Ebook Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế: Phần 1

Nhu cầu nguồn nhân lực trong quản lý CTYT hiện nay là rất cao, từ cơ quan quản lý đến các cơ sở đào tạo, cơ sở y tế và các doanh nghiệp dịch vụ môi trường y tế, để thực hiện mục tiêu v[r]

CHO NHÂN VIÊN THU GOM, VẬN CHUYỂN, LƯU GIỮ CHẤT THẢI Y TẾ

SÁCH KHƠNG BÁN

ISBN: 978-604-66-1127-1

NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC

HÀ NỘI, 2015

CỤC QUẢN LÝ MƠI TRƯỜNG Y TẾ

DỰ ÁN HỖ TRỢ XỬ LÝ CHẤT THẢI BỆNH VIỆN

CHƯƠNG TRÌNH VÀ TÀI LIỆU ĐÀO TẠO LIÊN TỤC

QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

BỘ Y TẾ

CỤC QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Y TẾ

DỰ ÁN HỖ TRỢ XỬ LÝ CHẤT THẢI BỆNH VIỆN

CHƯƠNG TRÌNH VÀ TÀI LIỆU ĐÀO TẠO LIÊN TỤC

QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

CHO NHÂN VIÊN THU GOM, VẬN CHUYỂN,

LƯU GIỮ CHẤT THẢI Y TẾ

NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC

Hà Nội, 2015

CHỦ BIÊN:

PGS TS Nguyễn Huy Nga

TS Nguyễn Thanh Hà

THÀNH VIÊN

TS Nguyễn Thanh Hà ThS Phan Thị Lý ThS Lê Văn Chính

TS Phạm Thị Ngọc Mai

TS Nguyễn Thị Ánh Hường

THƯ KÍ

ThS Lê Mạnh Hùng

ThS Trịnh Thị Phương Thảo

BỘ Y TẾ

CỤC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

VÀ ĐÀO TẠO

Số: 108/QĐ – K2ĐT

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Hà Nội, ngày 22 tháng 7 năm 2014

QUYẾT ĐỊNH

Về việc ban hành bộ chương trình và tài liệu “Quản lý chất thải y tế”

CỤC TRƯỞNG CỤC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ ĐÀO TẠO

Căn cứ Quyết định số 4059/QĐ – BYT ngày 22/ 10/ 2012 của Bộ trưởng Bộ

Y tế quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo;

Căn cứ Thông tư số 22/2013/TT – BYT ngày 9/8/2013 về Hướng dẫn việc đào tạo liên tục cho cán bộ y tế;

Căn cứ biên bản họp Hội đồng chuyên môn thẩm định bộ chương trình và tài liệu đào tạo về “Quản lý chất thải y tế” ngày 15/5/2014;

Theo đề nghị của trưởng phòng Quản lý đào tạo sau đại học và Đào tạo liên tục,

QUYẾT ĐỊNH:

Điều 1 Ban hành bộ chương trình và tài liệu đào tạo “Quản lý chất thải y tế”

gồm 7 chương trình và tài liệu đính kèm theo Quyết định này Bộ chương trình và tài liệu “Quản lý chất thải y tế” do Cục Quản lý Môi trường Y tế phối hợp với Dự

án Hỗ trợ xử lý chất thải bệnh viện tổ chức biên soạn

Điều 2 Bộ chương trình và tài liệu “Quản lý chất thải y tế” được sử dụng để

đào tạo liên tục nhằm nâng cao năng lực cho giảng viên, cán bộ quản lý và cán bộ chuyên môn làm việc trong lĩnh vực quản lý chất thải y tế

Điều 3 Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành.

Điều 4 Các ông/bà Chánh Văn phòng Cục, Trưởng phòng Quản lý đào tạo

sau đại học và Đào tạo liên tục; Cục Quản lý Môi trường y tế và các cơ sở được giao nhiệm vụ đào tạo liên tục cán bộ y tế trong lĩnh vực quản lý chất thải chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này

Nơi nhận:

- Như điều 4;

- TT Lê Quang Cường (để báo cáo);

- Cục trưởng (để báo cáo);

- Cục Quản lý MTYT (để phối hợp);

- Dự án Hỗ trợ xử lý chất thải BV;

- Lưu: VT, SĐH

KT.CỤC TRƯỞNG PHÓ CỤC TRƯỞNG

Nguyễn Ngô Quang

DANH MỤC CHƯƠNG TRÌNH VÀ TÀI LIỆU ĐÀO TẠO LIÊN TỤC

VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 108/QĐ-K2ĐT ngày 22 tháng 7 năm 2014)

STT Tên Chương trình và Tài liệu Thời gian đào tạo

1 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho giảng viên. 64 tiết

2 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho nhân viên y tế 8 tiết

3 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho cán bộ quản lý 16 tiết

4 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho nhân viên vận hành hệ thống xử

5 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho nhân viên thu gom, vận chuyển

6 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho cán bộ chuyên trách quản lý chất

7 Chương trình và tài liệu đào tạo Quản lý chất thải y tế - Dành cho cán bộ quan trắc môi trường y tế 40 tiết

LỜI GIỚI THIỆU

Chất thải y tế (CTYT) đã và đang là vấn đề quan tâm của toàn xã hội nói chung và của ngành y tế, môi trường nói riêng Chất thải y tế tiềm ẩn những nguy

cơ rủi ro lây nhiễm các mầm bệnh hoặc gây nguy hại cho người bệnh, nhân viên y

tế và cộng đồng nếu không được quản lý theo đúng cách tương ứng với từng loại chất thải Trong khi đó, vấn đề chất thải y tế vẫn chưa được chính những người làm phát sinh chất thải và người làm công tác quản lý chất thải quan tâm đúng mức Do đó, việc đào tạo một cách có hệ thống về quản lý chất thải y tế cho các cán bộ, nhân viên liên quan ở trong và ngoài ngành y tế không những góp phần quản lý hiệu quả chất thải y tế mà còn nhằm hoàn thiện hơn hệ thống chăm sóc sức khỏe tại các cơ sở y tế (CSYT) Nhu cầu nguồn nhân lực trong quản lý CTYT hiện nay là rất cao, từ cơ quan quản lý đến các cơ sở đào tạo, cơ sở y tế và các doanh nghiệp dịch vụ môi trường y tế, để thực hiện mục tiêu và đáp ứng nhu cầu trên, Cục Quản lý môi trường y tế chủ trì xây dựng Chương trình, Tài liệu đào tạo liên tục Quản lý chất thải y tế cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y

tế nhằm mục đích bổ sung, cập nhật và phổ cập các kiến thức, kỹ năng về quản lý CTYT cho những người trực tiếp thực hiện công tác phân loại, thu gom, lưu giữ CTYT tại các CSYT

Chương trình, Tài liệu đào tạo gồm 5 bài học, với nội dung xoay quanh những vấn đề thiết yếu nhất liên quan đến quản lý chất thải y tế cho các đối tượng nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế bao gồm:

- Ảnh hưởng của CTYT đến sức khỏe và môi trường;

- Chính sách và văn bản pháp luật về quản lý CTYT;

- Phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y tế;

- Giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn y tế;

- An toàn, vệ sinh lao động và ứng phó sự cố trong quản lý CTYT.

Chương trình và Tài liệu đào tạo quản lý chất thải y tế dành cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế đã được Hội đồng chuyên môn thẩm định với sự tham gia của PGS.TS Nguyễn Khắc Hải, Chuyên gia cao cấp của Bộ

Y tế, Chủ tịch Hội đồng; TS Nguyễn Ngô Quang, Phó Chủ tịch hội đồng, Phó Cục trưởng, Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo; và các phản biện: PGS.TS Chu

Văn Thăng, Trường Đại học Y Hà Nội; PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, Bệnh viện Bạch Mai cùng các thành viên trong hội đồng tại Quyết định số 24/QĐ-K2ĐT ngày 28/3/2014 về việc thành lập Hội đồng thẩm định bộ chương trình và tài liệu

về Quản lý chất thải y tế

Ban biên soạn trân trọng cảm ơn Ban quản lý Dự án Hỗ trợ xử lý chất thải bệnh viện với nguồn vốn vay ưu đãi của Ngân hàng Thế giới (World Bank) đã

hỗ trợ tài chính cho việc soạn thảo tài liệu Đồng thời gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các chuyên gia quốc tế của Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Y tế thế giới, các tư vấn trong nước và Hội đồng thẩm định Bộ chương trình và tài liệu đào tạo quản lý chất thải y tế tại Quyết định số 24/QĐ-K2ĐT ngày 28/3/2014 của Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế đã dành thời gian đóng góp nhiều ý kiến quý báu

để hoàn thiện tài liệu

Trong quá trình soạn thảo, Ban biên soạn đã rất cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đơn vị

và cá nhân sử dụng Tài liệu đào tạo này để rút kinh nghiệm cho lần xuất bản sau

BAN BIÊN SOẠN

MỤC LỤC

Phần a Chương trình đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên

thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế 1

Phần b Tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên thu

gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế 11

Bài 1 Ảnh hưởng của chất thải y tế đến sức khoẻ và môi trường 13 Bài 2 Chính sách và văn bản pháp luật về quản lý chất thải y tế 26 Bài 3 Phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y tế 36 Bài 4 Giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn y tế 56 Bài 5 An toàn, vệ sinh lao động và ứng phó sự cố trong quản lý

DANH MỤC VIẾT TẮT

BVĐK Bệnh viện đa khoa BVMT Bảo vệ môi trường

CSSK Chăm sóc sức khỏe CSSKBĐ Chăm sóc sức khỏe ban đầu CTLN Chất thải lây nhiễm

CTNH Chất thải nguy hại CTR Chất thải rắn CTRYT Chất thải rắn y tế CTSN Chất thải sắc nhọn CTYT Chất thải y tế ĐTM Đánh giá tác động môi trường KSNK Kiểm soát nhiễm khuẩn

NVYT Nhân viên y tế TN&MT Tài nguyên và môi trường

XLCT Xử lý chất thải XLNT Xử lý nước thải

PHẦN A CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO LIÊN TỤC QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ CHO NHÂN VIÊN THU GOM, VẬN CHUYỂN,

LƯU GIỮ CHẤT THẢI Y TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO LIÊN TỤC QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ CHO NHÂN VIÊN THU GOM,

VẬN CHUYỂN LƯU GIỮ CHẤT THẢI Y TẾ

1 Giới thiệu chung về khoá học

- Đây là chương trình đào tạo tập trung và ngắn hạn (2 ngày), tương đương với 16 tiết, trong đó có: 6 tiết học lý thuyết; 8 tiết học thực hành; 02 tiết kiểm tra trước, sau khóa học, khai mạc và bế mạc Nội dung thực hành chủ yếu tập trung vào phân loại, thu gom, lưu giữ chất thải y tế Để thực hiện chương trình, giáo viên phải sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực, lấy học viên làm trung tâm Học viên được đánh giá cả lý thuyết và thực hành Những học viên hoàn thành các điều kiện của khóa học sẽ được nhận chứng chỉ/chứng nhận “Hoàn thành khóa Đào tạo liên tục quản lý chất thải

y tế cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế” Nội dung của chương trình gồm 5 chủ đề liên quan nhất đến nhóm nhân viên này

về việc thực hiện quản lý chất thải y tế Chương trình đào tạo được thiết

kế nhằm cập nhật thông tin, bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, ý thức, trách nhiệm cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ

để thực hiện chức năng nhiệm vụ sau: Thực hiện đúng công tác phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ CTYT; Thực hiện đúng quy định về an toàn lao động, vệ sinh cá nhân, vệ sinh bệnh viện; Thực hiện ghi chép, báo cáo đầy đủ theo quy định

2 Mục tiêu khóa học

2.1 Về kiến thức

- Trình bày được khái niệm, loại, nguồn phát sinh, thành phần, mức độ nguy hại của CTYT;

- Trình bày được quyền lợi, trách nhiệm, phạm vi nhiệm vụ được giao;

- Trình bày được quy trình, nguyên tắc, phương pháp phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ, chuyển giao chất thải y tế;

- Trình bày được nguy cơ và các biện pháp an toàn lao động, ứng phó sự cố trong công tác quản lý chất thải y tế

2 2 Về kỹ năng

- Thực hiện đúng quy định và thành thạo công tác phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ, chuyển giao CTYT tại cơ sở đáp ứng nhu cầu thực tiễn;

- Thực hiện đúng quy định và thành thạo các biện pháp an toàn lao động, ứng phó sự cố

2.3 Về thái độ

- Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của việc quản lý chất thải y tế;

- Có ý thức, trách nhiệm trong công tác thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải

y tế

3 Đối tượng, yêu cầu đầu vào đối với học viên

- Học viên của chương trình đào tạo này là các nhân viên được giao nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, lưu giữ CTYT tại các cơ sở y tế;

- Biết đọc, biết viết, có đủ sức khỏe

4 Chương trình đào tạo

4.1 Khối lượng kiến thức: 14 tiết và 2 tiết cho khai mạc, tổng kết, bế mạc

lớp học; lượng giá trước và sau học;

4.2.Thời gian đào tạo: 2 ngày (8 tiết, buổi sáng 4 tiết, buổi chiều 4 tiết; mỗi

tiết là 50 phút)

Tổng số LT TH

1 Ảnh hưởng của CTYT đến sức khỏe và môi trường 2 1 1

2 Chính sách và văn bản pháp luật về quản lý CTYT 1 1 0

3 Phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y

4 Giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn y tế 2 1 1

5 An toàn, vệ sinh lao động và ứng phó sự cố trong quản

Kiểm tra trước và kết thúc khóa học 1

4.3 Chương trình chi tiết

Tổng số LT TH

1

1.1

1.2

1.3

1.4

Ảnh hưởng của CTYT đến sức khỏe và môi trường

- Khái niệm về chất thải và chất thải y tế

- Nguồn phát sinh chất thải y tế

- Các loại chất thải y tế

- Ảnh hưởng của chất thải y tế tới con người và môi trường

2 1 1

2

2.1

2.2

2.3

2.4

Chính sách và văn bản pháp luật về quản lý CTYT

- Hệ thống các văn bản pháp luật về quản lý chất thải y tế

- Các văn bản pháp luật qui định chung về quản lý chất thải

y tế

- Các văn bản pháp luật quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ tổ chức thực hiện

- Các văn bản pháp luật quy định về thanh tra, kiểm tra và xử

lý vi phạm liên quan đến quản lý CTYT

1 1 0

3

3.1

3.2

3.3

3.4

3.5

Phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y tế

- Phân loại, thu gom lưu giữ tạm thời tại các khoa phòng

- Vận chuyển trong nội bộ cơ sở y tế

- Lưu giữ tại cơ sở y tế

- Vận chuyển ra ngoài

- Làm sạch, khử trùng

6 2 4

4

4.1

4.2

4.3

Giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn y tế

- Sự cần thiết của việc giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng CTRYT

- Nội dung các biện pháp giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng CTRYT

- Áp dụng 3R trong giảm thiểu chất thải rắn y tế

2 1 1

5

5.1

5.2

5.3

An toàn, vệ sinh lao động và ứng phó sự cố trong quản lý CTYT

- Các yếu tố nguy cơ mất an toàn, vệ sinh lao động liên quan đến quản lý chất thải y tế

- Các biện pháp dự phòng các yếu tố nguy cơ mất an toàn, vệ sinh lao động trong quản lý chất thải y tế

- Các biện pháp xử trí và khắc phục một số sự cố liên quan đến quản lý chất thải y tế

3 1 2

Kiểm tra trước và kết thúc khóa học 1

Khai mạc, bế mạc 1

5 Tài liệu dạy- học chính thức và tài liệu tham khảo

5.1 Tài liệu dạy - học chính thức

Tài liệu học tập và giảng dạy được sử dụng chính là Bộ tài liệu học tập kèm theo chương trình đào tạo quản lý chất thải y tế cho nhân viên thu gom, vận chuyển, lưu giữ CTYT được Bộ Y tế thẩm định và phê duyệt

5.2 Tài liệu tham khảo

- Bên cạnh tài liệu dạy - học, giảng viên nên giới thiệu các tài liệu đọc thêm và tài liệu tham khảo liên quan đến các nội dung bài giảng, bao gồm: Sức khoẻ môi trường; An toàn lao động;

- Website Cục Quản lý môi trường y tế, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tổ chức y tế thế giới tại Việt Nam và những tài liệu liên quan đến Quản lý CTYT

từ các chương trình dự án khác

6 Phương pháp dạy- học

6.1 Phương pháp giảng dạy của giảng viên

Giảng viên phải sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực, lấy học viên làm trung tâm Để áp dụng hiệu quả phương pháp này, yêu cầu:

- Giảng viên nghiên cứu nắm vững mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, vị trí, yêu cầu của môn học và các chuyên đề được phân công giảng dạy, các quy chế kiểm tra, thi, đánh giá kết quả học tập của học viên;

- Giảng viên xây dựng kế hoạch giảng dạy, đề cương môn học, bài giảng và thiết kế các tài liệu, cơ sở dữ liệu phục vụ cho giảng dạy Giáo trình phải được viết sao cho người học có thể tự học được;

- Giảng để thúc đẩy học viên hăng hái tham gia học tập (trình bày, phát biểu

ý kiến, thảo luận, ) giảng viên cần chú trọng hướng dẫn học viên thảo luận, tham gia các hoạt động thực tế/ kiến tập/thực tập;

- Thực hiện quá trình đánh giá kết quả học tập của học viên bám sát chuẩn đầu

ra đã xây dựng và hướng dẫn học viên đánh giá hoạt động giảng dạy;

- Ngoài ra giảng viên cần tìm hiểu trình độ, kiến thức và hiểu biết của học viên; thường xuyên cập nhật thông tin để xử lý, bổ sung, hoàn chỉnh, cải tiến nội dung, kế hoạch, phương pháp giảng dạy và cơ sở dữ liệu phục vụ cho

giảng dạy Dự giờ và tham gia đánh giá hoạt động giảng dạy của các giảng viên khác theo quy định của cơ sở đào tạo, bồi dưỡng

6.2 Các hình thức dạy - học

- Thuyết giảng tích cực: giảng viên giảng bài trên lớp theo hình thức thuyết giảng tương tác (giảng dạy kết hợp đưa ra vấn đề, đặt câu hỏi liên tục và giải đáp vấn đề) để học viên nghe, hiểu và tự ghi chép;

- Kiến tập: giảng viên giới thiệu tại hiện trường, học viên nghe, nhìn và tự ghi chép;

- Bài tập tình huống: giảng viên đưa ra các tình huống, gợi mở vấn đề và cùng học viên giải quyết vấn đề;

- Thảo luận: học viên đưa ra các tình huống, giảng viên đóng vai trò giám sát

và cùng học viên thảo luận giải quyết;

- Thực hành: học viên tự mình thực hiện các vấn đề đã được học có sự hỗ trợ của giảng viên

7 Tiêu chuẩn giảng viên và trợ giảng

7 1 Tiêu chuẩn giảng viên

Giảng viên phải có các tiêu chuẩn như sau:

- Có kinh nghiệm giảng dạy, đào tạo, tập huấn;

- Có kinh nghiệm thực hiện công tác quản lý chất thải y tế và có ít nhất 05 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường hoặc y tế

7 2 Tiêu chuẩn trợ giảng (nếu có)

- Có kinh nghiệm giảng dạy hoặc trợ giảng;

- Có kinh nghiệm thực hiện công tác quản lý chất thải y tế và có ít nhất 03 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường hoặc y tế

8 Thiết bị, học liệu cho khóa học

8.1 Cơ sở, trang thiết bị đào tạo

Các cơ sở đào tạo khi tham gia đào tạo theo khung chương trình này để cấp giấy chứng nhận/chứng chỉ đào tạo cần được thẩm định về: cơ sở vật chất, chương trình, tài liệu và đội ngũ giảng viên theo hướng dẫn của Bộ Y tế/Sở Y tế và chịu trách nhiệm quản lý, báo cáo định kỳ cho cơ quan quản lý cấp trên