hoạt văn hóa dân gian, Nguoàn goác: ca nhaïc - Xa xa bờ bên kia Thiên dân gian và ca nhạc khaùc haún nghe ca nhaïc Mụ hiện ra mờ ảo, ngọn cung đình trong rạp hát, hoặc băng, đĩa tại gia [r]
Trang 1Bước 1: Ổn định lớp
Bước 2: Kiểm tra bài cũ
Em hãy nêu những yêu cầu đối với người trình bày trong giờ tập nói?
Ngược lại, khi nghe bạn nói, em cần phải làm gì?
Bước 3: Bài mới
Giới thiệu bài: Nhiều nghệ sĩ xưa và nay từng gọi Huế là vùng đất
mộng và thơ Một trong những chất mộng và thơ ấy của Huế là kho tàng những bài ca dao – dân ca, là những cuộc biểu diễn và thưởng thức ca nhạc Huế trên sông Hương và những đêm trăng trong gió
mát Đấy là một nét đẹp văn hóa của xứ Huế Chúng ta sẽ được
tham dự, thưởng thức một sinh hoạt đậm đà màu sắc văn hóa độc
đáo của vùng đất miền Trung ấy qua bài bút ký “Ca Huế trên sông Hương” của Hà Aùnh Minh
HOẠT ĐỘNG CỦA
THẦY
HOẠT ĐỘNG CỦA
TRÒ
GHI BẢNG
Vậy: Ca Huế được hình
thành từ đâu?
? Tại sao các điệu ca Huế
được nhắc tới trong bài
vừa sôi nổi, tươi vui, vừa
trang trọng uy nghi?
Tuy mỗi làn điệu mang
âm sắc, tiết tấu khác
nhau, nhưng dường như
dân ca xứ Huế đều giống
nhau là: “Thể hiện lòng
Do Hà Aùnh Minh sáng tác, đăng trên báo
“Người Hà Nội”
Thể loại bút ký
Đây là một bút ký ghi chép lại một sinh hoạt văn hóa: Dân ca Huế trên sông Hương Qua cảnh sinh hoạt này, tác giả giới thiệu vẻ đẹp của cảnh và người xứ Huế,
I Tác giả, tác phẩm:
- Tác giả: Hà Aùnh Minh
- Tác phẩm: Bút ký đăng trên báo
“Người Hà Nội”
II Đọc, tìm hiểu chú thích
Trang 2khao khát, nỗi mong chờ
hoài vọng thiết tha của
tâm hồn Huế” Tâm hồn
ấy như thế nào? Phải
chăng đó là tình yêu quê
hương, đất nước, là tình
người nhân hậu, thuỷ
chung, là những khát vọng
về cuộc sống luôn được
ấm no, hạnh phúc…hoà
trong tâm hồn Việt Nam ở
mọi miền đất nước
Chuyển ý: Để thể hiện nội
dung phong phú của các
làn điệu ca Huế phải có
những nghệ sĩ tài hoa và
âm thanh phong phú của
các nhạc cụ Các ca công
ăn mặc ra sao?
? Em hãy đọc tên các nhạc
cụ được nhắc tới trong bài
văn?
? Dựa vào chú thích, em
hãy giải thích tên các
nhạc cụ
? Đoạn văn nào trong bài
cho thấy tài nghệ chơi đàn
của các ca công và âm
giới thiệu những hiểu biết của tác giả về nguồn gốc, sự phong phú của các làn điệu dân ca Huế
HS đọc văn bản và tìm hiểu một số chú thích trang 102, 103
HS lần lượt thống kê các làn điệu dân ca Huế
Khi đánh cá, lúc cày cấy, gặt hái, chăn tằm…
Từ nguồn nhạc dân gian và nhạc cung đình, có cả điệu Bắc lẫn điệu Nam
Nhạc dân gian là các làn điệu dân ca, những điệu hò…thường sôi nổi, lạc quan, tươi vui Nhạc cung đình là nhạc dùng trong những buổi lễ tôn nghiêm
III Tìm hiểu văn bản:
1/ Vẻ đẹp phong phú,
đa dạng của những làn điệu dân ca Huế.
Làn điệu:
- Chèo cạn, bài thai, hò đưa linh
- Hò giã gạo, ru em, giã điệp, bài chòi, nàng vung
- Hò lơ, hò ô, xay lúa, hò nện…
- Nam ai, nam bình, quả phụ, nam xuân, tương tư khúc, hành vân
- Tứ đại cảnh Tình cảm, cung bậc:
Trang 3thanh phong phú của các
nhạc cụ
? Em có nhận xét gì về
cách chơi đàn của các ca
công?
? Em có thể nhớ hết tên
các làn điệu ca Huế? Các
dụng cụ âm nhạc được
nhắc tới trong bài không?
Điều này có ý nghĩa gì?
Ca Huế đa dạng và
phong phú đến nỗi khó có
thể nhớ hết tên các làn
điệu, các nhạc cụ và
những ngón đàn của các
ca công với hơn 60 tác
phẩm thanh nhạc và khí
nhạc Mỗi làn điệu có một
vẻ đẹp riêng
? Việc thưởng thức ca Huế
trên sông Hương thường
vào lúc nào và kéo dài
qua các giai đoạn nào?
? Ca Huế bắt đầu trong
không gian, thời gian thơ
mộng như thế nào?
nơi cung đình của vua chúa, nơi tôn miếu của triều đình phong kiến, thường có sắc thái trang trọng uy nghi
Nam mặc: Aùo dài the, quần thụng, đầu đội khăn xếp
Nữ mặc: Aùo dài khăn đóng duyên dáng
HS kể tên các nhạc cụ
HS đọc chú thích trang
102, 103
Đoạn từ: “Không gian yên tĩnh…xao động tận đáy hồn người”
Nhạc công rất đỗi tài hoa, ngón đàn công phu điêu luyện, tinh xảo
-> Buồn bã
-> Náo nức, nồng hậu tình người
-> Gần gũi với dân
ca Nghệ Tĩnh -> Thể hiện lòng khao khát nỗi mong chờ hoài vọng thiết tha của tâm hồn Huế -> Buồn man mác, thương cảm, bi ai, vương vấn
-> Không vui, không buồn, âm hưởng điệu Bắc pha phách điệu Nam
Nhạc cụ:
Trang 4? Một đêm ca Huế diễn ra
theo trình tự như thế nào?
? Cách nghe ca Huế trong
bài văn có gì độc đáo
(Khác với nghe qua băng
ghi âm hoặc băng video)
Đêm nằm trong chiếc
thuyền trên dòng sông
Hương thơ mộng để nghe
ca Huế thật không có thú
vui nào bằng Ngòi bút
miêu tả và biểu cảm của
tác giả êm nhẹ, trong trẻo
và say đắm mơ mộng làm
sao! Thưởng thức ca nhạc
như thế đúng là một sinh
hoạt văn hóa dân gian,
khác hẳn nghe ca nhạc
trong rạp hát, hoặc băng,
đĩa tại gia đình…Sinh hoạt
văn hóa dân gian thường
mang tính nguyên hợp,
nghĩa là nó hòa đồng, tổng
hợp, mà ở đó, không gian
người diễn xướng và
người thưởng thức …đồng
hiện, gắn bó với nhau tạo
nên bức tranh cuộc sống
sinh động, lôi cuốn
Không thể nhớ hết được
Vào đêm trăng sáng từ khi thành phố lên đèn, khi trăng lên cho đến khi đêm về khuya
- Màn sương dày dần lên, cảnh vật mờ đi trong một màu trắng đục
- Trăng lên, gió mơn man dìu dịu Dòng sông trăng gợn sóng Con thuyền bồng bềnh không gian như lắng đọng Thời gian như ngừng lại
- Xa xa bờ bên kia Thiên Mụ hiện ra mờ ảo, ngọn tháp Phước Duyên dát ánh trăng vàng…
- Mở đầu là hòa tấu
- Kế đến là hò hay lý dân ca
- Sau cùng là nhạc cung đình
HS tìm chi tiết trong văn bản
- Đàn tranh, đàn nguyệt
- Tỳ bà, nhị
- Đàn tam, đàn bầu
- Sáo, cặp sanh Cách chơi đàn (Ngón đàn)
- Ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi
Nhạc công tài hoa, điêu luyện, tinh xảo
Các điệu lý: lý con sáo, lý hoài xuân, lý hoài nam…
Nguồn gốc: ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình
Thể điệu ca Huế có sôi nổi, tươi vui, có buồn cảm, bâng khuâng, có tiếc thương, ai oán
Trang 5? Tại sao có thể nói: Nghe
ca Huế là một thú tao nhã
Từ đó em hiểu gì về con
người xứ Huế
GV nhận xét và bổ sung:
Tóm lại, nghe ca Huế
là 1 thú tao nhã vì ca Huế
thanh cao, lịch sự, nhã
nhặn, sang trọng và duyên
dáng từ nội dung đến hình
thức; từ cách biểu diễn
đến cách thưởng thức; từ
ca công đến nhạc công; từ
giọng ca đến trang điểm,
ăn mặc Chính vì thế
nghe ca Huế quả là 1 thú
tao nhã Qua bao nỗi
thăng trầm thì ca Huế
chính là món ăn tinh thần
không thể thiếu được của
người dân xứ Huế Từ đó,
ta hiểu người con gái Huế
nội tâm thật phong phú và
âm thầm, kín đáo, sâu
thẳm
Hoạt động 4: Huế có phải
chỉ nổi tiếng về những vẻ
đẹp danh lam thắng cảnh
và những di tích lịch sử
hay còn nổi tiếng vì những
HS thảo luận
HS trả lời hướng tới nội dung phần ghi nhớ 2/ Vẻ đẹp của cảnh
ca Huế trong một đêm trăng trên sông Hương
- Quang cảnh sông nước đẹp, huyền ảo và thơ mộng
- Nghe và nhìn trực tiếp các ca công: cách ăn mặc, cách chơi đàn
Thú tao nhã: ca Huế thanh cao, lịch sự, nhã nhặn, sang trọng và duyên dáng
IV Tổng kết (ghi nhớ trang 104)
Trang 6sản phẩm gì nữa?
Qua ca Huế, em nghĩ gì về
tâm hồn con người ở đây?
Bước 4: Củng cố
- BT SGK
Bươc 5: Dặn dò
- Học ghi nhớ
- Soạn bài “Liệt kê”