Từ cách miêu tả trái bần giúp ta liên tưởng đến số phận của - Phát biểu những người phụ nữ trong XHPK như thế nào.. Tìm một số bài ca dao được mở đầu bằng cụm từ '' Thân em'' - Phát biểu[r]
Trang 1Ngày soạn: 25/9/2006
Ngày giảng: 28/9/2006
Bài 4
NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN
Tiết 13: Đọc – hiểu văn bản
A/ Mục tiờu cần đạt
Giỳp học sinh: Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hỡnh thức nghệ thuật tiờu biểu ( hỡnh ảnh, ngụn ngữ ) của những bài ca dao thuộc chủ đề than thõn
B/ Chuẩn bị:
- Giáo viên: Tham khảo tài liệu - SGV
- Học sinh: Đọc, tỡm hiểu cỏc bài ca dao (sgk) và sưu tầm thờm
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động:
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ (5 phút).
? Đọc thuộc lòng và phân tích ý nghĩa của bài ca dao 1 , 2 , 3 trong chùm bài ca dao “ Tình yêu quê hương đất nước con người”
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1 phút)
Ca dao, dõn ca là tấm gương phản ỏnh đời sống tõm hồn của người lao động, nú khụng chỉ là tiếng hỏt yờu thương nghĩa tỡnh trong cỏc mối quan hệ gia đỡnh, quan hệ xó hội và cũn là tiếng hỏt than thõn về những cuộc đời, cảnh ngộ khổ cực, đắng cay
* Hoạt động 2: Bài mới (37 phút).
- Yờu cầu đọc to, rừ ràng, diễn
cảm -> đọc mẫu
- Gọi học sinh đọc
? Giải thớch nghĩa của cỏc cụm
từ ''lận đận'' ''bể đầy ao cạn''
? Đặt 1 cõu cú từ '' lận đận''
Gv nhận xột- sửa
? Đọc bài ca dao số 1
? Bài ca dao núi đến hỡnh ảnh
nào?
? Khi đọc những bài ca dao cú
hỡnh ảnh con cũ thường gợi cho
ta nhớ đến hỡnh ảnh nào khỏc?
- 3 hs đọc
- Nhận xột
- Phỏt biểu
- hs đặt câu -1 hs đọc
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
I Đọc - tiếp xúc văn bản.
* Đọc
* Từ khó
II Đọc – hiểu văn bản.
* Bài 1:
- Hỡnh ảnh con cũ
- Hỡnh ảnh người nụng dõn
Trang 2? Tại sao từ hỡnh ảnh con cũ
trong bài ca dao lại gợi nhớ đến
người nụng dõn
? Em hóy sưu tầm 1 số bài ca
dao mà hỡnh ảnh con cũ cũng
giống như những người nụng
dõn
? Cuộc đời của con cò trong bài
ca dao được diễn tả như thế nào
? Em cú nhận xột gỡ về cỏch sử
dụng từ và biện phỏp nghệ thuật
trong bài ca dao
? Cỏch sử dụng cỏc biện phỏp
nghệ thuật đú cú ý nghĩa gỡ?
? Từ hỡnh ảnh con cũ giỳp ta
hiểu thờm gỡ về thõn phận người
nụng dõn trong xó hội cũ
? Đọc lại 2 cõu ca dao cuối và
cho biết đại từ ''Ai'' ở cõu ca dao
dựng để chỉ những loại người
nào trong xó hội phong kiến
? Với cỏch đặt cõu hỏi như vậy
bài ca dao cũn cú ý nghĩa nào
khỏc
GV:hướng dẫn thảo luận - nhận
xột
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
-Thảo luận nhúm đụi
- Phỏt biểu
- Cũ thường kiếm ăn nơi đồng ruộng -> gần gũi với người nụng dõn
- Cũ cũng chịu khú kiếm ăn vất
vả, lặn lội như người nụng dõn VD:
- Con cũ mà đi ăn đờm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
- Cỏi cũ lặn lội bờ sụng Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non
- Nước non lận đận một mỡnh Thõn cũ lờn thỏc xuống ghềnh
Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cũ con
- Từ lỏy: Lận đận
- Phép đối:
Nước non > < Một mỡnh Lờn > < xuống
Đầy > < cạn
=> Tụ đậm hỡnh ảnh con cũ khú nhọc vất vả, cay đắng trước khú khăn chắc trở ngang trỏi của cuộc đời
- Cuộc đời khổ cực của người nụng dõn trong xó hội phong kiến
- Bọn quan lại phong kiến
=> Tố cáo xã hội phong kiến
Trang 3? Tại sao bài ca dao lại phải lờn
tiếng tố cỏo XHPK
? Đọc bài ca dao số 2
? Trong bài ca dao cụm từ nào
được nhắc lại nhiều lần
? '' Thương thay'' cú nghĩa là gỡ?
- GV: Cụm từ '' Thương thay ''
được lặp lại 4 lần, mỗi lần lặp lại
là một lỗi xút thương cho người
lao động nghốo khổ, đú cũng là
lời than vón cho thõn phận của
người lao động
? Trong bài ca dao những hỡnh
ảnh nào được nhắc đến
? Từ những hỡnh ảnh đú giỳp
người đọc liờn tưởng đến những
con người nào trong xó hội
? Tại sao từ những hình ảnh con
tằm, con kiến, con hạc, con cuốc
lại giúp ta liên tưởng đến cảnh
ngộ của những người dân lao
động
? Vậy ở bài ca dao này tỏc giả
dõn gian đó sử dụng biện phỏp
nghệ thuật gỡ?
? Em hóy phõn tớch ý nghĩa của
cỏc hỡnh ảnh ẩn dụ đú
-Phỏt biểu
- 1 hs đọc
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phát biểu
- Phỏt biểu
-Thảo luận nhúm
- Trả lời
- Nhận xột
- Vỡ chớnh XHPK cựng với bọn quan lại thối nỏt, tham lam độc ỏc
đó đẩy người nụng dõn vào hoàn cảnh khốn khổ
* Bài 2
- Cụm từ: Thương thay
- Là tiếng than, biểu lộ sự xút xa
- Con tằm, con kiến, con hạc, con cuốc
- Liờn tưởng đến cảnh ngộ của những người dõn lao động trong
xó hội cũ
- Vì đó là những con vật nhỏ bé tội nghiệp, giống như thân phận của những người lao động trong XH cũ
- Nghệ thuật: Ẩn dụ
- Thương con tằm: Thương cho thõn phận bị bũn rỳt sức lực
- Thương lũ kiến: Thương cho thõn phận suốt đời xuụi ngược vất
vả làm lụng mà vẫn nghốo khú
- Thương con hạc: Thương cho cuộc đời phiờu bạt, lận đận và những cố gắng vụ vọng của người nụng dõn trong xó hội cũ
- Thương con cuốc: Thương cho thõn phận thấp cổ bộ họng, nỗi
Trang 4? Túm lại những hỡnh ảnh ẩn dụ
trong bài diễn tả điều gỡ?
? Đọc bài 3
? Bài ca dao được mở đầu bằng
cụm từ nào?
? Theo em những bài ca dao này
núi về ai? núi về điều gỡ?
? Trong bài ca dao tỏc giả sử
dụng nghệ thuật gỡ?
? Tờn gọi của trỏi bần gợi cho
người đọc liờn tưởng đến điều
gỡ?
? Hỡnh ảnh trỏi bần được miờu tả
qua những chi tiết nào? cỏch
miờu tả đú gợi tả điều gỡ?
? Từ cỏch miờu tả trỏi bần giỳp
ta liờn tưởng đến số phận của
những người phụ nữ trong
XHPK như thế nào?
? Tỡm một số bài ca dao được
mở đầu bằng cụm từ '' Thõn em''
và nói lên thân phận của người
phụ nữ trong XHPK
? Những bài ca dao trờn được
làm theo thể thơ nào?
? Nghệ thuật chớnh thường sử
dụng trong cỏc bài ca dao này là
gỡ?
? Nờu nội dung chính của cỏc bài
ca dao trờn
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
( sgk trang 49 )
- Phỏt biểu
-1hs đọc
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phỏt biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- h/s đọc
khổ oan trỏi khụng được cụng bằng
=> Bài ca dao phản ỏnh nỗi khổ nhiều bề của nhiều thõn phận trong xó hội cũ
* Bài 3
- Cụm từ: Thõn em
- Núi về thõn phận, nỗi khổ của người phụ nữ trong XHPK
- Nghệ thuật so sỏnh:
Thõn em - Trỏi bần
- Liờn tưởng đến thõn phận nghốo khú
- Giú dập - súng dồi
- Xụ đẩy quăng quật trờn sụng nước mờnh mụng
=> Diễn tả chõn thực cuộc đời bộ nhỏ, đắng cay của người phụ nữ trong XHPK
VD:
Thõn em như hạt mưa sa
Thõn em như giếng giữa đàng
III/ Tổng kết.
* Nghệ thuật:
- Thể thơ: Lục bỏt
- So sỏnh, ẩn dụ, phép đối
* Nội dung:
- Than thõn, đồng cảm với những
số phận bất hạnh, phản khỏng tố cỏo XHPK
- (Ghi nhớ sgk trang 49 )
Trang 5? Đọc diễn cảm 3 bài ca dao trên.
? Hình ảnh con cò trong bài ca
dao than thân thứ 1 thể hiện điều
gì về thân phận người nông dân
a- Nhỏ bé, bị hắt hủi.
b- Cuộc sống đầy trắc trở, khó
nhọc đắng cay.
c- Bị dồn đẩy đến bước đường
cùng.
d- Gặp nhiều oan trái.
2 h/s đọc
- Suy nghĩ, phát biểu IV/ Luyện tập:
* Hoạt động 4: Hướng dẫn về nhà học bài (2 phút).
- GV khỏi quỏt toàn bài
? Nờu nội dung ý nghĩa của chựm bài ca dao
- Về nhà học thuộc lòng các bài ca dao trên , nắm được nội dung nghệ thuật của từng bài, sưu tầm thờm cỏc bài ca dao thuộc chủ đề trờn
- Chuẩn bị bài: Những câu hát than thân
- Sưu tầm 1 số bài ca dao thuộc c