Gióp h/sinh: - Nắm được cốt truyện, nhân vật và tư tưởng của truyện: Qua câu chuyện buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An-dát, truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biÓu hiÖn cô t[r]
Trang 1Tiết
phương pháp tả cảnh;
A/ Mục tiêu bài học:
Giúp h/sinh:
- Nắm được cách tả cảnh, hình thức, bố cục bài văn tả cảnh
- Rèn kỹ năng quan sát, lựa chọn chi tiết, hình ảnh để tả, để trình bày bố cục bài viết
b/ tiến trình bài dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
? Hãy nêu những kinh nghiệm mà em học tập được về miêu tả cảnh qua văn
bản “Sông nước Cà Mau” và “Vượt thác”.
* Bài mới:
- Học sinh đọc các đoạn văn
- Giáo viên chia công việc chuẩn bị
theo nhóm
? Văn bản a) tả đối tượng nào ?
? Nhân vật Dượng Hương Thư đang
làm công việc gì ?
? Qua hình ảnh Dượng Hương Thư,
em có thể hình dung được cảnh gì ?
? Vì sao em lại có thể hình dung
được cảnh sắc khúc sông có nhiều
thác dữ đó ?
? Văn bản b) tả cảnh gì ?
? Cảnh được tả theo trình tự nào ?
? Theo em, trình tự tả đó có hợp lý
không ?
? Lập dàn ý cho văn bản c) ?
I phương pháp viết văn tả
cảnh:
* Văn bản a):
Tả Dượng Hương Thư trong một chặng đường của cuộc vượt thác
=> Hình dung cảnh sắc ở khúc sông
có nhiều thác dữ Bởi người vượt thác phải đem hết gân sức, tinh thần
để chiến đấu chống chọi thác dữ
(qua ngoại hình, động tác)
* Văn bản b):
Tả cảnh sắc một vùng sông nước Cà Mau
- Theo trình tự từ dưới sông nhìn lên
bờ, từ gần đến xa
- Trình tự tả hợp lý bởi người tả đang ngồi trên thuyền xuôi từ kênh ra sông
* Văn bản c): Gồm 3 phần.
- Mở bài: Gồm 3 câu đầu.
Tả khái quát tác dụng, cấu tạo, màu sắc luỹ tre làng
Trang 2? Trình tự miêu tả của văn bản c) ?
(Từ khái quát đến cụ thể, từ ngoài
vào trong Cách tả hợp lý bởi cái
nhìn của người tả là hướng từ bên
ngoài.)
? Vậy qua các ví dụ trên, em thấy để
làm tốt bài văn tả cảnh, chúng ta cần
lưu ý những gì ?
- Thân bài:
Tả kỹ lần lượt 3 vòng luỹ tre
- Kết bài:
Tả măng tre -> Suy nghĩ của người viết
* Ghi nhớ: SGK.
Ii Hướng dẫn luyện tập:
Bài tập 1:
Học sinh thảo luận nhóm, thống nhất chung.
a) Trình tự tả cảnh lớp học trong giờ làm bài tập làm văn
- Từ ngoài vào trong (không gian)
- Từ khi trống vào lớp đến hết giờ (thời gian)
- Kết hợp cả 2 trình tự trên
b) Hình ảnh tiêu biểu:
- Cảnh cô giáo trên bục giảng
- Cảnh học sinh chờ đợi đề bài
- Cảnh nhận đề
- Cảnh làm bài, thu bài
- Quang cảnh thiên nhiên
c) Giao cho các nhóm viết mở bài, kết bài và trình bày
Bài tập 2:
Xác định trình tự tả giờ ra chơi.
a) Trình tự thơì gian:
- Giờ ra chơi tới
- Học sinh ùa ra sân
- Học sinh chơi đùa
- Các trò chơi diễn ra
- Trống vào lớp
b) Trình tự không gian:
- Từ các cửa lớp học
- Các góc sân
- Giữa sân
- Phần tập trung đông học sinh nhất (Trò chơi mới lạ, hấp dẫn)
* Các nhóm lựa chọn một cảnh để viết thành đoạn văn miêu tả - Trình bày
Bài tập 3:
- Đọc bài văn
- Lập dàn ý
a) Mở bài:
- Tên văn bản “Biển đẹp”
Trang 3b) Thân bài:
Cảnh đẹp của biển trong những thời điểm khác nhau
- Buổi sớm nắng vàng
- Buổi chiều gió mùa đông bắc
- Ngày mưa rào
- Buổi sớm nắng mờ
- Buổi chiều lạnh
- Buổi chiều nắng tàn mát dịu
- Buổi trưa xế
- Biển, trời đổi màu
c) Kết bài:
Nhận xét, lý giải vì sao biển đẹp
Iii Bài viết (ở nhà):
Đề bài: Tả quang cảnh buổi sáng ở thành phố quê hương em.
Gợi ý: (Hoặc tả cảnh đẹp mà em đã gặp)
* Mở bài:
Giới thiệu khái quát
(Ví dụ: Một ngày mới bắt đầu!)
* Thân bài:
- Khung cảnh thành phố lúc rạng đông
- Hoạt động của thành phố khi trời sáng rõ
(Lưu ý: - Chọn điểm nhìn để tả cho phù hợp Có thể đứng yên trên một tầng nhà nào đó, hoặc di chuyển
- Có thể chọn thời gian sáng mùa hè, …
* Kết bài:
Nêu cảm xúc
iv hướng dẫn về nhà :
- Chuẩn bị bài tiếp theo
tuần 23 – bài 22 Tiết 89+90
(Ngày 15/02/2006) văn bản:
buổi học cuối cùng
(An-phông-xơ Đô-đê).
Trang 4Trần Việt - Anh Vũ dịch.
A/ Mục tiêu bài học:
Giúp h/sinh:
- Nắm được cốt truyện, nhân vật và tư tưởng của truyện: Qua câu chuyện buổi
học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An-dát, truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tình yêu tiếng nói của dân tộc
- Nắm được tác dụng của phương thức kể chuyện từ ngôi thứ nhất và nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua ngôn ngữ, cử chỉ, ngoại hình, hành động
b/ tiến trình bài dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
- Trong văn bản "Vượt thác", Võ Quảng đã cho chúng ta được thấy nghệ thuật
tả cảnh, tả người từ điểm nhìn trên con thuyền theo hành trình vượt thác rất tự nhiên, sinh động Qua bài văn, em cảm nhận như thế nào về thiên nhiên và con người lao
động đã được miêu tả ?
- Qua những hình ảnh miêu tả, tác giả Võ Quảng đã thể hiện t/c gì ?
Tình yêu thiên nhiên, yêu con người VN chính là những biểu hiện cụ thể của tình yêu đất nước VN Còn nhà văn Pháp An-phông-xơ Đô-đê biểu hiện tình yêu đất nước của mình như thế nào Các em cùng đến với bài học hôm nay.
(Lưu ý học sinh cách viết từ phiên âm)
* Bài mới:
- Tập truyện ngắn nổi tiếng:
"Chuyện ngày thứ hai"
"Những bức thư gửi từ cối xay gió
của tôi"
* Hướng dẫn đọc.
- Văn bản dài nên chỉ đọc một đoạn
- Chú thích: cáo thị, thất trận
+ Thuộc từ loại nào ?
+ Giải nghĩa bằng cách nào ?
? Xác định các sự việc chính trong
truyện ? Nhận xét ý kiến của bạn ?
? Dựa vào các sự việc chính, nêu bố
cục của truyện ?
? Theo dõi vào diễn biến các sự việc
chính, em hãy kể tóm tắt truyện ?
? Hãy cho biết truyện được kể bằng
ngôi thứ mấy ?
I Giới thiệu chung:
1 Tác giả: (1840-1897), nhà văn
Pháp
2 Tác phẩm: SGK.
II đọc, hiểu văn bản:
1 Đọc, chú thích:
Cáo thị, thất trận
2 Bố cục, tóm tắt văn bản:
Gồm 3 đoạn:
- Đ 1: Từ đầu đến " mà vắng mặt con": Hình ảnh Ph trước buổi học.
- Đ 2: Tiếp đến " nhớ mãi buổi học cuối cùng này": Diễn biến buổi học
cuối cùng
- Đ 3: Còn lại: Kết thúc buổi học cuối cùng
* Nhận xét lời kể của bạn.
Trang 5(Ngôi thứ nhất qua lời nhân vật
Ph ).
? Cách kể chuyện bằng ngôi thứ nhất
có tác dụng gì ?
? Trong truyện, ai là nhân vật chính,
vì sao ?
? Trong truyện ngắn "Bức tranh ",
Tạ Duy Anh đã miêu tả nhân vật
người anh qua diễn biến tâm trạng
ở văn bản này, An-phông-xơ Đô-đê
cũng miêu tả Ph qua diễn biến tâm
trạng của nhân vật
? Vậy, diễn biến tâm trạng của Ph
trải qua những thời điểm nào ?
Chúng ta cùng theo dõi phần
đầu câu truyện.
? Trên đường tới trường, Ph có ý
định gì ?
? Vì sao cậu bé lại có ý định trốn
học ?
? Qua đó, em thấy Ph là cậu bé
như thế nào ?
(Nhưng ý định trốn học ấy chỉ
thoáng qua và cậu bé đã ba chân,
bốn cẳng chạy đến trường.)
? Mặc dù rất vội, Ph đã kịp nhận ra
những điều khác lạ nào ở trụ sở xã ?
? Trước điều khác lạ đó, Ph đã suy
nghĩ gì ?
? Suy nghĩ đó thể hiện cậu bé có tâm
hồn như thế nào ?
? Với tâm hồn nhạy cảm, Ph tiếp
tục nhận thấy những điều khác lạ
nào ở trường, trong lớp học ?
? Em có nhận xét gì về cách xây
dựng các chi tiết này ?
(Đây là những chi tiết có khả năng
khái quát rất cao, bởi vì chúng vừa
gợi không khí chân thực, vừa ngầm
báo hiệu điều chẳng lành, một biến
cố trọng đại đã và đang xảy ra - vùng
An-dát đã rơi vào tay quân Phổ)
? Điều đó khiến Ph có cảm giác gì ?
(Và chi tiết khiến cho Ph ngạc
nhiên hơn cả là sự xuất hiện của dân
Về nhà các em tiếp tục kể truyện
- Ngôi thứ nhất qua lời nhân vật Ph
- Tạo sự thoải mái khi tiếp nhận vì người đã chứng kiến, tham gia diễn biến câu chuyện từ đầu đến cuối kể lại; góp phần thuận lợi trong việc bộc lộ tâm trạng của nhân vật là người kể chuyện
- Có thể phân tích văn bản tự sự theo
bố cục hoặc theo diễn biến tâm trạng của nhân vật Với truyện này, chúng
ta chọn cách phân tích theo diễn biến tâm trạng nhân vật
3 Phân tích nhân vật:
a, Nhân vật Phrăng:
* Trước buổi học:
- Định trốn học
=> Mải chơi, lười học, sợ thầy
- Nhận thấy điều khác lạ:
+ ở trụ sở xã:
=> Tin chẳng lành
=> Tâm hồn nhạy cảm
+ ở trường
+ ở lớp học
=> Vô cùng ngạc nhiên, băn khoăn
- Nghe thầy giáo nói đây là buổi học Pháp văn cuối cùng:
-> Choáng váng, căm giận kẻ thù, hiểu nguyên nhân
- Mà tôi thì
- Vậy là sẽ
- Tự giận mình
- Thấy những quyển sách như những người bạn cố tri, đau lòng phải giã từ chúng
Trang 6làng trong lớp học Hình ảnh cụ Hôde
từng là xã trưởng, hình ảnh bác phát
thư - họ là những người đã biết chữ
Vậy tại sao họ lại có mặt ở đây Bao
nhiêu là thắc mắc, băn khoăn.)
Vậy chúng ta cùng theo dõi tiếp
trang 51.
- Đọc lại câu nói của thầy Hamen.
? Thầy giáo đã nói điều gì ?
? Lúc đó, Ph có cảm giác và thái
độ như thế nào ?
? Từ sự căm giận đó, Ph đã có
những suy nghĩ, thái độ nào nữa ?
(Các em cùng suy nghĩ và thảo luận
nhóm).
Phiếu học tập.
- Tìm các chi tiết thể hiện suy nghĩ,
thái độ, hành động của Ph sau khi
nghe thầy nói: "Hôm nay là bài học
Pháp văn cuối cùng của các con".
(- Học sinh đọc lại yêu cầu
- Giáo viên phát phiếu học tập, nêu
nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm
- Thu phiếu và nêu những chi tiết
các em tìm được
+ Chăm chú nghe giảng, thấy sao
mình hiểu bài đến thế
+ Tự nhủ khi khi nghe tiếng bồ câu gù
? Từ những chi tiết trên, em hãy tìm
những từ ngữ để khái quát lên tâm
trạng, thái độ của Ph ?
? Theo dõi diễn biến tâm trạng Ph ,
chúng ta có nhận xét gì ?
? Để diễn tả biến đổi tâm lý mạnh
mẽ đó, tác giả đã dùng những kiểu
câu, dấu câu nào ?
(Dường như nỗi ân hận đang vò xé
tâm can cậu bé, khiến những câu văn
như bị hụt hẫng, bị cắt vụn ra với
những dấu cảm, dấu chấm lửng; các
câu tự sự, miêu tả, biểu cảm đan
xen; kết hợp lời đối thoại với lời độc
thoại Chứng tỏ cậu bé đang xúc
động vô cùng
? Có ý kiến cho rằng: Sự xúc động
- Quên lúc thầy phạt, thầy vụt
- Tội nghiệp thầy !
- Lúng túng, đứng đung đưa, lòng rầu rĩ, không dám ngẩng đầu lên vì không đọc được bài
- Tiếc nuối, tự giận mình, xấu hổ,
đau lòng, ân hận
- Ham học, yêu, biết ơn thầy; yêu tiếng Pháp
=> Biến đổi tâm lý mạnh mẽ
Trang 7của Ph có lẽ tập trung khá rõ ở lời
tự nhủ của cậu bé: "Liệu người ta có
bắt cả những chú chim bồ câu
cũng phải hót bằng tiếng Đức
không nhỉ ?".
? Em có đồng ý không ? Vì sao ?
(Tiếng hót là nhu cầu tối thiểu của
loài chim hiền lành, vô tội Học bằng
tiếng mẹ đẻ là nhu cầu tối thiểu của
Ph và cả dân làng vùng An-dát Câu
văn mang một ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc
Loài chim hay chính Ph và các bạn
của cậu đang bị tước đi cái quyền tối
thiểu ấy Chiến tranh thật tàn bạo !
Lời tự nhủ của cậu bé như thể hiện
được nỗi xót xa, đau đớn của những
người dân khi đất nước mất tự do
? Và tất cả sự xúc động ấy đã khẳng
định tình cảm nào của cậu bé ?
(Yêu thầy, biết ơn thầy, yêu tiếng
Pháp - Đó chính là biểu hiện của
lòng yêu nước.)
Như vậy, tình yêu đất nước trong
một biểu hiện cụ thể là tình yêu
tiếng mẹ đẻ đã được thể hiện rõ qua
nhận thức của Ph Và đó cũng
chính là nhận thức của những người
dân vùng An-dát yêu tiếng Pháp, yêu
nước Pháp của mình Và có lẽ tình
cảm yêu nước ấy luôn tiềm ẩn trong
tâm hồn mỗi con người ở mỗi dân
tộc
Như tâm sự của một nhà thơ Nga:
"Mơ hồ thấm từng âm thanh tiếng mẹ.
Tôi bỗng tỉnh ra tới giây phút lạ lùng.
Tôi chợt hiểu người chữa tôi khỏi bệnh.
Chẳng thể là ai ngoài tiếng mẹ thân thương."
Và xúc động cứ dâng trào trong thi
sỹ Lưu Quang Vũ khi ông viết về
tiếng Việt của mình:
" Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ.
Quên nổi mình quên áo mặc cơm ăn
Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá
Tiếng Việt ơi, tiếng Việt ân tình !"
? Còn các em, chúng ta đã và sẽ làm
gì để thể hiện tình yêu tiếng Việt,
Trang 8đất Việt thân thương ?
(Việc hăng hái học tập ở tiết học này
đã phần nào chứng tỏ các em rất yêu
môn Văn, nghĩa là yêu tiếng Việt
Chúng ta sẽ cùng nhau làm cho tiếng
Việt ngày càng giàu đẹp và trong
sáng Các em có đồng ý như vậy
không ?)
* Trở lại với diễn biến tâm trạng
nhân vật Ph
- Nhận xét nghệ thuật miêu tả diễn
biến tâm trạng nhân vật Ph của tác
giả
(- Miêu tả diễn biến tâm trạng hợp
lý Lối viết nhẹ nhàng, gợi cảm,
trong sáng, giàu chất thơ Kết hợp tự
sự, miêu tả, biểu cảm; lời đối thoại,
độc thoại đan xen; xây dựng hình
ảnh so sánh đặc sắc
- Miêu tả người qua diễn biến tâm
trạng.)
? Thành công nghệ thuật đó đã giúp
em hiểu gì về nhân vật Ph ?
(Hồn nhiên, chân thật, yêu thầy, yêu
tiếng Pháp.)
? Từ đó, em có những tình cảm nào
dành cho cậu bé ?
? Trong buổi học cuối cùng, nhân
vật thầy giáo Hamen đã được miêu
tả như thế nào ?
(Thảo luận nhóm.)
b, Nhân vật thầy Hamen
- Trang phục: chiếc mũ lụa đen, áo rơđanhgốt , => trang trọng
=> Chứng tỏ ý nghĩa hệ trọng của buổi học cuối cùng
+ Thái độ đối với học sinh: Lời lẽ dịu dàng nhắc nhở nhưng không quở mắng; kiên nhẫn giảng bài như muốn truyền hết mọi hiểu biết của mình cho học trò
+ Nói về việc học tiếng Pháp: Hãy yêu quý, giữ gìn và trau dồi cho mình ngôn ngữ dân tộc vì đó là tài sản quý báu, là chìa khoá để mở ngục tù khi một dân tộc rơi vào vùng nô lệ
=> Những lời nói sâu sắc, tha thiết, biểu lộ tình cảm yêu nước sâu đậm
và lòng tự hào về tiếng nói của mình + H/đ, cử chỉ lúc buổi học kết thúc:
Trang 9? ý nghĩa của truyện là gì ?
? Những nét nghệ thuật đặc sắc của
truyện là ?
? Tìm những câu văn có phép so
sánh và nêu tác dụng của phép so
Dằn mạnh viên phấn, viết thật to;
"Nước Pháp muôn năm"; mặt tái
nhợt, giọng nghẹn ngào
c, Hình ảnh những nhân vật khác:
- Cụ Hôde - từng là xã trưởng; bác phát thư cũ, -> những người đã biết chữ và cả dân làng: chăm chú tập đánh vần, nâng sách bằng hai tay, giọng run run
- Các em nhỏ: chăm chú, im phăng phắc, cặm cụi vạch những nét sổ với một tấm lòng, một ý thức
=> Hình ảnh cảm động, thể hiện tình cảm thiêng liêng và trân trọng của người dân đối với việc học tiếng dân tộc của mình
d, ý nghĩa tư tưởng và những đặc sắc nghệ thuật của truyện:
- Câu nói "Khi một dân tộc ." nêu bật giá trị thiêng liêng và sức mạnh
to lớn của tiếng nói dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do Tiếng nói của mỗi dân tộc được hình thành và vun đắp bằng sự sáng tạo của biết bao thế hệ qua hàng ngàn năm, đó là thứ tài sản tinh thần vô cùng quý báu của mỗi dân tộc Vì vậy khi bị kẻ xâm lược đồng hoá về ngôn ngữ, tiếng nói dân tộc mình bị mai một thì dân tộc ấy khó có thể giành lại được độc lập, thậm chí rơi vào nguy cơ bị diệt vong Dân tộc Việt Nam chúng ta đã từng chịu hơn
1000 năm Bắc thuộc, 80 năm dưới
ách thống trị của thực dân Pháp nhưng tiếng Việt vẫn là tiếng nói
được sử dụng rộng rãi hàng ngày,
được giữ gìn, phát triển để ngày càng trong sáng và giàu đẹp
- Phải biết yêu quý, giữ gìn và học tập để nắm vững tiếng nói của dân tộc mình
- Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất qua lời nhân vật chính
- Miêu tả nhân vật qua ý nghĩ, tâm trạng và qua ngoại hình, cử chỉ, lời
Trang 10sánh ấy ?
- H/s đọc ghi nhớ SGK.
nói, hành động
- Ngôn ngữ tự nhiên, giọng kể chân thành, xúc động; sử dụng nhiều câu cảm, từ biểu cảm, phép so sánh, lời nói hình ảnh mang ý nghĩa ẩn dụ
* Ghi nhớ: SGK.
Iii luyện tập:
- Bài tập trắc nghiệm tr 28
- Viết đoạn văn miêu tả hình ảnh thầy Hamen hoặc chú bé Ph (Thảo luận)
iv hướng dẫn về nhà :
- Kể tóm tắt truyện
- Hoàn thành bài viết đoạn văn
- Tìm đọc bài thơ "Tiếng Việt" của
Lưu Quang Vũ
- Chuẩn bị bài tiếp theo
Tiết 91
(Ngày 16/02/2006)
nhân hoá
A/ Mục tiêu bài học:
Giúp h/sinh:
- Nắm được khái niệm nhân hoá, các kiểu nhân hoá
- Nắm được tác dụng chính của nhân hoá
- Biết dùng các kiểu nhân hoá trong bài viết của mình
b/ tiến trình bài dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là so sánh, các kiểu so sánh ? Cho ví dụ ?
? Nhận biết và nêu tác dụng của phép so sánh trong bài tập 3 (tr 43)
* Bài mới:
Giáo viên cho câu văn:
Những hàng cây đu đưa như vẫy gọi chúng em tới gần hơn nữa !
(H/s có thể phát hiện: phép so sánh (vì có dùng từ "như") -> G/v chuyển ý :
nhân hoá.