Nhận thức: Giúp HS hiểu được bi kịch của Trương Ba khi phải sống nhờ,sống tạm tr¸i víi quy lu©t tù nhiªn khiÕn t©m hån nh©n hËu, thanh cao bÞ thÓ x¸c phµm tôc lÊn ¸t, tha hóa con người[r]
Trang 1Tiết:101+ 102 đọc văn
Hồn trương ba, da hàng thịt
A/ Mục tiêu bài học
1 Nhận thức: Giúp HS hiểu được bi kịch của Trương Ba khi phải sống nhờ,sống tạm trái với quy luât tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu, thanh cao bị thể xác phàm tục lấn át, tha hóa con người ta không thể sống là mình khi phải mượn thân xác của người khác Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn người lao độnh trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo dung tục để vươn tới khát vọng hoàn thiện nhân cách
2 Kĩ năng- biết phân tích t./p kịch
3.Thái độ- sống đúng với bản thân mình, đúng nhân cách cao đẹp
B/ Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
+Giáo viên: SGK, SGV, Tài liệu tham khảo, thiết kế bài dạy
+Học sinh: Đọc văn bản, tìm hiểu câu hỏi hướng dẫn học bài trong SGK.
C/ phương pháp dạy học:
Kết hợp đàm thoại, phát vấn và diễn giảng
d/ Tiến trình tổ chức hoạt động dạy và học
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ : 5’
3 Nội dung bài mới
5’ Hướng dẫn tìm hiểu tiểu dẫnGV gọi HS khái quát các ý cơ bản về tác
giả đã được chuẩn bị ở nhà
HS trả lời, HS khác nhận xét
GV chốt lại ý chính
GV: Đặc sắc trong sáng tác của tác giả:
Tái dựng tình huống, kết hợp tính muôn
thuở và tính thời sự, tính kịch và chất
thơ Ngôn ngữ nghệ thuật trau chuốt gợi
cảm có chiếu sâu Xung đột kịch xoay
I/ Tiểu dẫn:
1 Tác giả
- Lưu Quang Vũ – nhà viết kịch xuất sắc của nước
ta sau năm 1975
- Quê gốc ở Đà nẵng , sinh tại phú thọ trong một gia đình trí thức
-Từng gia nhập quân ngũ và làm nhiều nghề để kiếm sống
- Là một tài năng đa dạng, làm thơ, sáng tác văn xuôi, vẽ tranh và soạn kịch
- Từ năm 1978 làm biên tập viên tập chí sân khâú
và bắt đầu sáng tác kịch nói
- Tác phẩm chính: Lời nói dối cuối cùng, Chết cho
điều chưa có, Hồn Trương Ba da hàng thịt…
- Kịch của ông phản ánh nhiều vấn đề nóng bỏng
có tính chất thực sự của đời sống đóng góp thiết thực vào công cuộc đổi mới đất nước
Trang 215
’
15
’
quanh xung đột trong cách sống và
trong quan niệm sống
GV phát vấn học sinh để ôn lại kiến
thức về thể loại kịch
GV tóm tắt truyện dân gian và phân tích
sự sáng tạo của t/ giả
Gọi HS nêu vị trí đoạn trích
GV giới thiệu về quá trình vận động
kịch: Gồm 4 giai đoạn
Thắt nút Phát triển Cao trào mở
nút
Cho h/s đọc phân vai đoạn đối thoại
giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt
GV khái quát nội dung các đoạn còn lại
hướng HS tìm hiểu ý nghĩa đoạn trích
GV có thể sơ lược cảnh trươc đoạn trích
bằng sơ đồ
Đoạn trích có thể được chia làm mấy
phần? nội dung của từng phần đó?
HS trả lời, GV nhận xét
Hướng dẫn phân tích t/p theo hệ thống
câu hỏi SGK
GV chia nhóm cho Hs thảo luận câu
hỏi 1 SGK với các gợi ý:
Nhóm 1:Tìm hiểu cuộc đối thoại giữa
hồn TB và xác hàng thịt qua cách xưng
hô, cử chỉ, vị thế và giọng điệu?
- Qua đời trong một tai nạn giao thông vào ngày 29-8-1988
2 Tác phẩm:
- Thể loại: Kịch
- Nội dung: Có hư cấu độc đáo dựa vào cốt truyện dân gian, nhưng có nhiều sáng tạo, đặt ra nhiều vấn
đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng, triết lý và nhân văn sâu sắc
3 Đoạn trích:
a Vị trí: Trích từ cảnh 7 và đoạn kết ( thuộc phần cao trào và mở nút trong quá trình vận động kịch)
b ý nghĩa: Đoạn trích bộc lộ sâu sắc những mâu thuẫn, xung đột từ bên trong của con người,đồng thời thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm
II/ Đọc – hiểu:
1.Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt:
a Tâm trạng Trương Ba được thể hện qua:
Hồn Trương Ba Xác hàng thịt
Cử chỉ Ôm đầu, đứng vụt
dậy, nhìn chân tay, thân thể, bịt tai lại
tâm trạng uất
ức, tức giận bất lực
Lắc đầu
Tỏ vẻ thương hại
Xưng hô
Mày – ta
Khinh bỉ, xem thường
Ông – tôi
Ngang hàng thách thức
Giọng
điệu
Giận giữ khinh bỉ,
đồng thời thắm thía tuyệt vọng
Khi ngạo nghễ thách thức, khi thì thầm ranh mãnh,
an ủi
Trang 35’
10
’
Nhóm 2: Hàm ý mà tác giả muốn gởi
gắm qua cuộc đối thoại (ý nghĩa ẩn dụ)
HS thảo luận trong 3’ và trình bày
GV nhận xét, chốt lại ý chính và nhấn
mạnh vấn đề
Nhóm 3 : thảo luận trả lời câu hỏi 2
SGK
Tính cách Trương Ba thay đổi như thế
nào ?
Phân tích các đối thoại với người thân
để thấy những dằn vặt, đau khổ trong
tâm trạng của TB?
Nguyên nhân nào đã khiến cho người
thân và cả TB rơi vào bất ổn và đau khổ?
TBa đã đi đến quyết định gì? vì sao?
Vị thế Bị động kháng cự
yếu ớt, đuối lí, tuyệt vọng chấp nhận trở lại xác hàng thịt
Chủ động, đặt nhiều câu hỏi phản biện trở thành kẻ thắng thế buộc hồn TB quy phục mình
Cao trào của kịch càng được đẩy lên cao
b Qua đoạn đối thoại, t/g muốn gửi gắm : + Thể xác có tính độc lập tương đối, có tiếng nói,
có khả năng tác động vào linh hồn lấn át, tàn phá những gì trong sạch đẹp đẽ ,cao quý trong con người
+ Linh hồn phải đấu tranh với những đòi hỏi không chính đáng của thể xác để hoàn thiện nhân cách
2 Đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và gia đình:
- Trong đoạn đối thoại đó tính cách Trương Ba đã
có sự thay đổi trở nên thô vụng hơn: làm gãy cây, gẫy diều trở nên xa lạ hơn với người thân: +Vợ : Nhận thấy sự thay đổi của chồng, đau khổ trước cảnh chồng chung, định nhường chồng
+ Con dâu: Thông cảm và xót thương, thấu hiểu nhưng vẫn đau lòng nhận thấy bố ngày một đổi khác
+ Cháu gái: không muốn gần gũi vì tính tình của Trương Ba đã thay đổi
- Trước sự đổi thay đó hồn Trương Ba có nhận ra những gì mình đã, đang và sẽ làm khiến người thân
sẽ đau khổ hơn lúc ông chết
Nguyên nhân khiến người thân và chính Trương
Ba rơi vào bất ổn và phải chịu đau khổ là do nghịch cảnh mà TB đã lâm vào
Ông cảm thấy không thể sống như vậy được nữa, không thể khuất phục trước thể xác là tự đánh
Trang 4’
5’
Nhóm 4: thảo luận trả lời câu hỏi 3
SGK
Trong cuộc đối thoại này ĐT khuyên
TBa điều gì, tháI độ TBa ra sao?
Nhận xét quan niệm về ý nghĩa sự sống
của TBa và ĐT?
Thái độ của Trương Ba khi Đế Thích
cho ông tiếp tục sống trong thân thể
người khác?( Cu Tị)
Màn đối thoại đó toát lên ý nghĩa gì?
GV có thể liên hệ đến khát vọng làm
người lương thiện của Chí Phèo
Hướng dẫn tìm hiểu đoạn kết
Cảm nhận của em sau khi đọc đoạn
kết?( qua lời nói của TBa và lời đối
thoại của hai đứa trẻ )
Chốt lại vấn đề
mất mình
Cao trào của kịch đã lên đến đỉnh điểm
3 Cuộc đối thoại của TB và Đế Thích:
- Khuyên TBa chấp nhận cảnh sống tạm bợ bởi thế giới vốn không toàn vẹn
Cái nhìn hời hợt về cuộc sống con người
- Có ý định cho TBa nhập vào Cu Tị – Một
em bé hàng xóm vừa chết,bạn thân của đứa cháu gái
TBa sẽ có “cả cuộc
đời trước mặt”
- Không thể chấp nhận cảnh sống “ bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được” mà muốn được “là tôi toàn vẹn”
- Kiên quyết từ chối không chấp nhận cuộc sống giả tạo, trái tự nhiên mà theo ông
“khổ hơn là cái chết”
- Xin cho bé Tị được sống ý thức về sự hợp nhất giữa linh hồn
và thể xác
Màn đối thoại toát lên khát vọng sống đẹp, khát vọng tự giải phóng cho tâm hồn thanh cao của con người khát vọng tự hoàn thiện nhân cách
4 Đoạn kết:
- Thể hiện rõ nhất quan niệm sống của Trương Ba: chấp nhận chết để linh hồn được trong sạch, để tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân yêu Đồng thời thể hiện tư tưởng nhân văn cao cả của tác phẩm
- Đoạn kết: Đầy chất thơ bởi hình ảnh của sự sống ,sự bất tử của linh hồn và sắc xanh của thiên nhiên
Trang 5Em có nhận xét gì về xung đột kịch và
ngôn ngữ nhân vật?
nhiên cuộc sống lại tuần hoàn theo quy luật của muôn đời thông điệp về sự chiến thắng của cái Thiện , cái Đẹp
** Nghệ thuật:
- Xung đột kịch sự lôi cuốn hấp dẫn
- Ngôn ngữ nhân vật có sự biến hóa linh hoạt góp phần làm nổi bật tâm trạng nhân vật
3 Củng cố và luyện tập: 4’
Qua đoạn trích , em có suy nghĩ gĩ về mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn con
người?Em hiểu thế nào là sống đẹp?
- Mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn con người Mối quan hệ hữu cơ với nhau
+ Linh hồn có cơ sở vật chất là thể xác
+ Linh hồn và thể xác là một sự thống nhất trong đó linh hồn giữ vị trí chủ đạo nhưng thể xác cũng có tính độc lập tương đối
- Vì vậy linh hồn phải kiểm soát vì nhu cầu của thể xác -> trong con người phải luôn có sự tương trợ -> Để làm chủ bản thân -> Hoàn thiện nhân cách
Cho HS làm phần luyện tập SGK
4 Hướng dẫn học bài và chuẩn bị bài ở nhà: 1’