An ninh văn hóa và truyền thông về an ninh văn hóa trên các chương trình của truyền hình Công an nhân dân

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn 6.1.. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO[r]

NGUYỄN THỊ THU HẰNG

AN NINH V¡N HãA Vµ TRUYÒN TH¤NG

VÒ AN NINH V¡N HO¸ TR£N C¸C CH¦¥NG TR×NH CñA TRUYÒN H×NH C¤NG AN NH¢N D¢N

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HÓA HỌC

Mã số: 60 31 06 04

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ PHƯƠNG HẬU

HÀ NỘI - 2016

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hằng

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ AN NINH VĂN HÓA VÀ

TRUYỀN THÔNG VỀ AN NINH VĂN HOÁ TRÊN CÁC CHƯƠNG TRÌNH CỦA TRUYỀN HÌNH CÔNG AN NHÂN DÂN 12

Chương 2: THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG VỀ AN NINH VĂN HÓA

TRÊN CÁC CHƯƠNG TRÌNH CỦA TRUYỀN HÌNH CÔNG

2.1 Những nội dung truyền thông về an ninh văn hóa trên các chương

trình của Truyền hình Công an nhân dân 36 2.2 Đánh giá nội dung truyền thông về an ninh văn hóa trên các

chương trình của Truyền hình Công an nhân dân 71

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ KHUYẾN NGHỊ MỘT SỐ GIẢI PHÁP

NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM AN NINH VĂN HÓA TRÊN CÁC CHƯƠNG TRÌNH CỦA TRUYỀN HÌNH CÔNG

3.1 Định hướng của Kênh Truyền hình Công an nhân dân về an ninh

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng thông tin an ninh văn hóa trong

các chương trình của Kênh Truyền hình Công an nhân dân 8

ANTV : Kênh Truyền hình Công an nhân dân CAND : Công an nhân dân

CTV : Cộng tác viên

HTVC : Truyền hình cáp thành phố Hồ Chí Minh SCTV : Truyền hình cáp Saigontourist

VCTV : Truyền hình cáp Việt Nam

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

Trang Biểu đồ 2.1: Nguồn tiếp cận, nghe, đọc về an ninh văn hóa 73 Biểu đồ 2.2: Thông tin mà khán giả tiếp nhận được thông qua việc xem

các chương trình của Truyền hình công an nhân dân 74 Biểu đồ 2.3: Những nội dung nào trực tiếp đề cập đến vấn đề an ninh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

An ninh văn hoá có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn vong và phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Đó là một bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia, an ninh cộng đồng Trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay, an ninh văn hoá có thể coi là "sức mạnh mềm" trong quan hệ đối ngoại Dựa vào chiến lược văn hoá, các quốc gia, dân tộc có thể mở rộng phạm vi ảnh hưởng của mình trên các phương diện chính trị, kinh tế - xã hội

và an ninh quốc phòng

Về bản chất, an ninh văn hoá là đảm bảo an toàn cho phát triển văn hoá, trong đó có các giá trị văn hoá, các quyền tham gia sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hoá của con người Do đó, an ninh văn hoá cũng bao gồm

cả những biện pháp cảnh báo, phòng ngừa, răn đe đối với những hành vi xâm phạm các giá trị văn hoá và các quyền văn hoá, nhằm đảm bảo lợi ích cộng đồng, quốc gia, dân tộc

Là một quốc gia đang phát triển, Việt Nam hiện đang phải chịu những tác động hết sức to lớn từ tiến trình toàn cầu hóa Chúng ta có nhiều cơ hội, vận hội mới để phát triển đất nước nhưng cũng gặp không ít những nguy cơ, thách thức lớn trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực an ninh văn hoá Về mặt tích cực, nhờ mở rộng không gian giao lưu quốc tế, chúng ta có khả năng, điều kiện nâng cao tầm nhìn, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, làm phong phú thêm đời sống văn hoá, tinh thần của của dân tộc Việt Nam Song về mặt tiêu cực, văn hoá là một trong những lĩnh vực chịu nhiều tác động, ảnh hưởng nhất Trong điều kiện giao lưu và hội nhập quốc tế, các dòng văn hoá với "sức mạnh mềm" đang tác động mạnh mẽ đến mọi phương diện của đời sống xã hội Những dòng chảy văn hoá đó vừa có những yếu tố tích cực, tiến bộ cũng như có những yếu tố tiêu cực, nguy hại đối với các giá trị văn hoá dân tộc, những luồng tư tưởng phản động, chia rẽ, kích động làm ảnh hưởng đến an ninh quốc gia

Bảo đảm an ninh văn hoá, xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong hoàn cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

là một trong những yêu cầu cấp thiết và ưu tiên hàng đầu của đất nước Nhiệm vụ quan trọng này phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của nhà nước, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị với sự tham gia tích cực, hiệu quả của các cơ quan, ban ngành, tổ chức xã hội, đoàn thể quần chúng bằng nhiều giải pháp thiết thực, trong đó đặc biệt coi trọng vai trò, sức mạnh của truyền thông, báo chí trong lĩnh vực bảo vệ an ninh văn hoá

Truyền hình Công an nhân dân là một đơn vị thuộc Tổng cục Chính trị

- Bộ Công an, với chức năng, nhiệm vụ là cơ quan truyên truyền, giáo dục chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng uỷ Công an Trung ương và Bộ Công an về lĩnh vực bảo

vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, xây dựng lực lượng Công

an nhân dân và phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; tuyên truyền đấu tranh chống luận điệu xuyên tạc, phản động của các thế lực thù địch Tuyên truyền nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, cổ vũ, động viên nhân dân tích cực tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; biểu dương kịp thời gương người tốt việc tốt

Với chức năng, nhiệm vụ của mình, kể từ khi ra đời đến nay (tháng 11/2011), Kênh Truyền hình Công an nhân dân (ANTV) luôn bám sát định hướng tuyên truyền và nhiệm vụ chính trị được giao, đặc biệt quan tâm tới lĩnh vực tư tưởng, văn hoá, trong đó chú trọng tới mảng đề tài an ninh văn hoá ANTV đã tổ chức sản xuất hàng ngàn chương trình, chuyên mục về an ninh văn hoá như: bảo vệ các di sản văn hoá, chống lại sự xâm hại của tự nhiên và con người; an ninh văn hoá với việc chống lại các luồng văn hoá độc hại, trái với thuần phong mỹ tục, với đạo lý dân tộc được thâm nhập từ nước ngoài vào nước ta; đấu tranh chống "diễn biến hoà bình" phản bác các quan

điểm, luận điều sai trái, thù địch, các vấn đề lợi dụng văn hoá, tư tưởng để truyền bá tư tưởng, chống phá chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng; tuyên truyền nâng cao tri thức về văn hoá và an ninh văn hoá đối với quần chúng nhân dân; tôn vinh, phát huy giá trị văn hoá dân tộc, bảo tồn, gìn giữ, phát triển văn hoá nghệ thuật truyền thống Các chương trình Truyền hình Công an có tính giáo dục và chiến đấu cao, mang đặc thù chuyên biệt của lực lượng Công an nhân dân trong lĩnh vực bảo vệ an ninh văn hoá Nhiều chương trình, tác phẩm có chất lượng tốt được lãnh đạo các cấp và nhân dân khen ngợi, góp phần tích cực định hướng tư tưởng, thẩm mỹ cho mọi tầng lớp nhân dân, đảm bảo an ninh văn hoá, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội

Tuy nhiên, là một Kênh Truyền hình còn non trẻ, các chương trình về lĩnh vực an ninh văn hoá của Truyền hình Công an nhân dân vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập Đó là:

- Do chưa có sự đầu tư đúng mức về lĩnh vực này, nên các chương trình truyền hình về an ninh văn hoá chưa thật sự sâu sắc; nội dung, phương pháp tuyên truyền còn thiếu phong phú, đa dạng và hấp dẫn

- Chưa đi sâu đẩy mạnh các chương trình truyền hình chính luận, mang tính phản biện; các chương trình, chuyên mục đấu tranh, phản bác các luận

điệu phản động, sai trái, thù địch chưa nhiều và còn thiếu sắc bén

- Lực lượng phóng viên về mảng văn hoá của Truyền hình Công an nhân dân (CAND) còn mỏng, đa số phóng viên, biên tập viên tuổi đời, tuổi nghề còn rất trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm và chưa được trang bị kiến thức

cơ bản, chuyên sâu về lĩnh vực văn hoá

Từ nhận thức sâu sắc về ý nghĩa, tầm quan trọng của an ninh văn hoá cũng như những vấn đề thực tiễn đặt ra của Truyền hình Công an nhân dân,

tôi chọn đề tài "An ninh văn hoá và truyền thông về an ninh văn hoá trên các chương trình Truyền hình Công an nhân dân" làm luận văn tốt nghiệp

hệ cao học văn hóa học tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Thuật ngữ an ninh văn hóa xuất hiện khoảng trên nửa thế kỷ nay Tần suất sử dụng thuật ngữ này bắt đầu gia tăng từ những năm 30 của thế kỷ XX Cùng với sự gia tăng về tần suất, nội hàm của khái niệm này cũng ngày một thêm phong phú Trong thiên niên kỷ mới, việc bảo tồn văn hóa của mỗi quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh của khoa học kỹ thuật, công nghệ đã đặt mỗi quốc gia phải chú trọng hơn tới vấn đề an ninh văn hóa Chính vì vậy, số lượng các nghiên cứu mang tính học thuật cũng như các công ước, pháp luật quốc tế về vấn đề này cũng xuất hiện nhiều hơn

Từ góc độ pháp lý, Liên hiệp quốc đã quan tâm đến vấn đề an ninh văn hóa ở những khía cạnh khác nhau: bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa, đảm bảo quyền tiếp cận và thụ hưởng giá trị văn hóa của mọi người, bảo vệ di sản văn hóa, thúc đẩy sự đa dạng về văn hóa… Liên hiệp quốc đã xây dựng và thông qua nhiều Công ước về văn hóa và con người Đây là những bảo đảm quốc tế đối với quyền văn hóa nói chung, là điều kiện quan trọng cho việc duy trì, thúc đẩy và phát huy đa dạng văn hóa Đồng thời, chính những bảo đảm pháp lý quốc tế về đa dạng văn hóa như các Tuyên ngôn và công ước của Liên hợp quốc về đa dạng văn hóa đã và đang góp phần hiệu quả vào việc tôn trọng, bảo đảm an ninh văn hóa của các quốc gia Chỉ tính từ năm 1970 cho đến nay Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã thông qua gần chục Tuyên ngôn và Công ước liên quan đến văn hóa và quyền văn hóa Chẳng hạn, Công ước về Bảo vệ Di sản Thiên nhiên và Di sản Văn hóa (năm 1975), Tuyên bố về hợp tác văn hóa (1966), Tuyên bố về Chủng tộc và Thành kiến chủng tộc (1978), Công ước Bảo vệ Di sản Văn hóa Phi vật thể (năm 2003, hiệu lực năm 2006), Công ước về Bảo vệ và Thúc đẩy Sự Đa dạng của Các Biểu thức Văn hóa (Công ước Đa dạng Văn hóa) năm 2005, Tuyên ngôn về Đa dạng văn hóa (2001), Tuyên ngôn về các quyền về ngôn ngữ (1996)… bên cạnh đó là các

Tuyên ngôn và Công ước do Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua như Tuyên ngôn về Quyền của Các dân tộc bản địa (2007), Tuyên ngôn về Quyền phát triển (1986), đều đặc biệt nhấn mạnh đến sự cần thiết phải duy trì và phát huy đa dạng văn hóa, tôn trọng và bảo vệ các quyền văn hóa, đặc biệt đối với những nhóm xã hội và tộc người yếu thế, có nguy cơ bị đe dọa

Những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI ở Nga đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề an ninh văn hóa Vai trò của văn hóa được nhìn nhận như là một nhân tố của an ninh quốc gia, được thể hiện trong

nghiên cứu với nhan đề: "Văn hóa với tính chất là nhân tố của an ninh quốc

gia" của A.I Flier [30] đã coi văn hóa là đối tượng của an ninh, cần phải được

đảm bảo sự an toàn trong phát triển, đồng thời thấy rõ mối quan hệ khăng khít lẫn nhau giữa an ninh văn hóa và an ninh quốc gia Một công trình khác:

"Những giá trị văn hóa và thời đại" của V.P Bonsakov V.P [9] đã đề cập đến

việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây đến văn hóa Nga khiến một số học giả Nga cũng chú ý đến vai trò của an ninh văn hóa Có thể thấy điều đó qua các

công trình: "Nhìn sang phương Tây: Toàn cầu hóa và văn hóa thanh niên

Nga" của Xanh-pe-tec-pua [97]; "Những vấn đề hiện nay của giao tiếp liên văn hóa" của Xanh-pe-tec-pua [99] Vấn đề an ninh văn hóa được đặt thành

chủ trương, chính sách của Nhà nước trong quản lý lĩnh vực văn hóa, thể hiện

trong các công trình nghiên cứu: "Quản lý trong lĩnh vực văn hóa: Kinh

nghiệm của Nga và nước ngoài" của Xanh-pe-tec-pua [101]; "Văn hóa quần chúng và nghệ thuật quần chúng Xây và chống" của Xanh-pe-tec-pua [96]

Ở Trung Quốc, gần đây vấn đề an ninh văn hóa cũng được nghiên cứu Năm 2011, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thông qua một quyết định tiếp tục phát triển ngành công nghiệp văn hóa, nâng cao niềm tin của người dân đối với văn hóa quốc gia, tăng cường quyền lực mềm… tất cả được hiểu như là một phần của các nỗ lực để bảo vệ an ninh văn hóa Trung Quốc Chính Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã nhấn mạnh đến việc tăng cường sản xuất văn

hóa trong nước để chống lại cuộc tấn công về văn hóa và ý thức hệ của phương Tây Tân Hoa Xã số ra ngày 27 tháng 10 năm 2011 có bài viết nêu

lên quan điểm của các nhà lãnh đạo Trung Quốc về an ninh văn hóa: "An ninh

văn hóa Trung Quốc hướng tới sự cởi mở và trao đổi" của Hồ Cẩm Đào [20]

đã nhấn mạnh duy trì an ninh văn hóa của một quốc gia không có nghĩa là đóng cửa và nói "không" với phần còn lại của thế giới Đôi khi, nó chỉ đơn giản là an toàn hơn để mở cánh cửa càng rộng hơn Chính phủ Trung Quốc nhấn mạnh đến vấn đề an ninh văn hóa trong các diễn đàn quốc tế và trong chính sách ngoại giao Các nhà lãnh đạo Trung Quốc tuyên bố sẽ phát triển văn hóa Trung Quốc theo hướng hiện đại, sẵn sàng đối mặt với thế giới và tương lai Trung Quốc thành lập Trung tâm nghiên cứu an ninh văn hóa quốc gia và xây dựng ý thức hệ Ngày 28/2 và ngày 1/3 năm 2013, Diễn đàn quốc

tế xã hội chủ nghĩa lần thứ nhất được tổ chức tại Bắc Kinh với sự tham gia của các nhà khoa học Trung Quốc, Việt Nam và Lào Vấn đề an ninh văn hóa

là 1 trong 5 nội dung chủ yếu của hội thảo này Để có thể ngăn chặn nguy cơ, tiếp nhận cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại, xây dựng và bảo vệ an ninh văn hóa của mình, các học giả cho rằng, cần kiên trì vai trò chủ đạo của chủ nghĩa Mác, xây dựng chính đảng vững mạnh, tăng cường giao lưu quốc tế với các nước tiên tiến, sáng tạo lý luận văn hóa xã hội chủ nghĩa cho phù hợp với tình hình mới, dám bảo vệ và biết bảo vệ lợi ích của đất nước mình, bảo vệ bản sắc dân tộc của mỗi nước, bảo đảm tính hoàn chỉnh và tự chủ của chủ quyền văn hóa mỗi nước Như vậy, theo quan điểm của Chính phủ và các học giả Trung Quốc, an ninh văn hóa bao gồm cả 2 phương diện: một là chống lại các ảnh hưởng tiêu cực của nước ngoài (đặc biệt là phương Tây), hai là xây dựng

và phát triển nền văn hóa dân tộc quốc quốc gia

Ở châu Âu, vấn đề an ninh văn hóa được đặt ra trong các nghiên cứu với tính chất là nhằm bảo vệ các di sản văn hóa, các tác phẩm nghệ thuật cũng như nội dung thông tin và quan trọng hơn là đảm bảo các quyền về văn hóa,

cải thiện đời sống tinh thần của con người Tiêu biểu là các công trình: "Bảo

vệ di sản văn hóa trên Web" của V.Cappelinni [13]; "An ninh văn hóa:vai trò của nghệ thuật trong an ninh văn hóa" của E Nemetha [60] Một công trình

tiêu biểu khác ở Anh, nghiên cứu về bản chất của an ninh văn hóa là: "Tổng

quan các lý thuyết về bản chất của an toàn văn hóa" của tác giả F.W

Guldenmund [34] An ninh văn hóa ở đây được coi là sự bảo đảm an toàn cho các quyền văn hóa, các quan điểm và các giá trị văn hóa An ninh văn hóa cũng đưa ra những cảnh báo, răn đe đối với những hành vi xâm phạm các quyền, các giá trị văn hóa Đồng thời, an ninh văn hóa cũng là chiến lược

quốc gia, nhằm bảo đảm an ninh quốc gia Cuốn sách: "Chính sách an ninh

châu Âu và văn hóa chiến lược" của B Zyla [101] đã đánh giá việc đảm bảo

an ninh văn hóa là một nỗ lực của liên minh châu Âu trong việc khẳng định vai trò của mình với thế giới, là một phần trong việc thực thi chính sách an

ninh của châu Âu Trong bài viết đăng tải trên website của nhà trường: "Giữ

gìn bản sắc như một chiến lược an ninh văn hóa" của S Forrest [31] đã quan

niệm an ninh văn hóa là "khả năng của một xã hội bảo tồn tính chất đặc thù của nó trước sự thay đổi các điều kiện và các mối đe dọa" Ông cũng cho rằng các khái niệm an ninh đã có sự thay đổi, mở rộng từ sự hiểu biết quân sự truyền thống sang những hình thức khác, theo tiêu chí mềm dẻo hơn, toàn diện hơn An ninh văn hóa có lẽ là lĩnh vực an ninh mềm dẻo linh hoạt nhất

Vì thế, an ninh văn hóa không chỉ là sự đương đầu với các mối đe dọa mà nó

đi kèm với kỳ vọng tích cực vào việc đảm bảo và thúc đẩy các điều kiện mà một nền văn hóa có thể phát triển một cách an toàn theo cách riêng của nó

Ở Mỹ, trong một số công trình nghiên cứu gần đây như: "Làm việc

hướng tới một định nghĩa về an ninh văn hóa" của E Nemetha [61] đã đề cập

đến như một "sức mạnh mềm", đặc biệt là trong ngoại giao Nó có vai trò vô cùng quan trọng đối với an ninh cộng đồng, an ninh quốc gia và an ninh quốc

tế Cuốn sách "Văn hóa và an ninh: Biểu tượng quyền lực và chính trị của an

ninh quốc tế" của M.Williams [95] đã xem xét vai trò của văn hóa trong chính

sách an ninh hiện đại, cung cấp một cái nhìn tổng quan về vai trò của văn hóa