Luat dan sư 1 (nhung van de chung, tai san, qsh)

Các quan hệ tài sản do luật dân sự điều chỉnh• Quan hệ sở hữu tài sản • Quan hệ về dịch chuyển lợi ích vật chất từ chủ thể này sang chủ thể khác Hợp đồng • Quan hệ bồi thường thiệt hại •

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LUẬT DÂN SỰ , TÀI SẢN, QUYỀN SỞ

HỮU, THỪA KẾ

– Giáo trình những vấn đề chung về luật Dân sự của đại học luật Tp.Hồ Chí Minh.

– Giáo trình PHÁP LUẬT VỀ TÀI SẢN, QUYỀN SỞ HỮU VÀ THỪA KẾ

– Luật dân sự Việt Nam của đại học Luật Hà Nội.

– Đỗ Văn Đại, Luật hợp đồng Việt Nam, bản án và bình luận bản án

– Nguyễn Xuân Quang, Lê Nết và Nguyễn Hồ Bích Hằng, Luật dân sự Việt Nam, NXB Đại học quốc

gia, 2007

– Nguyễn Văn Cừ (PGS.TS) – Nguyễn Thị Huệ, Bình luận khoa học BLDs 2015

– Tạp chí Tòa án Nhân Dân.

– Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.

NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH HỌC

CHỦ THỂ QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ

TÀI SẢN, QUYỀN SỞ HỮU

Bài 5

THỪA KẾ

Đối tượng điều chỉnh

Phương pháp điều chỉnh

Định nghĩa và phân biệt với các ngành luật khác

Nhiệm vụ và các nguyên tắc

Nguồn của luật dân sự

I Khái luận luật dân sự Việt Nam

Áp dụng luật dân sự và áp dụng pháp luật tương tự

- Ông A và ông B thỏa thuận mua bán 1 tivi

- Công ty C và Công ty D thỏa thuận mua bán 1 dây chuyền sản xuất linh kiện

điện tử trị giá 2 tỷ đồng

- Cô H là nhân viên của công ty X, mức lương của cô H là 5 triệu đồng/tháng

- Ông T và bà X thỏa thuận chuyển nhượng 80 m2 QSDĐ với số tiền 600 triệu

đồng

- P đánh N gây thiệt hại sức khỏe của N nên N yêu cầu P bồi thường thiệt hại

- E vi phạm luật giao thông bị công an ra xử phạt 200.000 đồng

1 Đối tượng điều chỉnh nghành luật dân sự Việt Nam

Đối tượng điều chỉnh

Quan hệ dân sự

• Tài sản?

• Điều 105 BLDS: “Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản”

• Vé số, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền tác giả

b Đặc điểm quan hệ tài sản do luật dân sự điều chỉnh

• Tính ý chí (tính chủ quan)

• Tính hàng hóa - tiền tệ (Tính đền bù ngang giá)

• Là những quan hệ có nội dung kinh tế

c Các quan hệ tài sản do luật dân sự điều chỉnh

• Quan hệ sở hữu tài sản

• Quan hệ về dịch chuyển lợi ích vật chất từ chủ thể này sang chủ thể khác (Hợp đồng)

• Quan hệ bồi thường thiệt hại

• Quan hệ dịch chuyển tài sản của người chết cho người khác còn sống

Ông Tào là người sống ở Tỉnh T thuộc miền tây Việt Nam ra Hà Nội, nhân chuyến tham quan ông có dạo chợ Đồng Xuân và mua 9 mươi quả trứng gà Sau khi thanh toán tiền người bán chỉ giao cho ông 9 chục quả trứng Ông đã yêu cầu người bán giao thêm 18 quả trứng nữa vì theo ông ở quê mỗi chục trứng là 12 quả nhưng người bán không đồng ý vì cho rằng ở Hà Nội mỗi chục trứng chỉ có 10 quả Ông Tào đề nghị sẽ trả lại số trứng này cho bên bán và yêu cầu bên bán trả lại tiền do hai bên đã có sự nhầm lẫn, nhưng bên bán không đồng ý Hãy cho biết vận dụng quy phạm nào để giải quyết trường hợp này.

A đề nghị với B (một thương nhân chuyên mua bán các loại tranh) về việc muốn mua một bức tranh cát để trang trí phòng khách của mình, khi thỏa thuận hai bên không đặt ra yêu cầu về nghệ nhân tạo tranh Sau đó, A được B giới thiệu một bức tranh cát đẹp do một nghệ nhân nổi tiếng tên X ở thành phố T đã tạo và muốn bán lại cho A A sau khi xem tranh đã quyết định mua với giá 80 triệu đồng Việt Nam A đặt bức tranh cát nói trên trong phòng khách nhà mình được hai tháng thì qua một chuyên gia A về tranh phát hiện bức tranh đó do nghệ nhân H chứ không phải nghệ nhân X sáng tác A cho rằng mình bị B lừa dối và đề nghị trả lại bức tranh, đồng thời yêu cầu B phải trả lại tiền và bồi thường thiệt hại nhưng B cho rằng mình cũng không biết chính xác nghệ nhân tạo bức tranh là ai nên có thể nhầm lẫn và khi mua tranh A chỉ yêu cầu tranh cát chứ không quan tâm đến nghệ nhân nào sáng tác bức tranh nên B không đồng ý yêu cầu của A Vì vậy, A đã khởi kiện ra Tòa để yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu.

2 Trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng (phần cụ thể)

2.7.Bồi thường thiệt hại trong trường hợp do nguồn nguy hiểm cao độ gây raA có một chiếc xe ô tô hiệu innova 7 chỗ, chuyên làm dịch vụ chở khách hoặc cho thuê xe tự lái A giao kết hợp đồng bán chiếc xe này cho một người quen là B, hợp đồng được lập thành văn bản Ngày 20.2.2011, B lái xe về thăm quê Từ quê lên, do uống rượu say, B đã đâm xe vào giải phân cách giữa đường quốc lộ, xe bật ra theo quán tính và đã đâm vào Chị N đang đi xe máy, dẫn đến chị

N bị thương nặng, đưa vào viện cấp cứu được 1 ngày thì chị N chết, xe máy của chị N bị hủy hoại hoàn toàn Gia cảnh chị N rất khó khăn khi chị chính là trụ cột gia đình, còn bố mẹ già đau yếu sông nương tựa vào chị; con nhỏ 5 tuổi Mặt khác, chiếc xe ô tô innova cũng bị hư hỏng nặng Xác định quan hệ pháp luật phát sinh

1.2 Quan hệ nhân thân do luật dân sự điều chỉnh

b Các loại quan hệ nhân thân do Luật Dân Sự điều chỉnh

Quan hệ nhân thân

QHNT hoàn toàn không gắn với tài sản QHNT có liên quan đến yếu tố tài sản

Quan hệ: Quyền tác giả Quan hệ: Quyền Sở hữu

công nghiệp

QH: Quyền đối với giống cây trồng

c Đặc điểm của quan hệ nhân thân

• Không tính thành tiền

• Gắn liền với một chủ thể nhất định, không được chuyển giao trừ trường hợp pháp luật quy định cho phép chuyển giao

c Đặc điểm của quan hệ nhân thân

• Không tính thành tiền

• Gắn liền với một chủ thể nhất định, không được chuyển giao trừ trường hợp pháp luật quy định cho phép chuyển giao

Tình huống

Anh Hoà và chị Bình (đều có quốc tịch Việt Nam) sinh được người con trai Khi đăng

ký khia sinh, anh chị muốn đặt tên con là Nguyễn Văn Chinsu (vì vợ anh cực mê phim Hàn quốc) Hỏi mong muốn của anh chị có được không?

Anh Nam và chị Việt sống như vợ chồng (không đăng ký kết hôn) Trong thời gian chung sống chị Việt mang thai đôi và sinh hai cháu, chị đặt tên là Hoàng Sa và Trường Sa Tuy nhiên, do có mâu thuẫn trong quá trình chung sống nên anh Nam ly thân với chị Việt Chị Việt nhận nuôi cả hai cháu Chị Việt yêu cầu anh Nam cấp dưỡng nhưng anh không đồng ý vì cho rằng hai cháu không phải con đẻ của mình Chị Việt gửi đơn yêu cầu toà án giải quyết, Toà án yêu cầu anh Nam xét nghiệm ADN để xác định cha cho con nhưng anh Nam không đồng ý? Hỏi: Toà án có thể cưỡng chế anh Nam xét nghiệm AND được không? Hướng giải quyết tình huống?

Linh (nickname là Xinh Lung Linh) có số đo ba vòng khá chuẩn Linh thường chụp hình đăng lên facebook Một ngày gần đây, Linh phát hiện một trang facebook là shop chuyên bán trà giảm béo đăng hình ảnh của mình với “hai ảnh đối lập Linh lúc 70kg và sau khi uống trà khoảng 2 tháng còn 50kg” Hình ảnh 70kg bị ghép khuôn mặt (không phải hình ảnh thật của Linh).Linh vô cùng bức xúc và yêu cầu shop phải gỡ hình của mình nhưng bên kia không trả lời và cũng không

gỡ hình ảnh.

Hỏi: Linh phải làm gì để bảo vệ hình ảnh của mình?

Cô ca sĩ Hà Ngọc Hồ khởi kiện tờ báo mạng Cải Lá vì loạt bài do báo này “giật tít” bài là “ca sĩ

Hà Hồ hết thời chuyển sang bán EuRô” Cho rằng, bài viết viết sai sự thật, mục đích để câu

view, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự của cô nên ca sĩ yêu cầu trang báo phải gỡ bài, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại Nhưng trang báo vẫn “im hơi lặng tiếng” Hỏi, cai

sĩ Hà ngọc Hồ cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

2 Phương pháp điều chỉnh của luật dân sự Việt Nam

2.1 Khái niệm

Là tổng hợp các cách thức, biện pháp mà luật dân sự sử dụng để tác động đến các quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân – là đối tượng điều chỉnh của ngành luật nhằm làm cho các quan hệ này phát sinh, thay đổi, chấm dứt phù hợp với lợi ích của các bên chủ thể và lợi ích của Nhà nước

Phương pháp điều chỉnh Luật Dân sự

Phương pháp tự định

đoạt Phương pháp thỏa thuận

3 Định nghĩa luật dân sự và phân biệt với các nghành luật

khác

3.1 Định nghĩa

Luật Dân sự Việt Nam là một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam bao gồm tổng hợp các qui phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực tài sản (mang tính hàng hoá tiền tệ) và một số quan hệ nhân thân (chủ yếu là những quan hệ nhân thân có liên quan đến tài sản) nhằm thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của cá nhân và tổ chức trên nguyên tắc bình đẳng về mặt pháp lý, tôn trọng quyền tự định đoạt và khả năng tự chịu trách nhiệm về tài sản của các chủ thể

3.2 Phân biệt với các nghành luật khác

4 Nhiệm vụ và nguyên tắc cơ bản của luật dân sự Việt Nam

4.2 Các nguyên tắc

a. Khái niệm

Là những tư tưởng chỉ đạo mà luật dân sự phải tuân thủ trong quá trình điều chỉnh các quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân trong giao lưu dân sự

Các nguyên tắc

• Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tài sản

• Cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng

• Cá nhân, pháp nhân phải xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình một cách thiện chí, trung thực.

• Việc xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự không được xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác

• Cá nhân, pháp nhân phải tự chịu trách nhiệm về việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự

5 Nguồn của luật dân sự

5.1 Khái niệm nguồn

Là những văn bản chứa đựng các quy phạm pháp luật dân sự do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân

5.2 Điều kiện để một văn bản trở thành nguồn của luật dân

sự

o Chứa đựng quy phạm pháp luật dân sự

o Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành

o Việc ban hành văn bản phải theo đúng trình tự thủ tục luật định

5.3 Phân loại nguồn

Căn cứ theo hiệu lực pháp lý:

Hiến pháp

Bộ luật dân sự Việt Nam

Các bộ luật và luật khác có liên quan

Văn bản dưới lu tâ

Tập quán

Án lệ

Tập quán (Khoản 1 Điều 5): một tập quán sẽ được xem là nguồn của Luật Dân sự

khi thỏa mãn các điều kiện sau đây:

o Tập quán đó đã trở thành thông dụng, được cộng đồng thừa nhận.

o Tập quán đó không trái với các nguyên tắc của Luật Dân sự.

o Chỉ áp dụng tập quán nếu pháp luật không có quy định, và các bên trong quan hệ dân

sự không có thỏa thuận gì khác.

6 Áp dụng luật dân sự, áp dụng tập quán và áp dụng tương tự

pháp luật

6.1 Áp dụng pháp luật dân sự

Khái niệm: Là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào những sự kiện

thực tế, dựa trên những quy phạm pháp luật dân sự phù hợp với sự kiện thực tế

đó để đưa ra những quyết định

Quá trình áp dụng luật dân sự

Xác định sự thật khách quan

Tìm quy phạm pháp luật tương ứng

Ra quyết định xử lý

Công nhận hoặc bác bỏ quyền dân sự

Buộc phải thực hiện nghĩa vụ dân sự

Áp dụng các biện pháp cưỡng chế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Xác nhận các sự kiện pháp lý làm cơ sở cho việc giải quyết các quan hệ pháp luật Dân sự

6.2 Áp dụng tập quán (K2 Đ5)

Không có thỏa thuận

Pháp luật không quy định

Có quan hệ A nhưng không có quy phạm điều chỉnh trực tiếp quan hệ A;

Có quan hệ B, có quy phạm pháp luật B đang trực tiếp điều chỉnh;

Quan hệ A và quan hệ B tương tự nhau, có tính chất như nhau

 Sẽ áp dụng quy phạm pháp luật B để giải quyết quan hệ A

6.4 Áp dụng án lệ, lẽ công bằng (K2 Đ6)

Nguyên nhân

Điều kiện áp dụng

Khái niệm, đặc điểm quan hệ pháp luật dân sự

Các thành phần quan hệ pháp luật dân sự

Phân loại quan hệ pháp luật dân sự

BÀI II QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ

1 Khái niệm, đặc điểm quan hệ pháp luật dân sự

1.1 Khái niệm quan hệ pháp luật dân sự

Quan hệ xã hội

Quy phạm pháp luật

Điều chỉnh

Quan hệ pháp luật

QH tài sản

QH nhân thân

(Trong giao lưu DS)

Quy phạm pháp luật dân sự

Điều chỉnh

Quan hệ pháp luật dân sự

1.1 Khái niệm quan hệ pháp luật dân sự

Khái niệm: Quan hệ pháp luật dân sự là những quan hệ tài sản và quan hệ nhân

thân được các quy phạm pháp luật dân sự điều chỉnh, trong đó các bên tham gia bình đẳng với nhau về mặt pháp lý, quyền và nghĩa vụ của các bên được Nhà nước đảm bảo thực hiện bằng những biện pháp mang tính cưỡng chế của Nhà nước

1.2 Đặc điểm quan hệ pháp luật dân sự

• Tồn tại ngay cả trong trường hợp chưa có QPPLDS nào trực tiếp điều chỉnh

• Địa vị pháp lý của các bên tham gia QHPLDS đều bình đẳng

• Đa dạng về chủ thể, khách thể và phương pháp bảo vệ các quyền dân sự

2 Phân loại quan hệ pháp luật dân sự

• QHPLDS về tài sản và QHPLDS về nhân thân

• QHPLDS tuyệt đối và QHPLDS tương đối

• QHPLDS đơn giản và QHPLDS phức tạp

• QHPLDS có đền bù và QHPLDS không có đền bù

3 Thành phần quan hệ pháp luật dân sự

Chủ thể

Khách Thể

Nội dung

Quan hệ pháp luật dân sự

Quan hệ pháp luật dân sự

o Lợi ích nhân thân (Quan hệ về quyền nhân thân)

o Kết quả của hoạt động tinh thần sáng tạo (Quan hệ về quyền tác giả)

3.3 Nội dung

Căn cứ xác lập quyền và nghĩa vụ dân sự (Điều 8)

QHPLDSNghĩa Vụ Dân

Sự

Quyền dân sự

Quyền dân sự là khả năng chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự được phép xử sự theo một cách thức nhất định, hoặc yêu cầu người khác thực hiện những hành vi nhất định trong khuôn khổ quy định của pháp luật để thỏa mãn lợi ích của mình, và khả năng đó được đảm bảo thực hiện bằng biện pháp cưỡng chế của nhà nước.

Quyền dân sự

o Chủ thể có quyền tự mình thực hiện các hành vi để đáp ứng lợi ích của bản thân.

o Yêu cầu chủ thể có nghĩa vụ thực hiện hoặc kiềm chế không thực hiện những hành vi nhất định để đáp ứng lợi ích của bản thân.

o Khi quyền dân sự bị vi phạm được quyền yêu cầu tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền bảo vệ.

Quyền dân sự

o Chủ thể có quyền tự mình thực hiện các hành vi để đáp ứng lợi ích của bản thân.

o Yêu cầu chủ thể có nghĩa vụ thực hiện hoặc kiềm chế không thực hiện những hành vi nhất định để đáp ứng lợi ích của bản thân.

o Khi quyền dân sự bị vi phạm được quyền yêu cầu tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền bảo vệ.

Bảo vệ quyền Dân sự

Nghĩa vụ dân sự

Khái niệm: Nghĩa vụ dân sự là việc mà theo quy định của pháp luật thì một hoặc

nhiều chủ thể (gọi là chủ thể có nghĩa vụ) phải làm một công việc hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể có quyền

o Người có nghĩa vụ phải thực hiện một hoặc một số công việc nhất định

o Người có nghĩa vụ không được thực hiện những hành vi nhất định

Tình huống : Vay/mượn tài sản nhưng không trả lại

Do tin tưởng một người mới quen nên khi người đó mượn laptop và 1triệu 600 nghìn đồng của A , A đã cho vay Hiện giờ người đó không trả và có ý lẩn tránh.A có ghi âm cuộc điện thoại khi 2 bên thống nhất với nhau thời gian trả và phương thức trả Xác định quan hệ pháp luật phát sinh và áp dụng quy phạm pháp luật để giải quyết

3.4 Căn cứ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ

pháp luật dân sự

3.4.1 Sự kiện pháp lý

Khái niệm: Sự kiện pháp lý trong quan hệ pháp luật dân sự là những sự kiện xảy

ra trong thực tế được pháp luật dân sự dự liệu, quy định làm phát sinh hậu quả pháp lý là phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự

Phân biệt sự kiện pháp lý với sự kiện thông thường?

3.4.2 Phân loại sự kiện pháp lý

Sự kiện pháp lý

Sự biến Pháp lý Hành vi pháp lý Xử sự pháp lý Thời hạn, thời

hiệu

Các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

pháp Hợp pháp

Nhận định đúng hay sai, giải thích

1. Trong một quan hệ pháp luật dân sự, chủ thể đồng thời có cả quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự.

2 Quan hệ dân sự tuyệt đối là quan hệ xác định chủ thể của cả bên có quyền dân sự và bên có nghĩa vụ dân sự.

3.Sự biến là là các sự kiện xảy ra mang tính khách quan với chủ thể và không có tác động bởi hành vi của con người; 4.A vi phạm luật giao thông và đã gây tại nạn cho B Trong trường hợp này, sự kiện A gây tai nạn cho B là sự kiện hành

vi làm phát sinh quan hệ bồi thường giữa A và B.

5 Quan hệ đối vật là quan hệ dân sự có đối tượng là tài sản.

6 Quan hệ đối nhân là quan hệ dân sự có đối tượng là công việc.

7 Một hành vi chỉ có thể hoặc làm phát sinh, hoặc làm thay đổi, hoặc làm chấm dứt một quan hệ pháp luật dân sự.

8 Trong quan hệ mua – bán bất động sản, bất động sản là khách thể của quan hệ