KiÕn thøc: - Giúp học sinh: Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và bài: Phò giá về kinh... KÜ n¨ng: - Bư[r]
Trang 1Ngày soạn: 3/10/2006 văn bản
Sông núi nước Nam
Ngày dạy: 4/10/2006 ( Nam quốc sơn hà)
Phò giá về kinh
( Tụng giá hoàn kinh sư)
Tiết 17: Đọc- Hiểu văn bản.
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Giúp học sinh: Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và bài: Phò giá về kinh
2 Kĩ năng:
- Bước đầu hiểu về 2 thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt và ngũ ngôn tứ tuyệt đường luật
3 Thái độ:
- Giáo dục ý thức, lòng tự hào dân tộc
B Chuẩn bị:
- Thầy: Chuẩn bị nội dung lên lớp
- Trò: Soạn bài theo câu hỏi SGK
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ
- Đọc thuộc lòng những bài ca dao châm biếm? Nêu nội dung tư tưởng của bài ca dao châm biếm?
* Hoạt động 2:Giới thiệu bài
Sau chiến thắng bạch đằng năm 938, ta thoát khỏi ách thống trị của các nước phong kiến phương bắc và đang trên đường xây dựng một quốc gia độc lập, tự chủ rất mực hào hùng Nền văn học mới cũng ra đời và có thể nói văn học viết bằng chữ hán và chữ nôm đã ghi lại được những dây phút hào hùng
đó của dân tộc Để hiểu được phần nào về nội dung của văn học của thời kỳ này bài hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu
* Hoạt động 3.Bài mới
GV: Nêu yêu cầu đọc
-Giọng chậm chắc, hào hùng
- GV đọc- gọi học sinh đọc
- Theo dõi chú thích 1,2 trong
- Đọc phiên
âm, dịch
I.Đọc- Tiếp xúc văn bản
* Đọc.
* Từ khó
Trang 2GV: Cho học sinh đọc chú
thích dấu sao
? Dựa vào chú thích dấu sao
cho biết ý hiểu của em về thơ
trung đại?
? Nêu đặc điểm của thể thơ
thất ngôn tứ tuyệt?
? Hãy nhận dạng thể thơ bài
''Nam quốc sơn hà.''
GV: Về tác giả bài thơ, lâu nay
người ta vẫn cho rằng bài thơ
của Lý Thường Kiệt nhưng
theo tư liệu khảo sát mới nhất
thì mọi văn bản hán nôm còn
lại không có văn bản nào có
ghi tác giả bài thơ là Lý
Thường Kiệt
- Bài thơ đến nay cho rõ tác
giả là ai
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
GV: ''Nam quốc sơn hà" được
coi như là bản tuyên ngôn độc
lập đầu tiên của nước ta viết
bằng thơ Vậy theo em thế nào
là tuyên ngôn độc lập?
? Nội dung tuyên ngôn độc lập
trong'' Nam quốc sơn hà là''
gì?
nghĩa, bản dịch thơ
- Đọc chú thích
- Nêu ý hiểu cá nhân
- Suy nghĩ, trả
lời
- Trả lời độc lập
- Học sinh nghe
- Nêu xuất xứ bài thơ
- Trả lời độc lập
- Trả lời độc lập
* Cấu trúc văn bản.
- Thơ viết ở thế kỷ X- XIX
- Viết bằng chữ hán và chữ nôm
* Thể loại:
- Thất ngôn tứ tuyệt: Mỗi bài
có 4 câu( tứ tuyệt) mỗi câu 7 chữ( thất ngôn) hiệp vần chữ ở cuối Câu 1- 2- 4 vần với nhau
- Sông núi nước Nam- là bài thơ thất ngôn tứ tuyệt
* Tác giả:
* Xuất xứ bài thơ:
- Bài thơ ra đời trong cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược đời lý
- Tuyên ngôn độc lập: Là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm
- Khẳng định quyền lãnh thổ
Trang 3GV: Khái quát chuyển ý.
GV: Gọi học sinh đọc 2 câu
đầu
- Giải thích từng từ của 2 câu
thơ
? Diễn nôm hai câu thơ
- GV: Đọc câu thơ 1 Câu thơ
mở đầu có viết: Nam quốc
theo em từ "Nam quốc"được
hiểu như thế nào?
? Vậy tác giả dùng từ"Nam
quốc"nhằm thể hiện ý gì?
? Đặt sau từ" Nam quốc" là từ
" Nam đế" thể hiện ý nghĩa gì?
- GV: Đọc câu thơ thứ 2
? Giọng của câu thơ thứ 2 như
thế nào? Giọng điệu đó đã bày
tỏ ý nghĩa gì?
? Việc tác giả khẳng định chủ
quyền của đất nước được ghi ở
sách trời mang lại ý nghĩa gì?
- Đọc 2 câu thơ đầu, dịch nghĩa, diễn nôm
- Trả lời độc lập
- Suy nghĩ, trình bày ý kiến
- Trả lời độc lập
- Nêu nhận xét
- Thảo luận, trình bày ý kiến
của dân tộc
- Nêu cao ý chí quyết tâm bảo
vệ đất nước
II Đọc - Hiểu văn bản.
1 Hai câu thơ đầu.
- Nam: Phương nam, quốc, nước
- Sơn: núi, hà: sông, nam: Nước Nam, đế: Vua, cơ: ở
-> Nam quốc: Nước ở phương nam
- Khẳng định nước nam là một quốc gia độc lập: Vì từ xưa bọn phong kiến phương Bắc luôn coi nước ta là quận huyện của chúng
- Nam đế: Là vua nước nam
- Như vậy tác giả đặt vua nước Nam ngang hàng với vua phương Bắc
- Giọng hào hùng rắn rỏi
- Thể hiện niềm tin sắc đáng vào chủ quyền đất nước Việt Nam đã được ghi ở sách trời
- Khẳng định tạo hoá đã ban
Trang 4? Em cảm nhận được gì qua
hai câu thơ đầu?
GV: Hai câu thơ đầu ngôn ngữ
trang trọng, ý thơ mạnh mẽ,
đanh thép, khẳng định một
chân lý lịch sử bất di bất dịch:
Nước nam là của người Nam
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
? Diễn nghĩa và diễn xuôi 2
câu thơ
? Nhận xét giọng điệu của 2
câu thơ?
? Nội dung biểu đạt ở hai câu
cuối là gì?
? Liên hệ với hoàn cảnh ra
đời" Sông núi nước nam" Em
hiểu lời cảnh báo này nhằm
vào bọn xâm lược nào?
? Sông núi nước Nam là văn
bản biểu cảm ở đây tư tưởng
và cảm xúc vừa lộ rõ lại vừa
ẩn kín Theo em tư tưởng lộ rõ
trong văn bản này là gì?
- Nêu cảm nhận
- HS nghe
- Đọc hai câu cuối
- Trả lời độc lập
- Trình bày ý kiến
- Suy nghĩ, trả
lời
- Trình bày ý kiến
cho nước Việt Nam là của người Việt Nam
- > Khẳng định nước nam là của người Việt Nam.
- Thể hiện niềm tự hào của tác giả về chủ quyền độc lập dân chủ, độc lập dân tộc.
2 Hai câu thơ cuối:
- Cớ sao mà kẻ thù lại dám đến xâm phạm
- Chúng mày sẽ xem sự thất bại
- Giọng dõng dạc, chắc nịch, kiêu hãnh
-> Cảnh báo hành động xâm lược của kẻ thù, sự thất bại
- Khẳng định sức mạnh vô
địch của dân tộc trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền của đất nước.
- Lời cảnh báo nhằm vào quân Tống xâm lược Quân và dân ta dưới sự chỉ huycủa Lý Thường Kiệt đã đánh tan đạo quân xâm lược Tống
- Khẳng định trước kẻ thù về chủ quyền đất nướcta và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền
Trang 5? Cảm xúc ẩn kín trong văn
bản này là gì?
? Văn bản Sông núi nước nam
bồi đắp tình cảm nào trong
em?
? Trong lịch sử dân tộc ta
ngoài " Sông núi nước Nam"
Em còn biết những văn bản
nào khác được gọi là tuyên
ngôn độc lập của nước ta
? Cảm nhận chung của em về
bài thơ?
-Gọi học sinh đọc ghi nhớ
GV: Khái quát toàn bài
- Trả lời độc lập
- Phát biểu suy nghĩ
- Liên hệ mở rộng
- Nêu cảm nhận
- Đọc ghi nhớ
đó
- Niềm tự hào, tự tin vào chủ quyền dân tộc Tinh thần phản kháng chiến tranh xâm lược của ngoại bang
- Tự hào về truyền thống đấu tranh giữ nước, quyết tâm bảo
vệ chủ quyền đất nước của cha ông ta.
- Tin tưởng vào sự bền vững của độc lập dân tộc
- Văn bản " Bình ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi
- Văn bản " Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chủ Tịch
* Ghi nhớ: SGK.
Vănbản2 Phò giá về kinh.
( Trần Quang Khải)
- GV: Cho học sinh đọc chú
thích dấu sao / SGK
? Nêu vài nết khái quát về tác
giả?
? Bài thơ ra đời trong hoàn
cảnh nào?
- Đọc chú thích
- Trả lời dựa vào SGK
Trang 6GV: Cho học sinh giải thích
nhan đề của bài thơ
GV:Nêu yêu cầu đọc:Giọng
hào hùng chậm chắc
GVđọc- gọi học sinh đọc
? Vận dụng kiến thức đã học
phần thể loại em hãy nhận
diện thể loại bài" Tụng giá
hoàn kinh sư" trên các phương
diện, số câu, số chữ trong câu,
cách hiệp vần
GV: Khái quát chuyển ý
GV: Cho học sinh đọc 2 câu
đầu
? Giải thích từng yếu tố trong
2 câu thơ, diễn xuôi 2 câu
thơ?
? Những chiến công nào được
nhắc tới trong lời thơ này?
Các chiến công đó gợi nhắc
những sự kiện lịch sử nổi
tiếng nào của dân tộc ta trong
quá khứ?
? Theo em trong lời thơ trên
có gì đáng chú ý về cách dùng
từ, cách nhắc tới các địa danh,
cách tạo đối xứng, giọng
- Đọc bài
- Trả lời độc lập
- Đọc 2 câu thơ
- HS dựa vào SGK giải thích
- Trả lời độc lập
Trang 7? Điều đó có tác dụng gì trong
việc diễn tả:
- Hiện thực kháng chiến
chống ngoại xâm
- Tình cảm của người viết
GV: Khái quát chuyển ý
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
- ? Diễn xuôi 2 câu thơ
? Lời thơ này nói tiếp chiến
thắng hay nói về vấn đề gì?
? Tác giả đã mong ước về 1
đất nước như thế nào?
? Em hãy so sánh nghĩa của
cụm từ ''Tu trí lực '' với cụm từ
''Nên gắng sức''?
? Điều gì cho thấy tác giả
mong mỏi điều gì ở dân tộc?
? Tác giả mong ước và cổ
động cho công cuộc xây dựng
- Phát hiện nghệ thuật
- Trình bày ý kiến
- Đọc bài
- Trả lời độc lập
- Thảo luận nhóm
- Đại diện trình bày
- Trả lời độc lập
Trang 8đất nước sau chiến tranh Điều
này cho thấy tư tưởng và tình
cảm nào của tác giả trước vận
mệnh của đất nước
? Theo em, niềm hi vọng lớn
lao của tác giả về tương lai
tươi sáng của đất nước đã
phản ánh khát vọng nào của
dân tộc ta thời Trần?
? Khát vọng đó có biến thành
hiện thực ở thời nhà Trần
không?
Dựa vào kiến thức lịch sử lớp
7 để chứng minh điều này
GV: Khái quát
? Bài học cho em hiểu những
nội dung hiện thực nào được
phản ánh trong văn bản'' Phò
giá về kinh''?
? Từ nội dung đó tư tưởng và
tình cảm nào của tác giả được
bộc lộ?
? Tư tưởng và tình cảm đó là
của riêng tác giả hay của
chung dân tộc thời Trần?
? Theo em, vì sao lời thơ trong
bài'' Phò giá về kinh'' giản dị
không hoa mỹ mà vẫn gợi
được cảm xúc của người đọc
về hào khí chiến thắng và khát
vọng hoà bình của dân tộc?
- Trả lời độc lập
- Học sinh chứng minh
- Khái quát nội dung
- Trả lời độc lập
- Thảo luận nhóm
- Đại diện trình bày
* Hoạt động 4. Hướng dẫn học ở nhà
- Tìm hiểu:
? Cách biểu ý và biểu cảm của hai bài thơ có gì giống nhau?
- > Đều thể hiện bản lĩnh, khí phách của dân tộc ta
Trang 9- > ý tưởng được diễn đạt rõ ràng, không cầu kì hoa mỹ, cảm xúc được bộc lộ một cách kín đáo qua ý tưởng
+ Học thuộc lòng hai bài thơ, phân tích
+ Soạn bài: Từ hán việt