VÁ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT NHẰM BẢO ĐẢM PHÂT TRIỂN BỂN VỮNG ử VIỆT NAM HIỆN NAY. 11.[r]
Trang 1PGS TS NGUYÊN VÃN ĐỘNG
( C h ù biên)
XÂY pựNG VÀ HOÀN THIỆN PHÀP LUẬT
NHẰN BẢO ĐẢM PHÁT TRlỂN BỂN VŨIỈG
ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Sách chuyên khảo
N H À X U Ấ T BẢN T ư P H Á P
HÀ NỘI - 2010
Trang 2CHỦ BIÊN
PGS TS, Nguyễn Văn Động
T Ậ P TH Ể T Á C GIẢ
1 PGS, TS Nguyễn Văn Động - Giáng viên chính Trường Đại học Luật Hà Nội;
2 PGS TS Thái Vĩnh Thắng - Chú nhiệm Khoa Hành chính - nhà nước, Trưòng Đại học Luật Hà Nội;
3 TS Nguvễn Thị Thuận - Trướng Phòng Quản lý khor học, Trưòng Đại học Luật Hà Nội;
4 PGS TS T rần Ngọc Dũng - Trướng Phòng T hanh tra đào tạo, Trường Đại học L u ậ t Hà Nội;
5 TS Phạm Thị Giang Thu - Trướng Bộ môn Luật Tài chính - ngân hàng, Khoa Pháp luật kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội;
6 TS Nguyễn Quang Tuyến - Trưởng Bộ môn Luật Đất đai Khoa Pháp luật kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội;
7 TS Nguyễn Văn Phương - Trưởng Bộ môn Luật Môi trưòng, Khoa Pháp luật kinh tế, Trvíờng Đại học Luật Hà Nội;
8 TS Lưu Bình Nhưỡng - Quyền Chánh vãn phòng Tổng cục Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp;
9 TS T rần Thúy Lâm - Phó trưởng Bộ môn Luật Lac động, Khoa Pháp luật kinh tế, Trưòng Đại học L uật Hà Nội;
Trang 310 LG, Lương Phan Cừ - Phó chủ nhiệm ủ y ban Các vấn
để xả hội cún Quô’c hội;
11 TS Trần M in h Hương - Nguyên Chủ nhiệm Khoa
H ành chính - nhà nưốc, Trường Đại học Luật Hà Nội;
12 TS Trần Thái Dương - Tritởng Phòng biên tập sách
và trị sự Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội;
13 PGS TS Chu Hồng Thanh - Vụ trưởng Vụ pháp chế
Bộ Giáo đục và đào tạo;
14 TS Nguyễn Văn Quang - Phó trưởng Phòng Hợp tác quốc tế, Trưòng Đại học Luật Hà Nội;
15 ThS Nguyễn Ngọc Bích - Giảng viên Bộ môn Luật
H ành chính, Trường Đại học Luật Hà Nội;
16 PGS TS T rần Phương Đạt - Chủ nhiệm Khoa sau đại học Học viện cảnh sá t nhân dân;
17 TS Ngô Đức Mạnh - Phó Chủ nhiệm ủ y ban đôì ngoại của Quô"c hội
Trang 5LỜI Glứl THIỆU
Hội nghị thưỢng dỉnh trái dất vê môi trường và phát triể n tổ chức ỏ Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị thượng đỉnh th ế giới vế phát triể n bển vững tổ chức ở
Jo h an n esb u rg (Cộng hòa Nam Phi) năm 2002, đả xác định
"phát triển bển vững" là quá trìn h p h á t triển có sự kết hỢp chặt chẽ, hỢp lý và hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh íé'(nhá’t là tă n g trưỏng kinh tê), phát
triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ và công bằng xà hội; xóa đói, nghèo và giải quyết việc làm) và bảo uệ môi trường
(n h ất là xử lý khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện châ't lượng môi trường; phòng chông cháy và chặt phá
rừng: k h a i th ác hợp lý và sử d ụ n g tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên) Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững
là sự tă n g trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tố t tiến bộ và công bằng xà hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trưòng sông Cũng tại Hội nghị thượng đỉnh T rá i đất
về môi trưòng và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) n ảm 1992, 179 nước th am gia Hội nghị đă thông qua Tuyên bô Rio de daneiro về môi trường và phát triển, bao gồm 27 ngiiyên tắc cơ bíin và Chương trình nghị sự 21 (Agenda 21) về các giải pháp phát triể n bền vững cho toàn
t h ế giới trong th ế kỷ 21
Ngày 17/8/2004, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định
Trang 6sô” 153/2004/QĐ-TTg ban hành Định hướng chiến lưọc phát triển bền vửng ở Việt Nam Trong thòi p a n qua, p h á p luật chưa thể hiện đầy đủ các yêu cầu của phát triển bền vững theo Quyết định sô* 153/2004/QĐ-TTg ngày 17/8/2004 đo chưa th ậ t sự chú ý lồng ghép nội dung phát trién bển vũng vào từng giai đoạn của quá trình xây dựng pháp luật Trong bổi cảnh như vậy, việc nghiên cứu những vấn để lý luận và thực tiễn về xáy dựng và hoàn thiện pháp kiật nhằm phát triển bền vủng ở Việt Nam hiện nay là rấ t cần thiết và mang tính câp bách, nhằm góp phần quan trọng vào việc cái tiến, đổi mới quy trình và nội dung xây dựng, hoàn thiện pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước Cuốn sách chuyên khảo “Xày dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm
bảo đảm phát triển bền vững ở Việt N am hiện nay" được t h ự c hiện bơi một nhóm nghiên cứu do PGS TS Ngiiyễn Văn Động chủ biên là thành quả đáng trâ n trọng và ghi nhận
Từ góc độ lý luận, nhóm tác giả đã phàn tích, làm rõ đưỢc nhiều vâ"n đề quan trọ n g và cấp th iế t đối với việc xây dựng, hoàn th iện pháp lu ậ t đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững như: cd sỏ khoa học trong các quan điểm của Đảng
N hà nước ta về p h á t triển bền vững và việc xây dựng, hoàn thiện pháp lu ậ t bảo đảm p h á t triển bền vững ỏ nước ta; môl quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa p h á t triển bền vững với xây dựng, hoàn thiện p h áp luật; cách thức xác định các yếu tô' p h á t triển bền vững trong nội dung pháp lu ậ t và lồng ghép chúng vào quá trìn h xây dựng, ban hàn h các văti bản quy phạm pháp luật; tiêu chuẩn đ án h giá mức độ bào đảm yêu cầu p h á t triển bền vửng trong xây dựng, hoàn
th iện pháp luật; hài hòa hóa pháp luật quốc gia với pháp
8
Trang 7lu ậ t quốc t ế trong xây dựng, hoàn thiện phííp lu ậ t trước yêu cầu p h á t triẽn bổn vừng ở Việt N am hiện nay
Các tác giá của chuyên khảo này đã tập tru n g phân tích, d án h giá thực t rạng xây dựng và hoàn th iện pháp luật tro n g các lĩnh vực khác nhau của đồi sông kinh tế, xã hội của đả*t nước với nhừng sô' liệu diều tra xã hội học phong phú, qua đó n h ận diện được ưu nhưỢc điếm và nhũng nguyên n h â n của chúng, đồng thời đề xuất các giải pháp đối mới, cải tiến quy trình và nội dung xây dựng, hoàn
th iệ n p h áp luật theo hướng đảm bảo p h á t triển bền vững của nưóc ta
CuôVi sách chuyên khảo "Xây d ự n g và hoàn thiện
p h á p lu ậ t n h ằ m bảo đ ảm p h á t triển bền vùng ở Việt
Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp chủ trì Đây là một công
tr ìn h khoa học công phu, nghiêm túc, có ch ất lượng và có giá trị đòi với hoạt động nghiên cứu khoa học, giảng dạy
p h áp lu ậ t và xây dựng, hoàn thiện pháp lu ậ t trong bôi cảnh đôi mới p h á t triển bến vững và hội nhập quốc t ế của Việt
N am hiện nay
Xin tr â n trọ n g giới thiệu cùng b ạn đọc
Hà Nội, tháng 8 năm 2010
GS TS L ê H ồ n g H ạ n h
V IỆ N T R Ư Ở N G V IỆ N K H O A H Ọ C P H Á P L Ý
BỘ T ư P H Á P
Trang 8DANH MỤC VIẾT TẮT
HĐND: Hội đồng nhân dân ƯBND: u ỷ ban n h â n dân CAND: Công an n h ân dân QĐND: Q uản đội n h ân dân TAND: Tòa án n h â n dân UBTVQH: Uỷ b an thưòng vụ Quoc hội BCHTƯ: Ban chấp h à n h T rung ương VBQPPL: Văn b ản quy phạm pháp luật XHCN: Xã hội chủ nghĩa
VCCI: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt N an OECD: Tổ chức hớp tác và p h á t triển kinh tô
ILO: TỔ chức Lao động quốc tê WHO: TỔ chức Y t ế t h ế giới WTO: TỔ chức Thương mại t h ế giới UNICEP: Quỹ nhi đồng Liên hỢp quốc ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông N am Á RIA; Phương pháp đánh giá dự báo tác động p h áp Uật GDP: Tổng sản phẩm nội địa
10
Trang 9PHẤN THỨ NHẤT
Cơ SỞ LÝ LUẬN VẼ XÂY pựNG
VÁ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT NHẰM BẢO ĐẢM PHÂT TRIỂN BỂN VỮNG ử VIỆT NAM HIỆN NAY
11
Trang 11ctiương Ì
QUAN ĐIỂM CỤA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÉ PHẠT TRIỂN BỂN m ũ VÀ XÃỲ DỰMG, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT NHẰM BẢp ĐẢM PHÂT TRIỂN BỂN VỮỈJG ở VIỆT NAM TRONG ĐIẾU KIỆN ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP ouôc TẼ
(PGS TS Nguyền Văn Động)
I QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ PHÁT TRIỂN BỂN VỮNG ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• Quan điếm của Đàng cộng sản Việt Nam về phát triên
đ á t nước theo hưởng bền vừng đã có từ rất sớm, đặc biệt là
từ Đại hội VI của Đảng năm 1986.
Đ ạ i h ộ i V I c ủ a Đ à n g đ ã d ề r a d ư ờ n g lôi dổi m ới l o à n diện âtỉt nước, trong đó có đối mới tư duy p hát triển đát nước theo hướng bền vừng Báo cáo của Ban chã'p hành tru n g ương (BCHTƯ) Đáng khóa V tại Đại hội VI của Đảng
nh ản mạnh: “Cần th ể hiện đầy đủ trong thực tê quan điểm của Đảng và N hà nước về sự thông n h ất giừa chính sách kinh t ế và chính sách xã hội khác phục thái độ coi nhẹ chính sách xã hội tức là coi nhẹ yếu tố^ con người trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xả hội”"'
Đ ả n g cộng s à n V iệt N am , Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lẩn
th ử VI, Nxh Sự thật,, H à Nội 19ft7 tr 86.
13
Trang 12Báo cáo n hân m ạnh mơl quan hệ giửa chính sách kinh
t ế và chính sách xă hội: “Trình độ p h á t tricn kinh t ế là diếu kiện vật châ't để thực hiện chính sách xã hội, nhưng những mục tiêu xã hội lại là mục đích của hoạt động kinh tế Ngay trong khuơn khổ của hoạt động kinh tế, chính sách xã hội
cĩ ảnh hưởng trực tiếp đến năn g su àt lao động, chát lượng sản phẩm, là một n hân tơ' qu an trọng đế p h át triển sản xuâ^t Do đĩ, cần cĩ chính sách xã hội cd bàn, lâu dài và xác định được nhừng nhiệm vụ, mục tiêu phù hỢp vĩi yêu cầu, khả năng trong chặng đưịng đầu
Về tài nguyên và mơi trường, Báo cáo của BCHTƯ Đảng về phương hưống, mục tiêu chủ yếu p h át triêii kinh
tế, xă hội trong 5 năm 1986 - 1990 nhấn m ạnh phải “Xây dựng và bảo vệ vốn rừng hiện cĩ, làm cho vịn rừng khịng ngừng tă n g lên, thực hiện các biện pháp tồn diện nhăm chấm dứt nạn phá rừng, cháy rừng"'^': “cĩ k ế hoạch xây dựng, cải tạo một phần rừng tự nhiên th à n h rừng kinh tế; bảo vệ mơi trưịng sơng”'^‘
Một trong nhũng điểm cần chú ý trong quan điểm của Xãv dựn(> và hón I h i ^ p h á p luặ( n h ă m búo đ úm p h á ( trien b ền vững
Đ àng cộng sà n Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần
t h ứ Vỉ, sách đă đẫn, tr 86.
Dàng cộng sàn Viột Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu iồn (ỊUỖC íần
thứ VI, sách dã dẫn, tr 161.
Đ ản g cộng s ả n V iệt N am , Văn kiện Đại hội đợi biểu tồn quốc lấn
t h ứ VI, s á c h đ ã dẫn, tr 162.
14
Trang 13Đảng tại Đại hội VI của Đang vê' p h á t triển đấ’! nưốc theo hưống bền vOng là đi đôi vâi phát triể n kinh tế - xã hội vò bảo vệ môi trưòng phải luòn luôn q u an tâm tói p h á t triển văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ và tăn g cưòng quốc phòng và giũ vũng an ninh chính trị, t r ậ t tự an toàn xã hội
Q uan điểm này của Đàng xuất p h á t từ thực tê khách quan
là nưổc ta từ một nước kém phát triể n đi lên xáy dựng chủ nghĩa xã hội và kẻ th ù ở nước ngoài thường xuyên cấu kết với những phồn tử phán động ở trong nước phá hoại sự ôn định và công cuộc xây dựng hòa bình của n h ân dân Từ đây, chúng ta có thê’ n h ận thức rằng đê’ đ ấ t nưóc phát triển bền vững thì phái đồng thòi phát triển kinh t ế - xả hội và bảo
vệ môi trường, p h á t triến văn hóa, giáo dục khoa học - công nghệ, củng cô” an ninh - quốc phòng Đây là một trong
Mặc dù khái niệm p h á t triên bển vững chưa được sử dụng chính thức tro n g văn kiện Đại hội, nhưng Đại hội VI của Đảng đã đ án h dấu bước ngoặt q u an trọng trên con đưồng p h á t triển của đ ấ t nước theo hướng bền vững Các yếu tô" cấu th à n h và nội dung cơ bản của khái niệm phát triể n bển vững ở Việt Nam đã được Đ ảng trìn h bày trong văn kiện, làm cơ sở tư tưởng chỉ đạo sự nghiệp p h á t triển bền vững cho dà’t nưốc
đất nước theo hướng bền vững được bổ sung, p h á t triển trong Đại hội Đảng lần th ứ VII năm 199Ỉ.
P h á n th ú n h á t C i; s ờ iv luụn vé xáy diniịỉ ^ ù h o à n th iện p h ú p luật
15
Trang 14Ba trong sáu đặc điểm của xã hội xã hội chủ nghĩa được nêu trong Cương lĩnh của Đàng mà Đại hội thơng qua thế hiện qưan điểm về một xã hội phát tric n ổn định, bền vừng:
“Do nhân dán lao động làm chủ""’ “Cĩ một nền kinh tẽ
phát triến cao dựa trên lực lượng Síín x u ấ t h iệ n dại và chế
độ cồng hữu về các tư liệu sản xuât chủ vếu"'*' "Con ngưịi đưỢc giái phĩng khĩi áp bức bĩc lột, bãt cơng, lãm theo năng lực hường theo lao dộng, cĩ cuộc sĩng ấm no, tự do hạuh phúc, cĩ điều kiện phát triến tồn diện cá nhân"*'’, Mục tiêu của chặng đưàng đầu của thịi kỳ quá độ mà Cương lĩnh đưa ra thê’ hiện quan điểm p h á t triể n bển vững:
“thơng qua đổi mới tồn diện, xã hội đ ạ t tới trạng th á i ổn định vững chắc, tạo ih ế phát triển nhanh ở chặng sau ”'^'(ớ đây, mặc dù Cương lĩnh chưa nêu th ẳn g khái niệm “bền vủng”, nhưng từ “vững chắc" cùiig dồng nghĩa với “bển vững"), v ể xã hội, Cương lĩnh nhấn mạnh: “phát huy Xày d ư n g và hón th iện p h ú p luật n h á m búo đ á m p h á i trién bén vững
Đàng cộng sàn Việl Nam Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần thứVIỊ, Nxb S ụ th ậ l Hà Nội, 1991, Ir 8.
Dàng cộng sàn Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại hiểu tốn quơc lần
th ứ VU, sách đã dẫn tr 8.
Đàniỉ cộng sàn Việt Nam, Văn kiện Đọi hội đại biểu tốn quồc tần
thứ VII, sách dã dân, Ir 9,
Đ àn g cộng s à n V iệt N am , Văn kiện Dại hội đại biểu tồn quốc lần
th ứ VII, sác h d ă d ẫ n tr 11.
16
Trang 15n h â n tô" con ngưòi trê n cd sở báo đảm công bàng, bình đẳng
về quyền và nghĩa vụ công dân; k ết hợp tố t tă n g trưởng
k inh t ế vâi tiến bộ xà hội; giữa đời sốhg v ậ t chă't và đòi sống tin h th ần ; giữa cá n h ân với tậ p th ể và cộng đồng xã hội”^^
Về môi trường, Cương lĩnh yêu cầu phải “T uân th ủ nghiêm ngặt việc bảo vệ môi trường, giữ gìn cân bằng sinh
th á i cho t h ế hệ hiện tại và mai sau ”'^'.ĩ ề é
Báo cáo chính trị của BCHTƯ Đ ảng khóa VI tạ i Đại hội VII của Đ ảng đã đưa r a phương hướng, nhiệm vụ p h á t triể n kinh t ế - xã hội 5 năm 1991 - 1995, trong đó đ ề cập hai v ân đê' cốt lõi của p h á t triển bền vOng: 1) Bảo đảm p h á t triế n kinh tê vói p h á t triể n xã hội; “bảo đảm sự hài hoà giữa p h á t triể n kinh t ế và p h á t triế n xả hội"''’; “Mục tiêu của chính sách xã hội thông n h ấ t với mục tiêu p h á t triể n kinh tế, đều nhằm p h á t huy sức m ạnh của n h ân tô" con ngiíòi và vì con ngưòi K ết hỢp hài hoà giữa p h á t triển kinh
t ế với p h á t triển văn hóa, xã hội, giũa tả n g trưởng k inh tế
P h á n th ứ n h á t C n sớ lý luủn vế xủv d ự nịỉ và h o à n th iện p h ủ p luật
Đ à n g cộng s à n Việt N am Vãn kiện Đọi hội đại biểu toàn quốc lẩn
th ử VII, sách dã dẫn tr 13.
Đ à n g cộng sàn Việl Nam, Vãn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lấn
th ử VII, sách đã dẫn, tr 14.
D à n g cộng s à n Việt N a m , Văn kiện Đại hội đại biểu toán quốc lần
th ứ VU, sách dã d ẫn , tr 67.
17