Gióp häc sinh: - Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy được tình cảm yêu q[r]
Trang 1Ngày soạn: Bài 23: Đêm nay Bác không ngủ
Ngày dạy: ( Minh Huệ )
Tiết 93 - 94 : Đọc - hiểu văn bản
A.Mục tiờu cần đạt.
1 Kiến thức.
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu
thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy
được tình cảm yêu quí, kính trọng của người chiến sĩ đối với Bác Hồ
2 Kĩ năng.
- Nắm được những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: Kết hợp miêu tả, kể chuyện
với biểu hiện cảm xúc, tâm trạng, nhiều chi tiết giáo dục tự nhiên mà giàu sức
truyền cảm
3 Thái độ.
- Kính yêu Bác
B Chuẩn bị:
* Giáo viên: Chuẩn bị nội dung lên lớp.
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động.
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ.
Nghệ thuật miêu tả của An-đô-đê Phông-xê trong truyện? Qua câu chuyện nhà
văn muốn nói với chúng ta điều gì?
hoạt động 2 : Khởi động
Tuổi già ít ngủ, không ngủ được cũng là chuyện bình thường Nhưng với Bác Hồ,
thì sự mất ngủ của người còn nhiều lí do cao đẹp và cảm động khác: '' Cả một đời
Bác có ngủ yên đâu '' Có một đêm không ngủ như thế của Bác Hồ nơi núi rừng
Việt Bắc trong kháng chiến chống Pháp đã trở thành nguồn cảm hứng chân thực
và mãnh liệt của một người viết trẻ đồng hương với Bác
hoạt động 3: Đọc, hiểu văn bản
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của h/s
Nội dung cần đạt
GV gọi học sinh đọc chú thích
dấu *
? Nêu những hiểu biết của em
về tác giả?
? Hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
- Đọc
- Nghe
I Đọc - tiếp xúc văn bản
1 Tác giả, tác phẩm
Trang 2GV: Nêu yêu cầu đọc:
- Giọng chung: Tâm tình, chậm
rãi, thủ thỉ, nhịp thay đổi 3/2 và
2/3
- Phân biệt giọng kể chuyện,
miêu tả của tác giả
+ Lời anh đội viên: lo lắng
+ Lời Bác: trầm ấm, chậm rãi
GV đọc mẫu
GV gọi học sinh đọc nối tiếp
GV gọi học sinh đọc
? Bài thơ kể chuyện gì?
? Câu chuyện diễn ra trong
hoàn cảnh nào? Thời gian? Địa
điểm?
? Trong bài thơ em thấy có
mấy nhân vật? Theo em đâu là
nhân vật trung tâm? Hình ảnh
Bác Hồ được hiện lên qua cái
nhìn và tâm trạng của ai? Cách
miêu tả như vậy có tác dụng
gì?
- Phát hiện
2 Đọc.
3 Từ khó.
4 Cấu trúc văn bản.
- Câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp
- Hoàn cảnh: Trrn đường đi chiến dịch, trời mưa lâm thâm và lạnh
- Địa điểm: Trong một túp lều tranh nơi tạm trú của bộ đội trong
đêm
- Bài thơ có hai nhân vật: Bác Hồ
và anh đội viên
- Nhân vật trung tâm: Bác Hồ được hiện lên qua cái nhìn và tâm trạng của anh chiến sĩ qua những lời đối thoại giữa hai người
- Mặc dù tác giả không sử dụng vai
kể ở ngôi thứ nhất nhưng lời kể, tả
đều từ điểm nhìn và tâm trạng của anh đội viên Bằng việc sáng tạo hình tượng anh đội viênvừa làngười chứng kiến, vừa là người tham gia vào câu chuyện, bài thơ đã làm cho
Trang 3GV khái quát, chuyển ý.
? Bài thơ kể lại hai lần anh đội
viên thức dậy và nhìn thấy Bác
không ngủ Em hãy phân tích
và so sánh tâm trạng của anh
đội viên đối với Bác qua hai
lần thức giấc ấy?
GV gọi học sinh đọc 9 khổ thơ
đầu
? Trong lần thức dậy thứ nhất
được chứng kiến những hoạt
động của Bác Hồ, tâm trạng
của anh đội viên diễn biến như
thế nào?
? Nhận xét gì về cách khắc họa
diễn biến tâm trạng nhân vật?
GV gọi học sinh đọc phần còn
lại
? Tại sao nhà thơ không tả, kể
lần thứ hai thức dậy của anh
đội viên?
- Phát hiện
- Nghe
- Độc lập
- Phát hiện
- Phân tích
-hình tượng Bác Hồ hiện lên một cách tự nhiên, có tính chất khách quan lại vừa đặt trong mối quan hệ gần gũi, ấm áp với người chiến sĩ
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Cái nhìn và tâm trạng của anh
đội viên đối với Bác.
* Anh đội viên thức dậy lần thứ nhất.
- Ngạc nhiên, băn khoăn
- Mơ màng như nằm trong giấc mộng đẹp đẽ
- Chăm chú nhìn Bác, theo dõi những cử chỉ và hành động của Bác, hỏi Bác
- Nhắm mắt, cố ngủ nhưng không ngủ được vì lo cho sức khỏe của Bác
- Diễn biến tâm trạng được miêu tả rất chân thật và hợp lí:
Băn khoăn, lo lắng, thương Bác vô cùng ->càng yêu kính Bác
* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba.
- Không muốn câu chuyện bị trùng lặp
Trang 4? Thức dậy lần thứ ba khi trời
đã sắp sáng, anh chiến sĩ vẫn
thấy Bác ngồi đinh ninh, trâm
trang và thái độ của anh lúc
này được miêu tả như thế nào?
? Tác giả đã sử dụng từ loại gì
khi miêu tả tâm trạng của anh
đội viên?
? Các động từ '' hốt hoảng '', ''
giật mình '', '' nằng nặc '' có
nghĩ là như thế nào? Được sắp
đặt có hợp lí không?
? Câu mời của anh đội viên
được lặp lại hai lần thể hiện
điều gì?
- Phát hiện
- Nghe
- Nghe
- Phát hiện
- Phát hiện
- Lần thứ ba không hẳn là lần thứ
ba còn có nghĩa là nhiều lần Lần nào tỉnh giấc anh đội viên cũng đều thấy Bác vẫn chư ngủ
- Bài thơ không kể về lần thứ hai thức dậy mà từ lần một, lần ba
Điều này cho thấy trong cái đêm
ấy anh đã nhiều lần tỉnh giấc và lần nào cũng chứng kiến Bác Hồ
không ngủ Từ lần một đến lần ba tâm trạng và cảm nghĩ của anh có
sự chuyển biến rõ rệt
- Anh hốt hoảng giật mình
Anh vội vàng nằng nặc
- Động từ
- Hốt hoảng, giật mình: Cứ ngỡ sau khi đi dém chăn hết lượt cho các chiến sĩ Bác cũng sẽ đi nằm Bởi vậy anh lập tức nài nỉ trong giọng nói đã có phần nũng nịu, vòi vĩnh một cách đáng yêu của đứa con, cháu biết mình được cha ông yêu thương
- Nằng nặc: là cố xin cho bằng
được
- Nếu lần trước anh chỉ dám thổn thức, thầm thì hỏi nhỏ thì đến lần này anh phải quyết liệt hơn may ra mới có thể mời được Bác ngủ
Trang 5? Em có nhận xét gì về tâm
trạng của anh đội viên khi thức
dậy lần ba so với lầ thứ nhất?
? Qua diễn biến tâm trạng của
anh đội viên Em hiểu gì về
tình cảm của anh bộ đội và
nhân dân đối với Bác?
GV khái quát, chuyển ý
? Hình tượng Bác Hồ trong bài
thơ được khắc họa qua những
phương diện nào?
? Hình dáng và tư thế của Bác
Hồ qua cái nhìn của anh đội
viên qua hai lần thức dậy được
miêu tả như thế nào?
? Những từ: Trầm ngâm, đinh
ninh thuộc từ loại gì? Hiểu như
thế nào về những từ đó?
? Những từ láy có giá trị gợi
hình này đã khắc họa nét gì
trong chân dung của Bác?
? Trong đêm rừng, bên bếp lửa,
xung quanh là các anh đội viên
đang ngon giấc ngủ Bác đã có
- Độc lập
- Giải thích
- Phát hiện
- So sánh
- Sự lo lắng đã trở thành hốt hoảng, anh hết sức năn nỉ mời Bác ngủ.
- Tình cảm với Bác: Lòng kính yêu vừa thiêng liêng vừa gần gũi lòng biết ơnvà niềm hạnh phúc
được nhận tình yêu thương và sự chăm sóc của Bác Hồ, là niềm tự hào về vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị.
2 Hình tượng Bác Hồ
- Qua cái nhìn của anh đội viên
- Qua các phương diện: Hình dáng, tư thế, vẻ mặt, cử chỉ, hành động, lời nói
* Hình dáng, tư thế
- Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt Bác trầm ngâm Bác vẫn ngồi đinh ninh Chòm râu im phăng phắc
- Từ láy
- Đinh ninh: không thay đổi
- Im phăng phắc: im lặng tuyệt đối không thay đổi
- Suy nghĩ lặng lẽ, đăm chiêu
* Hành động, cử chỉ.
Trang 6hành động gì?
? Hành động nào được miêu tả
kĩ?
? Hình ảnh '' Mái tóc bạc '' đi
liền với hình ảnh '' người cha ''
gợi cho em liên tưởng?
( Lưu ý ẩn dụ học phần sau )
? Hãy trình bày những cảm
nhận của em về hành động, cử
chỉ của Bác được gợi lên từ khổ
thơ?
GV: Một lòng yêu thương thật
đằm thắm dịu dàng, tế nhị
không phải là lòng thương
chung mà lòng thương tỏa ấm
tới từng người một cụ thể Bác
như người cha, người mẹ chăm
lo cho giấc ngủ của những đứa
con Đặc biệt cử chỉ nhón
chăn của Bác là một chi tiết
đặc sắcgiàu xúc động, bộc lộ
tấm lòng yêu thương chứa chan
của vị lãnh tụ với mọi cuộc
sống bình thường
? Trước cử chỉ thấm đượm tình
yêu thương của Bác anh đội
viên đắm chìm trong một cảm
- Rồi Bác đi dém chăn
Từng người từng người một
Sợ cháu mình giật thột Bác nhón chân nhẹ nhàng
- Bác đi dém chăn cho từng chiến sĩ
- Các động từ: dém, sợ, nhón đã góp phần thể hiện tình cảm của vị chủ tịch nước đối với chiến sĩ của mình, của người cha già đối với con cháu
- Đây là một ẩn dụ khá quen thuộc
để chỉ Bác Hồ
- Bạc phơ mái tóc người cha
- Cho con được ôm hôn mái đầu tóc bạc
- Người là cha, là Bác, là anh
- Tình yêu thương, sự chăm sóc
ân cần, tỉ mỉ của Bác.
Trang 7giác hạnh phúc Hình ảnh
'' Bóng Bác lửa hồng '' đã gợi
cho em sự tưởng tượng như thế
nào?
? Hãy khái quát lại những lần
Bác nói với anh chiến sĩ?
? Câu trả lời của Bác giúp em
hiểu gì về tính cách của Bác?
? Câu trời mưa lâm thâm được
lặp lại có sắc thái?
? Qua các chi tiết miêu tả ở
trên, em hãy trình bày những
cảm nhận của em về hình
tượng Bác Hồ trong bài thơ?
GV gọi học sinh đọc khổ thơ
cuối
? Vì sao trong đoạn kết nhà thơ
lại viết:
'' Đêm nay Bác là Hồ Chí
Minh''?
GV gọi học sinh đọc lại dẫn
chứng bài thơ
? Câu chuyện diễn ra trong cái
không khí '' ngoài trời mưa lâm
thâm '' Theo em không khí này
đã gợi được những gì?
- Hình ảnh thiêng liêng, thần tiên,
cổ tích mà vẫn gần gũi, thân thương, ấm áp, ngọt ngào và cụ thể
- Lần đầu: đáp lại sự năn nỉ của anh chién sĩ mời Bác đi ngủ, Bác chỉ nói vắn tắt ''Chú cứ việc ''
- Lần sau: khi trời sắp sáng anh đội viên nằng nặc mời Bác đi ngủ '' Bác thương mau mau ''
- Nỗi lòng, sự lo lắng đối với bộ
đội và nhân dân.
- Tả cảnh
- Tình cảm lo lắng
- Tình yêu thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần, chu đáo
- Khổ cuối là lời giới thiệu nguyên nhân không ngủ của Bác , là chân
lí sâu xa nhưng giản dị mà anh đội viên đã giác ngộ sau một đêm không ngủ cùng với Bác
- Trời se lạnh, mưa nhỏ ẩm ướt khêu gợi ở con người khát vọng về
sự ấm cúng Trong không khí ấy
Trang 8? Hình tượng của Bác Hồ hiện
lên trong bài thơ là hình tượng
như thế nào?
? Nêu đặc điểm của thể thơ?
GV minh họa 1 đoạn trong bài
? Nét đặc sắc trong nghệ thuật
miêu tả, kể chuyện của bài
thơ?
? Bài thơ giúp em hiểu được
những gì?
GV gọi học sinh đọc ghi nhớ
? Những câu thơ, bài thơ nào
nói về việc Bác Hồ không ngủ?
hình ảnh Bác xuất hiện như một nguồn tình cảm sưởi ấm mọi người
- Không chỉ sưởi ấm bằng bếp lửa, bằng cử chỉ dém chăn mà bằng cả tấm lòng cho chiến sĩ và dân công ngủ ngoài rừng
- Gần gũi mà vĩ đại, nguồn tình cảm ấm áp của toàn dân và quân ta trong những ngày đầu kháng chiến
- Thể thơ ngũ ngôn( mỗi câu 5 chữ)
- Số câu trong bài không hạn định
- Cách chia khổ, đoạn tùy ý định người viết
- Nhịp 3/2, 2/3
- Vần: thường là vần châ, vần ở các
âm tiết cuối cùng của các câu thơ
có thể là vần liền ( 2 câu liền nhau,
có hai chữ cuối hiệp vần với nhau )
- Có thể là vần cách ( 2 câu cách nhau có hai chữ cuối hiệp vần với nhau )
III Tổng kết.
1 Nghệ thuật.
- Thể thơ ngũ ngôn thich shợp với
kể chuyện, miêu tả
- Chi tiết chân thực, cảm động
2 Nội dung.
* Ghi nhớ ( SGK )
IV.Luyện tập
- Một canh
Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
- Học bài.
- Kể lại nội dung bài thơ bằng ngôi thứ nhất