C¶m nhËn vµ ph©n tÝch ®îc t×nh yªu thiªn nhiªn g¾n liÒn víi lòng yêu nước, phong thái ung dung của Hồ Chí Minh biểu hiện trong hai bài th¬.. Biết được thể thơ và chỉ ra được nét đặc sắc[r]
Trang 1Ngày soạn: 22/11/2006 Văn bản:
Ngày dạy: 23/11/2006 Cảnh khuya
Rằm tháng giêng ( Nguyên tiêu)
Hồ Chí Minh
Tiết 45 Đọc - Hiểu văn bản.
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
1 Kiến thức: Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn liền với
lòng yêu nước, phong thái ung dung của Hồ Chí Minh biểu hiện trong hai bài
thơ
2 Kỹ năng: Biết được thể thơ và chỉ ra được nét đặc sắc của hai bài thơ
3.Thái độ: Giáo dục lòng biết ơn, kính yêu Bác Hồ Học tập phong cách thơ Bác
B Chuẩn bị.
- Giáo viên: Soạn bài
- HS : Chuẩn bị bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
Hoạt động1 Kiểm tra bài cũ:
- GV kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
Hoạt động2: Giới thiệu bài
Chủ Tịch Hồ Chí Minh vốn là một con người với tâm hồn nghệ sĩ Mặc dù
người viết : "Ngâm thơ ta vốn không ham " Mặc dù, hồi đầu kháng chiến chống
thực dân Pháp, ở chiến khu Việt Bắc , bận trăm công nghìn việc, nhưng có giữa
đôi phút nghỉ ngơi trong đêm khuya thanh vắng nơi rừng sâu, núi thẳm , tình cờ
bắt gặp một cảnh đẹp, vẳng nghe một tiếng hát dõi theo một mảnh trăng xa,
người lại làm thơ Hai bài thơ này chính là hai trường hợp hiếm như thế
Hoạt động 3: Bài mới
Hoạt động của GV HĐ của HS Nội dung cần đạt
- Gọi học sinh đọc chú thích dấu
sao
? Nêu hiểu biết của em về tác giả
-? Nêu hoàn cảnh sáng tác hai bài
thơ
- GV nêu yêu cầu đọc: Giọng đọc
chậm, thanh thản, sâu lắng chú ý
nhịp thơ trong từng câu
- GV đọc 2 bài 1 lần
- Gọi học sinh đọc- nhận xét
- Đọc chú thích
- Trả lời độc lập
- Học sinh nghe
- Đọc bài
I Đọc - Tiếp xúc văn bản
* Tác giả, tác phẩm
- Tác giả: SGK
- Hoàn cảnh sáng tác: SGK
* Đọc.
Trang 2? Hai bài thơ có điểm gì giống và
khác nhau?
? Nhận xét về cách gieo vần của
bài thơ?
- Gọi học sinh đọc bài''Cảnh
khuya''
- GV đọc hai câu đầu
- Hai câu thơ đầu miêu tả cảnh
gì?
? Bức tranh thiên nhiên được vẽ
lên qua những phương diện nào
và qua những chi tiết cụ thể nào?
? Thử thay thế " Tiếng hát" bằng
từ khác và cho ý kiến nhận xét
? Nhận xét gì về cách so sánh của
Bác trong câu thơ? Giá trị tiêu
biểu của nó?
? Qua cách miêu tả đó em cảm
nhận được gì về tâm hồn của
Bác?
- GV: Người ta thường ví tiếng
suối với tiếng hát, tiếng đàn
Nguyễn Trãi đã từng ví tiêng suối
như tiếng đàn cầm hay Thế Lữ đã
từng viết: " Tiếng hát trong như
nước Ngọc tuyền" nhưng tất cả
đều tả tiếng suối chưa cụ thể,
sinh động như thơ Bác
- Gọi học sinh đọc câu 2
- So sánh, nhận xét
- Trả lời
- Học sinh
đọc bài
- Phát hiện nội dung
- Phát hiện chi tiết
- Nhận xét
- Nhận xét
- Nêu cảm nhận
- Học sinh nghe
* Cấu trúc văn bản.
+ Giống :- cùng được Hồ Chí Minh sáng tác ở Việt Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân pháp
- Cùng viết về cảnh trăng đẹp
và đều theo thể thơ tứ tuyệt +Khác: một bài viết bằng tiếng việt còn một bài viết bằng tiếng Hán
-> Gieo vần: ở cuối câu 1,2,4
II Đọc - Hiểu văn bản
* Bài: Cảnh khuya.
1 Hai câu thơ đầu.
- Bức tranh thiên nhiên
-> Âm thanh, màu sắc
- Tiếng suối trong như tiếng hát xa
- Thay thế bằng từ khác thì ý nghĩa của câu thơ mất đi giá trị và tiếng suối không còn gần gũi với con người nữa
- Tiếng suối như tiếng hát xa
=> So sánh độc đáo
- Tâm hồn nhạy cảm dễ hoà nhập với thiên nhiên
Trang 3? Câu thơ thứ hai nói về vẻ đẹp
nào trong bức tranh?
? Điệp từ ''lồng'' được sử dụng
trong câu thứ 2 tạo cho bức tranh
trăng rừng điều gì?
? Hai câu thơ đầu giúp người đọc
cảm nhận được vẻ đẹp của đêm
trăng rừng như thế nào?
- GV: Cảnh đêm trăng rừng
khuya hiện lên với âm thanh màu
sắc hoà quyện vào nhau tạo nên
sự gần gũi, trẻ trung,
- Gọi học sinh đọc hai câu cuối
? Hai câu thơ cuối tập trung miêu
tả điều gì?
? Để thể hiện tâm trạng, tác giả
đã sử dụng nghệ thuật gì?
? Điệp ngữ ấy góp phần thể hiện
tâm trạng của nhà thơ như thế
nào?
? Chúng ta hiểu được tâm trạng
gì ở Bác qua hai câu thơ cuối?
- GV: Hai nét tâm trạng ấy thống
nhất trong con người Bác thể hiện
sự hoà hợp thống nhất giữa nhà
- Suy nghĩ trả
lời
- Trình bày suy nghĩ
- Nêu cảm nhận
- Đọc hai câu cuối
- Nêu định hướng
- Phát hiện nghệ thuật
- Suy nghĩ, trả lời
- Vẻ đẹp về hình ảnh, vẻ đẹp của cảnh trăng rừng
- Bức tranh thiên nhiên nhiều
đường nét, hình khối đa dạng, có bóng dáng vươn cao của cây cổ thụ, có bóng lá, bóng cây bóng trăng in vào khóm hoa in lên mặt đất tạo thành nhiều hình bông hoa Trăng dệt thêu như gấm tạo nên vẻ đẹp lung linh, huyền
ảo
=> Bức tranh đẹp tuyệt mĩ.
2 Hai câu thơ cuối.
- Tâm trạng của nhà thơ
- Điệp ngữ
- Điệp ngữ " Chưa ngủ" đặt cuối câu 3 đầu câu 4 là 1 bản
lề mở ra 2 phía tâm trạng trong cùng 1 con người niềm say mê cảnh thiên nhiên và nỗi lo việc nước Hai nét tâm trạng ấy thống nhất trong con người Bác, thể hiện sự hoà hợp thống nhất giữa nhà thơ
và người chiến sĩ trong vị lãnh tụ
=> Lo lắng cho vận mệnh của
đất nước, niềm say mê với vẻ
đẹp thiên nhiên
Trang 4thơ và người chiến sĩ trong vị
lãnh tụ
? Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ
? Em cảm nhận được gì qua bài
thơ
? Bài thơ đã kết hợp phát triển
biểu cảm và miêu tả như thế nào?
- GV khái quát chuyển ý bài 2
- Gọi học sinh đọc
- Gọi học sinh đọc 2 câu đầu
? Hai câu thơ đầu vẽ ra khung
cảnh không gian như thế nào?
? Nghệ thuật đặc sắc ở câu thơ
thứ hai là gì?
? Từ ngữ đó đã gợi vẻ đẹp không
gian đêm rằm tháng giêng ra
sao?
? Cảm xúc nào của tác giả được
gợi nên từ cảnh xuân ấy?
- GV: Hai câu đầu mở ra một
không gian cao rộng, mênh mông
,tràn đầy ánh sáng và sức sống
trong đêm nguyên tiêu Bầu trời,
ánh trăng như không có giới hạn,
dòng sông, mặt nước tiếp lẫn và
liền với bầu trời Đây là sông
xuân tươi đẹp, trong sáng
- Gọi học sinh đọc hai câu cuối
? Đặt trong đề tài thơ kháng
chiến của Bác em hiểu như thế
nào về chi tiết bàn việc quân?
? Lời thơ " Yên ba thâm sứ đàm
quân sự" gợi cho em liên tưởng
tới điều gì?
- GV: Đây không phải là cuộc du
- Khái quát nghệ thuật, nội dung
- Trả lời
- Đọc bài
- Phát hiện
- Độc lập trả
lời
- Bộc lộ suy nghĩ
- Trả lời
- Học sinh nghe
- Đọc bài
- Nêu ý hiểu
- Trả lời
- Phép so sánh độc đáo.
- Tình yêu thiên nhiên hoà quyện với tình yêu đất nước.
-> Hai câu đầu biểu cảm qua miêu tả, hai câu cuối biểu cảm trực tiếp
* Bài: Rằm tháng giêng.
1 Hai câu thơ đầu.
- Cảnh đêm rằm tháng giêng với'' Rằm xuân lồng lộng ''
- Điệp từ xuân được lặp lại 3
lần liên tiếp.
=> Nhấn mạnh sự diễn tả vẻ
đẹp và sức sống của mùa xuân đang tràn ngập cả đất trời.
- Cảm xúc nồng nàn tha thiết với vẻ đẹp thiên nhiên.
2 Hai câu thơ cuối.
- Hình ảnh con người giữa
đêm rằm tháng giêng
- Bàn công việc kháng chiến
- Không khí mờ ảo của đêm trăng rừng Việt Bắc
- Không khí thời đại, không khí hội họp luận bàn việc quân, việc nước bí mật, khẩn
Trang 5ngoạn ngắm trăng thông thường
đây là những phút nghỉ ngơi hiếm
hoi của vị lãnh tụ trên đường về
sau hội nghị quan trọng
? Hai câu thơ cuối cho ta thấy
phong thái của Bác như thế nào?
- GV: Qua bài thơ ta thấy trăng
trong thơ Bác rất đẹp Chính vầng
trăng ấy thể hiện phong thái ung
dung, tâm hồn thanh cao của vị
lãnh tụ dân tộc mang cốt cách
nghệ sĩ, nhà hiền triết phương
đông
? Hai câu thơ thể hiện tâm hồn và
phong thái của Bác Hồ như thế
nào?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
- Học sinh nghe
- Nhận xét khái quát
- Khái quát nghệ thuật, nội dung
trương của Trung Ương
Đảng, Bác
-> Phong thái ung dung tự tin của, lạc quan của Bác
III Tổng kết
- Lòng yêu thiên nhiên, tâm hồn nhạy cảm với thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng của Bác
- Hình ảnh thiên nhiên đẹp mang màu sắc cổ điển
* Ghi nhớ : SGK.
IV Luyện tập
1 Học thuộc hai bài thơ Nêu cảm nhận của em sau khi học xong hai bài thơ
2 Tìm đọc và chép lại một số câu thơ, bài thơ của Bác Hồ viết về trăng hoặc cảnh thiên nhiên
Hoạt động 4. Hướng dẫn học ở nhà
- Đọc diễn cảm 2 bài thơ
- Học ở nhà: Học thuộc 2 bài thơ
- Ôn tập tiếng việt