Gióp häc sinh: - Cảm nhận được vẻ đẹp phong phú, hùng vĩ của thiên nhiên trên sông Thu Bồn, vẻ đẹp của người lao động được miêu tả trong bài.. - N¾m ®îc nghÖ thuËt phèi hîp miªu t¶ kÓ c[r]
Trang 1Ngày soạn: Bài : Vượt thác
Ngày dạy: ( Võ Quảng )
Tiết 85: Đọc - hiểu văn bản )
A.Mục tiờu cần đạt.
1 Kiến thức.
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp phong phú, hùng vĩ của thiên nhiên trên sông Thu
Bồn, vẻ đẹp của người lao động được miêu tả trong bài
2 Kĩ năng.
- Nắm được nghệ thuật phối hợp miêu tả kể chuyện thiên nhiên và hoạt
động của con người
3 Thái độ.
- Yêu quí cảnh đẹp thiên nhiên và con người lao động
B Chuẩn bị:
* Giáo viên: Chuẩn bị nội dung lên lớp.
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt đụng.
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
? Phân tích diễn biến tâm trạng của người anh trong '' Bức ''?
? Những bài học rút ra từ ''Bức ''?
Hoạt động 2: Khởi động
Nếu như trong ''Sông nước Cà Mau '' Đoàn Giỏi '' Đã đưa người đọc tham
quan cảnh sắc phong phú, tươi đẹp của vùng cực Nam Tổ quốc ta thì với
'' Vượt thác '' trich quê nội Võ Quảng lại dẫn chúng ta ngược dòng sông Thu
Bồn thuộc miền Trung trung bộ đến tận thượng nguồn lấy gỗ Bức tranh
phong cảnh sông nước và đôi bờ miền trung này cũng không kém phần kì
thú
Hoạt động 3: Đọc, hiểu văn bản.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của h/s
Nội dung cần đạt
GV gọi học sinh đọc chú thích
dấu *
GV: Nêu yêu cầu đọc: Đọc rõ
ràng, chú ý thay đổi nhịp điệu
cho phù hợp với nội dung từng
đoạn
- Đoạn đầu miêu tả cảnh dòng
- Đọc
- Nghe
I Đọc - tiếp xúc văn bản
* Đọc.
Trang 2sông ở vùng đồng bằng giọng
nhẹ nhàng
- Đoạn tả cảnh vượt thác thì sôi
nổi, mạnh mẽ
Đoạn cuối trở lại êm ả, thoải
mái
Giáo viên đọc mẫu,
2 học sinh đọc bài
GV gọi học sinh nhận xét
GV gọi học sinh giải thích
nghĩa một số từ Hán Việt:
? Cổ thụ? Mãnh liệt?
? Bài văn miêu tả cảnh gì?
Miêu tả theo trình tự nào?
? Dựa vào trình tự miêu tả hãy
xác định bố cục bài văn?
? Vị trí quan sát để miêu tả của
người kể chuyện? Vị trí quan
sát ấy có thích hợp không? Vì
sao?
GV: Từ vị trí quan sát ấy cảnh
dòng sông và hai bên bờ qua sự
miêu tả ở trong bài đã thay đổi
- Nghe
- Đọc nối tiếp
- Nhận xét
- Giải thích
- Độc lập
- Xác định
- Giải thích
*Từ khó.
* Cấu trúc văn bản.
- Bài văn miêu tả một cuộc vượt thác của con thuyền
- Theo trình tự thời gian và không gian
- Con thuyền vượt qua đoạn rộng phẳng lặng trước khi đến chân thác
- Con thuyền vượt qua đoạn sông
có nhiều thác dữ
- Con thuyền tới khúc sông phẳng lặng
- Đoạn 1: Từ đầu nhiều thác nước
- Đoạn 2: Tiếp thác cổ cò
- Đoạn 3: Phần còn lại
- Người kể chuyện đứng trên thì cùng vượt thác để quan sát và miêu tả
- Vị trí quan sát này thật thuận lợi cho việc miêu tả vì con thuyền luôn
di động trên sông
Trang 3như thế nào theo từng chặng
của con thuyền, hình ảnh con
người trong cuộc vượt thác
hiện lên như thế nào?
GV gọi học sinh đọc đoạn 1
? Theo dõi những chi tiết miêu
tả ở đoạn 1 Cảnh sắc dòng
sông và đôi bờ được tácgiả
miêu tả qua những hình ảnh
nào? Có sự thay đổi như thế
nào?
GV gọi học sinh đọc đoạn 3
? Cảnh thiên nhiên đã có sự đổi
thay như thế nào?
GV: Do địa lí ở vùng miền
trung nước ta có dải đồng bằng
hẹp tiếp liền với núi, trung và
Nam trung bộ là vùng cao
nguyên tương đối bằng phẳng
- Phát hiện
- Phát hiện
- Nghe
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Bức tranh thiên nhiên ( Cảnh dòng sông và hai bên bờ ).
- Dòng sông rộng, chảy chầm chậm, êm ả, gió nồm thổi, thuyền lướt sóng bon bon
- ở ngã ba sông là những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến nhiều làng xa tít
- Càng về ngược: Vườn tược càng
um tùm
- Dọc sông, nhiều chàm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước
- Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt
- Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng
- Dòng sông chảy quanh co dọc những núi cao sừng sững
- Dọc sườn núi những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay hô đám co cháu
- Qua nhiều lợp núi đồng ruộng lại
mở ra
Trang 4Vì vậy phần lớn các dòng sông
không dài lắm, độ dốc lớn, có
nhiều thác và dòng chảy thay
đổi rõ rệt qua mỗi vùng
? Nét đặc sắc trong miêu tả
cảnh thiên nhiên ở đây là gì?
? Hãy liệt kê các câu văn có
hình ảnh so sánh và nhân hóa
mà tác giả sử dụng để miêu tả
cảnh thiên nhiên? Chỉ rõ tác
giả đã so sánh gì với nhau?
? ở đoạn đầu và cuối của bài có
hai hình ảnh miêu tả những cây
cổ thụ trên bờ sông Hãy chỉ ra
các hình ảnh ấy và phân tích ý
nghĩa của mỗi hình ảnh?
GV: trong hai hình ảnh này
ngoài phép so sánh, tác giả còn
dùng phép nhân hóa ( học phần
sau ) để việc miêu tả thêm sinh
- Độc lập
- Phát hiện
- Phân tích
Phát hiện
- Phân tích
- Phân tích
- Nghệ thuật so sánh, nhân hóa
- Như thuyền đang nhớ núi rừng cố phải lướt cho nhanh, cho kịp
- Những chân cổ thụ được nhân hóa: Dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm, lặng nhìn xuống nước
- Dọc sông: Những chân cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm
- Dọc sườn núi: Những cây to phía trước
+ Hình ảnh 1: Thể hiện vẻ đẹp của
thiên nhiên hùng vĩ vừa như báo trước về một khúc sông dữ hiểm trở, vừa như mách bảo con người dồn nén sức mạnh chuẩn bị vượt thác
+ Hình ảnh 2: Hình ảnh so sánh ở
đây vừa thích hợp với tương phản giữa những cây to với những bụi cây lúp xúp xung quanh lại vừa biểu hiện được tâm trạng hào hứng phấn chấn của con người vừa vượt qua được nhiều ghềnh thác nguy hiểm
Trang 5động, cây cỏ, cảnh vật cũng
như có tâm hồn
? Qua cách miêu tả của nhà
văn, em cảm nhận được những
gì về cảnh dòng sông và hai
bên bờ?
GV khái quát chuyển ý
GV gọi học sinh đọc đoạn 2
? Những hình ảnh nào được tác
giả tập trung miêu tả trong
đoạn văn?
? Tìm những hình ảnh trong
bài miêu tả cảnh thác nước dữ?
? Em có nhận xét gì về cách
dùng từ láy '' vùng vằng '' của
tác giả?
GV: việc sử dụng từ ngữ chính
xác, gợi cảm là một biện pháp
yêu cầu quan trọng của văn
miêu tả giúp cho việc tái hiện
cảnh
GV khái quát chuyển ý
? Nhân vật Dượng Hương Thư
được miêu tả qua những nét
nào?
- Nghe
- Nghe
- Đọc
- Phát hiện
- Phát hiện
- Nhận xét
- Nghe
- Nghe
- Phát hiện
* Cảnh thiên nhiên oai linh, hùng
vĩ, chứa đựng một sức mạnh lớn lao.
2 Cảnh con thuyền vượt thác
- Thác nước
- Dượng Hương Thư
a Thác nước
- Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng chảy diết đuôi rắn ( Chảy đứt đuôi rắn )
- Chiếc sào Dương Hương Thư bị cong lại Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ trực trụt xuống quay đầu
- Thuyền cố lấn lên rồi vượt qua
được thác Cổ Cò
- Dùng từ thật hay, thật chính xác: Diễn tả sự cố gắn chống chọi của con người, sự ngang ngược của dòng thác
b Hình ảnh Dượng Hương Thư
- Ngoại hình
- Hành động
Trang 6? Tìm những chi tiết miêu tả
ngoại hình và hành động của
Dượng Hương Thư?
? Khi miêu tả hành động của
Dượng Hương Thư tác giả đã
sử dụng những từ ngữ thuộc từ
loại nào? Những từ ngữ ấy có
tác dụng gì?
? Để làm nổi bật hình ảnh của
Dượng Hương Thư tác giả đã
rất thành công trong việc sử
dụng biện pháp nghệ thuật
nào? Hãy chỉ ra các so sánh mà
tác giả đã sử dụng và ý nghĩa
của những hình ảnh so sánh
đó?
- Phát hiện
- Độc lập
- Giải thích
- Phát hiện
- So sánh
* Ngoại hình
- Như một pho tượng
- Các bắp thịt cuồn cuộn
- Hai hàm răng cắn chặt
- Quai hàm bạnh ra
* Hành động
- Đánh trần đứng sau lái có người phóng sào xuống dòng sông Ghì chặt lấy sào, lấy thế trụ lại giúp hai chiếc sào kia phóng xuống
- Thả sào, rút sào, rập ràng nhanh như cắt
- Động từ: Trụ, ghì, phóng, uốn
- Sử dụng từ chính xác, phù hợp với công việc nặng nhọc, khẩn trương của người chèo thuyền
- So sánh
- So sánh hình ảnh Dượng Hương Thư với pho tượng đồng đúc tô
đậm sức khỏe, thể hiện nét ngoại hình gân guốc, vững chắc của nhân vật
- So sánh Dượng Hương Thư như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh thể hiện vẻ dũng mãnh, tư thế hào hùng của con người trước thiên nhiên Hình ảnh so sánh này rất hay vì nó đã gợi ra hình ảnh huyền thoại anh hùng xưa với tầm vóc và
Trang 7? Nghệ thuật miêu tả của Võ
Quảng trong đoạn này có gì
đặc sắc?
? Hãy nêu những nhận xét của
em về nhân vật Dượng Hương
Thư? Hình ảnh những con
người trong truyện?
GV khái quát lại toàn bài
? Em học tập được những gì ở
nghệ thuật miêu tả của nhà
văn?
? Bài vă giúp em cảm nhận
được những gì về thiên nhiên
và con người ?
- Độc lập
- Nhận xét
- Nghe
- Khái quát
- Khái quát
sức mạnh phi thường bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện trước mặt người đọc
- So sánh Dượng Hương Thư lúc vượt thác - lúc ở nhà Hình ảnh so sánh này tưởng chừng như lạc lõng nhưng thực chất lại gây hậu quả bất ngờ ở chỗ nó không chỉ ra sự đối lập và thống nhất hai tư thế, hai hình ảnh khác nhau ở một con người mà còn hé mở cho người đọc biết thêm những phẩm chất đáng quí của người lao động khiêm tốn, nhu mì đến nhút nhát trong cuộc sống đời thường nhưng lại dũng cảm, nhanh nhẹn, quyết liệt trong công việc
- Tả thiên nhiên - tả người
- Tả chân dung con người trong hoạt động
- Kể việc + miêu tả
- Con người lao động quả cảm, người chỉ huy vượt thác bình tĩnh, dày dạn kinh nghiệm.
III Tổng kết.
*Nghệ thuật.
- Nhân hóa và so sánh là hai biện pháp nghệ thuật phổ biến mà tác giả sử dụng thành công tả người, tả cảnh
* Nội dung.
- Cảnh thiên nhiên rộng lớn hùng
vĩ, vẻ hùng dũng và sức mạnh của người lao động
Trang 8GV gọi học sinh đọc ghi nhớ.
GV khái quát về phương pháp
miêu tả vận dụng vào tập làm
văn ( tả theo trình tự, sử dụng
triệt để so sánh, tưởng tượng,
dùng từ chính xác, phối hợp tả
cảnh, tả người )
? Hai bài Sông nước và Vượt
thác đều miêu tả cảnh sông
nước Hãy nêu những nét của
phong cảnh thiên nhiên được
miêu tả ở mỗi bài và nghệ thuật
miêu tả của mỗi tác giả?
- Đọc
- Nghe
- Thảo luận nhóm
* Ghi nhớ ( SGK ).
IV.Luyện tập
* Sông nước Cà Mau: Thiên về tả
cảnh chằng chịt của sông ngòi, vẻ
đẹp của phong cảnh sông nước Cà Mau, cảnh sinh hoạt đông vui nhọn nhịp của nhân dân sống ở đây
- Nghệ thuật miêu tả: vừa miêu tả cảnh vật vừa giới thiệu cách đặt tên cho đất đai
* Vượt thác: Thiên về tả cảnh
hùng vĩ, địa thế hiểm trở của một
đoạn sông Thu Bồn để từ đó làm nổi bật lên sức mạnh lao động, khắc họa thiên nhiên
- Nghệ thuật: Dùng bút pháp khắc họa để xây dựng lên một hình tượng nhân vật mạnh mẽ lớn lao giữa một khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ
Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
- Học bài.
- Chuẩn bị bài: So sánh