Bài giảng Tâm lý học 2: Chương 8 - GV Nguyễn Xuân Long

• Không có tính độc lập, không có tính mục đích tự thân, mà bị quy định bởi các đặc điểm của hành động lời nói (MĐ, chương trình...) đã hình thành trước đó, bởi phương tiện (ngôn ngữ) cụ[r]

Trang 1

PHẦN 3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TÂM LÝ HỌC GIẢNG DẠY

TIẾNG NƯỚC NGOÀI

Chương 8 Hoạt động

lời nói tiếng mẹ đẻ và

tiếng nước ngoài

Chương 9 Đặc trưng và quy luật của hoạt động giảng dạy ngoại ngữ

Trang 2

Chương 8 Hoạt động lời nói tiếng mẹ

đẻ và tiếng nước ngoài

2 Nguyễn Xuân Long-Trường ĐHNN- ĐHQGHN

Chương 8 Hoạt động lời nói tiếng mẹ đẻ và

tiếng nước ngoài

I

KHÁI NIỆM CHUNG VỀ HOẠT

ĐẺ VÀ TIẾNG NƯỚC NGOÀI

II

LOẠI HÌNH, HÌNH THÁI VÀ MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG LỜI NÓI TIẾNG MẸ

ĐẺ VÀ TIẾNG NƯỚC NGOÀI

III

Trang 3

I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG LỜI NÓI TIẾNG MẸ

ĐẺ VÀ TIẾNG NƯỚC NGOÀI

- Về lãnh thổ tồn tại

1 Khái niệm tiếng mẹ đẻ và tiếng nước ngoài

1.1 Các điều kiện ( chỉ số) phân biệt tiếng mẹ

Trang 4

- Về thứ tự nắm vững

Hello! How are you?

Nắm vững trước

(thứ tiếng thứ nhất)

Nắm vững sau (thứ tiếng thứ hai)

Trang 5

- Về vai trò của thứ tiếng nắm vững đối với sự hình

thành và phát triển nhân cách

Vai trò to lớn trong việc hoàn thiện nhân cách

Góp phần mở rộng tầm hiểu biết của con người

Trang 6

1.2 Định nghĩa tiếng mẹ đẻ và tiếng nước ngoài

Tiếng mẹ đẻ là thứ tiếng của

dân tộc mình, đất nước mình

được nắm vững trước tiên và

góp phần quyết định trong việc

hình thành và phát triển TL,

YT, NC con người.

Tiếng nước ngoài là thứ tiếng

của các dân tộc ở nước

ngoài, được nắm vững sau,

chủ yếu để làm công cụ giao

lưu giữa các quốc gia và để

mở rộng phạm vi nhận thức

của con người.

Trang 7

• Bất cứ ngôn ngữ nào cũng vừa là tiếng mẹ đẻ, vừa là tiếng nước ngoài.

Trang 8

2 Quan niệm hoạt động về ngôn ngữ và lời nói

2.1 Ngôn ngữ và lời nói không đối lập nhau tuyệt đối

Cái chung Tính xã hội Khách quan

Cái riêng Tính cá nhân Chủ quan

Quan điểm hoạt động không phủ

nhận sự khác nhau giữa ngôn

ngữ và lời nói, mà nhấn mạnh

sự khác nhau đó chỉ là tương

đối Ngôn ngữ không thể tồn tại

ngoài lời nói, còn lời nói chỉ có

thể có được nhờ sử dụng ngôn

ngữ.

Trang 9

2.2 Ngôn ngữ là một phương tiện xã hội đặc biệt

• Ngôn ngữ phản ánh sự thống nhất biện chứng của hai qúa trình diễn ra đồng thời trong HĐ lao động: Quá trình khái quát hiện thực (HĐ nhận thức) và quá trình thông báo (HĐ giao tiếp).

• Ngôn ngữ là công cụ tâm lý để thực hiện các hoạt động bên trong của con người (tư duy, ý thức…)

Lao động Thông báo Khái quát hoá

Trang 10

2.3 Lời nói là một phạm trù ngang bằng với ngôn ngữ, là một

dạng hoạt động đặc biệt của con người

• Phải hiểu lời nói là hoạt động

với tất cả những nhân tố khách

quan và chủ quan quy định

hành vi của người mang ngôn

ngữ, tất cả những mối liên hệ

của chủ thể với thế giới bên

ngoài.

• Phải hiểu cấu trúc bên trong

của hành động lời nói.

Hoạt động lời nói

Động cơ lời nói

Hành động lời nói

Mục đích lời nói

Thao tác lời nói

Phương tiện lời nói

Trang 11

2.4 Ngôn ngữ và lời nói là hai mặt của hoạt động lời nói

Ngôn ngữ và lời nói có quan hệ mật thiết với nhau,

chúng là hai mặt của một thực thể duy nhất - hoạt

động lời nói Chỉ có trong HĐ lời nói thì phạm trù

ngôn ngữ và lời nói mới có được sự tồn tại thực.

Trang 12

2.5.Ý nghĩa của quan niệm hoạt động về ngôn ngữ và lời nói

Vạch ra bản chất của ngôn ngữ là hoạt động, mang tính xã hội, có cấu trúc, cơ chế cụ thể, làm cơ sở để xây dựng một lí luận khoa học về dạy và học tiếng

mẹ đẻ và tiếng nước ngoài.

Hãy đợi đấy

!?!

Trang 13

3 Thuật ngữ hoạt động lời nói

Can u tell me the way to the post office, please?

H – G (lớp học NN)

An – Mr A (Tại Anh)

 HĐLN với đầy đủ tính

thuật ngữ của nó chỉ có được

khi có động cơ phát ngôn lời

nói, tức là có cấu trúc như

Trang 14

Sơ đồ cấu trúc hoạt động lời nói

Trang 15

II Hành động và thao tác lời nói tiếng mẹ đẻ và tiếng

thức và quện chặt với hành động khác của HĐ

chung, chịu sự chi phối của MĐ(động cơ) của

HĐ chung đó.

Trang 16

1.2 Đặc điểm

• Có mục đích và nhiệm vụ riêng

VD: Hãy đưa cho tôi cốc nước

Hay: Please give me a cup of tea.

• Có quan hệ chặt chẽ với các hành động của hoạt động chung, đặc biệt là các hành động xảy ra trước và sau đó

Trang 17

 Hành động lời nói có cấu trúc riêng

Cùng có mục đích lời nói là giới thiệu tên, nhưng:

Tôi là Long

My name’s Long PTLN = TV

PTLN = TA

H/đLN

MĐLN H/đLN

Trang 18

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành động lời nói

 Động cơ

 Hình ảnh của những cái đã và đang được nhận thức trong hoàn cảnh và tình huống nảy sinh động

cơ phát ngôn.

 Hình ảnh kết quả (hay mô hình của cái tương lai,

mô hình của hành động tiếp sau), nghĩa là ý nghĩa, tác dụng, hiệu quả của hành động lời nói nếu được phát ra.

Trang 19

1.4 Các giai đoạn hình thành hành động lời nói

3

Trang 20

2 Thao tác lời nói 2.1 Khái niệm

Là đơn vị nhỏ nhất, thể hiện sự khác nhau nhất trong cấu trúc HĐLN của một thứ tiếng cụ thể, làm nhiệm vụ thực hiện chương trình lời nói, tức là đưa các cấu thành trong chương trình lời nói vào bộ mã ngôn ngữ cụ thể.

Trang 21

2.2 Đặc điểm

• Không có tính độc lập, không có tính mục đích tự thân, mà bị quy định bởi các đặc điểm của hành động lời nói (MĐ, chương trình ) đã hình thành trước đó, bởi phương tiện (ngôn ngữ) cụ thể thực hiện hành động lời nói và bởi tình huống hay ngữ cảnh lời nói.

• Không được chủ thể của HĐLN ý thức ngay từ đầu,

vì nó bị chi phối bởi hàng loạt các yếu tố cụ thể của tình huống lời nói.

• Rất dễ bị tự động hoá (rất “cứng”), do đó khó thay đổi và khi sai sẽ rất khó sửa.

Trang 22

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thao tác lời nói

• Sự khác nhau giữa các ngôn ngữ (quy tắc cấu âm, cấu tạo và

sử dụng từ )

VD: Tôi không có tiền = I have no money.

(Don’t say: I don’t have money)

• Tình huống cụ thể còn chưa kịp nhập vào hành động (nơi chốn cụ thể, người đang giao tiếp là người thân hay lạ )

• Văn cảnh chung.

• Những khác biệt cá nhân trong kinh nghiệm lời nói, đặc biệt là những khác biệt khi thực hiện chương trình vận động phát âm.

• Phong cách lời nói.

• Các đặc điểm biểu cảm của người giao tiếp.

Trang 23

VD: Phân tích phong cách lời nói của hai tác giả qua hai bài thơ sau:

• “Mẹ của anh” - Xuân Quỳnh

Phái đâu mẹ của riêng anh

Bây giờ tóc mẹ trắng phau

Để cho mái tóc trên đầu anh đen

Đâu con dốc nắng đường quen Chợ xa gánh nặng mẹ lên mấy lần

Thương anh thương cả bước chân

Giống bàn chân mẹ tảo tần năm nao

Lời ru mẹ hát thuở nào

Nào là hoa bưởi, hoa chanh Nào câu quan họ mái đình cây đa Xin đừng bắt chước câu ca

Đi về dối mẹ để mà yêu nhau

Mẹ không ghét bỏ em đâu Yêu anh, em đã là dâu trong nhà

Em xin hát tiếp lời ca

Ru anh sau nỗi âu lo nhọc nhằn Hát tình yêu của chúng mình Nhỏ nhoi giữa một trời xanh

khôn cùng Giữa ngàn hoa có núi sông Giữa lòng thương mẹ mênh mông

không bờ

Trang 24

 “Người đàn bà thứ hai” - Phan Thị Vĩnh Hà

Mẹ đừng buồn khi anh ấy yêu con

Bởi trước con anh ấy là của mẹ

Anh ấy có thể yêu con một thời trai trẻ

Nhưng suốt đời anh yêu mẹ, mẹ ơi !

Mẹ đã sinh ra anh ấy trên đời

Hình bóng mẹ lồng vào tim anh ấy

Dẫu bây giờ con đuợc yêu thế đấy

Con cũng chỉ là người đàn bà thứ hai

Mẹ đừng buồn những chiều hôm, những

ban mai Anh ấy có thể nhớ con hơn nhớ mẹ

Nhưng con chỉ là cơn gió nhẹ

Mẹ luôn là bến bờ thương nhớ của đời

Anh ấy có thể sống với con suốt cuộc

đời Cũng có thể chia tay trong ngày mai, có

thể Nhưng anh ấy suốt đời yêu mẹ

Dù thế nào, con chỉ là người thứ hai

Trang 25

2.4 Con đường hình thành thao tác lời nói

• Tự động hoá (từ có ý thức => tự do)

• Bắt chước (Tự do => có ý thức)

Trang 26

III Lo ại hình, hình thái và mức độ hoạt động lời nói tiếng mẹ đẻ và tiếng

nước ngoài

1 Các loại hoạt động lời nói

Tiêu chí phân loại Các loại HĐLN Thứ tự phát

sinh Hình thái giao tiếp Khẩu ngữ Lời nói đối

thoại

Trước

Lời nói độc thoại

Trang 27

* Lịch sử ra đời của chữ viết gắn liền với lịch sử phát

Trang 28

VD: Các biểu tượng Tartaria, tìm thấy ở Romania 2.700 năm TCN

Trang 29

VD:Những mai rùa tìm thấy ở Trung Quốc có các biểu hình vẽ

được cho là chữ viết, 6.600 năm TCN

Trang 30

 Hệ thống chữ viết đầu tiên của loài người ra đời cuối thiên niên kỷ 3 TCN tại

vùng Sumer (Lưỡng Hà) ở dạng chữ hình nêm

Lá thư tìm thấy ở Telloh của thầy tế Lu'enna gửi nhà vua (có lẽ tên là)

Urukagina của thành Lagash, Lưỡng Hà , thông báo con ngài đã

chết trận, khoảng năm 2.400 TCN

Trang 31

• Chữ viết thời kỳ đồ đồng (Chữ viết hình nêm, chữ tượng

hình cổ ai cập, chữ viết Trung Hoa, chữ tượng hình tiểu

Á, chữ viết Ấn Độ )

• Thời kỳ đồ sắt (chữ viết Hy Lạp bắt đầu đưa vào các kí tự

nguyên âm, chữ Hy Lạp và Latin vào các thế kỷ đầu Công nguyên là phát tích của một số hệ thống ký tự Châu Âu)

• Sự ra đời hệ thống chữ viết Alphabet

Trang 32

Trang 33

2 Các hình thái hoạt động lời nói

Diễn ra bên trong đầu óc của con

người, trong t/huống phải giải

quyết nhiệm vụ

2 Tính

vật chất

Có tính vật chất hay vật chất hoá (tồn tại dưới dạng

âm thanh và chữ viết)

Không có tính vật chất (chỉ là hình ảnh âm thanh hay biểu tượng về con chữ)

3 Đặc

điểm

+ Có tính vật chất + Có tính triển khai, đầy đủ, kết cấu chặt chẽ và đảm bảo những chuẩn mực ngôn ngữ nên có tính khách quan, ổn định

+ Có tính dư thừa thông tin

+ Có tính rút gọn tối đa của các cấu thành lời nói

+ Có tính vị thể (chỉ toàn vị ngữ) + Mang nội dung ý chứ không phải là nghĩa và phụ thuộc nhiều vào tình huống, ngữ cảnh

Trang 34

4 Nguồn

gốc phát

sinh

Có trước Có sau (do lời nói bên ngoài

được chuyển vào và rút gọn lại)

Lời nói thuần tuý bên ngoài

và lời nói thầm (Tồn tại nhờ âm thanh nhưng khác nhau về cường độ)

7 Sự

chuyển

hoá

LNBN LN thầm  LNBT LNBT  LN thầm  LNBN

Trang 35

3 Các mức độ hoạt động lời nói

Các mức độ hoạt động lời nói Tham số

1 tuổi mới có, còn gọi mà mức chủ thể, mức tự tạo, mức cảm tính, mức tri giác.

3 tuổi mới có, là mức

có ý thức xã hội, mức khái quát, mức nhân

Có biểu tượng về

âm thanh kích thích nhưng chưa

YT được nội dung kích thích đó

Có YT rõ về sự hình thành phát ngôn lời nói,

có khái niệm đầy đủ về quy trình đó, lời nói được hình thành theo

Trang 36

VD: Bài ca dao sau thể hiện mức độ hoạt động lời nói nào?

Vợ đang tập bắn máy bay, Chồng khen: “vợ tớ cũng tay súng già”.

Mải tập vợ chẳng nghe ra,

Định dạng
Số trang	36
Dung lượng	9,58 MB