Lµng xãm - Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng làng xóm - người nông dân b.. Aã chµm - Quan hÖ gi÷a dÊu hiÖu cña sù vËt víi sù vËt..[r]
Trang 1Ngày soạn: Tiết 101
Ngày dạy: Hoán dụ
A.Mục tiờu cần đạt.
1 Kiến thức.
Guíp học sinh:
- Nắm được khái niệm hoán dụ
2 Kĩ năng.
- Bước đầu biết phân tích tác dụng của hoán dụ
3 Thái độ.
- Có ý thức sưu tầm kiến thức về hoán dụ
B Chuẩn bị:
* Giỏo viờn: Chuẩn bị bảng phụ; Ví dụ mở rộng kiến thức.
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động.
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
ẩn dụ là gì? Nêu các kiểu ẩn dụ thường gặp? Lấy ví dụ minh họa?
Hoạt động 2: Giới thiệu bài.
Hoạt động 3: Hình thành kiến thức mới.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của hS
Nội dung cần đạt
GV hướng dẫn học sinh đọc ví
dụ Chú ý những từ ngữ in đậm
? Các từ áo nâu, áo xanh dùng
để chỉ ai?
? Tác giả đã dựa vào đâu để nói
như vậy?
? Các từ áo nâu với nông thôn,
áo xanh với thành thị có mối
liên hệ gì?
- Đọc bài tập
- Độc lập
- Trả lời
- Nêu ý kiến
I Hoán dụ là gì?
1 Bài tập SGK/82
- áo nâu: người nông dân
- áo xanh: người công nhân
- Dựa vào quan hệ giữa đặc
điểm, tính chất ( của sự vật ) với vật có đặc điểm, tính chất đó
( Người nông dân thường mặc
áo nâu, người công nhân thường mặc áo xanh khi làm việc )
- Quan hệ đi đôi với nhau ( nói
đến x là nghĩ đến y )
Trang 2? So sánh cách diễn đạt ở ví dụ 1
với cách diễn đạt sau:
Tất cả nông dân ở nông thôn và
công nhân ở các thành phố đều
đứng lên?
GV: Nói đến áo nâu ta liên
tưởng đến những người nông
dân
Aó xanh ta liên tưởng đến những
người công nhân
? Vậy các từ đầu xanh, mày râu
giúp em liên tưởng đến ai?
? Những cách nói như trên gọi là
hoán dụ.Vậy hoán dụ là gì?
Bài tập nhanh
? xác định hoán dụ trong ví dụ
sau:
Đầu xanh có tội tình gì?
Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi
( Nguyễn Du )
GV treo bảng phụ
? Hình ảnh bàn tay trong câu thơ
gợi cho em liên tưởng gì?
? Giữa bàn tay với con người là
mối quan hệ gì?
GV: Đó là kiểu hoán dụ thứ nhất
? Nhắc lại kiểu hoán dụ thứ
nhất?
? Một và ba gợi cho em liên
tưởng đến cái gì? Mối quan hệ
giữa chúng như thế nào?
GV: Đó là kiểu hoán dụ thứ hai
Từ đổ máu trong ví dụ c gợi cho
- So sánh, nhận xét
- Nghe
- Nêu ý kiến
- Rút ra bài học
-Xác định
- Phát hiện
- Thực hiện
- Độc lập
- Cách nói ở ví dụ 1 có giá trị biểu cảm hơn
- Đầu xanh: tuổi trẻ
- Mày râu: đàn ông
2 Ghi nhớ ( SGK ).
- Đầu xanh
- Má hồng
II Các kiểu hoán dụ
- Bộ phận – toàn thể
1 Lấy cái bộ phận để gọi cái toàn thể.
- Một, ba – số lượng cụ thể dùng thay cho số ít và số nhiềunói chung: quan hệ cụ thể – trìu tượng
2 Lấy cái cụ thể để gọi cái trìu tượng.
Trang 3em liên tưởng gì?
? Mối quan hệ giữa chúng là
mối quan hệ gì?
GV: đưa ra ví dụ
Vì sao trái đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên người Hồ Chí
Minh
? Tìm hoán dụ trong ví dụ trên?
? Trái đất và con người sinh
sống trên trái đất có mối quan
hệ như thế nào?
GV: gọi học sinh nhắc lại: có
mấy kiểu hoán dụ? Là những
kiểu nào?
? Lấy 1 ví dụ trong đó có hoán
dụ?
? Xác định kiểu hoán dụ: Lấy
cái bộ phận chỉ toàn thể?
? Bài tập 1 nêu yêu cầu gì?
? Chỉ ra hoán dụ và cho biết mối
quan hệ giữa các sự vật?
? Hình ảnh '' áo chàm '' trong
câu thơ thuộc kiểu hoán dụ nào?
- Nêu ý kiến
- Xác định
- Độc lập
- Đọc ghi nhớ
- Lấy ví dụ
- Đọc
- Thực hiện
- Xác định
- Sự hi sinh mất mát ( nổ ra chiến
sự )
3 Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi
sự vật.
4 Lấy vật chứa đựng để gọi vật
bị chứa đựng.
* Ghi nhớ ( SGK )
Ví dụ:
…xe vẫn chạy vì Miền Nam phía trước
chỉ cần trong xe có một trái tim.
III Luyện tập
1.Bài tập 1/85
a Làng xóm
- Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng ( làng xóm - người nông dân )
b ''mười năm - trăm năm '' Quan hệ giữa cái cụ thể với cái trìu tượng ( 10 năm: thời gian trước mắt; trăm năm: thời gian lâu dài )
c Aó chàm
- Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật với sự vật
2.Bài tập 2/84.
Trang 4? Điểm giống và khác nhau giữa
ẩn dụ và hoán dụ là gì? - Thực hiện
* Giống: Gọi tên sự vật, hiện
tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác
* Khác:
Dựa vào quan
hệ tương đồng
Cụ thể tương
đồng về:
- Hình thức
- Cách thức thực hiện
- Phẩm chất
- Cảm giác
Dựa vào quan
hệ tương cận
cụ thể là:
- Bộ phận - toàn thể
- vật chứa
đựng - vật bị chứa đựng
- dấu hiệu của
sự vật - sự việc
- cụ thể - trìu tượng
Hoạt động 3: Hướng dẫn học ở nhà
- Học sinh nhắc lại: Hoán dụ là gì? Có mấy kiểu hoán dụ? Cụ thể?
- Học bài
- Làm bài tập 3 ( SGK )
- Chuẩn bị : Tập làm thơ bốn chữ