thế nào? Tuy lười
học nhưng ở cậu bé có điều gì khiến ta cảm phục?)
* Cảnh ở trường và tâm trạng của Ph răng lúc này có gì khác
trước? Ta chuyển sang phần (b)
- Quan sát đoạn: “ tôi tưởng bác nhạo tôi” -> “ mà vắng mặt
con”
* Chi tiết nào cho em thấy được cảnh tượng lớp học khi em vừa
tới trường? ( Làm thế nào Ph răng biết được điều đó?)
GV: Em đứng ở vị trí quan sát : Từ ngoài vào trong
* Theo em cảnh lớp học lúc này có khacù với ngày thường không?
Em thấy không khí lớp học như thế nào?
* Đứng ở bên ngoài lớp học, tâm trạng Ph răng đã diễn biến ra
sao…
* Tìm xem chi tiết nào nói lên tâm trạng của chú bé?
GV: Qua lời kể của chình nhân vật trong truyện, diễn biến tâm
trạng của Ph răng được tái hiện một cách rõ ràng hơn Qua đó ta
càng cảm nhận được giá trị nghệ thuật đặc sắc của tác giả
* Em có nhận xét gì về giá trị nghệ thuật trong đoạn văn này?
* Qua phân tích em có suy nghĩ gì về diễn biến tâm trạng của Ph
răng từ khi em tới trường cho đến lúc em rụt rè bước vào lớp giữa
sự lặng ngắt?
GV : Từ chỗ ham chơi, lười học, định trốn học; rồi sau đó là sự lo
lắng, xấu hổ, xen lẫn sư ïsợ hãi, hết sức ngạc nhiên trước sự đổi
thay bất thường của lớp học Và rồi từ ngạc nhiên này đến ngạc
nhiên khác…Tâm trạng của em từ lúc vào lớp đến cuối tiết học
diễn biến như thế nào? Và qua hình ảnh thầy giáo Ha men, nhà
văn muốn nhắn gữi điều gì, ngợi ca điều gì? Tiết sau chúng ta
tiếp tục tìm hiểu
* Qua phân tích phần 1 em rút ra được bài học gì cho bản thân
khi viết văn miêu tả?
GVtích hợp: Muốn viết được đoạn văn, bài văn miêu tả hay, em
cần chú ý vận dụng tốt các kĩ năng: quan sát, tưởng tượng, so
sánh và nhận xét Tuy nhiên, cũng rất cần đến vốn hiểu biết sâu
rộng Muốn thế em phải chăm chỉ học tập, trau dồi vốn hiểu biết
của bản thân…
TIẾT 2
- Quan sát phần 2 của tác phẩm.
* Tìm xem chi tiết nào cho em biết được tâm trạng của cậu bé Ph
răng từ khi em vào lớp đến khi kết thúc tiết học cuối cùng?
* Qua đó em có nhận xét gì về diễn biến tâm trạng của chú bé?
GV : Khi bước chân vào lớp, cậu bé Ph răng đã đi từ ngạc nhiên
này đền ngạc nhiên khác: Thoạt đầu là sự ngượng nghịu, xấu hổû
vì đi học trễ -> ngạc nhiên khi thấy thầy không trách lỗi của
+ Tâm trạng của Ph răng lúc mới đến trường:
* Quang cảnh:
- Mọi sự bình yên….lặng ngắt
- Các bạn ngồi ngay ngắn
Quan sát từ ngoài vào trong Cảnh thay đổi, khác trước: Nghiêm túc
* Tâm trạng:
- hổn hển thở dốc…
- định nhân lúc ồn ào lẻn vào chỗ ngồi…
- mở cửa đi vào giữa sự lặng ngắt…tôi đỏ mặt tía tai và sợ…
- Thế mà không…
Miêu tả tâm lí nhân vật tài tình Lo lắng, hồi hộp, xấu hổ, sợ hãi, hết sức ngạc nhiên
TIẾT 2
+ Tâm trạng của Ph răng từ khi vào lớp đến cuối tiết học
- Tôi còn đang ngạc nhiên…
- Mấy lời đó làm tôi choáng váng…
- Mà tôi thì mới biết viết tập toạng
- Vậy là…nữa ư?…
- Tôi tự dận mình biết mấy…tôi sẽ rất đau lòng
Trang 4mình mà lại rất dịu dàng Cậu bé linh cảm và chợt nhận ra nét
thay đổi từ diện mạo trang phục, và cả không khí lớp học…cho
đến lúc lời thầy cất lên Ph răng đã rất xúc động và em cảm thấy
choáng váng, lo sợ…
- Đọc lại đoạn tả Ph răng khi lại không thuộc bài
* Em cho biết câu văn, chi tiết nào cho em biết được tâm trạng
của cậu bé khi em không thuộc bài?
* Giải thích vì sao em lại có tâm trạng ấy? > Sở dĩ em có tâm
trạng xấu hổ, ân hận, tự trách mình vì cậu học trò đã biết được
đây là buổi học cuối cùng, thấy không khí trang nghiêm, buồn
rầu trong lớp học, chú càng ý thức được lỗi lầm khó có thể còn
cơ hội sửa chữa được nữa Từ chán học -> thích học -> ham học,
tự nguyện học Nhưng tất cả đã muộn rồi
* Em có nhận xét gì về tình cảm của cậu bé khi em không thuộc
bài?
* Tóm lại, chúng ta có thể khái quát như thế nào về diễn biến
tâm trạng và suy nghĩ của nhân vật Ph răng?
GV : Tâm trạng và suy nghĩ của Ph răng diễn biến rất hợp lí: Từ
chỗ lông bông, trẻ con -> càng lúc càng ngạc nhiên, càng bị cuốn
hút vaòi không khí trang nghiêm, cảm động của lớp học Xấu hổ
và ân hận, thương và càng kính yêu thầy giáo già Ha men Ph
răng thấm thía hôn về lỗi lầm của mình, muốn sửa chữa nhưng
đã muộn nện càng dày vò, day dứt Trong tâm hồn trẻ con ngây
thơ ham chơi ấy, phút chốc đã lớn lên già dặn hơn, nghĩ ngợi
nghiêm túc và đã phần nào thấy được vẻ đẹp của tiếng Pháp, sự
giã man thâm độc của quân Phổ
* Qua nhân vật này, tác giả thể hiện chủ đề tư tưởng gì?
* Nhân vật thầy giáo gìa Ha men trong buổi học cuối cùng đã
được miêu tả như thế nào?
* Em hãy tìm những câu văn miêu tả cụ thể thái độ, tâm trạng
của thầy Ha men trong buổi học cuối cùng?
* Theo em điều tâm niêm tha thiết nhất mà thầy Ha men muốn
nói với học sinh và nhân dân nước Pháp là điều gì?
* Chỉ rõ những đoạn văn có dùng kĩ năng so sánh, phân tích cái
hay của biện pháp tu từ đó?
* Cuối tiết học có những âm thanh, hành động nào đáng chú ý?
Ý nghĩa của âm thanh, tiếng động đó?
GV: Tiếng chuông đồng hồ, tiếng chông cầu nguyện, tiếng
kèn…-> Thời gian trôi mau, chấm dứt buổi học cuối cùng; Ước
mơ cuộc sống thanh bình gắn liền với việc đánh đuổi quân xâm
lược
* Hình ảnh thầy Ha men đứng dậy trên bục giảng, ngưởi tái nhợt
nói lên điều gì?
* Tại sao Ph răng lại cảm thấy chưa bao giờ thầy lớn lao đến
thế?
* Câu viết trên bảng của thầy có ý nghĩa gì?
* Chân lí quan trong và phổ biến đã được khẳng định trong
truyện, đó là chân lí nào và thể hiện trong câu văn nào?
* Có thể khái quát ý nghĩa tư tưởng của truyện như thế nào?
GV: Phải biết quý trọng và giữ gìn và học tập để nắm vững tiếng
nói và chữ viết của dân tộc mình Nhất là khi đất nước chẳng
may rơi vào vòng nô lệ Bởi vì ngôn ngữ không chỉ là tài sản vô
cùng quý báu của dân tộc mà còn là phương tiện rất quan trọng
phải giã từ…
- Tội nghiệp thầy!
- Khi không thuộc bài: Lòng rầu rĩ, không dám ngẩng đầu lên
- Ôâi tôi sẽ nhớ mãi buổi học cuối cùng này!
Hồi hộp, xúc động, ngạc nhiên, lo lắng, tiếc nuối, ân hận, tự trách mình, hiểu - cảm thông và rất thương thầy Tình cảm chân thành, sâu sắc
b Nhân vật thầy Ha men.
+ Trang phục:
- Một chiếc áo sơ đanh gốt…đội mũ tròn bằng lụa đen…
Đẹp, sang trọng
+ Thái độ đối với học sinh:
- Không trách phạt
- Rất dịu dàng
- Nhiệt tình, kiên nhẫn giảng bài…
- Tự thấy mình có lỗi với học trò…
+ Suy nghĩ:
Hãy yêu quý, giữ gìn và trau dồi tiếng nói, ngôn ngữ của dân tộc: “ Như một dân tộc…chốn lao tù”
So sánh độc đáo Tình yêu đất nước biểu hiên trọng tình yêu tiếng nói của dân tộc
+ Hình ảnh thầy giáo Ha men trong những phút giây cuối cùng của lớp học:
- Thầy Ha men đứng dậy, mặt tái nhợt…
“ NƯỚC PHÁP MUÔN NĂM”
Xúc động, đau đớn, niềm tin vào tương lai tự
do, lòng yêu nước nồng nhiệt của thầy Ha men, nhân dân Pháp
III Tổng kết:
( Ghi nhớ SGK/ )
IV Luyện tập:
Câu 1: Câu văn thể hiện sức mạnh của tiếng nói
trong truyện: “ Như một dân tộc…chốn lao tù”
Câu 2: viết đoạn văn nêu cảm nhận của mình về
thầy Ha men( Làm ở nhà)
Trang 5để đấu tranh dành lấy độc lập tự do ( GV liên hệ với tiếng nói
ngôn ngữ của dân tộc Việt)
HS: đọc ghi nhớ SGK.
4 Hướng dẫn về nhà:
* Hướng dẫn học bài: Học bài "So sánh".Nắm các kiểu so sánh.Làm bài tập sgk/43.
* Hướng dẫn soạn bài:
- Soạn bài “ Nhân hoá”
- Chú ý đọc kĩ các ví dụ và trả lời các câu hỏi SGK
- Dự kiến phương án trả lời các câu hỏi BT.
Tuần: 23
Tiết: 91
Ngày soạn : 15 /02 /2008
Ngày dạy : 20/02/2008
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:* Giúp học sinh:
- Nắm được khái niệm nhân hoá, các kiểu nhân hoá;
- Nắm được tác dụng chính của nhân hoá,
- Bước đầu giúp các em có ý thức nhận diện kiến thức về phép nhân hoá trong các tác phẩm văn chương đặc biệt là trong các tác phẩm đã học trong chương trình
- Biết dùng các kiểu nhân hoá trong bài viết tập làm văn tả cảnh
- Giúp các em thấy rõ và tự hào hơn về ngôn từ nghệ thuật của Tiếng Việt Có ý thức trong việc viết văn, biết vận dụng phép tu từ nhân hoá một cách có hiệu quả
B CHUẨN BI
1.GV: - Bảng phụ ví dụ
- Tích hợp với phần văn qua một số VB đã học; với phần TLV miêu tả
2.HS: Đọc kĩ bài và trả lời các câu hỏi SGK.
C.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG:
1 Ổn định :
2 Bài cũ: Kiểm tra 15 phút.
Câu 1: (5đ) Em cho biết so sánh có mấy kiểu ? Là những kiểu nào? Mỗi kiểu cho một ví dụ cụ thể?
Câu 2: (5đ) Xác định phép so sánh và nói rõ tác dụng của phép so sánh trong ví dụ sau:
“ Trăng ơi từ đâu đến?
Hay từ một sân chơi Trăng tròn như cái đĩa
Lơ lửng mà không rơi.” ( Trần Đăng Khoa)
* Đáp án: Câu 1: - Có hai kiểu so sánh: + So sánh ngang bằng ( VD: Cô giáo như mẹ hiền)
+ So sánh không ngang bằng ( bóng Bác cao….ấm hơn ngọn lửa…
Câu 2: Phép so sánh: Trăng tròn như cái đĩa
* Tác dụng: Gợi hình ảnh vầng trăng tròn, sáng tỏ
3.Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY & TRÒ NỘI DUNG GHI BẢNG
** Hướng dẫn h/s tìm hiểu k/n nhân hóa.
- Đọc diễn cảm đoạn thơ của Trần Đăng Khoa ( Bảng phụ)
* Kể tên các sự vật được kể đến trong khổ thơ đó?
Các sự vật: Trời, cây mía, kiến
* Các sự vật trên được miêu tả bằng các từ ngữ nào?
- “ông trời” – mặc áo giáp , ra trận
- “ Cây mía” – múa gươm
I Nhân hoá là gì?
1 Ví dụ: (SGK/56)
Ôâng trời Mặc áo giáp đen
Ra trận Muôn nghìn cây mía Múa gươm
Trang 6- “ Kiến” – hành quân
* Trong cuộc sống các từ như: ông, bà, cha, mẹ, anh, chị…thường được
dùng để làm gì? ( Gọi người)
* Trong câu thơ thứ 1, em có nhận xét gì về cách dùng từ của tác giả?
Dùng từ gọi người để gọi vật( trời)
* Những từ ngữ đó vốn chỉ hoạt động của người hay vật?
GV: Những từ vốn dùng để gọi hoặc miêu tả con người được dùng để
gọi, hoặc miêu tả sự vật Cách diễn đạt như thế ta gọi là phép nhân
hoá ( “ Nhân” có nghĩa là “ người” ; “ hoá” có nghĩa là “biến hoá”)
* Vậy nhân hoá là gì( Ghi nhớ 1/ SGK)
**Hướng dẫn h/s tìm hiểu tác dụng của nhân hóa.
* Em hãy quan sát, đối chiếu 2 cách diễn đạt sau và cho biết cách
diễn đạt nào hay hơn? Vì sao?
Cách diễn đạt của nhà thơ TĐK hay hơn Vì diễn đạt như thế các sự
vật trở nên sống động hơn Vì nó được gắn cho những hành động,
mang tính cách giống như con người
* Vậy sử dụng phép nhân hoá em thấy có tác dụng gì?
Ghi nhớ 1/SGK)
GV: Trong văn thơ, đặc biệt là thơ ca trữ tình Nhân hoá là một trong
những phép tu từ khá phổ biến Vậy nhân hoá có mấy kiểu? Ta tìm
hiểu bài học (2)
- Đọc các ví dụ 2 (a, b,c) > Bảng phụ
* Cho biết những sự vật nào được nhân cách hoá trong 3 VD ?
Vd a: Miệng, Tai, Mắt, Chân, Tay
VDb: Tre; VDc: Con trâu
* Trong cuộc sống, các từ: Lão, bác, cô, cậu…thường được dùng để
làm gì? ( Gọi người)
* Nhưng trong ví dụ a các từ ấy có phải được dùng để gọi người
không? Không phải, mà được dùng để gọi vật ( Các bộ phận trên
cơ thể người)
GV: Cách diễn đạt như vậy ta gọi là kiểu nhân hoá: Dùng những từ
vốn gọi người để gọi vật
* Em qua sát lại VDb và cho biết, các từ in đậm thuộc từ loại gì mà
em đã học? ( Động từ)
* Thông thường những động từ đó được dùng để diễn tả hoạt động của
đối tượng nào? ( Hoạt động của con người)
* Trong trường hợp (b) này những động từ đó lại được dùng để chỉ
hành động của sự vật nào? ( Cây tre)
* Nhưng trong ví dụ c em thấy từ “ ơi” được dùng để làm gì?
Xưng hô, trò chuyện với vật ( con trâu)
* Qua phân tích cho em thấy VD c õ được nhân hoá bằng cách: Trò
chuyện, xưng hô với vật như đối với người
* Tóm lại, qua việc tìm hiểu các ví dụ trên em thấy có mấy kiểu nhân
hoá thường gặp? > ghi nhớ 2 sgk/58
GV : Khi làm văn, đặc biệt là văn miêu tả: Ngoài việc phải biết vận
dụng tốt các kĩ năng như: Quan sát, so sánh, tưởng tưởng, nhận xét
Em cần chú ý vận dụng phép tu từ nhân hoákhi miêu tả để lời văn vừa
giàu tính biểu cảm vừa trở nên sinh động hơn Đọc “ Dế mèn ……” của
Tô Hoài chúng ta cóthể thấy đó là một VD
** Hướng dẫn luyện tập.
Đọc và nêu yêu cầu của BT 1.
* Xác định và nêu tác dụng của phép NH?
- Đọc kĩ đoạn văn, dựa vào định nghĩa NH để làm bài tập này
Kiến Hành quân Đầy đường
Dùng từ gọi người để gọi vật Miêu tả hành động của người để chỉ vật => Đó là nhân hóa
2 Ghi nhớ: (SGK/ 57)
II.Các kiểu nhân hoá:
1 Ví dụ: (SGK/57)
a.- lão, bác, cô, cậu: Từ vốn dùng gọi người -> gọi vật
b.- chống lại, xung phong, giữ: Từ vốn chỉ hoạt động của người -> chỉ hoạt động của vật
c.- ơi : Xưng hô, trò chuyện với vật như với người
2 Ghi nhớ: (SGK / 58)
II Luyện tập:
Bài 1: Xác định phép nhân hoá, tác dụng :
* Đoạn văn: (Bảng phụ)
- các từ ngữ thể hiện phép nhân hoá: đông vui, mẹ, con, anh, em, tíu tít, bận rộn
- Tác dụng: Cảnh bến cảng được miêu tả
Trang 7- Chú ý các danh từ, tính từ được sử dụng.
- Để thấy được tác dụng em có thể đối chiếu với đoạn văn BT2)
- Nêu yêu cầu BT2
* Quan sát, đối chiếu, tìm ra sự khác nhau trong cách diễn đạt của hai
đoạn văn trên?
Đoạn 1 sử dụng nhiều phép nhân hoá, nhờ vậy mà sinh động và gợi
cảm hơn
BT 3: Cách làm tương tự bài tập 2
- Đọc và xác định yêu cầu của bài tập 4
* Xác định phép nhân hoá, các kiểu nhân hoá và cho biết tác dụng
của mỗi kiểu?
- Nhóm : 1,2,3: Thảo luận câu a ; Nhóm 4, 5, 6 thảo luận câu b
- Trình bày kết quả ra phiếu học tập
GV: Phát phiếu học tập.
Thảo luận
- Các nhóm học tập trình bày kết quả thảo luận.
GV: Định hướng làm bài tập 5: Muốn viết được đoạn văn có dùng
phép NH em cần xác định rõ: Chủ đề cần viết ( VD: Cảnh trường em
trong giờ ra chơi…) ; hạn định số câu ; xác định sự vật cần nhân cách
hoá; đoạn văn phải có câu chủ đề…
đông vui, nhộn nhịp vàsống động hơn
Bài 2: So sánh hai đoạn văn để tìm ra sự
khác nhau trong cách diễn đạt:
* Đoạn văn ở BT1 sử dụng nhiều phép nhân hoá, nhờ vậy mà sinh động và gợi cảm hơn đoạn văn ở BT2
Bài 4: Xác định phép nhân hoá, kiểu nhân
hoá, tác dụng:
a (núi) ơi Trò chuyện, xưng hô với vật
như đối với người
* Tác dụng: Thể hiện thái độ thân mật, gần
gũi như đối với người bạn
b - ( cua cá) tấp nập; (cò, sếu, vạc, le…) cãi
cọ om sòm Dùng từ vốn chỉ hoạt động,
tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật
- họ (cò, sếu, vạc, le…) ; anh(cò)
Dùng từ ngữ vốn gọi người để gọi vật
* Tác dụng: Gợi tả cảnh đông vui, tấp nập,
ồn ào của loài vật sau cơn mưa
4.Hướng dẫn về nhà:
* Hướng dẫn học bài: Học kĩ phương pháp tả cảnh.
* Hướng dẫn soạn bài:
- Soạn bài: “ Phương pháp tả người”
- Chú ý đọc kĩ các đoạn văn và trả lời các câu hỏi phía dưới
- Trả lời các bài tập phần luyện tập
Tuần: 23
Tiết: 92
NS: 17 / 02 / 2008
Ngày dạy : 21/02/2008
A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:* Giúp học sinh:
- Nắm vững phương pháp tả người, hình thức, bố cục của đoạn văn, bài văn tả người
- Giúp các em có kĩ năng quan sát, lựa chọn, trình bày khi viết bai92 văn tả người
- Giáo dục các em về tình cảm gia đình, tình cảm đối với bạn bè, thầy cô giáo…
B.CHUẨN BỊ:
1.GV : Tích hợp với phần Văn ở văn bản: “ Buổi học cuối cùng” ; với phần TLV ở các kĩ năng: Quan sát, tưởng
tượng, so sánh và nhận xét ; với phần tiếng việt ở khái niệm “ Aån dụ”
2.HS: Đọc kĩ các đoạn văn và trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu văn bản SGK.
C.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG:
1 Ổn định :
2 Bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị bài mới của h/s
3.Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY & TRÒ NỘI DUNG GHI BẢNG
** Hướng dẫn h/s tìm hiểu phương pháp viết I Phương pháp viết một đoạn văn, bài văn tả người.
Trang 8một đoạn văn tả người.
- Đọc ba đoạn văn sgk/59,60
* Mỗi đoạn văn đó tả ai? Người đó có đặc
điểm gì nổi bật?
* Đặc điểm đó được thể hiện ở những từ ngữ,
hình ảnh nào?
- Đoạn 1: “ Như một pho tượng……bắp thịt
cuồn cuộn”
- Đoạn 2: “ Mặt vuông, má hóp…răng vàng
hợm của”
Đoạn 3: Đứng như cây trồng giữa trời…thần
lực ghê gớm…”
* Qua hai đoạn văn 1, 2 em cho thấy: Muốn
tả người cần chú ý đảm bảo những yêu cầu
gì?
* Đoạn văn 3 cho em thấy bài văn miêu tả
hoàn chỉnh có mấy phần? Cho biết nội dung
cụ thể của mỗi phần?
- Mở đoạn: Cảnh keo vật chuẩn bị bắt đầu
- Thân đoạn: Diễn biến keo vật
- Kết đoạn: Mọi người kinh sợ trước thần lực
ghê gớm của ông Cản Ngũ
HS: đọc phần ghi nhớ SGK/61
* Nêũ yêu cầu của bài tập 1
Thảo luận nhóm ( 3 phút) -> Đối với từng
đối tượng
Đại diện nhóm trình bày, rút kinh nghiệm, bổ
sung
GV: Đánh giá, nhận xét, sửa chữa.
- Hướng dẫn HS làm bài tập 2
* Lập dàn ý cho bài văn miêu tả nhân vật cô
giáo
- Đọc bài tập 3
- Thảo luận theo nhóm:
+ Dãy bên trái thảo luận chỗ trống 1
+ Dãy bên phải thảo luận chổ trống 2
Đại diện trình bày; GV nhận xét, sửa sai
- Hướng dẫn HS làm bài tập về nhà
1 Ví dụ:
Đoạn 1: Tả Dượng Hương Thư – Người chèo thuyền, vượt thác.
Miêu tả nhân vật kết hợp hành động nên dùng nhiều động từ, ít dùng tính từ
Đoạn 2: Tả Cai Tứ – người đàn ông gian hùng
Tả chân dung nhân vật ( Dùng ít động từ, nhiều tính từ)
Đoạn 3: Tả hai đô vật tài mạnh: Quắm Đen và ông Cản Ngũ trong
keo vật ở đền Đô
Tả nhân vật kết hợp với hành động ( Dùng nhiều động từ, ít tính từ)
2.Ghi nhớ:
(sgk/tr.61)
II Luyện tập:
Bài 1: Các chi tiết tiêu biểu khi miêu tả các đối tượng cụ thể:
* Em bé khoảng 4 –5 tuổi:
- Mắt đen long lanh
- Môi đỏ chót
- Hay cười
- Nói nghọng,chưa sõi
- Tai vễnh và to…
* Cụ già:
- Da nhăn nheo nhưng đỏ hồng hào
- Mắt tinh tường
- Tóc bạc như mây trắng
- Tiếng nói trầm vang ( giọng thều thào)…
* Cô giáo say mê giảng bài trên lớp:
- Tiếng nói trong trẻo, dịu dàng, say sưa như sống với nhân vật
- Đôi mắt lấp lánh niềm vui
- Bàn tay nhịpnhịp viên phấn
- Chân bước chậm rãi từ trên bục xuống lối đi giữa lớp
Bài 3: Những từ ngữ có thể thêm vào chỗ trống trong đoạn văn miêu
tả nhân vật ông Cản Ngũ:
+ Đỏ như ( …….) tôm luộc, người say rượu, mặt trời
+ Trông không khác gì (…… ) Thiên tướng, Võ Tòng, con gấu lớn, hộ pháp trong chùa…
* Ôâng Cản ngũ được miêu tả trong tư thế chuẩn bị vào với vật
* Bài tập về nhà:
Bài 1: Phát hiện xem đoạn văn dưới đây có chỗ nào không hợp
không? Vì sao?
“…Thằng cò là em họ của tôi Đó là một thằng bé làng nhàng cả về thể chất lẫn tinh thần Môi nó mỏng dính, nói liên liến như sợ ai cướp lời Nhưng học thì dốt lắm, gặp thầy cô hỏi bài nó sợ dúm dó như gà phải cáo, như khỉ ăn gừng nên lậi càng nói khoẻ Nhưng nó nghịch ngầm thì chúa sừng, lại nghĩ ra không thiếu trò tinh quái… Vậy mà nhiều đứa cùng học chỉ thích chơi với nó Cả tôi cũng vừa mến vừa bực thằng em họ ấy.”
Bài 2: Tự tả chân dung của mình bằng một đoạn văn dài khoảng 6 –
8 câu
4 Hướng dẫn về nhà:
*Hướng dẫn học bài: VB "Buổi học cuối cùng".Nắm nội dung và nghệ thuật , làm bài tập phần luyện tập
* Hướng dẫn soạn bài “ Đêm nay Bác không ngủ”.Đọc diễn cảm bài thơ và trả lời các câu hỏi SGK