Adult nurse practitioner intensive review : fast facts & practice questions

Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm nghiên cứu, phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn của việc áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa á[r]

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN QUANG HẠNH

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

CỦA CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật

HÀ NỘI - 2017

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN QUANG HẠNH

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

CỦA CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật

Mã số: 60 38 01 01

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐẶNG VŨ HUÂN

HÀ NỘI – 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Quang Hạnh

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BLHS: Bộ luật Hình sự

BLTTHS: Bộ luật Tố tụng hình sự

BLDS: Bộ luật Dân sự

TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao

TAND: Tòa án nhân dân

TAQS: Tòa án quân sự

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT GIẢI

QUYẾT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ 7

1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của áp dụng pháp luật giải quyết

bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự 7 1.2 Các giai đoạn áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại

trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự 21 1.3 Nội dung áp dụng pháp luật về giải quyết bồi thường thiệt hại

trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự 23 1.4 Điều kiện bảo đảm áp dụng pháp luật về giải quyết bồi thường thiệt

hại trong các vụ án hình sự của các Tòa án quân sự 31 Kết luận chương 1 35

Chương 2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG

VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ HIỆN NAY 37

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường

thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự Việt Nam hiện nay 37 2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong

vụ án hình sự của các Tòa án quân sự 53 Kết luận chương 2 73

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG

PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG

VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY 74

3.1 Phương hướng bảo đảm áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường

thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự Việt Nam 74 3.2 Các giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường

thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân Việt Nam 78

KẾT LUẬN 87 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân đặt ra yêu cầu phải xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật; đồng thời, đòi hỏi hệ thống pháp luật đó phải thực sự đi vào cuộc sống Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của vấn đề xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện pháp luật, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước

ta đã có nhiều chủ trương, chiến lược xây dựng pháp luật, cải cách tư pháp Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2020 của Bộ Chính trị về “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020” đã chỉ rõ, việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật phải được “tiến hành đồng bộ với cải cách hành chính, cải cách tư pháp với những hướng đi vững chắc; coi trọng số lượng và chất lượng, có trọng tâm, trọng điểm; dự tính đầy đủ các điều kiện bảo đảm hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật” [1] Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về “Chiến lược cải cách

tư pháp đến năm 2020” của Bộ Chính trị xác định: “Xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; hoạt động tư pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử được tiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao” [2] Trong hai vấn đề chiến lược này, thì thực hiện pháp luật là vấn đề đã và đang được quan tâm nghiên cứu cả về lý luận và thức tiễn dưới nhiều góc độ khác nhau Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống, tạo ra cơ sở pháp lý cho hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật Thực hiện pháp luật bao gồm bốn hình thức khác nhau đó là tuân thủ pháp luât, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Mỗi hình thức của thực hiện pháp luật được thực hiện bởi các chủ thể nhất định; trong đó, áp dụng pháp luật

2

được thực hiện thông qua chủ thể là các cơ quan Nhà nước, các cán bộ, công chức có thẩm quyền Hoạt động xét xử vụ án hình sự nói chung, hoạt động giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự nói riêng của các Tòa án quân

sự là hoạt động áp dụng pháp luật cụ thể

Tòa án quân sự (TAQS) là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức trong Quân đội nhân dân Việt Nam để xét

xử những vụ án mà bị cáo là quân nhân tại ngũ và những vụ án khác theo quy định của luật Hoạt động xét xử của các TAQS nhằm bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa; duy trì ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo đảm sức mạnh chiến đấu của các lực lượng vũ trang Quân đội nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa [28] Trong nhiều năm qua, quán triệt

và thực hiện nghiêm túc các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết

số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” [1] các TAQS Việt Nam đã không ngừng đổi mới về tổ chức hoạt động, đặc biệt

là chú trọng nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hình sự nói chung, nâng cao chất lượng giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự nói riêng Chất lượng áp dụng pháp luật trong giải quyết bồi thường thiệt hại dần được nâng cao; bảo đảm tốt quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do hành

vi phạm tội của bị cáo gây ra, góp phần quan trọng cho việc giải quyết vụ án hình sự đạt kết quả, chất lượng tốt Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đã đạt được, thực tiễn áp dụng pháp luật về giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình

sự của các TAQS nhiều năm gần đây vẫn còn một số hạn chế, sai sót cần khắc phục Các bản án hình sự của các TAQS có những hạn chế, sai sót về việc giải quyết bồi thường thiệt hại đã ảnh hưởng đến chất lượng xét xử, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị gây thiệt hại Những hạn chế sai sót ở quá trình giải quyết bồi thường thiệt hại trong các vụ án hình sự của các TAQS sự xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có

3

cả nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan Do vậy, tìm ra

nguyên nhân của những hạn chế, sai sót để đề xuất các giải pháp khắc

phục, áp dụng pháp luật giải quyết đúng đắn việc bồi thường thiệt hại trong

vụ án hình sự của các TAQS là vấn đề cấp thiết đang đặt ra hiện nay

Từ những phân tích ở trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Áp dụng pháp

luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án

quân sự” để làm Luận văn Thạc sỹ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử các vụ án hình sự nói chung

và áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự nói

riêng là đề tài thu hút được sự quan tâm của không chỉ nhiều nhà khoa học

pháp lý, mà còn của các nhà hoạt động thực tiễn, của các cán bộ làm nhiệm

vụ xét xử Bởi vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết đăng

trên các Tạp chí chuyên ngành như:

- “Việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” của tác giả

Hoàng Thị Sơn, Tạp chí Luật học số 6 năm 1998 [19];

- “Bàn về việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” của tác

giả Nguyễn Xuân Đang, Tạp chí Tòa án nhân dân số 21 năm 2005 [5];

- “Bàn về thủ tục điều tra lại hoặc xét xử lại phần dân sự trong vụ

án hình sự” của tác giả Nguyễn Văn Trượng, Tạp chí Kiểm sát, số 9 năm

2007 [25];

- “Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” của tác giả Trần Thị

Hồng Việt, năm 2008, trên http://www.tand.hochiminhcity.gov.vn [30]

- “Vấn đề kháng nghị giám đốc thẩm về dân sự trong vụ án hình

sự” của tác giả Đinh Văn Quế, Tạp chí Tòa án nhân dân, số tháng 9 năm

2009 [18];

- “Nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” của tác giả

Nguyễn Thị Thu Hương, Luận văn Thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc

gia Hà Nội, năm 2009 [9];

4

- “Bàn về nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” của

tác giả Nguyễn Ngọc Chí, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, số 26 năm

2010 [4];

- “Thực hiện nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng” của tác

giả Trần Ngọc Thành, Tạp chí Tòa án nhân dân tháng 11/ 2013 [27];

- “Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự và thực tiễn áp dụng trên

địa bàn tỉnh Hà Giang” của tác giả Kim Sơn Trúc, Luận văn Thạc sĩ luật học,

Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2015 [26]

Nhìn chung, các công trình trên đây chủ yếu nghiên cứu việc giải quyết

vấn đề dân sự trong vụ án hình sự hoặc vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp

đồng nói chung, chưa có công trình, bài viết nào nghiên cứu về áp dụng pháp

luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân

sự Tuy nhiên, các công trình này sẽ là nguồn tài liệu tham khảo quý cho tác

giả trong quá trình hoàn thiện công trình nghiên cứu của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm nghiên cứu, phân tích các vấn

đề lý luận và thực tiễn của việc áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt

hại trong vụ án hình sự của các Tòa án quân sự; từ đó, đề xuất các giải pháp

hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng pháp luật hiệu quả để giải quyết bồi

thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường

thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS dưới góc độ lý luận Mác - Lê nin,

quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước và Pháp luật

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật giải quyết bồi

thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS; trên cơ sở đó, chỉ ra

những ưu điểm, nhược điểm, nguyên nhân của những nhược điểm

5

- Từ các nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất các định hướng và giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật hiệu quả để giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận, thực tiễn

và hệ thống các quy định về áp dụng pháp luật và áp dụng pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian nghiên cứu của luận văn là hoạt động áp dụng

pháp luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các Tòa án

quân sự Việt Nam;

Phạm vi thời gian nghiên cứu của luận văn là hoạt động áp dụng pháp

luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của các TAQS Việt

Nam từ năm 2012 đến năm 2016

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cở sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam

về Nhà nước và Pháp luật về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Các phương pháp chủ yếu được

sử dụng trong luận văn là phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, tổng kết thực tiễn, thống kê

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn; nó góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng pháp

6

luật giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự và tạo sự thống nhất nhận thức về áp dụng pháp luật cho cán bộ làm công tác xét xử các vụ án hình

sự, đặc biệt là các vụ án hình sự được xét xử tại các TAQS

Luận văn là tài liệu tham khảo bổ ích trong việc giảng dạy, nghiên cứu

và học tập Đồng thời, kết quả nghiên cứu của luận văn còn trang bị kiến thức cho cán bộ làm công tác thực tiễn tại các cơ quan Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương 08 tiết

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 48 - NQ/TW ngày 24/5/2005 “về chiến

lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt nam đến năm

2010, định hướng đến năm 2020”

2 Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49 - NQ/TW ngày 02/6/2005 “về chiến

lược cải cách tư pháp đến năm 2020”

3 Bộ Quốc phòng (2004), Quyết định số 79/ 2004/QĐ-BQP “về việc phân định

địa bàn xét xử của các TAQS”

4 Nguyễn Ngọc Chí (2010),“Bàn về nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ

án hình sự”, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, (26);

5 Nguyễn Xuân Đang (2005),“Bàn về việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ

án hình sự”, Tạp chí Tòa án nhân dân (21);

6 Hội đồng Thẩm phán TANDTC (2004), Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP

ngày 05/11/2004;

7 Hội đồng Thẩm phán TANDTC (2006), Nghị quyết số 03/NQ-HĐTP ngày

08/7/2006;

8 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Nhà nước và Pháp luật (2010),

Tài liệu học tập môn Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật

9 Nguyễn Thị Thu Hương (2009)“Nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ

án hình sự”, Luận văn Thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia

Hà Nội;

10 Quốc hội nước CHXHCNVN (1999), Bộ luật Hình sự năm 1999, nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Quốc hội nước CHXHCNVN (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003,

nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Quốc hội nước CHXHCNVN (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

13 Quốc hội nước CHXHCNVN (2014), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm

2014, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

14 Quốc hội nước CHXHCNVN (2015), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015,

nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

15 Quốc hội nước CHXHCNVN (2015), Bộ luật Dân sự năm 2015, nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

16 Quốc hội nước CHXHCNVN (2017), Bộ luật Hình sự năm 2015, nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

17 Quân ủy Trung ương (2012), Quy định về sự lãnh đạo của Đảng ủy các

cấp đối với Tòa án quân sự;

18 Đinh Văn Quế (2009), “Vấn đề kháng nghị Giám đốc thẩm về dân sự

trong vụ án hình sự”, Tạp chí Tòa án nhân dân (9);

19 Hoàng Thị Sơn (1998), “Việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình

sự”, Tạp chí Luật học (6);

20 Tòa án quân sự Trung ương (2010), Lịch sử ngành Tòa án quân sự Việt

Nam (1945 – 1995), nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội

21 Tòa án quân sự Trung ương (2012, 2013, 2014, 2015, 2016), Báo cáo

tổng kết và Thông báo kiểm tra án từ năm 2012 đến năm 2016

22 Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng

và Bộ Công an (2005), Thông tư liên tịch“hướng dẫn về thẩm

quyền xét xử của TAQS" (01)

23 Trường Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Lý luận chung về Nhà

nước và Pháp luật, nxb Công an nhân dân, Hà Nội

24 Từ điển Luật học (2006), nxb Từ điển Bách khoa và nxb Tư pháp, Hà Nội

25 Nguyễn Văn Trượng (2007), “Bàn về thủ tục điều tra lại hoặc xét xử lại

phần dân sự trong vụ án hình sự”, Tạp chí Kiểm sát (9);

26 Kim Sơn Trúc (2015),“Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự và thực

tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Hà Giang”, Luận văn Thạc sĩ luật học,

Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội