Ví dụ, cùng với sự phát triển của công nghiệp, các nhà máy đã đốt cháy một lượng lớn than đá, dầu mỏ, khí đốt thiên nhiên khiến cho hàm lượng khí CO2 trong không khí tăng lên mạnh mẽ; [r]
Trang 1Vì mưa axit ảnh hưởng rất lớn đến rừng, đồng ruộng, hồ nuôi cá, các công trình kiến trúc
và sức khỏe con người cho nên nó được mọi người thừa nhận là vấn đề ô nhiễm môi trường
có tính toàn cầu Mưa axit đưa lại cho chúng ta những tai họa rất lớn Bình thường mưa axit làm cho nước hồ biến thành axit loãng, chất lượng nước xấu đi, sinh vật phù du và cá trong
hồ chết dần Ví dụ, trong số 5.000 hồ ở miền nam Na Uy do ảnh hưởng mưa axit mà có 1.750 loài cá và tôm bị mất dần Mưa axit rơi làm lá cây trong rừng héo đi, thành phần dinh dưỡng của đất giảm kém, cây lớn chậm, thậm chí khô héo mà chết Vùng Pafalya của Đức có 12.000 mẫu rừng, trong đó có 1/4 diện tích rừng bị mưa axit hủy diệt Ở Ba Lan có 24 vạn
ha rừng cây lá kim bị mưa axit làm cho khô héo Mưa axit thấm vào đất sẽ làm giảm độ phì của đất, phá hoại kết cấu thổ nhưỡng, làm giảm khả năng tác dụng quang hợp và kháng bệnh của cây trồng, khiến cho sản lượng nông nghiệp giảm sút Mưa axit còn xâm thực các công trình kiến trúc, nghiêm trọng hơn là phá hoại các di vật và di tích lịch sử Những tấm phù điêu bằng đá bạch ngọc ở Cố cung, miếu Thần Nông Trung Quốc được xây dựng bằng
đá cẩm thạch là những công trình kiến trúc nổi tiếng trên thế giới đều bị mưa axit xâm thực
mà gây ra những vết rạn đen
Các chất gây mưa axit có lúc còn bay từ nơi khác tới Ví dụ, mưa axit ở Canađa đến từ nước Mỹ Mưa axit ở Trung Quốc ảnh hưởng đến Nhật Bản và Hàn Quốc Mưa axit đã trở thành tai họa chung không phân biệt biên giới quốc gia
Từ khoá: Mưa axit; Độ pH; Tai họa chung
116 Vì sao mặt những tấm phù điêu đá cẩm thạch
ở Cố Cung lại xuất hiện vết rạn?
Trong sân Bảo tàng Cố Cung ở Bắc Kinh có rất nhiều bức phù điêu bằng đá cẩm thạch và
đá bạch ngọc Chúng biểu trưng cho tinh hoa kiến trúc cổ Trung Quốc, là niềm tự hào của dân tộc Trung Hoa Nhưng mấy chục năm gần đây, những bức phù điêu rất tinh tế này bắt đầu mờ ảo, đã xuất hiện vết rạn đen ở những nét điêu khắc
Thực tế là trên thế giới có rất nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng đều xuất hiện hiện tượng tương tự
Trang 2Đền Taj Mahal của Ấn Độ xây dựng ở thế kỉ XVII, đó là Cung điện do hoàng đế Môgôn Shàh Jahàn (gốc Ba Tư) kỉ niệm vợ yêu là Mumtaz Mahal mà xây dựng nên Toàn bộ cung điện đều dùng vật liệu đá cẩm thạch, đẹp đẽ tinh khiết, trên thế giới độc nhất vô nhị Nhưng
20 năm gần đây, những phiến đá trắng tinh khiết này bắt đầu chuyển thành màu vàng Thành cổ Aten đã có hơn 2.000 năm lịch sử, hầu như được xây dựng bằng toàn bộ đá cẩm thạch trắng Ngày nay những bức phù điêu đẹp đẽ và sắc nét này đã bị biến dạng, các nét
mờ nhạt, hoàn toàn mất đi vẻ đẹp trước đây
Tượng nữ thần Tự Do sừng sững ở New York, Mỹ là tượng đài kỉ niệm do người Pháp tặng năm 1886, có lịch sử hơn 100 năm nay Da của bức tượng làm bằng đồng, thân gồm giá bằng thép đỡ Gần đây thân bức tượng đã kém vẻ đẹp, nhiều chỗ còn phát sinh những vết nứt gãy
Ngoài ra kiến trúc cổ Venizơ ở Italia, kiến trúc cổ Manchester ở Anh và các tượng đài ở Đức cũng bị hoen gỉ rất nghiêm trọng “Hung thủ” tạo nên những hiện tượng này là mưa axit trong mấy chục năm gần đây Xung quanh các công trình kiến trúc này người ta đã xây dựng nhiều nhà máy dùng than đá hoặc dầu mỏ làm nhiên liệu, hàng ngày thải vào không khí một lượng lớn khí sunfua Chúng kết hợp với hơi nước trong không khí gây nên mưa axit Vì trong đá cẩm thạch, đá hoa cương có chứa cacbonat canxi, chất này đã phát sinh phản ứng hóa học với nước mưa axit, do đó các công trình kiến trúc đã dần dần bị bong lở, phá hoại Các giọt mưa axit li ti được đồng hoặc thép trên các công trình kiến trúc hấp thụ, khiến cho chúng phát sinh điện hóa, trở nên hoen rỉ Kết quả bề mặt của các công trình kiến trúc bong ra từng mảng, đinh tán lỏng ra, chân tượng bị gãy
Mưa axit đã gây nên những tổn hại đối với các công trình kiến trúc cổ, điều đó làm cho mọi người phải quan tâm Muốn giảm mưa axit, bảo vệ các di tích cổ thì phải giảm đốt than
đá và dầu mỏ, ra sức tìm kiếm và sử dụng những nguồn năng lượng mới sạch hơn
Từ khoá: Mưa axit
117 Vì sao phải bảo vệ tầng ôzôn?
Ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống mặt đất Ở tầng bình lưu cách mặt đất 10 – 50 km, tia tử ngoại trong ánh nắng khiến cho một phân tử oxi phân giải thành hai nguyên tử, trong đó một nguyên tử oxi lại kết hợp với một phân tử oxi hình thành phân tử ôzôn (O3) và cách mặt đất khoảng 25 km hình thành nên tầng ôzôn
Ôzôn là tầng khí rất mỏng Tầng ôzôn có thể ngăn cản tia tử ngoại trong ánh nắng Mặt Trời Một khi tầng ôzôn bị phá hoại thì một lượng lớn tia tử ngoại sẽ chiếu thẳng xuống gây tác hại cho con người và các sinh vật sống trên Trái Đất Về lâu dài tia tử ngoại chiếu xạ một cách quá mức sẽ phá hoại lục diệp tố trong lá cây, ảnh hưởng đến vai trò quang hợp của thực vật, khiến cho nông sản bị thất thu
Trang 3Tia tử ngoại tăng lên nhiều, còn làm giảm chức năng miễn dịch của cơ thể, gây nên hệ thống miễn dịch mất điều hòa dẫn đến nhiều loại bệnh, thậm chí dẫn đến bệnh ung thư da
và bệnh bạch tạng Hiện nay hàng năm trên thế giới, số người chết vì bệnh ung thư da ước khoảng 10 vạn, số người bị bệnh bạch tạng càng nhiều hơn Theo dự tính của các nhà khoa học, nếu giảm đi 1% khí ôzôn trong tầng ôzôn thì lượng tia tử ngoại của ánh nắng Mặt Trời
sẽ tăng lên 2%, tỉ lệ gây bệnh ung thư tăng lên 5% - 7%, tỉ lệ bệnh bạch tạng sẽ tăng lên 0,2% - 0,6%
Tia tử ngoại nhiều còn làm hại đến các vật phù du sống trong nước ở độ sâu 20 m, như tôm cá con và các loài ốc, từ đó mà làm mất cân bằng sinh thái của biển
Năm 1985 đội khảo sát Nam Cực của Anh đã phát hiện ở Nam Cực có một “lỗ thủng tầng ôzôn” rất lớn Ở lỗ thủng này, hàm lượng khí ôzôn thấp hơn rất nhiều so với mức bình thường Năm 1987, các nhà khoa học Đức phát hiện trên bầu trời Bắc Cực cũng có một lỗ thủng tầng ôzôn tương tự Về sau người ta được biết nhiều nơi trên thế giới có hiện tượng tầng ôzôn bị phá hoại Vậy cuối cùng ai đã phá hoại tầng ôzôn? Tuyệt đại đa số các nhà khoa học đều cho rằng “hung thủ” chính là chất freon do hoạt động của con người thải vào trong không khí
Freon là loại khí do con người tạo ra, là hợp chất hữu cơ của cacbon, clo, flo như CCl3F7, CHClF2 v.v Tủ lạnh, máy điều hòa không khí, ô tô cho đến máy tính, máy cứu hỏa đều dùng đến các hợp chất freon Các chất này khuếch tán vào tầng ôzôn, dưới sự chiếu xạ mạnh của các tia tử ngoại, các phân tử của chúng sẽ phân giải thành các nguyên tử clo bay lơ lửng Các nguyên tử clo rất hoạt bát, nó sẽ tác động với phân tử ôzôn và một phân tử oxi để biến thành hai phân tử oxi Một nguyên tử clo có thể phá hoại 10 vạn phân tử ôzôn Nồng độ ôzôn không ngừng giảm thấp, cuối cùng hình thành các lỗ thủng
Hiện nay, việc bảo vệ tầng ôzôn đã trở thành một lĩnh vực quan trọng của bảo vệ môi trường quốc tế ủy ban điều hòa tầng ôzôn của Cục quy hoạch môi trường Liên hợp quốc đã
Trang 4đưa ra “Công ước bảo vệ tầng ôzôn quốc tế” Rất nhiều nước đã cấm hoặc hạn chế sử dụng khí freon Ở Trung Quốc cũng đã nghiên cứu chế tạo ra tủ lạnh xanh “không dùng freon”
Từ khoá: Tia tử ngoại; Tầng ôzôn; Khí ôzôn; Clorua, florua hiđrocacbon- freon
118 Thế nào là hiệu ứng nhà kính?
Mùa đông ở phương Bắc đất đông giá, cây cỏ tiêu điều, nhưng ở trong nhà kính lại ấm áp như mùa xuân, cây dưa đầy quả, rau cỏ tốt tươi, quang cảnh tràn đầy sức sống Nguyên nhân vì sao? Là do thủy tinh có tính chất vô cùng đặc biệt Chúng có thể khiến cho bức xạ ánh nắng Mặt Trời đi vào nhà kính, nhưng lại ngăn cản bức xạ nhiệt ra khỏi nhà kính, do đó nhiệt độ trong nhà kính ngày càng ấm lên
Sự thực là Trái Đất ngày nay cũng giống như một ngôi nhà đang ngày càng ấm lên Bầu không khí bao quanh Trái Đất, ngoài khí oxi, nitơ còn có vi lượng các loại khí khác, như khí CO2, mêtan, freon Những khí này có tác dụng tương tự như thủy tinh, chúng có thể để cho bức xạ sóng ngắn ánh nắng Mặt Trời tự do đi qua, như vậy ánh nắng sẽ chiếu thẳng đến Trái Đất, đốt nóng Trái Đất khiến cho nhiệt độ tăng lên Đồng thời những loại khí này lại hấp thụ bức xạ sóng dài từ mặt đất phát ra Tức là năng lượng bức xạ dễ dàng đi vào, còn đi ra rất khó Hiện tượng này giống như tình trạng trong nhà kính, người ta gọi chúng là “Hiệu ứng nhà kính”
Trong hiệu ứng nhà kính, khí CO2 đóng vai trò chính, những khí khác chỉ có tác dụng khoảng 1/8
Hiệu ứng nhà kính dẫn đến nhiệt độ trên Trái Đất nâng cao Từ 1850-1988, nồng độ khí CO2 trong không khí đã tăng lên 25% Thập kỉ 80 của thế kỉ XX, nhiệt độ bình quân của Trái Đất so với thế kỉ trước đã tăng lên 0,6oC Nếu nhiệt độ Trái Đất tiếp tục tăng lên thì hệ thống sinh thái toàn cầu sẽ mất cân bằng, tạo nên hàng loạt tai họa
Từ khoá: Hiệu ứng nhà kính; Khí CO2
119 Lợi dụng biển để giảm thấp hiệu ứng nhà kính
như thế nào?
Biển là khu vực vô cùng kì diệu Chúng ta hiểu biết về biển còn rất ít Cách đây không lâu các nhà khoa học phát hiện ra rằng: biển có thể giúp chúng ta giải quyết vấn đề hiệu ứng nhà kính Thực chất của vấn đề là thế nào? Nguyên nhân hiệu ứng nhà kính chủ yếu là do những hoạt động của con người trên Trái Đất thải ra khí CO2 nhiều gây nên Nếu giảm thấp hàm lượng khí CO2 trong không khí thì sẽ giảm thấp hiệu ứng nhà kính trên mặt đất:
Nhưng làm thế nào để giảm thấp lượng khí CO2 thải ra là một vấn đề vô cùng nan giải của con người Người ta phát hiện thấy: Nếu thải khí CO2 xuống đáy biển đến tầng có loại tảo sinh sống, thông qua tác dụng quang hợp của tảo biển để hấp thụ khí CO2 thì có thể đạt được mục đích giảm thấp lượng khí CO2 thải vào không khí
Thực nghiệm chứng tỏ các loại tảo trong nước biển có thể hấp thụ khí CO2 Trong quá trình nghiên cứu và khai thác biển, người ta đã bất ngờ phát hiện được hiện tượng kỳ diệu
Trang 5này Ở độ sâu 600 m dưới đáy biển, nước có thể bao kín khí CO2 Vì áp lực nước biển rất lớn
có thể khiến cho khí CO2 biến thành thể lỏng để chìm sâu hơn xuống đáy biển Với nhiệt độ thấp hơn 10oC của nước dưới đáy biển, trên bề mặt CO2 ở thể lỏng sẽ xuất hiện một màng mỏng tương tự như kem hoa quả, nó có khả năng ngăn ngừa khí CO2 khuếch tán ra xung quanh
Căn cứ vào phát hiện này, các nhà khoa học ở Sở nghiên cứu điện lực trung ương Nhật Bản đã có kế hoạch trực tiếp đưa khí CO2 xuống đáy biển, lợi dụng nước đáy biển để bao chúng lại Họ tính toán loại khí CO2 bị bao bọc này phải qua tối thiểu 1000 năm sau mới có thể thoát trở lại Nhưng đến khi đó thì loài người đã có đủ thời gian để giải quyết vấn đề hiệu ứng nhà kính này rồi
Từ khoá: Biển; Hiệu ứng nhà kính; Khí CO2
120 Nhiệt độ trên Trái Đất vì sao lại nóng lên?
Sự biến đổi khí hậu trên Trái Đất có liên quan đến cuộc sống của con người Các nhà khoa học thông qua nghiên cứu và đo đạc nhiệt độ phát hiện thấy: hơn 100 năm nay, nhiệt độ bình quân trên Trái Đất tăng cao lên 0,5oC – 0,6oC và làm cho xu thế nhiệt độ tăng cao trở nên mạnh mẽ Phát hiện này đã gây nên sự quan tâm rộng rãi của loài người
Năm 1989 Cục Quy hoạch Môi trường của Liên hợp quốc đã lấy chủ đề “Cảnh giác ! Trái Đất đang nóng lên ” làm “Ngày môi trường thế giới”
Khí hậu toàn cầu vì sao lại nóng lên? Nguyên nhân sự biến đổi này rất phức tạp, nhưng có thể phân thành hai yếu tố, đó là yếu tố tự nhiên và yếu tố nhân tạo Yếu tố tự nhiên có: hoạt động của Mặt Trời, bao gồm bão từ của Mặt Trời, quầng Mặt Trời và các vết đen; hoạt động của quả đất bao gồm sự hình thành, sự biến mất và sự di chuyển của băng hà, sự biến đổi của các dòng hải lưu lạnh và hải lưu nóng, hoạt động của núi lửa; nguyên nhân vũ trụ có sự biến đổi mang tính chu kỳ của độ nghiêng hoàng đạo, sự biến đổi tốc độ tự quay của Trái Đất, v.v
Trang 6Yếu tố nhân tạo là chỉ những hoạt động không hợp lý của loài người gây nên Ví dụ, cùng với sự phát triển của công nghiệp, các nhà máy đã đốt cháy một lượng lớn than đá, dầu mỏ, khí đốt thiên nhiên khiến cho hàm lượng khí CO2 trong không khí tăng lên mạnh mẽ; con người chặt phá rừng, chăn thả quá mức các súc vật trên thảo nguyên, khiến cho rừng xanh, các bãi cỏ hấp thụ khí CO2 và nhả ra khí oxi bị giảm thấp, làm cho hàm lượng khí CO2 tăng lên nhanh Khí CO2 là màn chắn ngăn cản nhiệt lượng trên mặt đất khuếch tán ra bên ngoài bầu khí quyển Nếu hàm lượng khí CO2 trong bầu khí quyển tăng lên sẽ sản sinh hiệu ứng nhà kính Kết quả ánh nắng Mặt Trời có thể chiếu lên Trái Đất, còn nhiệt lượng trên Trái Đất thì rất khó khuếch tán vào vũ trụ, làm cho khí hậu trên Trái Đất ấm lên
Từ khoá: Hiệu ứng nhà kính; Khí CO2
Trang 7
121 Trái Đất ấm lên có ảnh hưởng gì đến môi
trường của con người?
Hàm lượng khí CO2 trong không khí ở dưới mức độ nhất định có thể khiến cho Trái Đất duy trì được nhiệt độ thích hợp Nếu trong không khí không có khí CO2 thì nhiệt độ bình quân toàn cầu chỉ khoảng -15oC, Trái Đất sẽ ở trong môi trường băng giá Nếu hàm lượng khí CO2 tăng lên cao thì Trái Đất sẽ ấm lên Các nhà khoa học tính toán: nếu nồng độ CO2 trong không khí lên đến 420 ppm thì tất cả băng tuyết trên núi cao và Bắc Cực, Nam Cực đều chảy tan
Vì loài người sử dụng một lượng lớn nguồn năng lượng khoáng vật như than đá, dầu mỏ, khí đốt khiến cho hàm lượng khí CO2 trong khí quyển tăng lên nhanh chóng Ngày nay tốc
độ tăng trưởng của khí CO2 hàng năm là 0,7 ppm Nừu tiếp tục như hiện nay thì đến thập kỉ
30 của thế kỉ XXI, nhiệt độ bình quân trên Trái Đất sẽ cao hơn so với hiện nay từ 1,5 – 4,5 oC Lúc đó nước biển sẽ biến ấm và dâng lên, mực nước biển sẽ tăng cao 0,2–0,4 m cộng với nước băng hà tan thì mực nước biển sẽ còn dâng lên cao hơn nữa, có khả năng dìm phần lớn các thành phố duyên hải xuống đáy biển, khiến cho môi trường tự nhiên và hệ thống sinh thái bị phá hoại nghiêm trọng Các tai họa như gió lốc, mưa bão, sóng thần, hạn hán, lũ lụt sẽ xảy ra dồn dập, đem lại những tổn thất không thể lường được cho nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, ngư nghiệp, v.v cũng như cuộc sống của con người Có người gọi đó là
“tai họa chỉ đứng sau chiến tranh hạt nhân”
Đối mặt với hiện trạng Trái Đất ấm lên, chúng ta cần có đối sách gì? Các nhà khoa học đã đưa ra hai loại đối sách: “đối sách thích ứng” và “đối sách hạn chế” Đối sách thích ứng tức là dùng các biện pháp để thích ứng với sự biến đổi của khí hậu môi trường Ví dụ, ở vùng duyên hải xây dựng các con đê để ngăn ngừa nước biển dâng lên cao; cải tiến chất lượng của nông sản để thích ứng với sự biến đổi của khí hậu Biện pháp hạn chế tức là hạn chế những hoạt động của con người gây tác hại đối với môi trường Ví dụ hạn chế lượng thải khí CO2, cải tiến nguồn năng lượng không dùng than đá và dầu mỏ là chủ yếu, ra sức khai thác nguồn năng lượng Mặt Trời, hạt nhân, sức gió v.v Ngoài ra, cần phải trồng cây gây rừng để tăng thêm sức hấp thụ khí CO2 của thực vật, khiến cho hàm lượng khí CO2 trong không khí giảm thấp, từ đó mà ngăn ngừa Trái Đất tiếp tục ấm lên
Từ khoá: Toàn cầu ấm lên; Khí cacbonic
122 Vì sao nhiệt độ trong thành phố cao hơn ngoại
ô?
Mùa hè trong thành phố khí hậu nóng bức, nhưng ra ngoại ô người ta cảm thấy mát mẻ
dễ chịu hơn nhiều Các số liệu thống kê khí tượng chứng tỏ: khí hậu thành phố mùa hè cao hơn ở ngoại ô Ví dụ ở Thượng Hải, từ 1961-1990, vùng Long Hoa trong thành phố bình
Trang 8quân mỗi năm có 7,1 ngày khí hậu vượt quá 35oC, còn ở huyện Nam Hội ngoại ô bình quân mỗi năm chỉ có 1,9 ngày nhiệt độ cao hơn 35oC
Thực tế thì khí hậu thành phố trong cả bốn mùa đều cao hơn ở ngoại ô Đó là vì sao? Trong thành phố người ta đốt rất nhiều than đá, dầu mỏ, khí than Năng lượng hóa học của những loại nhiên liệu này đa số chuyển hóa thành cơ năng, điện năng, một phần còn lại chuyển hóa thành nhiệt trực tiếp thải vào không khí Trong thành phố có cả trăm nghìn chiếc ô tô, mỗi ngày thải một lượng lớn khí thải Nhiệt độ của loại khí này thường 100 oC trở lên, điều đó ảnh hưởng rất lớn đến nhiệt độ của thành phố
Những công trình kiến trúc lớn trong thành phố bằng bê tông, cộng với mặt đường nhựa ngang dọc chi chít, do đó tạo ra bề mặt thành phố có tính chất khác hẳn với ngoại ô Những công trình kiến trúc và mặt đường màu đen ban ngày hấp thụ một lượng lớn bức xạ nhiệt của ánh nắng Mặt Trời, nên nhiệt độ nâng cao rất nhanh Đêm xuống, các công trình kiến trúc và mặt đường này dần dần toả nhiệt, khiến cho nhiệt độ thành phố giảm không đáng
kể Do đó thành phố trở thành “đảo nhiệt to lớn” Ngoài ra vì trong không khí tồn tại nhiều bụi và các chất khí ô nhiễm, do đó bầu không khí trên không của thành phố hình thành đám mây mù Mây mù này ban đêm làm giảm thấp hiệu suất bức xạ của mặt đất, khiến cho mặt đất giảm ít nhiệt độ Những điều kiện đặc thù này khiến cho thành phố biến thành “hiệu ứng đảo nhiệt”, tức là nhiệt độ thành phố cao hơn nhiệt độ ngoại ô
Trong thành phố có rất nhiều nhà cao tầng, chúng làm thành những màn chắn, khiến cho không khí tươi mát từ ngoại ô khó thổi vào, làm cho không khí khó lưu động Như vậy luồng không khí mát ở ngoại ô thổi vào bị chặn lại Điều đó cũng gây nên nguyên nhân khí hậu của thành phố nóng hơn ngoại ô Cường độ “đảo nhiệt” thông thường có liên quan với thành phố lớn hay nhỏ Thành phố có mấy vạn dân đến mấy chục vạn dân thường nhiệt độ chênh lệch với ngoại ô từ 2 – 3 oC; thành phố có dân số trung bình, nhiệt độ chênh với ngoại ô 3 – 5
oC Thành phố có hàng triệu dân trở lên nhiệt độ thường chênh lệch 5 oC trở lên
Từ khoá: Nhiệt độ; Hiệu ứng đảo nhiệt
123 Vì sao phát sinh hiện tượng Enninô?
Bờ Đông Nam biển Thái Bình Dương, tức là miền duyên hải phía tây các nước Ecuado, Pêru, v.v Ở Nam Mỹ, dòng hải lưu mạnh Milo nổi tiếng chảy từ nam sang bắc qua vùng này gặp dòng hải lưu ấm ở đường xích đạo, hình thành ngư trường Milo nổi tiếng trên thế giới Sản lượng cá hàng năm ở đây đã từng chiếm 1/5 tổng sản lượng cá trên thế giới Nhưng mấy chục năm gần đây, cứ cách 2 – 7 năm thì ngư trường Milo lại phát sinh một lần sinh vật biển cạn kiệt: cá và chim bị chết, sản lượng cá giảm xuống rõ rệt Người ta gọi hiện tượng này là hiện tượng “Enninô” Enninô là tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là “thánh con”, tức là con của Thượng đế
Khi hiện tượng Enninô xuất hiện, không những khí hậu vùng duyên hải Milo biến đổi đột ngột mà khí hậu nhiều vùng khác cũng biến đổi khác thường: nơi nên nóng thì không nóng, nơi đáng lạnh thì không lạnh; nơi nên mưa thì nắng chang chang, khắp nơi khô hạn; nơi cần
ít mưa thì ngập lụt, nước mênh mông Đó là do nguyên nhân gì? Nguyên là trước khi Enninô
Trang 9xảy ra, nước biển đã ấm lên rất nhiều dẫn đến tầng không khí trên mặt biển nhiệt độ tăng cao, làm mất đi sự phân bố của động thái cân bằng nhiệt trong dòng không khí và nước, khiến cho khí hậu toàn cầu phát sinh biến đổi hàng loạt
Enninô xuất hiện thất thường, khó tìm ra qui luật Từ thế kỉ XX đến nay, nó xuất hiện khoảng 17 lần Mỗi lần xuất hiện đều khiến cho khí hậu nhiều vùng trên thế giới thay đổi Ví
dụ năm 1972 và năm 1976, khi Enninô xuất hiện, một vùng lớn nhiệt đới và á nhiệt đới đã trải qua một trận lạnh hàng trăm năm nay chưa từng có Năm 1976 vùng Đông Bắc Trung Quốc vì khí hậu xuống thấp khác thường đã gây nên sản lượng lương thực giảm thấp Năm 1982–1983, Enninô lại xuất hiện, lần này cường độ rất mạnh, thời gian kéo dài, nước biển ở Đông Thái Bình Dương tăng cao 6 oC – 7oC gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn cầu, thiên tai phát sinh dồn dập, ở ấn Độ xuất hiện nạn hạn hán dữ dội, vùng Milo băng tuyết tan ra Lần này Enninô đã đem lại tổn thất cho toàn thế giới, gần 1.500 người bị chết, của cải thiệt hại lên tới 10 tỉ đôla Bước vào thập kỉ 90, Enninô lại càng dồn dập, gây nên khí hậu toàn cầu thất thường
Vậy vì sao lại xuất hiện hiện tượng Enninô? Các nhà khoa học cho rằng, đó là vì dòng hải lưu trong vùng xích đạo của Thái Bình Dương và không khí tác dụng lẫn nhau làm mất đi sự cân bằng Lúc đó gió trong dòng hải lưu xích đạo giảm thấp, dòng nước ấm ở Tây Thái Bình Dương chảy về phía đông bị dòng nước lạnh ở Đông Thái Bình Dương cản trở, nên phát sinh hiện tượng nước biển ấm lên và mực nước biển dâng cao
Từ khoá: Enninô
124 Thế nào là ô nhiễm mùi thối?
Mùi thối là mùi khó ngửi, gây cho người ta cảm giác khó chịu Nước cống, nhà vệ sinh công cộng, các bãi rác đều phát ra mùi hôi thối, khuếch tán vào không khí thành phố Mùi này gây nên sự ô nhiễm gọi là ô nhiễm mùi thối?
Khí thối có nhiều loại, thường gặp: các khí như sunfua hiđro phát ra mùi trứng thối, khí thioalchol phát ra mùi tỏi thối hoặc mùi rau thối, mùi nhựa đường rất khó ngửi và một số hợp chất của indol cũng phát ra mùi thối Rất nhiều khí thối có hại cho sức khỏe của con người, như khí nhựa đường độc hại, khí sunfonic, khí ethamin, acrolein đều có độ độc rất cao Khi chất thối tan vào không khí, tuy nồng độ thấp vẫn làm cho con người cảm thấy nôn nao, khó chịu
Khí thối có tác dụng độc đối với con người Ngửi phải những mùi vị này thì thần kinh không chịu được, đau đầu, nôn nao và kém ăn Khi bị thối nghiêm trọng thì hệ thống hô hấp,
hệ thống tuần hoàn, hệ thống tiêu hóa và hệ thống thần kinh đều bị ảnh hưởng Con người nếu sống lâu trong môi trường có nồng độ thối thấp, khứu giác sẽ kém nhạy cảm Lúc đó khứu giác con người sẽ “thích ứng” với môi trường thối Tuy vẫn tồn tại mùi thối nhưng những người đó hầu như không phát hiện thấy, vì thần kinh đại não liên tục bị mùi thối kích thích, thời gian dài bị tổn thương, ảnh hưởng đến chức năng điều tiết và sự hưng phấn của
vỏ đại não
Trang 10Ở nước ngoài cũng đã từng phát sinh nhiều sự kiện ô nhiễm mùi thối Ví dụ năm 1961 ở thành phố Soanxi, Nhật Bản đã từng phát sinh dồn dập ba lần sự kiện này Trong đó có một lần phát sinh vào nửa đêm Lúc đó dân cư đang ngủ say, một nhà máy nhân dịp đêm tối thải trộm dầu phế thải benzen sunfonic vào không khí, đúng lúc trời gió to, mùi thối bay tản ra phạm vi khoảng 20 km Mùi thối mạnh đã làm thức tỉnh nhiều người Họ cảm thấy nôn nao
và bắt đầu nôn ọe, nhiều người nhức mắt, đau đầu và sức khỏe sa sút
Ngày nay con người đã ý thức được mùi thối làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Các nhà khoa học bắt đầu nghiên cứu làm thế nào để ngăn ngừa ô nhiễm bởi mùi thối Đối với những nhà máy sản xuất có khí phế thải mùi thối thì có thể dùng biện pháp đốt cháy, oxi hóa, trung hòa hay hấp thụ để xử lí Như thế sẽ giảm được rất nhiều khí thối Nhiều loại cây xanh như cây phong lan, cây nguyệt quế đều có thể hút một lượng lớn các chất khí thối có hại Do đó trồng cây xanh với qui mô lớn có thể làm cho môi trường sạch đẹp, ngăn ngừa ô nhiễm
Từ khoá: Mùi thối; Khí thối; Ô nhiễm môi trường thối
125 Vì sao núi lửa gây ô nhiễm có tính toàn cầu?
Núi lửa Shenheilon vùng Đông Bắc Mỹ đã từng làm cho báo chí, Đài phát thanh và Đài truyền hình trên thế giới tranh nhau đưa tin Vì sao các nước khác lại quan tâm đến hoạt động của núi lửa ở Mỹ như vậy? Nguyên nhân đương nhiên rất nhiều, nhưng ở góc độ khoa học môi trường mà nói thì nguyên nhân quan trọng nhất là ở chỗ: núi lửa hoạt động gây nên ô nhiễm môi trường có tính toàn cầu
Theo thông báo, núi lửa Shenheilon ở Mỹ tuy chỉ xảy ra một lần nhưng đã phun ra khoảng
5 tỉ m3 nham thạch, sức mạnh của nó tương đương hơn 500 quả bom nguyên tử của Mỹ đã ném xuống đảo Hiroshima Nhật Bản trong cuối Chiến tranh thế giới thứ II Cột khói bụi sừng sững cao mười mấy km chọc thẳng lên trời Ngoài hàng núi bụi than xỉ hủy hoại con người và nhà cửa trên mặt đất thì một lượng khổng lồ các vi hạt bay lơ lửng trong không trung kéo dài hàng năm, gây nên ô nhiễm đối với tầng không khí thấp nhất – tầng đối lưu Những vi hạt này còn khuếch tán vào tầng khí quyển thứ hai – tầng bình lưu, gây ô nhiễm tầng bình lưu với độ cao 50 – 55 km
Khi trong tầng bình lưu của khí quyển chứa một lượng lớn hạt bụi thì Trái Đất giống như
bị bao bọc bởi một màn “khăn voan” Tầng “khăn voan” này ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến nhiệt độ mặt đất Một mặt bụi bặm có thể hấp thụ một phần ánh sáng Mặt Trời rồi chiếu xuống mặt đất làm cho Trái Đất ấm lên, gây nên hiệu ứng tăng nhiệt độ Mặt khác các hạt bụi còn ngăn cản một phần bức xạ ánh sáng khiến nó phản hồi vào không trung, gây ra hậu quả nhiệt độ giảm thấp ngược lại Theo các chuyên gia khí tượng phân tích, tác dụng chủ yếu do bụi trên không của núi lửa gây ra khiến cho nhiệt độ Trái Đất giảm thấp Ví dụ năm 1855, núi lửa ở Ecuađo hoạt động đã phun vào không trung 25 triệu tấn bụi, khiến cho nhiệt độ trên toàn thế giới giảm thấp 0,56oC Năm 1883, núi lửa ở Inđônêxia phun ra
khoảng 50 triệu tấn bụi cũng khiến cho nhiệt độ trên thế giới giảm thấp 0,56oC Năm 1902 –
1904, núi lửa ở Goatemala, năm 1963 núi lửa ở Pháp đã lần lượt khiến cho nhiệt độ trên thế giới giảm thấp 0,56oC và 0,28oC