An sinh xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh

- Luận án tiến sĩ Triết học: "Chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Văn Chiều [7], trên cơ sở ng[r]

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ THU HẢI

AN SINH X· HéI CHO C¸C Hé NGHÌO

ë THµNH PHè B¾C NINH, TØNH B¾C NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

MÃ SỐ: 60 31 01 02

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN KHẮC THANH

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Hải

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ AN SINH XÃ HỘI

CHO CÁC HỘ NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

1.3 Những kinh nghiệm của một số địa phương về bảo đảm an sinh

Chương 2: THỰC TRẠNG AN SINH XÃ HỘI CHO CÁC HỘ NGHÈO Ở

THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH GIAI ĐOẠN

2.1 Khái quát về hộ nghèo và đặc điểm của các hộ nghèo trên địa

2.2 Tình hình bảo đảm an sinh xã hội cho hộ nghèo ở thành phố Bắc

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ

BẢO ĐẢM THỰC HIỆN AN SINH XÃ HỘI CHO CÁC HỘ

3.1 Phương hướng về an sinh xã hội cho hộ nghèo ở thành phố Bắc

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm bảo đảm an sinh xã hội cho các

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2.3: Tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế của thành phố

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Trang

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

An sinh xã hội và công bằng xã hội là mơ ước của nhân loại tiến bộ thế giới Ở Việt Nam, cùng với thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo định hướng

xã hội chủ nghĩa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, an sinh xã hội là một trong những nội dung chủ yếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là người đề xướng và đặt nền móng cho việc thực hiện các chính sách xã hội nói chung, bao gồm cả hệ thống an sinh

xã hội nói riêng trong từng giai đoạn cụ thể của tiến trình cách mạng ở nước

ta Hiến pháp sửa đổi năm 1959 của nước ta đã có những điều khoản quan trọng về các quyền được hưởng an sinh xã hội cơ bản của công dân như quyền làm việc, quyền nghỉ ngơi, quyền học tập, quyền được giúp đỡ về vật chất khi già yếu, bệnh tật hoặc mất sức lao động

Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã lựa chọn phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa An sinh xã hội và chính sách xã hội là một trong số những biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề xã hội, là một bộ phận trong mô hình phát triển kinh tế xã hội để thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh" Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm xây dựng chiến lược phát triển hệ thống an sinh xã hội và tổ chức thực hiện các chính sách an sinh

xã hội, coi đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển đất nước bền vững, ổn định kinh tế chính trị và đã đạt được nhiều thành tựu đáng khích lệ, nhất là trong công tác xoá đói giảm nghèo

Bắc Ninh là tỉnh có diện tích nhỏ nhất Việt Nam, nằm trong vùng kinh

tế trọng điểm của Bắc Bộ, với 15 khu công nghiệp tập trung, 01 khu công

2 nghệ thông tin và hơn 30 cụm công nghiệp Với vị trí địa lý và giao thông thuận lợi, Thành phố Bắc Ninh có nhiều tiềm tăng, lợi thế để phát triển đô thị,

công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch,… Với mục tiêu tăng trưởng kinh

tế theo hướng bền vững, cùng với cả tỉnh bảo đảm giữ vững ổn định kinh tế

vĩ mô, nâng cao sức cạnh tranh, bảo đảm an sinh xã hội và chăm lo đời sống nhân dân, phát triển văn hóa, thực hiện dân chủ và công bằng xã hội, đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, trong những năm qua, thành phố Bắc Ninh đã đạt được những thành tựu nổi bật, xứng đáng là đơn vị đầu tàu trong phát triển kinh tế - xã hội, là điểm sáng trong giải quyết các vấn đề an sinh xã hội của tỉnh, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không

giảm còn 2,27% theo chuẩn nghèo giai đoạn 2005-2010 Trong giai đoạn 2011-2015, tốc độ giảm nghèo toàn thành phố được đẩy nhanh qua từng năm (bình quân mỗi năm giảm 2,25%) Cuối năm 2016, thực hiện rà soát

hộ nghèo, cận nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn

2016-2020, tỷ lệ hộ nghèo của thành phố Bắc Ninh ở mức 2,2% và năm 2017 giảm còn 1,8% [51]

Tuy nhiên, đánh giá khách quan phải thấy, vấn đề an sinh xã hội dành cho các hộ nghèo trên địa bàn thành phố còn khá nhiều hạn chế như tốc độ và chất lượng giảm nghèo chưa bền vững, nguy cơ tái nghèo cao, các hộ nghèo chưa có nhiều cơ hội tiếp cận các nguồn lực, nhất là nguồn lực tài chính để phát triển kinh tế gia đình vươn lên thoát nghèo bền vững; diện tích đất ở, đất sản xuất nông nghiệp ngày càng không được đảm bảo; bị tác động của các tệ nạn xã hội, Bởi các hộ nghèo là các hộ yếu thế hơn các đối tượng khác trong xã hội nên cũng dễ bị tổn thương, trong khi ngân sách của thành phố dành cho đầu tư phát triển hạ tầng, kinh tế chiếm tỷ trọng lớn, nguồn lực dành cho an sinh xã hội còn hạn chế, nguồn xã hội hoá không ổn định

3

Vì vậy, để đạt được mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố văn minh, hiện đại, giàu bản sắc văn hóa, có nền kinh

tế tri thức và đô thị thông minh, có kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, là một trong những địa phương đi đầu về sự thịnh vượng và chất lượng cuộc sống của người dân, xứng đáng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học - công nghệ của tỉnh mà thành phố đã đề ra cần có các giải pháp chiến lược, đồng bộ nhằm không ngừng mở rộng cơ hội lựa chọn và nâng cao năng lực cho người nghèo, đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội Đó là lý do tác giả lựa

chọn chủ đề "An sinh xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh, tỉnh

Bắc Ninh" làm luận văn thạc sỹ Kinh tế, chuyên ngành Kinh tế chính trị

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề an sinh xã hội cho hộ nghèo là một trong những vấn đề quan trọng đối với chiến lược phát triển của mỗi địa phương, của quốc gia nên

đã thu hút nhiều nhà nghiên cứu, tiêu biểu trong số đó có các công trình nghiên cứu sau đây:

- "Giáo trình nhập môn về an sinh xã hội" của Nguyễn Hải Hữu [22];

"Hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam" của Nguyễn Hải Hữu [23]: đã trình bày

quan niệm về an sinh xã hội, đặc điểm và cấu trúc an sinh xã hội, phương pháp đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống chính sách an sinh xã hội, vai trò và tầm quan trọng của xây dựng và thực thi chính sách an sinh xã hội

- "Giáo trình an sinh xã hội" của Nguyễn Văn Định [18] gồm 8

chương, 2 phần đã trình bày những vấn đề cơ bản về ASXH như khái niệm, vai trò của ASXH, các trụ cột của ASXH, được liên hệ thực tế ở Việt Nam và một số nước trên thế giới Với tư liệu này, luận văn đã kế thừa nội dung nâng cao nhận thức về ASXH, trách nhiệm của Nhà nước và các tổ chức kinh tế -

xã hội, cá nhân đối với vấn đề ASXH và quản lý của Nhà nước về ASXH

- Cuốn sách: "Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam" của tác giả Mai Ngọc Cường [8], đây là một trong những

4 công trình đầu tiên ở Việt Nam đi sâu nghiên cứu về vấn đề ASXH trên quy

mô toàn diện, rộng lớn Cuốn sách gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề

cơ bản về chính sách ASXH trong nền kinh tế thị trường; Chương 2:Thực trạng hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; Chương 3: Phương hướng, giải pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam đến năm 2015 Nội dung sách cung cấp cái nhìn tổng quan, đa diện về

hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam trong thời gian qua, với thành phần chủ yếu nhất là BHXH, BHYT, TGXH và ƯĐXH Sách đã chỉ rõ tác động mặt trái của kinh tế thị trường như tình trạng phân hoá giàu nghèo, sự bất bình đẳng trong thu nhập, nguy cơ thất nghiệp, bệnh tật và đói nghèo Đồng thời cũng nhấn mạnh vai trò của Đảng, Nhà nước trong việc ban hành và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách nhằm giải quyết các vấn đề xã hội nói chung, ASXH nói riêng

- "Chính sách an sinh xã hội - thực trạng và giải pháp" của Lê Quốc

Lý [25] đã đưa ra cơ sở lý luận và phân tích thực tiễn trong thực thi chính sách ASXH đồng thời đưa ra 5 nhóm giải pháp nhằm khắc phục những trở ngại trong thực thi chính sách ASXH ở nước ta, đó là nhóm giải pháp về thiết

kế và thực thi chính sách ASXH, nhóm giải pháp xây dựng và hoàn thiện luật pháp, hoàn thiện bộ máy thực thi chính sách ASXH, nâng cao nhận thức của đối tượng thụ hưởng chính sách ASXH

- "Chính sách đất đai cho tăng trưởng và xóa đói, giảm nghèo" của

Ngân hàng thế giới [35] Cuốn sách đề cập đến các khía cạnh khác nhau về đất đai có liên quan đến tăng trưởng và tác động đến nghèo đói, đặc biệt bài toán sở hữu đất đai, tích tụ ruộng đất và sinh kế của người nghèo

- "Chính sách xóa đói giảm nghèo, thực trạng và giải pháp" của Lê

Quốc Lý [26] Điểm nổi bật trong nghiên cứu là đã hệ thống hóa một cách đầy đủ vấn đề lý luận về đói nghèo và XĐGN Nêu ra được chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về XĐGN Đánh giá được thực

5 trạng đói nghèo ở Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2010 và nguyên nhân gây

ra đói nghèo Ngoài ra, công trình nghiên cứu đã hệ thống và đánh giá tổng quát về thực hiện các chính sách XĐGN của Việt Nam từ năm 2001 đến năm

2010 Nêu ra mục tiêu, định hướng và một số giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả XĐGN ở Việt Nam trong thời gian tới

- Luận án tiến sĩ kinh tế: "Chính sách an sinh xã hội với người nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp" của tác giả Nguyễn

Văn Nhường [36] đã phân tích được các khái niệm về ASXH, từ đó nêu ra quan niệm của mình về ASXH, về ASXH đối với người nông dân, về ASXH đối với người nông dân bị thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp Luận

án làm rõ 03 vai trò và 04 nguyên tắc cần đảm bảo ASXH Đồng thời, luận án

đi sâu phân tích thực trạng, nêu ra định hướng, giải pháp, khuyến nghị một cách cụ thể, toàn diện mang tính khả thi, cần thiết trong việc thực hiện tốt chính sách ASXH đối với người nông dân bị thu hồi đất

- Luận án tiến sĩ Triết học: "Chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn

Văn Chiều [7], trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng Nhà nước thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam, Luận án đã phân tích những nội dung cơ bản của chính sách ASXH và vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay;

đề xuất phương hướng và những giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; làm rõ bối cảnh, phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay Luận án được đánh giá là

có một số đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn: về mặt lý luận, luận án đã làm sáng tỏ thêm lý luận về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH nói chung và ở Việt Nam nói riêng

6

- Luận án Tiến sĩ kinh tế: "Đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội" của tác giả Đông Thị Hồng [19] đã phân tích các khái niệm, các

đặc điểm, mối quan hệ giữa đảm bảo ASXH với phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thành phố, những nội dung và điều kiện đảm bảo ASXH, thực trạng đảm bảo ASXH trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2008 đến 2014 Trên

cơ sở đó, tác giả đã đưa ra 5 giải pháp và 6 khuyến nghị với thành phố Hà Nội

để đảm bảo ASXH đến năm 2020

- Luận án Tiến sĩ: "Thực thi chính sách an sinh xã hội ở thành phố Đà Nẵng hiện nay - Thực trạng và giải pháp" của tác giả Lê Anh [1] đã trình bày

những vấn đề lý luận cơ bản về ASXH, chính sách ASXH và thực thi chính sách ASXH Chương trình xây dựng thành phố "5 không", "3 có", "4 an’ là những chủ trương lớn được thành phố Đà Nẵng thực hiện nhằm hướng đến các mục tiêu an sinh bền vững Việc thực thi chính sách ASXH của thành phố

Đà Nẵng đã đạt được kết quả phấn khởi Tuy nhiên vẫn còn những hạn chế, bất cập cần khắc phục như việc làm của một bộ phận nhân dân còn khó khăn, chưa có nhiều chính sách mang tính chiến lược trong công tác giảm nghèo bền vững, … Tác giả đã đưa ra 6 nhóm giải pháp về chính sách ưu đãi người

có công, thương bệnh binh, gia đình chính sách, về chính sách bảo trợ xã hội,

về giảm nghèo bền vững, về dạy nghề và giải quyết việc làm, về nhà ở cho người có công với cách mạng, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và nhà ở xã hội

và nhóm giải pháp về BHXH, BHYT nhằm góp phần thực hiện có hiệu quả chính sách ASXH cho thành phố Đà Nẵng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Hệ thống hoá những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng an sinh xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2013-2017

Đề xuất những phương hướng, giải pháp chủ yếu để bảo đảm an sinh

xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh đến năm 2025

7

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về an sinh xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng an sinh xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2013-2017

- Đề xuất những phương hướng, giải pháp chủ yếu để bảo đảm an sinh

xã hội cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh đến năm 2025

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là an sinh xã hội dành cho các hộ nghèo ở thành phố

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu bảo đảm an sinh xã hội dành cho các hộ nghèo ở thành phố Bắc Ninh hiện nay Trong đó tập trung vào các trụ cột chính là bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo trợ xã hội và xoá đói giảm nghèo

Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn từ năm 2013 đến 2017

và đề xuất các giải pháp đến năm 2025

Không gian: Nghiên cứu tại địa bàn thành phố Bắc Ninh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - LêNin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về chính trị nói chung và vấn đề an sinh xã hội, bảo đảm an sinh xã hội cho hộ nghèo nói riêng Đồng thời, luận văn có tham khảo kết quả nghiên cứu của một số công trình của các tác giả đi trước có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu Trong đó, chú trọng sử dụng các phương pháp sau: