Là một Thẩm phán của Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm, trực tiếp tham gia giải quyết xét xử các vụ án dân sự, bản thân tôi mong muốn thông qua đề tài nghiên cứu của mình góp phần vào v[r]
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
TỐNG QUỐC THANH
¸P DôNG C¸C QUY §ÞNH VÒ QUYÒN CON NG¦êI
TRONG Bé LUËT Tè TôNG D¢N Sù N¡M 2015 VµO GI¶I QUYÕT C¸C Vô ¸N D¢N Sù T¹I TßA ¸N NH¢N D¢N QUËN B¾C Tõ LI£M,
thµnh phè Hµ Néi
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI
Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN THỊ THANH MAI
HÀ NỘI - 2019
Trang 2Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác, trung thực và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.
TÁC GIẢ
Tống Quốc Thanh
Trang 3Trang
QUYỀN CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ
NĂM 2015 VÀO GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN DÂN SỰ CỦA
1.1 Khái niệm, đặc điểm, nội dung áp dụng pháp luật về quyền con người 13 1.2 Khái niệm, đặc điểm, nội dung áp dụng các quy định về quyền con
người trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án
dân sự tại Tòa án nhân dân cấp huyện 32 1.3 Bảo đảm áp dụng các quy định về quyền con người trong Bộ luật Tố
tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự 40
NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ NĂM 2015
VÀO GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN DÂN SỰ TẠI TÒA ÁN NHÂN
2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng các quy định về quyền con
người trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án
dân sự tại Tòa án nhân dân quận Bắc từ Liêm 45 2.2 Kết quả đạt được trong việc áp dụng các quy định về quyền con người
trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự
tại Tòa án nhân dân quận Bắc từ Liêm và nguyên nhân 50 2.3 Hạn chế, bất cập trong việc áp dụng các quy định về quyền con người
trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự
tại Tòa án nhân dân quận Bắc từ Liêm và nguyên nhân 56
Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG
CÁC QUY ĐỊNH VỀ CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT TỐ
TỤNG DÂN SỰ NĂM 2015 VÀO GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN
3.1 Phương hướng đảm bảo áp dụng các quy định về quyền con người trong
Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa
án nhân dân quận Bắc từ Liêm 67 3.2 Giải pháp bảo đảm việc áp dụng các quy định về quyền con người
trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự
tại Tòa án nhân dân quận Bắc từ Liêm 73
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Đảm bảo Quyền con người là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hoạt động cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm
2020 đã khẳng định:
Đòi hỏi của công dân và xã hội đối với cơ quan tư pháp ngày càng cao, các cơ quan tư pháp phải thực sự là chỗ dựa của người dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con người đồng thời là công cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa [4]
Vấn đề bảo đảm quyền con người cũng đã được ghi nhận trong hiến pháp 2013, tại Điều 14 nêu rõ: "Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam các quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa - xã hội được tôn trọng và thể hiện ở các quyền công dân được quy định theo Hiến pháp và pháp luật" [57] Vì vậy, bảo đảm quyền con người ở nước ta hiện nay là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm góp phần đưa chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng vào thực tiễn cuộc sống
Theo quy định của Luật tổ chức Tòa án thì nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống Tòa án các cấp là xét xử các vụ án hình sự, dân sự, Hôn nhân gia đình, Kinh tế, Hành chính, Lao động theo quy định của pháp luật Tòa án là cơ quan trung tâm trong hệ thống các cơ quan tư pháp Việt Nam Xét xử, giải quyết các tranh chấp trong đời sống bằng Tòa án là cơ chế hữu hiệu để đảm bảo công lý, bảo vệ quyền con người và duy trì trật tự xã hội Vì vậy, có thể nói rằng hiệu quả hoạt động của Tòa án là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá tính chất dân chủ, pháp quyền trong hoạt động của bộ máy Nhà nước, đặc biệt trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vị trí,
Trang 5vai trò của Tòa án càng được đề cao nên cũng đòi hỏi Tòa án trong hoạt động xét xử phải đề cao các yếu tố chuẩn mực như: sự công bằng, khách quan, công khai, minh bạch và dân chủ Trong những năm qua, Đảng và nhà nước ta đặc biệt chú trọng đến công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm quản lý xã hội bằng pháp trị Chính vì thế hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, dân sự càng không ngừng được hoàn thiện; Đặc biệt là hệ thống pháp luật tố tụng dân sự đã không ngừng được sửa đổi, hoàn thiện trong đó vấn đề quyền con người luôn được đặc biệt quan tâm, đảm bảo Điều này đã được minh chứng trong các quy phạm pháp luật về tố tụng từ: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2003, sửa đổi bổ sung năm 2011, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 Từ đó góp phần nâng cao chất lượng xét xử của Tòa án, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế đất nước, hội nhập quốc
tế, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Những thành tựu mà hệ thống Tòa án nước ta
đã đạt được trong những năm qua là không thể phủ nhận Tuy nhiên cũng phải nhìn thẳng vào sự thật là: Chất lượng xét xử của Tòa án các cấp chưa ngang tầm với yêu cầu đòi hỏi của Đảng và nhân dân, còn bộc lộ những yếu kém như vẫn có những vụ án xét xử oan người vô tội, vẫn còn những vụ án xét xử không chính xác, không đúng pháp luật gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Tòa án và các cơ quan tư pháp
Hoạt động xét xử thực chất là hoạt động áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ án cụ thể Do đó, khi áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ án nói chung và giải quyết các vụ án dân sự nói riêng là nhiệm vụ chủ yếu và hoạt động thường xuyên của ngành Tòa án
Cuối năm 2013, huyện Từ Liêm được tách ra thành hai quận Bắc - Nam
Từ Liêm và đi vào hoạt động Quận Bắc Từ Liêm có diện tích: 4.335,34ha
Trang 6(43.35 km2), quy mô dân số: 320.414 người, hiện có 13 phường [10]; Là một quận mới được thành lập có tốc độ đô thị hóa nhanh, có quy mô dân số lớn, tốc độ tăng cơ học đặt ra yêu cầu về đảm bảo an sinh xã hội cao, một số phát sinh trong thực hiện chính sách về đất đai có tính chất phức tạp, cơ sở hạ tầng chưa phát triển, số lượng người lao động ngoại tỉnh, sinh viên các trường đại học, cao đẳng cư trú trên địa bàn nhiều, còn nhiều tiềm ẩn phức tạp về an ninh trật tự Đó là những nguyên nhân khiến cho số lượng các vụ án và Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm phải giải quyết tăng cao và rất lớn
Song hành cùng với sự phát triển chung của xã hội, các vụ án dân
sự với tính chất ngày càng phức tạp, tinh vi nên việc áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ án dân sự bao gồm: Các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động của Tòa án ngày càng được coi trọng; áp dụng pháp luật thế nào cho đúng, chính xác, thấu tình đạt lý và trong đó quyền con người được đảm bảo luôn là vấn đề được dư luận xã hội quan tâm
Theo quy định của luật Tổ chức Tòa án và Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2015, Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm có thẩm quyền giải quyết các vụ án trong đó có các vụ án dân sự theo trình tự sơ thẩm Ở Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm trong những năm gần đây số lượng các vụ án dân sự ngày càng gia tắng với tính chất rất phức tạp nên càng đòi hỏi Tòa án nhân dân quận Bắc
Từ Liêm phải áp dụng triệt để các quy định về quyền con người trong Bộ luật
Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân sự; có như vậy mới góp phần đảm bảo công bằng xã hội, cải thiện các mối quan hệ trong đời sống nhân dân, giữ gìn kỷ cương pháp luật, trật tự an toàn xã hội, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa là cho nhân dân nói chung và nhân dân trong quận nói riêng ngày càng tin tưởng vào pháp luật, tin tưởng vào Tòa án mỗi khi có tranh chấp xảy ra
Trang 7Từ thực tiễn xét xử đỏi hỏi mỗi cán bộ Tòa án nhân dân quận Bắc
Từ Liêm phải nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của việc áp dụng các quy định về quyền con người trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào gải quyết các vụ án dân sự, từ đó phát huy những kết quả đã đạt được và khắc phục những hạn chế, yếu kém trong việc áp dụng pháp luật tố tụng là yêu cầu cấp thiết của ngành Tòa án nói chung và Tòa án nhân dân dân quận Bắc Từ Liêm nói riêng Từ đó không ngừng nâng cao chất lượng xét
xử, đáp ứng yêu cầu cấp bách của công cuộc cải cách tư pháp theo hướng
"Phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư", "Gần dân, giúp dân, hiểu dân", đảm bảo quyền con người của nhân dân
Là một Thẩm phán của Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm, trực tiếp tham gia giải quyết xét xử các vụ án dân sự, bản thân tôi mong muốn thông qua đề tài nghiên cứu của mình góp phần vào việc đảm bảo Quyền con người quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vào giải quyết các vụ án dân
sự và làm sáng rõ lý luận về quyền con người trong Bộ luật Tố tụng dân sự
2015, từ đó đánh giá được thực trạng áp dụng các quy định về quyền con người vào việc giải quyết các vụ việc dân sự, những tồn tại, yếu kém va giải pháp khắc phục nhằm đảm bảo quyền con người trong hoạt động tố tụng của Tòa án nhân dân quận Bắc Từ Liêm, từ đó kỳ vọng giúp hệ thống Tòa án các cấp có cách tiếp cận tốt hơn không ngừng nâng cao ý thức cho đội ngũ cán bộ, công chức, Thẩm phán trong việc đảm bảo Quyền con người khi giải quyết
các vụ án nói chung và các vụ án dân sự nói riêng
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trong những năm qua, ở nước ta đã có đã có nhiều công trình nghiên cứu, một số bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành đề cập đến quyền con người, về tăng cường áp dụng các quy định về quyền con người trong Bộ luật
Tố tụng dân sự vào giải quyết các vụ án dân sự tại tòa án nhân dân dưới các góc độ khác nhau như:
Trang 8- "Giáo trình lý luận và pháp luận về quyền con người" của Nguyễn
Đăng Dung, Vũ Công Giao, La Khánh Tùng [12] Các tác giả đã khái quát được bối cảnh, ý nghĩa và tầm quan trọng của giáo dục và nghiên cứu quyền con người và khái niệm, nguồn gốc, tính chất, đặc điểm, lịch sử hình thành, phân loại quyền con người giúp người đọc bước đầu hiểu được những điều căn bản về quyền con người
- "Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giam giữ, bị can, bị cáo
trong tố tụng hình sự ở Việt Nam" của Lại Văn Trình [64] Tác Giả đã chỉ ra
hoạt động tố tụng hình sự là một mặt hoạt động của Nhà nước liên quan rất chặt chẽvới quyền con người Hoạt động tốt ụng hình sựlà nơi các biện pháp cưỡng chế Nhà nước được áp dụng phổ biến nhất; và vì vậy là nơi quyền con người của các chủ thể tố tụng, đặc biệt là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, có nguy cơ dễ bị xâm hại nhất Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử trong những năm qua cho thấy rằng cũng còn nhiều trường hợp vi phạm quyền con người trong quá trình tiến hành tố tụng Những vi phạm đó xảy ra là do nhiều nguyên nhân, trong đó có bất cập, hạn chế của pháp luật, cơ chế, nhận thức, thái độ của người tiến hành tố tụng, các quy định về chế độ trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan, người tiến hành tố tụng đối với công dân Vì vậy, có thể nói nghiên cứu việc bảo đảm quyền con người của các chủ thể tốtụng nói chung, đặc biệt của các chủ thể người bị tạm giữ, bị can, bị cáo nói riêng trong tố tụng hình sự từ góc độ lập pháp cũng như áp dụng pháp luật có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung, trong công cuộc cải cách tư pháp nói riêng
ở nước ta
- "Quyền con người được sống trong môi trường trong lành ở Việt
Nam" của Phạm Thị Tính [62] Tác giả nêu quyền con người được sống trong
môi trường trong lành là một quyền mới, có nội hàm rộng và tương đối phức
Trang 9tạp, chưa có lý thuyết và nội dung cụ thể Các nghiên cứu về quyền con người được sống trong môi trường trong lành còn rất ít Vì vậy, quyền con người được sống trong môi trường trong lành rất cần được nghiên cứu chuyên sâu cả
về lý luận và thực tiễn để sớm đưa ra lý thuyết quyền con người được sống trong môi trường trong lành
- "Bảo đảm quyền con người trong hiến pháp hiện nay" của Hoàng Lan
Anh [1] Tác giả đã chỉ ra quyền con người là những quyền cơ bản nhất của con người, được có một cách tự nhiên gắn bó mật thiết với con người - một động vật cao cấp có lý trí, và có tình cảm làm cho con người khác với các động vật khác, mà nhà nước thành lập với một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất của mình là phải bảo vệ những quyền đó Cũng vì lẽ tự nhiên
đó, quyền con người luôn là mục tiêu của Hiến pháp mỗi quốc gia Quyền con người luôn gắn liền với Hiến pháp Hiến pháp không những chỉ là văn bản quy định việc tổ chức nhà nước, mà còn bảo đảm việc thực hiện quyền con người, quyền công dân Do vậy, việc thực thi Hiến pháp cũng chính là bảo đảm thực thi quyền con người
- "Bảo đảm quyền con người khi thu hồi đất nông nghiệp tại Việt Nam"
của Lưu Thùy Linh [48] Tác giả chỉ ra pháp luật Việt Nam nói chung và pháp luật về đất đai nói riêng cũng rất quan tâm, đảm bảo các quyền cơ bản nêu trên của người nông dân khi bị thu hồi đất nông nghiệp Tuy nhiên, trong các quy định pháp luật còn nhiều hạn chế, thiếu sót so với thực tế, trong quá trình thực thi còn nhiều điểm bất cập dẫn đến vi phạm các quyền của người nông dân trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp
- "Bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án
hình sự của viện kiểm sát nhân dân" của Dương Thị Ngọc Lan [43] Tác giả đã
nêu rõ việc đảm bảo thực hiện quyền con người bằng pháp luật là một trong những điều kiện quan trọng nhất để thực hiện quyền con người, đặc biệt là
Trang 10trong lĩnh vực pháp luật tố tụng hình sự Việc đảm bảo quyền con người, quyền công dân bằng hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thực thi pháp luật là hết sức quan trọng vì quyền con người trong tố tụng hình sự là quyền dễ
bị xâm phạm, dễ bị tổn thương, nhất là quyền an toàn về thân thể, danh dự và nhân phẩm cá nhân
- "Giáo dục về quyền con người ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay" của Hoàng
Ngọc Long [49] Tác giả đã nêu lên mặc dù quyền con người có ứng dụng và ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, xã hội nhưng do một số nguyên nhân, hoạt động giáo dục về quyền con người ở nước ta còn nhiều hạn chế Điều này dẫn tới một số hệ quả tiêu cực đó là do thiếu kiến thức về quyền, người dân không biết tự bảo vệ các quyền của mình, đồng thời thiếu ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện các nghĩa vụ công dân, dẫn đến sự vi phạm các quyền hợp pháp của người khác hoặc của cộng đồng Trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay, việc giáo dục nhân quyền có ý nghĩa to lớn hơn bao giờ hết vì nó thúc đẩy quá trình hội nhập của Việt Nam với thế giới và khu vực, góp phần xây dựng nền văn hóa nhân quyền toàn cầu Xuất phát từ những nhu cầu lý luận và thực tiễn trên đây, việc nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá những thành tựu đã đạt được và những khuyết điểm còn tồn tại của giáo dục nhân quyền; đồng thời xác định phương hướng hoàn thiện hóa giáo dục nhân quyền là việc làm hết sức cần thiết và cấp bách cả trên bình diện quốc gia và ở từng địa phương
- "Bảo vệ quyền con người bằng các chế định về chấp hành hình phạt
trong luật hình sự năm 2015" của Lương Xuân Trường [66] Tác giả cho rằng
ngoài việc thực hiện đồng loạt các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn thì pháp luật là công cụ hữu hiệu để hạn chế phát triển tội phạm Việc xử lí đúng người đúng tội vừa góp phần đảm bảo yêu cầu của công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm vừa tạo long tin của nhân dân vào pháp luật Tuy nhiên trên thực tiễn
Trang 11công tác điều tra, truy tố, xét xử và thì hành án hình sư, vấn đề tôn trọng bảo vệ
và bảo đảm quyền con người có nơi, có lúc chưa được đề cao
- "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong
Hiến pháp năm 2013" của Lê Trang Hùng [39] Tác giả đã chỉ ra Quyền con
người là những quyền tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế Ở Việt Nam, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân luôn được tôn trọng và bảo đảm
- "Quyền con người ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp đảm bảo phát
triển" của Phạm Ngọc Anh [2]
- "Sổ tay tìm hiểu pháp luật trong nước về quyền con người" của Bộ Tư
pháp [6]
- "Một số vấn đề về giáo dục quyền con người ở Việt Nam hiện nay"
của Nguyễn Thị Báo [3] Tác giả nêu rõ Trong hệ thống các giá trị mà nhân loại đã tạo ra, quyền con người có vị trí quan trọng, vừa là mục tiêu, động lực, vừa là điều kiện thúc đẩy sự phát triển của các giá trị còn lại Tôn trọng và thúc đẩy việc bảo đảm quyền con người đã trở thành xu thế tất yếu mang tính toàn cầu, theo đó, giáo dục quyền con người (giáo dục nhân quyền) cũng trở thành yêu cầu bức thiết, mang tính thời đại
Nhìn chung, các công trình trên đều nêu rõ cơ sở lý luận, cơ sở pháp
lý của quyền con người, chỉ ra những bất cấp vướng mắc trong thực tiễn công tác áp dụng các quy định về quyền con người trong Bộ luật Tố tụng dân sự vào giải quyết các vụ án Các tài liệu trên đã đề cập đến vấn đề trong những năm gần đây thông qua những cách tiếp cận khác nhau, trực tiếp như đánh giá thực trang, chi ra những vấn đề vướng mặc trong áp dụng quyền con người vào giải quyết các vụ án hoặc gián tiếp là thông qua hướng đến công tác của thi hành án, giáo dục Từ đó đánh giá thực trạng