T¹ Duy Anh A – Mục tiêu cần đạt : - Hiểu được nội dung của truyện : tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của người em gái có tài năng đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính m[r]
Trang 1BÀI DỰ THI GIÁO VIấN GIỎI HUYỆN NĂM HỌC 2010- 2011
Soạn : 5/ 1/2011 Tiết 81
Giảng: 10 / 1 / 2011
Bức tranh của em gái tôi
(Tạ Duy Anh)
A – Mục tiêu cần đạt :
- Hiểu được nội dung của truyện : tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của người
em gái có tài năng đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình và vượt lên lòng tự ái Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn, biết thắng
được sự ghen tị trước tài năng hay thành công của người khác
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lý nhân vật
- Đọc – kể và tóm tắt truyện
-Phê phán sự ghen tị ở nhân vật người anh, đồng thời thấy được việc thức tỉnh ở nhân vật này từ đó có cách ứng xử đúng đắn với bạn bè và những người xung quanh
B – Chuẩn bị :
- Đồ dùng: bảng phụ, bút dạ, chân dung tác giả Tạ Duy Anh
- Tài liêu: SGK-SGV
C – Phương pháp :
- Phương pháp: đọc diễn cảm, nêu vấn đề
- Hình thức: lớp, cá nhân, nhóm
D – Tiến trình bài dạy
I – ổn định tổ chức
II – Kiểm tra bài cũ :
Câu 1: Nêu nội dung và nghệ thuật của bài ”Sông nước Cà Mau”?
Đáp án – Biểu điểm.
- Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ở vùng Cà Mau hiện lên vừa cụ thể vừa
bao quát thông qua sự cảm nhận trực tiếp và vốn hiểu biết phong phú của từng tác giả
- Cảnh sông nước Cà Mau có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã Chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùng đất tận cùng của phía Nam Tổ quốc
- Thêm yêu cảnh sắc quê hương đất nước
III – Bài mới:
Giới thiệu bài: Văn hào Anh Roi-tơ đã từng nói: “Ai đã sống cho trẻ
em,người đó mãi mãi trẻ và không bao giờ chết”.Dành tình yêu cho trẻ qua những trang văn-trang đời,đó là cảm hứng chung của rất nhiều nhà văn.Tạ Duy Anh là một người như thế.Tuy không phải là người nhóm lửa,nhưng ông đã góp mình để
Trang 2thắp sáng hơn ngọn lửa ấm áp và yêu thương ấy qua 4 tập truyện cho thiếu nhi, trong đó, đáng chú ý là tác phẩm “Bức tranh của em gái tôi”.Cô và các em cùng tìm hiểu
*Hoạt động 1 :Tìm hiểu tác giả, tác phẩm.
GV chiếu chân dung nhà văn Tạ Duy Anh.
GV yêu cầu H quan sát chú thích sgk và trình
bày hiểu biết về tác giả và tác phẩm
A.Giới thiệu chung.
1 Tác giả: Tạ Duy Anh (
sinh năm 1959),quê: Chương Mĩ-Hà Tây.Ông là cây bút trẻ trong thời kỳ đổi mới
GV: Giới thiệu một vài nét tiêu biểu về tác giả?
- Tạ Duy Anh có một số tác phẩm tiêu biểu với
nhiều thể loại (Chiếu)
+Tập truyện ngắn : Bước qua lời
nguyền(1990),Luân hồi,ánh sáng nàng
+ Tiểu thuyết : Khúc dạo đầu; Lão khổ;
+ Tập truyện cho thiếu nhi : Hiệp sĩ áo cỏ; Quả
trứng vàng;Vó ngựa trở về;Con dế ma
Cũng như nhiều tác phẩm đương thời,tác phẩm
của Tạ Duy Anh cũng hướng vào chủ đề bao
trùm đó là đất nước,con người trong thời kì đổi
mới.Nhưng,ông đã tìm lối đi riêng cho mình khi
biết khai thác cảm xúc từ những điều rất bình
thường,giản dị,từ sự quan sát và chiêm nghiệm
thường ngày,để từ đó góp vào tình cảm chung
của thời đại.Đặc biệt,ông luôn chú trọng tới đối
tượng độc giả, “trước tiên là độc giả nhỏ
tuổi,đang cần một sự định hướng văn hóa” như
lời ông nói.Cho nên có thể nói,TDA là nhà văn
có tâm với đời,có tình với thiếu nhi
GV: Giới thiệu những nét chính về tác phẩm?
H : trả lời theo SGK/33
- Gv bổ sung
=> Với kết cấu xinh xắn,lối viết nhẹ nhàng,ý
nghĩa nhân văn sâu sắc,truyện đạt giải nhì trong
cuộc thi viết cho thiếu nhi “Tương lai vẫy gọi”
Tác giả kể một câu chuyện khá gần gũi
trong đời sống bình thường của lứa tuổi thiếu
niên, nhưng đã gợi ra những điều sâu sắc về mối
quan hệ, thái độ, cách ứng xử của con
người.Ông mong muốn gõ một hồi chuông vào
thẳng chỗ da non nhất của lòng người,làm bật
2 Tác phẩm:
-In trong “Con dế ma”(1999)
- Văn bản đạt giải nhì cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo TNTP
Trang 3lên tiếng tơ đàn thánh thiện của tâm hồn,nhân
cách,khiến con người bớt đi những thói xấu mà
sống đẹp hơn
Để hiểu điều này rõ hơn,chúng ta cùng
đọc,hiểu văn bản
? Theo em,văn bản này nên đọc với giọng như
thế nào?
*Gv hướng dẫn cách đọc: giọng đọc tự nhiên,
phân biệt rõ lời kể và lời thoại diễn biến tâm lí
nhân vật người anh qua các chặng chính
- ở đoạn nói về cuộc sống thường ngày: giọng
coi thường,bực bội xen lẫn sự tò mò
-Khi tài năng của em được phát hiện: không
vui,buồn bã
- Đoạn đứng trước bức tranh: Ngạc nhiên,hãnh
diện và xấu hổ
- Gv đọc mẫu: từ đầu đến “vui lắm”
B.Đọc,hiểu văn bản.
1 Đọc –chú thích.
- 3 hs lần lượt đọc tiếp đến hết
+ HS1: Tiếp -> đi nhận giải
+ HS2: Còn lại
Gv+lớp nhận xét, sửa chữa cách đọc cho hs
( Tuyên dương)
GV: Kể tóm tắt lại truyện?
- GV định hướng: có thể kể theo ngôi thứ nhất
hoặc ngôi thứ ba
- Kể theo trình tự các sự việc
(1) Chuyện về hai anh em Mèo (Kiều Phương):
anh trai bực vì em gái hay nghịch bẩn, bừa bãi
(2) Mầm non tài hoa hội họa của Mèo được bất
ngờ phát hiện
(3) Tâm trạng và thái độ của người anh trước sự
việc ấy: ghen tị, tự ti, không thể thân được với
em
(4) Đứng trước bức tranh của Kiều Phương,
người anh hối hận vô cùng
Tóm tắt: Người anh trai thường bực vì em gái Kiều Phương nghịch bẩn.Nhưng khi biết em
có năng khiếu hội họa , anh lại thấy ghen tị, buồn bã.Khi em
đạt giải nhất cuộc thi vẽ tranh quốc tế,cả nhà vui mừng đi xem.Đứng trước bức tranh em gái vẽ mình, anh mới nhận ra
”tâm hồn và lòng nhân hậu”của em,do đó vô cùng hối hận
GV: Giải thích các chú thích (4)?
- Hs trả lời theo chú thích SGK/34
- Trong VB này,từ “thôi miên” được dùng
theo nghĩa thứ 2
? Các em có cần hỏi thêm về từ ngữ nào không?
*Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản
Trang 4? Qua phần tóm tắt,các em thấy truyện tập
trung biểu hiện điều gì?(Nội dung chủ yếu là
gì?)
- Đây không phải là bài báo viết về một tài năng
hội hoạ mà là câu chuyện về tình anh em, về sự
tự thức tỉnh,tự nhận thức những lỗi lầm của
mình Qua lời kể, lời tâm sự của người anh,
những tâm trạng,những nỗi niềm trong thế giới
tuổi thơ vô tư, hồn nhiên, đầy ắp sự kiện được
bộc lộ, giãi bày Dù đôi khi có những va chạm
nho nhỏ, nhưng cuối cùng cái còn lại vẫn là tình
anh em nồng ấm, chân thành
GV: Xác định phương thức biểu đạt của văn
bản?
2 Kết cấu, bố cục
H: - Tự sự kết hợp miêu tả + biểu cảm - PTBĐ: TS + MT+ BC
GV: Hãy so sánh với hai văn bản”Bài học
đường đời đầu tiên” và “Sông nước Cà Mau”
về ngôi kể?
-Cùng kể theo ngôi thứ nhất
? Cụ thể trong văn bản này người kể chuyện là
ai?(Gợi ý: Ngay câu đầu “Em gái
tôi…KP”-vậy người kể là ai?
- Người anh.
?Vậy tác dụng của ngôi kể đó là gì?
H: - Tính chân thực,tự nhiên
- Trả lời phóng viên truyền hình về lisdo
chọn ngôi kể người anh,Tạ Duy Anh có nói:
”Trẻ em vốn nhạy cảm và dễ bị sốc,vì thế rất
cần một sự tinh tế trong cách thể hiện.Chọn ngôi
thứ nhất.trước hết sẽ tạo sự thoải mái khi tiếp
nhận,sau nữa nó tạo cho truyện âm hưởng của
một lời tự thú,ăn năn,đồng thời tạo cho nhân vật
họa sĩ nhí nét hồn nhiên,nhân hậu,dịu dàng
không tự biết rất đáng yêu và đáng tin”
=> Như vậy,trong 1VBTS,việc chọn ngôi kể
cũng rất quan trọng.Ngôi kể cũng đóng vai trò
rất tích cực trong việc thể hiện chủ đề của
truyện
- Kể theo ngôi thứ nhất vai người anh
?Nhân vật chính trong truyện là ai ?Nhân vật
nào là nhân vật trung tâm?Lí do?
- Nhân vật chính: Kiều Phương và người anh
- Nhân vật chính:
+ Kiều Phương
+ Người anh (nhân vật trung tâm)
Trang 5- Nhân vật người anh là trung tâm: góp phần thể
hiện chủ đề
? Em hãy chia bố cục cho VB?
- P1: Từ đầuvui lắm: Tâm trạng người anh
trước khi phát hiện tài năng của em gái
- P2: Tiếpđi nhận giải: Tâm trạng người anh
khi tài năng của em được phát hiện
- P3: Còn lại : Tâm trạng người anh khi đứng
trước bức tranh đạt giải
- Bố cục: 3 phần
Chuyển: Để hiểu rõ hơn nét đẹp của từng nhân
vật,chúng ta sang phần phân tích.Trước hết là
nhân vật Kiều Phương
3 Phân tích văn bản
3.1 Nhân vật Kiều Phương
Thảo luận nhóm bàn 2 phút.
? Qua lời kể của người anh,nhân vật Kiều
Phương hiện lên với những nét đáng yêu,đáng
quí nào?
Gợi ý:
- Hình dáng?
- Tính tình?
- Tài năng?
Trả lời: (Chiếu tranh)
Hình dáng: nhỏ bé,nhanh nhẹn,tóc ngắn
buộc hai bên như hai chiếc đuôi gà vàng
hoe,mắt đen tròn sáng long lanh,khuôn
mặt tròn hay tự bôi bẩn như cô bé lọ lem
trong truyện cổ tích.Khi bị anh mắng thì
mặt xịu xuống,miệng dẩu ra trông rất ngộ
nghĩnh
Tính tình: hồn nhiên,vui vẻ,vừa làm vừa
hát,trong sáng,độ lượng,nhân hậu,ưa lục
lọi,thông minh,thích sáng tạo
Tài năng: Say mê vẽ,vẽ rất đẹp.Thế giới
nghệ thuật là những gì thân thuộc như con
mèo vằn,bát múc cơm… qua nét vẽ của
em trở nên rất ngộ nghĩnh,sinh động,đáng
yêu
? Có nhận định cho rằng, nhờ lối miêu tả
chân thực,sinh động,có hồn mà nhân vật hiện
lên thật như con người trong đời thường.ý
kiến của em ra sao?
=> Nhờ lối miêu tả chân thực, sinh động, KP
hiện lên như một bông hoa tài năng chớm
- Miêu tả chân thực, sinh
động
Trang 6nở,nhưng lại rất hồn nhiên và trong sáng,giống
như bao em thơ trên mọi miền Tổ quốc
mình.Cái hồn nhiên,mộc mạc mà tươi mát của
em tự nó cứ thế ùa vào lòng người đọc rất nhẹ
nhàng nhưng khiến người ta nhớ mãi
? Qua đó giúp em rút ra kinh nghiệm gì trong
khi viết văn?
=>Trong văn chương,có thể nói miêu tả là
một phương thức rất quan trọng giúp chúng ta
tái hiện c/s,tái hiện sự vật một cách sinh
động,hấp dẫn=>Nếu biết cách vận dụng,nó sẽ
như một thứ gia vị làm đậm thêm chất văn,làm
quyến rũ người đọc
?Qua đó,em thấy Kiều Phương là cô bé ntn?
?ở KP nét nào cũng đẹp.Nhưng theo em, điều
gì làm em cảm mến nhất?
-Tấm lòng trong sáng dành cho người thân và
nghệ thuật.Lũng nhõn hậu và độ lượng
? Em hiểu tn là nhõn hậu và độ lượng ?
- Nhõn hậu là tấm lũng yờu thương con
người tha thiết,dành tỡnh cảm tốt đẹp cho
người khỏc
-Độ lượng là tấm lũng bao dung ,vị tha ,đặc
biệt đối với người mắc lỗi lầm
? Chi tiết nào thể hiện tập trung nhất tấm lòng
tốt đẹp của KP?
- Bức tranh là tình cảm tốt đẹp của em dành
cho anh.Em muốn anh mình thật tốt đẹp
? Tại sao tác giả lại để KP vẽ anh mình hoàn
thiện đến thế?
- KP không cố vẽ một kiệt tác,nhưng yêu quí
anh hết mực,em dồn cả tình yêu,tâm hồn,trí tuệ
và tài năng để vẽ anh trong hiện tại,lại phảng
phất bóng dáng người anh lí tưởng của ngày
mai.Vì thế bức tranh thành hoàn hảo
? Vậy tấm lòng hay tài năng của KP đã cảm
hóa được người anh?
Bình: Bức tranh là một tác phẩm nghệ thuật,là
sự kết tinh của tài năng và nhân cách KP hồn
nhiên vẽ.Em không cố tạo ra một định nghĩa về
nghệ thuật.Nhưng “sự nhân hậu và độ lượng”
Kiều Phương là cô bé hồn nhiên,trong sáng,nhân hậu và
có tài hội họa
Trang 7cao quý,tự nó là một định nghĩa,nó khẳng định:
Nghệ thuật hướng con người tới cái tốt đẹp,vì
cái gốc của nghệ thuật là ở tấm lòng tốt đẹp của
con người dành cho con người.Nói cách
khác,nghệ thuật chỉ đẹp khi được bám rễ rất
chắc,rất sâu vào những tâm hồn và những tình
cảm cao đẹp,chân thành
? Qua nhân vật KP,em có suy nghĩ gì về lòng
nhân hậu và sự độ lượng trong cuộc sống?
- Lòng nhân hậu và sự độ lượng có thể giúp con
người dập tắt lòng đố kị và sự thiếu tự tin
Bình=> Tác giả để lại 1 quan niệm về cách
nhìn cuộc sống: nếu chúng ta biết lặn sâu vào
lòng sự vật để nhìn cuộc sống bằng đôi mắt cảm
thông,trong sáng thì hẳn rằng cuộc sống sẽ trở
nên tươi đẹp hơn rất nhiều.Đôi khi,nhờ thế mà
chúng ta có thể cảm hóa,giúp con người nhận ra
lỗi lầm.Vì thế Vichto Huy-gô,nhà văn nổi tiếng
nước Pháp mới nói: “Hai điều làm ta cho ta vái
lạy: Đó là lòng tốt và tài năng”.ở nhân vật KP,2
phẩm chất ấy cùng song song tồn tại,thành điểm
tựa nâng đỡ nhau.Hơn thế,chúng cứ bộc lộ hết
sức hồn nhiên và tự nhiên,đến chính em cũng
không hay biết.Vì thế phẩm chất ấy càng tỏa
sáng thì tài năng ấy càng rực rỡ
Chuyển ý: Vậy với một cô em dễ thương như
thế,người anh sẽ đối xử với em ra sao giờ sau
cùng tìm hiểu
IV.Củng cố.
1 Bài tập trắc nghiệm:
Nhận xét nào sau đây không đúng với nhân vật Kiều Phương?
a.Hồn nhiên,hiếu động
b.Tài hội họa hiếm hiếm có
c.Tình cảm trong sáng,nhân hậu
d.Không quan tâm đến anh.
?Vì sao em lại chọn đáp án d?
GV chốt: Qua phần 1,cô trò chúng ta đã phần nào thấy được con đường nghệ thuật
của KP chỉ mới là bước đầu,những kiệt tác làm nên một sự nghiệp lớn còn chờ em ở chân trời tương lai.Có điều,cái hiện hữu và không thể thay đổi với KP,đó là tấm lòng yêu quý anh trai bằng tất cả tấm lòng nhân hậu và niềm say mê hội họa của một tài năng chớm nở sẽ mãi có sức lay động với độc giả nhỏ tuổi cả nước
( Dự trù thời gian thừa:
Trang 82.Đọc lại một đoạn em thích nhất và phát biểu cảm nghĩ về đoạn văn đó 3.Viết một đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về nhân vật Kiều Phương.)
V.Hướng dẫn về nhà.
- Đọc kĩ lại văn bản,tóm tắt VB
- Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật Kiều Phương bằng một đoạn văn ngắn 5-7 câu
- Soạn phần còn lại: Diễn biến tâm lí người anh qua 3 thời điểm:
+ Trước khi phát hiện ra tài năng của em
+ Khi phát hiện ra tài năng của em
+ Khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất
Lưu ý tìm các chi tiết biểu hiện và nghệ thuật sử dụng trong bài
E.Rút kinh nghiệm.
………
………
………
………
………
=====================