khóc s«ng DÞ B¶n Kh¾c + Bµ con lµng xãm vui lßng gãp g¹o nu«i cậu bé: Gióng lớn lên từ thức ăn, đồ mặc của nh©n d©n, søc m¹nh dòng sÜ cña Giãng ®îc nuôi dưỡng từ những cái bình thường[r]
Trang 1Tiết 1,2 : Con Rồng, cháu Tiên
Bánh chưng, bánh giầy
Ngày soạn : /9/2009
Ngày dạy : /9/2009
a Mục tiêu :
- Hiểu định nghĩa sơ lược về truyền thuyết.
- Hiểu nội dung, ý nghĩa của hai truyền thuyết : Con rồng, cháu tiên và Bánh chưng, bánh giầy
- Hiểu ra và hiểu được những ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ
ảo của hai truyện
- Kể được hai truyện
B Chuẩn bị của GV- HS:
- Giáo viên: Soạn giáo án, chuẩn bị bảng phụ,
- Học sinh: Soạn bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
1 ổn định tổ chức :
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài Mới : Văn bản: Con Rồng, Cháu Tiên
Hoạt động của GV- HS Nội dung
- Gv kiểm tra bài soạn của
học sinh, giới thiệu bài mới
Nội dung, ý nghĩa của truyện
con Rồng cháu Tiên là gì? Vì
sao dân gian ta qua bao đời, rất
tự hào và yêu thích câu chuyện
này?
Hoạt động 1:
- GV đọc diễn cảm một đoạn
* Giới thiệu bài: Cố thủ tướng Phạm Văn
Đồng nói: “Những truyền thuyết dân gian thường có cái cốt lõi là sự thật lịch sử mà nhân dân ta, qua nhiều thế hệ, đã lý tưởng hóa, gửi gắm vào đó tâm tình thiết tha của mình, cùng với thơ và mộng, chắp đôi cánh của trí tưởng tượng dân gian, làm nên những tác phẩm văn hoá mà đời đời con người còn
ưa thích”
I Đọc :
Tuần 1 : Bài 1
Tiết 1,2 : Con Rồng, cháu Tiên Bánh chưng, bánh giầy Tiết 3 : Từ và cấu tạo từ tiếng việt
Tiết 4 : Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
Trang 2của văn bản.
- Có thể tạm phân truyện
thành 3 đoạn, yêu cầu 3 học
sinh đọc
- Học sinh đọc
- GV nhận xét gắn gọn và góp
ý Mỗi đoạn nên chọn một chỗ
để sửa cách đọc cho học sinh
- Phần chú thích có thể tách
riêng hoặc tiến hành khi học
sinh đọc từng đoạn
- GV hướng dẫn học sinh nắm
được mấy ý quan trọng trong
định nghĩa
- Học sinh nghe
Hoạt động 2:
GV tìm những chi tiết trong
truyện thể hiện tính chất kỳ lạ
lớn lao, phi thường về nguồn
gốc và hình dạng của Lạc Long
Quân và Âu Cơ
- GV : Những chi tiết nào thể
hiện hành động của Lạc Long
Quân phi thường?
- GV : Từ việc tìm những chi
tiết tưởng tượng, kỳ ảo, em hiểu
thế nào là những chi tiết tưởng
tượng, kỳ ảo?
Hãy nói rõ vai trò của chúng
trong truyện ?
1.Đọc văn bản:
- Đoạn 1: Từ đầu đến “ Long Trang”
- Đoạn 2: Tiếp theo đến “ lên đường”
- Đoạn 3: Phần còn lại
2.Tìm hiểu chú thích:
- Định nghĩa truyền thuyết
- Truyền thuyết là loại truyện dân gian truyền miệng, kể về các nhân vật và sự kiện liên quan đến lịch sử thời quá khứ
- Thường có yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo
- Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
II Tìm hiểu văn bản :
1 Những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo về Lạc Long Quân và Âu Cơ:
+ Về nguồn gốc và hình dạng :
- Lạc Long Quân và Âu Cơ đều là “ Thần” Long Quân là thần nòi rồng, Âu Cơ thuộc dòng tiên
- Long Quân sức khoẻ vô địch, có nhiều phép lạ”, Âu Cơ “ xinh đẹp tuyệt trần”
+ Về sự nghiệp mở nước :
- Long Quân giúp dân diệt trừ những loài yêu quái để ổn định cuộc sống, dạy dân cách trồng trọt chăn nuôi, ăn ở
+ Về chuyện sinh nở : cái bọc trăm trứng
+ Những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo :
được hiểu là những chi tiết không có thật,
được tác giả dân gian sáng tạo nhằm mục
đích nhất định
+ Vai trò của những chi tiết tưởng tượng,
kỳ ảo trong truyện :
- Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật, sự kiện
Trang 3- GV : Việc kết duyên của
Long Quân và Âu Cơ và việc
Âu Cơ sinh nở có gì lạ? Long
Quân và Âu Cơ chia con như thế
nào và để làm gì? Theo truyện
này thì người Việt là con cháu
của ai?
- Học sinh thảo luận ở lớp :
Truyện Con Rồng, Cháu Tiên có
ý nghĩa gì? Nhằm giải thích
điều gì?
- Chi tiết cái bọc trăm trứng
khẳng định điều gì?
- Học sinh đọc lại lời hẹn của
Long Quân, thể hiện ý nguyện
gì của người xưa?
- Đến đây có thể giải thích từ
“Đồng Bào”
- GV hướng dẫn đọc: Đọc
thêm để hiểu đầy đủ ý nghĩa của
truyện
Hoạt động 3
- Học sinh đọc phần ghi nhớ
- Học sinh học thuộc lòng
phần ghi nhớ
- GV : Sự giống nhau ấy
khẳng định sự gần gũi về cội
nguồn và sự giao lưu văn hoá
- Thần kỳ hoá, linh thiêng hoá nguồn gốc giống nòi, dân tộc để chúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình
- Làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm
+ Học sinh thảo luận, trả lời:
- Chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo thể hiện ở chuyện Âu Cơ sinh nở cái bọc trăm trứng
- Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con để cai quản và gây dựng đất nước
- Người Việt là Con Rồng, Cháu Tiên
2 ý nghĩa của truyện Con Rồng, Cháu Tiên:
+ Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý, thiêng liêng của cộng đồng người Việt Từ bao đời người Việt tin vào tính xác thực của những điều “truyền thuyết” về sự tích tổ tiên và tự hào về nguồn gốc, giòng giống tiên Rồng rất cao quý, linh thiêng của mình
+ Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ở mọi miền đất nước Người Việt Nam, dù miền xuôi hay miền ngược, dù ở đồng bằng, miền núi hay ven biển, trong nước hay nước ngoài đều có chung cội nguồn, đều là con
mẹ Âu Cơ ( đồng bào – cùng một bọc ) , vì vậy phải thương yêu, đoàn kết
Các ý nghĩa ấy góp phần quan trọng vào việc xây dựng, bồi đắp những sức mạnh tinh thần dân tộc
III Ghi nhớ : - SGK trang 8
IV Luyện tập : Học sinh trả lời câu hỏi
phần luyện tập
Câu 1: Truyện “Quả trứng nở ra trăm
Trang 4giữa các tộc người trên đất nước
ta
Bài tập về nhà :
Câu 2,4,5 ( trang 3)
con người” – Dân tộc Mường, Truyện “ Quả bầu mẹ” – Dân tộc Khơmú
Câu 2: Học sinh kể lại chuyện Con
Rồng, Cháu Tiên với những yêu cầu sau: + Đúng cốt truyện, chi tiết cơ bản
+ Cố gắng dùng lời văn ( nói) của mình
để kể
+ Kể diễn cảm
4.củng cố
5 hdh
* Rút kinh nghiệm :
Văn bản: Bánh chưng, bánh giầy
( Hướng dẫn đọc thêm )
1 ổn định tổ chức :
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài mới :
Hoạt động của GV - HS Nội dung
HĐ 1
- Giáo viên cho học sinh đọc lại
truyện, mỗi học sinh đọc một
đoạn
- GV nhận xét ngắn gọn, sửa
cách đọc cho học sinh
HĐ 2
Gv hướng dẫn học sinh thảo
Giới thiệu bài:
I Đọc:
1 Đọc văn bản:
- Đoạn 1 : Từ đầu đến “ chứng giám”
- Đoạn 2 : Tiếp theo đến “ hình tròn”
- Đoạn 3 : Phần còn lại
2 Đọc chú thích
II Tìm hiểu văn bản :
- Hoàn cảnh: Giặc ngoài đã yên, Vua có
thể tập trung lo cho dân được no ấm Vua
Trang 5luận theo câu hỏi phần “ Đọc hiểu
văn bản”
+ Câu hỏi 1 : Vua Hùng chọn
người nối ngôi trong hoà cảnh
nào? với ý định ra sao và bằng
hình thức gì?
+ Câu hỏi 2 : Vì sao trong các
con vua, chỉ có Lang Liêu được
thần giúp đỡ?
+ Câu hỏi 3 : Vì sao hai thứ bánh
của Lang Liêu được Vua cha chọn
để tế Trời, Đất, Tiên vương và
Lang Liêu được chọn nối ngôi
vua?
+ Câu hỏi 4 : ý nghĩa của truyền
thuyết “ Bánh chưng, bánh giầy”
già, muốn truyền ngôi
- ý của vua: Người nối ngôi phải nối tiếp
chí hướng vua, không nhất thiết phải con trưởng
- Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang tính
chất một câu đố đặc biệt để thử tài Trong truyện cổ dân gian, giải đố là một trong những thử thách đối với nhân vật
- Trong các Lang, Lang Liêu là người thiệt thòi nhất
- Tuy là Lang nhưng chàng sớm làm việc
đồng áng, gần gũi với dân thường
- Chàng là người duy nhất hiểu được ý thần, và thực hiện được ý thần Thần ở đây
là nhân dân Ai có thể suy nghĩ về lúa gạo sâu sắc, trân trọng lúa gạo của trời đất và cũng là kết quả của mồ hôi, công sức con người như nhân dân Nhân dân rất quý trọng cái nuôi sống mình, cái mình làm ra được
- Hai thứ bánh có ý nghĩa thực tế ( quý trọng nghề nông, quý trọng hạt gạo nuôi sống con người và là sản phẩm do chính con người làm ra)
- Hai thứ bánh có ý nghĩa sâu xa: tượng trời, tượng đất, tượng muôn loài
- Hai thứ bánh hợp ý Vua, chứng tỏ được tài đức con người có thể nối chí Vua Đem cái quý nhất trong trời đất, của đồng ruộng,
do chính tay mình làm ra mà tiến cúng Tiên vương, dâng lên cha thì đúng là người con tài năng, thông minh, hiếu thảo, trân trọng những người sinh thành ra mình
- Truyện nhằm giải thích nguồn gốc sự vật: Hai thứ bánh - bánh Chưng, bánh Giầy Nguồn gốc này gắn liền với ý nghĩa sâu xa của hai loại bánh: Bánh Giầy tượng trưng cho bầutrời, Bánh Chưng tượng trưng cho mặt đất
- Đề cao lao động, đề cao nghề nông Lang Liêu – nhân vật chính, hiện lên như một người anh hùng văn hoá Bánh chưng, bánh giầy càng có ý nghĩa bao nhiêu thì càng nói lên tài năng, phẩm chất của Lang
Trang 6- GV hướng dẫn học sinh đọc
- Yêu cầu học sinh học thuộc
1.Trao đổi ý kiến ở lớp: ý nghĩa
của phong tục ngày Tết nhân dân
ta làm bánh chưng, bánh giầy
2 Đọc truyện này, em thích chi
tiết nào? Vì sao?
GV gợi ý Học sinh chỉ ra và
phân tích một chi tiết mà học sinh
cảm thấy thích nhất
Bài tập về nhà:
Câu 4, 5 ( SBT, tr3)
Liêu bấy nhiêu
III Ghi nhớ : SGK ( Trang 12 )
IV Luyện tập:
1 ý nghĩa phong tục ngày Tết nhân dân
ta làm bánh chưng, bánh giầy là đề cao nghề nông, đề cao sự thờ cúng Trời, Đất và
tổ tiên của nhân dân ta Cha ông đã xây dựng phong tục tập quán của mình từ những
điều giản dị nhưng rất thiêng liêng, giàu ý nghĩa Quang cảnh ngày Tết nhân dân ta gói hai thứ bánh này còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hoá, đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại câu chuyện “ Bánh chưng, bánh giầy” trong kho tàng truyện cổ dân gian Việt Nam
2 Gợi ý hai chi tiết đặc sắc và giàu ý nghĩa:
+ Lang Liêu nằm mộng thấy thần đến khuyên bảo “ .” Đây là chi tiết thần kỳ làm tăng sức hấp hẫn cho truyện Chi tiết này còn nêu bật giá trị của hạt gạo ở một đất nước mà cư dân sống bằng nghề nông và gạo là lương thực chính, được ưa thích của nhân dân Đồng thời chi tiết này còn nêu bật giá trị của hạt gạo một cách sâu sắc, đáng quý, đáng trân trọng của sản phẩm do con người tự làm
+ Lời Vua nói với mọi người về hai loại bánh
Đây là cách “ đoc”, cách thưởng thức, nhận xét về văn hoá Những cái bình thường, giản dị song lại chứa đựng rất nhiều
ý nghĩa sâu sắc Nhận xét của Vua về bánh chưng, bánh giầy cũng chính là ý nghĩa, tư tưởng, tình cảm của nhân dân về hai loại bánh nói riêng và về phong tục làm hai loại bánh vào ngày Tết
4.củng cố
5 hdh
Trang 7* Rút kinh nghiệm :
Tiết 3: Từ và cấu tạo từ tiếng việt
Ngày soạn : /9/2009
Ngày dạy : /9/2009
A. Mục tiêu
Giúp học sinh hiểu được thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo của từ Tiếng
Việt
- Khái niệm về từ
- Đơn vị cấu tạo của từ ( tiếng)
- các kiểu cấu tạo từ ( từ đơn, từ phức, từ ghép, từ láy)
B Chuẩn bị của GV- HS:
- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài, bảng phụ
- Học sinh: Đọc trước bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
1 ổn định tổ chức :
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài Mới :
Hoạt động của GV - HS Nội dung
Kiểm tra bài cũ:
Hãy trình bày ngắn ngọn
những đặc điểm tiêu biểu của thể
loại Truyền Thuyết
Trong truyền thuyết Con
Rồng, Cháu Tiên em thích chi
tiết nào nhất? vì sao?
Hoạt động 1
Lập danh sách các tiếng và
các từ trong câu sau
Câu văn trên được tạo bởi
bao nhiêu từ ? bao nhiêu tiếng?
GV đưa thêm ví dụ
Hoạt động 2
Mỗi loại đơn vị tiếng dùng
Bài mới:
I Từ là gì?
1 Lập danh sách từ và tiếng trong câu
Thần/ dạy/ dân/ cách/ trồng trọt,/ chăn nuôi / và / cách/ ăn ở.( Con Rồng, cháu Tiên)
Câu văn được tạo bởi 9 từ, 12 tiếng (
có 3 từ gồm 2 tiếng)
2 Các đơn vị được gọi là từ và tiếng có gì khác nhau?
Trang 8để làm gì? Đơn vị từ dùng để làm
gì?
Khi nào một tiếng được gọi
là một từ?
GV đưa ví dụ, học sinh lập
danh sách từ và tiếng trong câu
Từ những ví dụ trên, giáo
viên giúp học sinh rút ra định
nghĩa về từ ( SGK 13)
Hoạt động 3
Học sinh tìm từ một tiếng
và từ hai tiếng có trong câu
Học sinh ghi đúng các từ
một tiếng và từ hai tiếng vào các
cột theo bảng mẫu trong sách
giáo khoa
Hoạt động 4
Phân tích đặc điểm của từ và
đơn vị cấu tạo từ
Dựa vào bảng học sinh đã
lập giáo viên giúp học sinh lần
lượt tìm hiểu các nội dung
Hoạt động 5
Hệ thống hoá kiến thức
Hoạt động 6
Tiếng dùng để tạo từ
Từ dùng để tạo câu
Khi một tiếng có thể dùng để tạo câu, tiếng ấy có thể trở thành từ
VD : Trong trời đất, không có gì quý bằng hạt gạo ( 8 từ, 9 tiếng)
Ghi nhớ: Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ
nhất dùng để tạo câu
II Từ đơn và từ phức:
1 Dựa vào những kiến thức đã học ở bậc Tiểu học, hãy điền các từ trong câu dưới
đây vào bảng phân loại
VD : Từ/ đấy,/ nước/ ta/ chăm/ nghề/ trồng trọt,/ chăn nuôi/ và/ có/ tục/ ngày/ Tết/ làm/ bánh chưng/ bánh giầy
( Bánh chưng, bánh giầy)
Cột từ đơn : Từ, đấy, nước, ta,
chăm, nghề, và, có, tục, ngày, Tết, làm
Cột từ láy : trồng trọt
Cột từ ghép : chăn nuôi, bánh
chưng, bánh giầy
3 Cấu tạo của từ ghép và từ láy có gì giống nhau và khác nhau?
Phân biệt từ đơn và từ phức : Từ gồm
1 tiếng là từ đơn, từ gồm 2 hay nhiều tiếng
là từ phức
Phân biệt từ đơn và từ phức : Những
từ phức được tạo ra bằng cách ghép những tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa được gọi
là từ ghép, còn những từ phức có quan hệ láy
âm giữa các tiếng gọi là từ láy
Đơn vị cấu tạo của Tiếng Việt là tiếng
Ghi nhớ : SGK- tr 14.
III Luyện tập:
Trang 9 Có thể có những khả năng
sắp xếp từ như sau
Từ láy miêu tả cái gì?
Nghĩ tủi thân, công chúa
út ngồi khóc thút thít
BT5: Thi tìm nhanh các từ láy
Bài tập 1 ( tr.14)
a) Các từ : nguồn gốc, con cháu thuộc kiểu từ ghép
b) Từ đồng nghĩa với nguồn gốc : cội nguồn, gốc gác
c) Từ ghép chỉ quan hệ thân thuộc : cậu
mợ, cô dì, chú cháu, anh em,…
Bài tập 2 (tr.14)
Theo giới tính( nam, nữ ) : ông bà, cha mẹ, anh chị, cậu mợ, chú dì, chú thím
Theo bậc ( trên dưới) : bác cháu, chị
em, anh em, dì cháu, cha con, mẹ con,…
Bài tập 3 (tr.14)
Cách chế biến : Bánh rán, bánh nướng, bánh hấp, bánh nhúng, bánh tráng,…
Chất liệu làm bánh : Bánh nếp, bánh
tẻ, bánh đậu xanh, bánh khoai, bánh cốm, bánh kem …
Tính chất của bánh : Bánh dẻo, bánh phồng,
Hình dáng bánh : bánh gói, bánh quấn thừng, bánh tai voi, bánh cuốn,…
Bài tập 4 :
Miêu tả tiếng khóc của con người
Những từ láy khác có cùng tác dụng : Nức nở, sụt sùi, rưng rức,
Bài tập 5:
a) Tả tiếng cười: khúc khích, sằng sặc, hô hô, ha hả, hềnh hệch,
b) Tả tiếng nói : khàn khàn, lè nhè, thỏ thẻ, léo nhéo, lầu bầu,
c) Tả dáng điệu : lừ đừ, lả lướt, nghênh ngang, ngông nghênh,
Trang 104.củng cố
5 hdh
* Rút kinh nghiệm :
Tiết 4: giao tiếp, văn bản
và phương thức biểu đạt
Ngày soạn : /9/2009
Ngày dạy : /9/2009
a.Mục tiêu
- Huy động kiến thức của học sinh về các loại văn bản mà học sinh từng biết
- Hình thành sơ bộ khái niệm: văn bản, mục đích giao tiếp, phương thức biểu đạt
B Chuẩn bị của GV- HS:
- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài, bảng phụ…
- Học sinh: Đọc trước bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
1 ổn định tổ chức :
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài mới :
+ Giới thiệu bài :
Thực tế cuộc sống chúng ta đã
được tiếp xúc và sử dụng nhiều
với các loại sách báo, đọc
truyện, viết thư, viết đơn…
nhưng có thể chưa biết gọi
chúng là văn bản hoặc chưa biết
dùng đúng mục đích Giờ học
hôm nay sẽ giúp chúng ta sơ bộ
hiểu được văn bản là gì? có
I Tìm hiểu chung về văn bản và phương thức biểu đạt