GV: B»ng nghÖ thuËt t¶ c¶nh ngụ tình rất tài hoa, độc đáo, Nguyễn Du đã khắc họa được bức tranh sinh động về ngoại cảnh và tâm cảnh trong đó nổi lªn t©m tr¹ng KiÒu bÒ bén bao nçi buån ®a[r]
Trang 1Ngày soạn:18/10/2006
Ngày dạy:19/10/2006 Tiết 79: Quan sát tưởng tượng so sánh và
nhận xét trong văn miêu tả.
A Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức.
- Thấy được vai trò và tác dụng của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong bài văn miêu tả
- Bước đầu hình thành cho học sinh quan sát tưởng tượng, so sánh và nhận xét khi miêu tả
2.Kĩ năng.
3.Thái độ.
B Chuẩn bị.
- Giáo viên: Chuẩn bị bảng phụ.
- Học sinh: Soạn bài theo hướng dẫn.
*Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
? Đọc thuộc lòng đoạn trích Cảnh ngày xuân ? Nêu cảm nhận của em về đoạn
trích đó?
C.Tổ chức các hoạt động.
* Hoạt động 2: Khởi động
Nguyễn Du không chỉ thành công ở nghệ thuật miêu tả nhân vật và tả cảnh thiên nhiên, mà còn thành công ở nghệ thuật miêu tả cảnh để thể hiện tâm trạng Vậy nét thành công này của nhà thơ được thê rhiện như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích.
* Hoạt động 3: Bài mới
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
GV giới thiệu vị trí đoạn trích
GV: Nêu yêu cầu đọc
- Đọc với giọng nhẹ nhàng,
tình cảm chú ý ngắt nhịp trong
các câu thơ
GV: Đọc mẫu - Gọi học sinh
đọc - Nhận xét
GV giải nghĩa các từ khó để
-Nghe, ghi
- Học sinh đọc
I Đọc- Tiếp xúc văn bản.
* Vị trí đoạn trích: Nằm ở phần
2 ( Gia biến và lưu lạc) đoạn trích gồm 22 câu thơ từ câu
1033 đến câu 1054
*Đọc.
*Giải nghĩa từ khó.
Trang 2học sinh bước đầu cảm nhận
được văn bản
? Em hãy cho biết nội dung
chính của đoạn trích?
? Đoạn trích có thể chia làm
mấy phần, nội dung của từng
phần?
? Em có nhận xét gì về kết cấu
này?
GV định hướng cách tìm hiểu
văn bản
GV: Gọi học sinh đọc 6 câu
thơ đầu
?Sáu câu thơ đầu đã giới thiệu
với người đọc điều gì?
?Cảnh thiên nhiên ở lầu
Ngưng Bích được hiện lên như
thế nào?
? Dựa vào chú thích 1, 2, 3 em
hãy cho biết không gian, vị trí
của lầu Ngưng Bích như thế
nào?
?Hai từ khóa xuân trong câu
thơ được hiểu như thế nào?
GV: Kiều thực chất bị giam
lỏng ở một nơi hoang vắng
mênh mông, một mình một
- Theo dõi văn bản - Trả lời
-Nhận xét
-Phát hiện
-Nhận xét
-Đọc
-Phát hiện
-Phát hiện
-Hình dung
-Giải thích
- Đại ý: Đoạn trích miêu tả tỉ mỉ
tâm trạng Thuý Kiều trong cảnh
bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích
*Tìm hiểu cấu trúc văn bản.
- Bố cục: 3 phần +Phần 1: 6 câu đầu: Hoàn cảnh cô đơn tội nghiệp của Kiều
+Phần 2: 8 câu tiếp: Nỗi thương nhớ Kim trọng và thương nhớ cha mẹ của nàng
+Phần 3: 8 câu cuối: Tâm trạng
đau buồn âu lo của Kiều thể hiện qua cách nhìn cảnh vật
-Kết cấu chặt chẽ, hợp lí, lô gíc
II Đọc- Hiểu văn bản.
1.Sáu câu thơ đầu.
-Tình cảnh cô đơn của Thúy Kiều trước lầu Ngưng Bích
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung Cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia
-Không gian mênh mông, hoang vắng Lầu Ngưng Bích chơi vơi giữa mênh mang trời nước
- Khoá xuân : Kiều đang bị
giam lỏng ở lầu Ngưng Bích
Trang 3bóng, thiếu vắng bóng dáng
con người
? Hình dung của em về thân
phận Kiều lúc này?
?Trong hoàn cảnh đó tâm
trạng, cuộc sống của Kiều
được thể hiện qua câu thơ
nào?
?Em hình dung được gì về tâm
trạng, cuộc sống của Kiều qua
hai câu thơ đó?
?Từ bẽ bàng đã thể hiện tâm
trạng của Kiều lúc này là gì?
?Qua 6 câu thơ đầu giúp em
cảm nhận được gì về cảnh
thiên nhiên ở lầu Ngưng Bích
và cảnh ngộ của Kiều?
GV: Thiên nhiên ở lầu Ngưng
Bích mênh mông, vắng lặng
trơ trọi, rợn ngợp là để làm nổi
bật tâm trạng, nỗi buồn, niềm
cô đơn, buồn tuỉ của nàng
Kiều Đây là một trong những
câu thư tả cảnh ngụ tình đặc
sắc trong Truyện Kiều
GV giải thích tả cảnh ngụ
tình: mượn cảnh vật để bày tỏ
tâm trạng
GV yêu cầu học sinh đọc 8
câu thơ tiếp
? Khi bị giam lỏng ở lầu
Ngưng Bích Kiều đã nhớ tới
-Nghe
-Hình dung
-Phát hiện
-Hình dung
-Liên tưởng
-Khái quát
-Nghe
-Ghi
-Đọc
-Kiều đơn độc bơ vơ giữa một thế giới lạnh lẽo và hoang vắng
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.
-Đứng trên lầu cao nhìn ra xung quanh vắng lặng mênh mông ngày đêm Kiều chỉ còn sớm hôm bạn bè cùng với đèn, mây
-Tâm trạng ngao ngán, vô vọng
-Thiên nhiên mênh mông
hoang vắng.Kiều rơi vào tình cảnh cô đơn tuyệt đối.
-Nàng trơ trọi giữa không gian, thời gian mênh mông, không một bóng người.
2.Tám câu tiếp theo: Nỗi nhớ của Kiều.
-Kiều nhớ Kim Trọng, nhớ cha
Trang 4những ai?
?Nhớ Kim Trọng Kiều đã nhớ
những kỉ niệm nào của tình
yêu? Nàng suy nghĩ những gì
về mình?
?Qua đây ta thấy khi nhớ tới
Kim Trọng tâm trạng của
Kiều như thế nào?
?Nhớ thương một tình yêu
trong cảnh ngộ mình đang gặp
bất hạnh điều đó cho thấy
Kiều là con người như thế
nào?
?Nỗi nhớ cha mẹ của Kiều
được thể hiện qua những câu
thơ nào?
?Từ những chú thích và điển
tích 8,9, 10,11 em hiểu gì về
nỗi nhớ cha mẹ của Thúy
Kiều?
?Qua những biểu hiện nỗi nhớ
cha mẹ của Kiều em hiểu gì
về tấm lòng của Kiều với cha
-Phát hiện
-Phân tích
-Khái quát
-Nhận xét
-Phát hiện
-Lí giải
mẹ
*Nỗi nhớ Kim Trọng.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
-Nhớ buổi thề nguyền đính ước -Nàng tưởng tượng cảnh Kim Trọng không biết cảnh ngộ của mình vẫn đang hướng về mình,
đang chờ tin mà uổng công vô ích
-Nàng thấy thương mình, nuối tiếc mối tình đầu không biết bao gìơ mới gột rửa được tấm hoen ố trong lòng
-Kiều nhớ Kim Trong trong tâm trạng đau đơn, xót xa.
-Sâu sắc thủy chung, thiết tha với hạnh phúc lứa đôi
Xót người tựa cửa hôm mai Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ Sân lai cách mấy nắng mưa
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
-Kiều hình dung cảnh tượng cha
mẹ tựa cửa ngóng trông tin tức nàng
-Kiều day dứt, xót thương cha
mẹ tuổi già sức yếu không có ai chăm sóc phụng dưỡng
-Tấm lòng hiếu thảo của Kiều
Trang 5? Qua việc miêu tả nỗi nhớ
Kim Trọng và cha mẹ của
Kiều em có nhận xét gì về
nghệ thuật miêu tả tâm trạng
của Nguyễn Du?
?Vì sao cùng là miêu tả nỗi
nhớ mà Nguyễn Du lại để cho
Kiều nhớ đế Kim Trọng trước
điều đó có hợp lí không?Vì
sao?
?Qua nỗi nhớ của Kiều em
cảm nhận gì về nhân vật này?
GV:Yêu cầu học sinh đọc 8
câu cuối
?Có những cảnh nào được tả
trong tám câu thơ cuối?
?Những hình ảnh đó được
hiên lên theo trình tự nào?
?Mỗi nét cảnh lại gợi lên nỗi
buồn riêng của Kiều em hãy
chỉ rõ?
-Nhận xét
-Khái quát
-Lí giải
-Đánh giá
-Đọc
-Phát hiện
-Nhận xét
-Phân tích
đối với cha mẹ.
-Nghệ thuật miêu tả tài tình, và rất tinh tế của nhà thơ mỗi nỗi nhớ được thể hiện bằng ngôn ngữ và sắc thái khác nhau
-Tác giả để Kiều nhớ đến Kim Trọng trước là hoàn toàn phù hợp với qui luật tâm lí, vừa thể hiện tinh tế của ngòi bút Nguyễn Du Bởi dù sao với cha
mẹ Kiều đã phần nào đền đáp
được công sinh thành con với tình yêu Kiều luôn day dứt mình xa Kim Trọng không một lời từ biệt
-Kiều là người tình thuỷ chung, người con hiếu thảo Người có tấm lòng vị tha đáng trọng.
3.Tám câu thơ cuối:Nỗi đau
buồn da diết triền miên của Kiều
-Thuyền, chân mây, mặt đất,
mặt sóng khung cảnh thiên nhiên quanh Kiều
-Cảnh hiện lên từ xa đến gần
-Nhìn cánh buồm gợi nỗi nhớ quê hương
-Cánh hoa trôi nàng lại buồn về
số phận Hoa trôi bèo dạt của
mình
-Nhìn cảnh đồng cỏ, chân mây mặt đất mờ mịt nàng liên
Trang 6? Cảnh miêu tả ở 8 câu cuối là
thực hay hư? Mỗi cảnh vật
đều có nét riêng nhưng lại có
nét chung để diễn tả tâm trạng
của Kiều theo em đó là tâm
trạng gì?
? Tám câu cuối tác giả sử
dụng rất nhiều điệp ngữ, từ láy
cho biết giá trị biểu cảm của
cách dùng từ ngữ đó?
GV: Bằng nghệ thuật tả cảnh
ngụ tình rất tài hoa, độc đáo,
Nguyễn Du đã khắc họa được
bức tranh sinh động về ngoại
cảnh và tâm cảnh trong đó nổi
lên tâm trạng Kiều bề bộn bao
nỗi buồn đau, chua xót, lo sợ
vô vọng Cùng với tâm trạng
cô đơn thương nhớ ở hai phần
trên phần cuối của đoạn trích
đã góp phần tạo nên vẻ đẹp
thủy chung, hiếu thỏa và nhân
hậu của Thúy Kiều
? Nêu nét đặc sắc về nghệ
thuật của đoạn trích?
-Phân tích nhận xét
-Suy luận
-Nghe
-Khái quát
tưởng đến nỗi vô vọng của mình
-Cảnh tiếng sóng vỗ mặt duềnh khiến cho nàng có tâm trạng lo sơ, hãi hùng trước những tai họa rình rập đe dọa mình
-Cảnh trong tâm trạng của Kiều -Nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu kinh sợ dự cảm giông bão nổi nên xô đẩy dập vùi cuộc đời Kiều
- Điệp từ ''Buồn trông'' mở đầu
câu thơ 6 chữ tạo âm hưởng trầm buồn điệp khúc của khổ thơ là điệp khúc tâm trạng
- Nỗi buồn cô đơn, đau đớn xót
xa, bế tắc, tuyệt vọng.
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
-Tả cảnh ngụ tình, ngôn ngữ
độc thoại
2 Nội dung:
Trang 7? Nguyễn Du có thái độ và
tình cảm như thế nào với nhân
vật?
?Thế nào là nghệ thuật tả cảnh
ngụ tình? Ngôn ngữ độc
thoại?
-Nhận xét
-Giải thích
- Tác giả cảm thương cho tình cảm của Thuý Kiều
- Ngợi ca vẻ đẹp thuỷ chung nhân hậu
*Ghi nhớ: sgk/96 IV.Luyện tập.
- Mượn cảnh vật để bày tỏ tâm
trạng
-Ngôn ngữ độc thoại:là lời nói thầm bên trong nhân vật tự nói với chính mình
*Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh học ở nhà.
-Học thuộc lòng đoạn trích
-Phân tích đoạn thơ cuối để thấy rõ đặc điểm nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
-Chuẩn bị bài: Miêu tả trong văn bản tự sự