Câu hỏi 2: Qua bài thơ này, em cảm nhận được nét đẹp nào trong tâm hồn, tình cảm của nhà thơ - người tù cách mạng trong cảnh tù đày?. - Lßng yªu thiªn nhiªn, yªu cuéc sèng thiÕt tha, - N[r]
Trang 1Ngữ văn 8
Tiết 78 Văn bản
Khi con tu hú
-Tố
Hữu-A Mục tiêu cần đạt
những hình ảnh gợi cảm và thể thơ lục bát giản dị mà tha thiết
B Chuẩn bị
GV: - Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án chi tiết,
- Chọn một bức chân dung Tố Hữu, Tuyển tập thơ Tố Hữu
C Tiến trình các hoạt động dạy - học trên lớp
Giới thiệu bài:
>' I có câu: “Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại” Có nghĩa là: một ngày trong tù bằng nghìn thu ở ngoài Trong tù - bên ngoài quả thật là sự khác biệt rất lớn về không gian, về tâm trạng Đó cũng chính là những không gian, những tâm trạng trong
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm
1.1 Hoạt động 1: GV sử dụng bài giảng điện tử: 1 Tác giả
(1920- 2002)
- Tố Hữu (1920-2002) tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê
gốc: Quảng Điền, Thừa Thiên - Huế Ông là nhà cách mạng, nhà
thơ lớn của dân tộc
kháng chiến Con ờng thơ của Tố Hữu theo sát những biến cố
lịch sử của dân tộc Việt Nam thế kỉ XX Các tác phẩm chính: Từ
ấy (1937-1946); Việt Bắc (1946-1954); Gió lộng (1955-1961);
Ra trận (1962-1971); Máu và hoa (1972-1977); Một tiếng đờn
(1979-1992)
1955) với tập thơ Việt Bắc.
+ Giải "ởng văn học ASEAN (1996).
1.2 Hoạt động 2: GV diễn giảng bổ sung:
Trang 2- Tố Hữu sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo Bà mẹ giàu
thơ nhiều kỉ niệm sâu sắc >' cha yêu thích thơ văn đã giúp
cho Tố Hữu, ngay từ nhỏ, thuộc nhiều thơ và đã biết làm thơ
“Huế thơ, Huế nghĩa, Huế tình” đã trở đi, trở lại trong thơ ông
Cách mạng Việt Nam
Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lý chói qua tim
Tập thơ có ba phần: Máu lửa- Xiềng xích- Giải phóng Bài thơ
Khi con tu hú chúng ta học hôm nay thuộc phần Xiềng xích,
phần thứ hai của tập thơ
chiến chống Pháp (1946-1954) mà kết thúc bằng chiến thắng
lịch sử Điện Biên Phủ “Lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu".
“Gió lộng" (1955-1961) là khúc ca vui ngợi ca công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, là tiếng thét căm thù, tiếng
“Ra trận" (1962-1971) là bài ca đánh Mĩ, là bài ca thắng Mĩ
“Máu và hoa" (1972-1977) có cả sự mất mát, hi sinh và vinh
quang chiến thắng
“Một tiếng đờn" (1979-1992) là khúc hát khải hoàn sau ngày
miền Nam hoàn toàn giải phóng, Bắc Nam sum họp một nhà, cả
1955) với tập thơ Việt Bắc.
Nam á (1996)
dẫn đầu nền thơ ca cánh mạng, thơ ca hiện đại Việt Nam
1.3 Hoạt động 3:
- GV ?: Tóm lại, về tác giả Tố Hữu, chúng ta cần ghi nhớ những
điểm nào?
- HS: Ông là nhà cách mạng, là nhà thơ lớn của dân tộc.
Là nhà cách mạng,
Trang 3- GV khái quát ghi bảng: nhà thơ lớn của dân
tộc
2, Tác phẩm
2.1 Hoạt động1:
- GV ?: Theo dõi tiếp phần chú thích và em hãy cho biết bài thơ
Khi con tu hú
tác giả mới bị bắt giam vào đây Sáng tác trong nhà lao Thừa Phủ (tháng
7.1939)
2.2 Hoạt động 2:
GVdiễn giảng bổ sung:
Bởi vậy, trong bài “Tâm tư trong tù” Tố Hữu viết :
Cô đơn thay là cảnh thân tù !
Tai mở rộng mà lòng sôi rạo rực
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu !
Bài Khi con tu hú viết sau đó ít lâu trong cùng cảnh ngộ cũng
cùng một cảm xúc, một tâm trạng
II Tìm hiểu chung
- HS: Đoạn 1 đọc chậm vừa với giọng "9 vui, tha thiết, ngắt
nhịp 2/2/2 ở câu lục và 4/4 ở câu bát
Đoạn 2 cần đọc nhanh hơn với giọng uất ức nghẹn ngào,
ngắt nhịp 6/2 ở câu thứ 8 và nhịp 3/3 ở câu thứ 9
- GV : + Cho HS đọc
+ HS nhận xét cách đọc của bạn và đọc lại
II.2 Hoạt động 2:
- GV ?: Trong bài thơ, tác giả có nhắc đến loài chim tu hú Em
hiểu gì về loài chim này ?
- HS: Trả lời theo chú thích
của loài chim này Đây là cách lấy đặc điểm của sự vật để gọi
tên sự vật đó
- GV ?: Trong câu thơ Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào có một
Trang 4và cả Nam bộ 3 Thể thơ
- GV ?: Bằng hiểu biết của mình, em hãy thuyết minh ngắn gọn
về thể thơ ấy ?
- HS : Trình bày về số tiếng, cách gieo vần và nhịp thơ
II.4 Hoạt động 4:
- GV ?: Bài thơ có nhan đề là Khi con tu hú Theo em nên hiểu
(GV sử dụng bài tập trắc nghiệm để HS lựa chọn)
4 Bố cục:
- GV ?: Vậy mạch cảm xúc của bài thơ này là gì? Mạch cảm xúc
Hãy chỉ ra kết cấu của bài thơ ?
- HS: 6 câu đầu: Tái hiện cảnh mùa hè
- GV kết luận: Bài thơ có hai đoạn
II.5 Hoạt động 5:
thức biểu đạt trong từng đoạn thơ và cả bài thơ ?
- GV bổ sung: Bài thơ Khi con tu hú của Tố Hữu là bài thơ trữ
cảm (ở đoạn 1, tác giả miêu tả để bộc lộ cảm xúc cũng chính là
biểu cảm thông qua miêu tả)
- GV ?: Đây là một bài thơ trữ tình Theo em, nhân vật trữ tình ở
đây là ai?
III Tìm hiểu chi tiết
trong tâm
- GV ?: Em hãy đọc lại 6 câu thơ đầu và cho biết khúc ca vào hè,
chim tu hú gọi bầy, tiếng ve ngân, tiếng sáo diều
1.2 Hoạt động 2:
- GV sử dụng bài giảng điện tử:
+ Tiếng tu hú gọi bầy
Trang 5+ Tiếng ve ngân
+ Tiếng sáo diều
3 Hoạt động 3.
sĩ dùng âm thanh, cung bậc để diễn tả cảm xúc của mình thì thi sĩ- nhà thơ lại dùng một chất liệu đặc biệt là ngôn ngữ để tái tạo, tái hiện vẻ đẹp ấy
+ ?: Trong đoạn thơ này, cùng với những âm thanh rộn rã,
nào?
- GV sử dụng bài giảng điện tử
+ Màu sắc: Màu vàng của lúa, của bắp; màu hồng của nắng, màu xanh của trời
tranh vào hè?
chiêm đang chín, trái cây ngọt dần Hãy trình bày cảm nhận của
em về cái hay, cái đẹp của câu thơ trên?
- HS: Cái hay, cái đẹp của câu thơ trên là ở cách dùng từ của tác
gian
- GV bổ sung: Với từ đang và từ dần, câu thơ "Lúa chiêm đang
chín, trái cây ngọt dần"
một sự vận động, một sự chuyển hoá tiến dần đến sự hoàn thiện, hoàn mĩ
- GV?: Bức tranh vào hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt
mở ra bằng một không gian rộng lớn hơn:
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không
Theo em, tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật nào trong hai câu thơ ấy ?
một không gian cao hơn, rộng hơn, xanh hơn
do, yên bình
kể hết và đó là một không gian dài, rộng đến vô cùng vô tận,
Trang 6không có điểm dừng.
1.4 Hoạt động 4:
- GV?: Từ hiểu biết trên, hãy trình bày suy nghĩ, cảm nhận của
- HS: Bức tranh vào hè rất đẹp vì có âm thanh sống động, màu
1.5 Hoạt động 5:
- GV ?: Từ khung cảnh vào hè đặc biệt này, em có nhận xét gì
về nét đẹp tâm hồn và tình cảm của nhà thơ ?
- HS: Nhà thơ có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, yêu cuộc sống
- GV bổ sung:
Với sáu câu thơ, Tố Hữu đã tái hiện sinh động một bức tranh
vào hè đầy sức sống Tiếng chim tu hú không chỉ gọi bầy mà
còn gọi cả mùa màng, gọi cả thế giới sự vật chuyển động trong
từng nhành cây thớ vỏ Một thế giới sự vật hô ứng không ngừng
khát tự do đến cháy ruột, cháy lòng
đạt, tự do
2.1 Hoạt động 1:
cách mạng
- GV diễn giảng: Trong thơ sự thay đổi nhịp điệu, thay đổi giọng
điệu, ngôn ngữ là dấu hiệu của sự thay đổi cảm xúc, tâm trạng
Nói đúng hơn cảm xúc, tâm trạng của tác giả là yếu tố quyết
định dẫn đến việc thay đổi nhịp điệu, giọng điệu ngôn ngữ Các
em hãy đọc lại 4 câu thơ cuối bài và cùng cảm nhận về điều đó
- HS đọc lại 4 câu thơ cuối
- GV ?: ở đoạn thơ thứ hai cách bộc lộ cảm xúc của tác giả có gì
khác so với đoạn thơ thứ nhất?
- HS: ở đoạn 1, tác giả gián tiếp bộc lộ cảm xúc thông qua cảnh
vào hè còn ở đoạn 2, tác giả trực tiếp bộc lộ cảm xúc của mình
bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình bằng việc sử dụng đại từ
"ta": "Ta nghe hè dậy bên lòng"
- GV ?: Theo em, nhịp thơ, giọng điệu thơ, ngôn ngữ thơ ở đây
có gì đặc biệt ?
HS: + Nhịp thơ bị thay đổi đột ngột (nhịp 6/2 trong câu thứ 8;
nhịp 3/3 ở câu thứ 9),
+ Giọng điệu nghẹn ngào, uất ức,
+ Dùng nhiều động từ mạnh: dậy, đạp, ngột, uất
+ Dùng nhiều từ cảm thán, câu cảm thán: ôi ! làm sao,
Trang 7thôi!
2.2 Hoạt động 2:
dậy bên lòng ?
- HS: Với câu thơ ấy mùa hè không còn ở ngoài trời mà nó đã
vào trong nhà giam và dậy lên ngay bên lòng tác giả
2.3 Hoạt động 3:
- GV?: Vì sao tác giả lại muốn đạp tan phòng giam khi nghe hè
dậy bên lòng ?
- HS: + Vì tâm trạng u uất trong nhà giam chật chội, thiếu sinh
khí (ngột làm sao, chết uất thôi)
+ Vì thiết tha yêu cuộc sống ,
mạng
2.4 Hoạt động 4:
GV sử dụng giáo án điện tử:
- GV?: Mở đầu và kết thúc bài thơ đều xuất hiện tiếng chim tu
hú, hay nói một cách khác: xuyên suốt bài thơ là âm thanh của
tu hú thể hiện ở đoạn thơ đầu và đoạn cuối rất khác nhau, vì sao?
kêu là tâm trạng hoà hợp với sự sống mùa hè, biểu hiện niềm say
mê cuộc sống
+ ở câu thơ cuối, tiếng tu hú gợi cảm xúc u uất, khắc
cuộc sống
toàn khác nhau: không gian tự do và không gian mất tự do
2.5 Hoạt động 5:
- GV? Qua câu kết Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu, em cảm
- HS: Đó là một âm thanh khắc khoải (đã kêu, đang kêu, vẫn
2.6 Hoạt động 6:
- GV ?: Em hãy trình bày suy nghĩ cảm nhận của mình về tâm
HS: Đó là tâm trạng đau khổ, uất ức, ngột ngạt; cháy lên khát
vọng về một cuộc sống tự do
ngột ngạt cao độ, niềm khát khao cháy bỏng muốn đạp tan
phòng giam, phá tan xiềng xích thoát khỏi cảnh ngục tù, trở về
với cuộc sống tự do để tiếp tục hoạt động cách mạng
Ngột ngạt, uất ức
đến tột cùng; khát khao tự do đến cháy bỏng
Trang 82.7 Hoạt động 7:
GV sử dụng bài giảng điện tử:
đạt nào ? Vì sao ? (GV chiếu)
Cách 1: Từ "ta" trong "Ta nghe hè dậy bên lòng " đã diễn tả
bọn thực dân
Cách 2: Từ "ta" trong "Ta nghe hè dậy bên lòng " đã diễn tả
trong nhà ngục của bọn thực dân
Cách 3: Từ "ta" trong "Ta nghe hè dậy bên lòng " không chỉ
trạng của các chiến sĩ cách mạng khi bị giam cầm trong nhà
ngục của bọn thực dân
IV Tổng kết: IV.1 Hoạt động 1:
- GV sử dụng bài giảng điện tử:
Câu hỏi 1: hãy chỉ ra nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ ?
- Thể thơ lục bát giản dị, tha thiết
- Hình ảnh âm thanh chọn lọc, gần gũi gợi cảm
Giọng điệu thay đổi tự nhiên (khi "9 vui, hào hứng, khi u uất
dằn vặt)
tù và bên trong nhà tù
cảnh tù đày?
- Lòng yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thiết tha,
- Niềm khao khát tự do cháy bỏng
IV.2 Hoạt động 2:
GV bổ sung: Với thể thơ lục bát mềm mại, uyển chuyển, linh
hoạt Bài thơ liền mạch, giọng điệu tự nhiên, cảm xúc nhất quán,
khi "9 sáng khoáng đạt, khi dằn vặt u uất, rất phù hợp với cảm
trong nhà tù Bài thơ thể hiện tiếng lòng tha thiết với thiên nhiên,
cách mạng trong cảnh tù đày
* Ghi nhớ: (sgk)
Với câu thơ kết "Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu.", tiếng
chim tu hú không còn là tiếng gọi bầy hiền lành mà đã trở thành
tiếng kêu thấm đẫm tâm trạng Nó kêu ở ngoài trời Nó kêu ở nơi
Trang 9đốt Tiếng gọi tự do ấy ấm áp làm sao, mà cũng nóng bỏng làm sao Nó đang cháy lên một nỗi niềm khao khát Từ tiếng gọi mùa
Với một kết thúc mở, lời thơ khép lại, một thế giới tâm trạng
mở ra và # âm của nó là tiếng chim tu hú Thế giới ấy là cả một học hôm nay xin tạm dừng ở đây!