Trong khó khăn buổi dầu kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lực lượng vũ trang cách mạng và một số căn cứ địa bước đầu được xây dựng và hỗ trợ đắc lực cho phong trà[r]
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
VIỆN LỊCH SỬ ĐẢNG
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
50 NĂM NGHỊ QUYẾT 15 VÀ PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI
TẠI MIỀN NAM VIỆT NAM
HỌC V Ệ N CHINH TR Ị-H À N H CHÍNH QUỎC GIA
H Ỗ C H I ' V l i N H
T H Ư V I Ệ N
Đ T N C :
Cơ quan chủ trì: Viện Lịch sử Đảng
Hà Nội, 2010 0 *■> ỹ
Trang 2BÁO CÁO ĐỂ DẪN HỘI THẢO KHOA HỌC
50 NĂM NGHỊ QƯYÊT 15 VÀ PHONG TRÀO ĐổNG KHỞI
TẠI MIỂN NAM VIỆT NAM
Kính thưa các vị đại biểu,
Thưa toàn thể các đồng chí!
Cách đây tròn 50 năm, sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam khóa II ra Nghị quyết 15 lịch sử, cách mạng Việt Nam tại miền Nam xuất hiện một cao trào cách mạng long trời lở đất, đó là Phong trào đồng khởi
Sau bao nhiêu năm tháng đau thương, kiên cường chịu đựng, nhân dân miền Nam theo tiếng gọi của Đảng đã vùng lên đánh đổ chính quyền thực dân mới của đế quốc Mỹ và tay sai ở cơ sở, giành quyền làm chủ, đưa cuộc cách mạng Việt Nam ở miền Nam chuyển sang một giai đoạn mới Thắng lợi to lớn của phong trào đổng khởi cho thấy khi ý Đảng lòng dân hòa quyện làm một,
nó sẽ biến thành sức mạnh cách mạng to lớn không gì ngăn cản nổi
Kính thưa toàn thể các đồng c h í!
Kỷ niệm 50 năm phong trào đồng khởi là một dịp để chúng ta tiếp tục khẳng định ý nghĩa và những tác động lớn lao của phong trào này đối với cách mạng miền Nam nói chung và cách mạng cả nước nói riêng, làm sáng tỏ thêm những giá trị, đúc kết những bài học hữu ích, phát huy tinh thần và sức mạnh của phong trào đổng khởi vào công cuộc đổi mới đất nước hiện nay Trên tinh thần đó, hôm nay, Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị - Hành chính quốc
gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học: 50 năm Nghị quyết 15 và
phong trào đồng khởi tại miền Nam Việt Nam.
Mục đích của cuộc hội thảo là:
- Làm rõ hơn bối cảnh quốc tế phức tạp những năm năm mươi của thế
kỷ XX ảnh hưởng đến cuộc chiến tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam
- Quá trình hình thành đường lối và phương pháp tiến hành chiến tranh cách mạng giải phóng miền Nam của Bộ chính trị, Ban Chấp hành Trung ương
Trang 3Đảng, quan điểm của một số đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước dẫn tới việc
cho ra đời Nghị quyết 15 lịch sử
- Làm rõ tinh thần chủ động, sáng tạo của các cấp bộ Đảng ở chiến
trường miền Nam như Xứ uỷ Nam Bộ, các Liên tỉnh uỷ, Khu uỷ, đã trực tiếp
lãnh đạo nhân dân miền Nam bước đầu đánh bại chủ nghĩa thực dân kiểu mới
do đế quốc Mỹ áp đặt ở miền Nam
- Thấy được những hy sinh mất mát to lớn của Đảng bộ và nhân dân
miền Nam thành đồng Tổ quốc, đi trước về sau và tinh thần kiên cường, quật
khởi của cách mạng miền Nam, chờ đường lối của Trung ưcng là bùng phát
thành cao trào đổng khởi long trời lở đất
- Góp phần dựng lại bức tranh toàn diện về lịch sử Đảng trong giai đoạn
mở đầu cuộc chiến tranh giải phóng miền Nam đầu đau thưcmg nhưng vô cùng
anh dũng, vẻ vang; góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau; phục
vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
- Tổng kết kinh nghiệm lịch sử, vận dụng vào sự nghiệp đổi mới đất
nước hiện nay
Nhằm mục đích đó, hội thảo sẽ tập trung vào những nội dung chủ yếu
sau đây:
1 Khẳng định và làm sâu sắc hơn vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, đặc biệt là sự ra
đời Nghị quyết 15 lịch sử đã góp phần tạo ra cao trào đồng khởi trên toàn
miền Nam.
Mặc dù ngay từ đầu đã xác định rõ đế quốc Mỹ là kẻ thù chính, trực
tiếp và nguy hiểm nhất của cách mạng Việt Nam, nhưng do nhiều nguyên
nhân khách quan và chủ quan, Đảng Lao động Việt Nam “có sai lầm trong
chỉ đạo chiến lược, chậm chỉ đạo chuyển hướng đấu tranh, chỉ nhấn
mạnh đấu tranh chính trị khi địch đã dùng bạo lực phản cách mạng
thẳng tay giết hại cán bộ, nhân dân”(1) Trước sự đàn áp khủng bố tàn bạo
của kẻ thù dân tộc, kẻ thù giai cấp, cách mạng miền Nam bị tổn thất to lớn,
1 Kết luận của Bộ Chính trị (Khoá VII) ngày 25-5-1994.
Trang 4tưởng chừng như không gượng dậy được Hàng vạn cán bộ, đảng viên và quần chúng yêu nước bị bắt bớ, tù đày, giết hại
Trong những năm 1954-1959, Đảng lãnh đạo nhân dân miền Nam đấu tranh băng phương pháp hoà bình, đòi đối phương thi hành nghiêm chỉnh hiệp định Giơnevơ, thực hiện hiệp thương tổng tuyển cử thốngnhất đất nước Tuy nhiên, đế quốc Mỹ và chính quyền thực dân mói tại miền Nam Việt Nam đã ra sức phá hoại Hiệp định, tiến hành các chiến dịch tố cộng, diệt cộng một cách khốc liệt, đặt phong trào cách mạng miền Nam bên bờ vực thẳm Trong bối cảnh tình hình quốc tế hết sức phức tạp, Đảng ta từng bước hoạch định đường lối cách mạng giải phóng miền Nam và đến đầu năm 1959 họp Hội nghị Trung ương lần thứ 15, ra Nghị quyết 15 lịch sử Nghị quyết nêu rõ: “con đường phát triển cơ bản của cách mạng Việt Nam ở miền Nam là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân” và “Theo tình hình cụ thể và yêu cầu hiện
nay của cách mạng thì con đường đó là lấy sức mạnh của quần chúng, dựa
vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang đ ể đánh đổ quyền thống trị của đ ế quốc và phong kiến, dựng lên chính quyền cách mạng của nhân dân"(X).
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 15 của Trung ương Đảng có ý nghĩa hết sức quan trọng vì đã vạch ra nhiệm vụ và phương hướng phát triển phù hợp với yêu cầu cấp bách của cách mạng miền Nam
Nghị quyết 15 đã mở đường cho cuộc đấu tranh bạo lực của nhân dân miền Nam vói hai lực lượng chính trị và vũ trang Quán triệt tinh thần Nghị quyết 15, tại miền Nam, phong trào diệt ác phá kìm ngày càng phát triển mạnh mẽ và nhiều cuộc khởi nghĩa từng phần đã nổ ra Tuy nhiên, phong trào đồng khởi trên toàn miền Nam chỉ chính thức mở đầu với cuộc đồng khỏi ở Bến Tre và cuộc tiến công căn cứ Tua Hai tại Tây Ninh trong tháng 1 năm
1960 và từ đó phong trào lan ra toàn Nam Bộ và miền Nam 1
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Vãn kiện Đảng toàn tập, tập 20 (1959), Nxb Chính trị quốc gia, H
2002, tr’ 63, 81-82.
Trang 52 Nội dung thứ hai mà Hội thảo cần đi sâu phân tích là những thành tựu của phong trào đồng khởi có ỷ nghĩa lịch sử vô cùng to lớn trong sự
nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất
đất nước.
Thắng lợi của phong trào đồng khởi chứng tỏ sức sống mãnh liệt của
cách mạng miền Nam, thành đồng Tổ quốc, khi có đường lối đúng đắn, hợp
lòng dân của Đảng là bùng phát thành cơn bão táp cách mạng, vùng lên tiêu
diệt lũ cướp nước và bán nước, đưa cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực
lượng chuyển sang thế tiến công
Tính đến cuối năm 1960, phong trào đổng khởi của quân và dân Nam
Bộ đã căn bản làm tan rã cơ cấu chính quyền cơ sở của địch ở nông thôn
Trong 1.193 xã toàn Nam Bộ, có 895 xã với gần 10 triệu lượt người vùng lên
phá thế kìm kẹp của địch, lập chính quyền tự quản Những nơi chính quyền
địch ở cấp xã còn tồn tại, phần lớn chỉ là hình thức, quyền lực bị thu hẹp,
không còn tác dụng như trước Kế hoạch lập khu trù mật của địch bị phá sản
Chính sách "cải cách điền địa" bị thất bại nặng, 2/3 ruộng đất của Mỹ - Diệm
trở về tay nông dân
Trong phong trào đổng khỏi, lực lượng vũ trang được hình thành và
phát triển Các đội tự vệ, du kích xã có khoảng 7000 người Lực lượng vũ
trang ở tỉnh, huyện có khoảng 7000 người Đơn vị bộ đội tập trung được thành
lập (Đông Nam Bộ xây dựng được 1 tiểu đoàn)
Về chính trị, phong trào đổng khởi đã tạo cơ sở cho sự ra đời của Mặt
trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, đại diện hợp pháp cho lợi ích
chính đáng của nhân dân miền Nam về một nền hoà bình, độc lập, thốngnhất,
không còn sự can thiệp và xâm lược của nước ngoài
Đối với các Đảng bộ tại miền Nam, cơ sở Đảng được khôi phục nhanh
chóng, từ 7641 đảng viên cuối năm 1959, đến cuối năm 1960 đã tăng lên
Trang 612.946 (chưa kể khu Sài Gòn - Gia Định) Đoàn viên thanh niên tăng từ 6000
(1959) lên 13.000 (1960)(1) 2
Những thành tựu to lớn đó góp phần đưa cách mạng Việt Nam tại miền
Nam chuyển sang một giai đoạn mới, một hình thái mới như Đảng ta đã khẳng
định: Phong trào đổng khởi trên thực tế đã chuyển cách mạng miền Nam "từ
thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công"<2> và chuyển từ khởi nghĩa sang tiến
hành chiến tranh cách mạng giải phóng miền Nam
Thắng lợi của phong trào đồng khỏi đã chứng minh sự đúng đắn của
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Đảng: "Con
đường phát triển cơ bản của cách mạng Việt Nam ở miền Nam là khởi nghĩa
giành chính quyền về tay nhân dân", chứng minh nhận định sáng suốt của
Đảng về tình thế cách mạng và thời cơ khởi nghĩa, sự tiếp thu Nghị quyết
nhanh chóng và sự thực hiện kiên quyết, sáng tạo của các cấp bộ Đảng ở Nam
Bộ Phong trào đổng khởi chứng minh sức mạnh cách mạng tiềm tàng trong
lòng nhân dân miền Nam yêu nước, chỉ chờ Đảng có đường lối đúng đắn của
Đảng là vùng dây mãnh liệt
Đối với đế quốc Mỹ và chế độ thực dân mới tay sai, những chuyển
biến to lớn của phong trào cách mạng ở Nam Bộ nói riêng và miền Nam nói
chung trong năm 1960 đặc biệt là phong trào đồng khỏi đã giáng một đòn
nặng nề vào chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ đánh dấu thời kỳ tạm Ổn định của
chế độ M ỹ - Diệm đã qua và thời kỳ khủng hoảng liên tiếp, suy sụp nghiêm
trọng hắt đẩu Đây là mốc rất quan trọng của cách mạng miền Nam, tạo cơ sở
vững chắc để nhân dân ta đánh thắng chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ
3 Nội dung thứ ba Hội thảo cần tập trung làm rõ là việc đúc kết và vận dụng những bài học qúy báu của phong trào đồng khởi cho sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ TỔ quốc, cho công cuộc đổi mới đất nước hôm nay.
1 Xứ uỷ Nam Bộ: Tình hình Nam Bộ từ sau hòa hình lập lại đến nay (10-1961), Tài liệu đã dẫn,
lưu tại Viện Lịch sử Đảng.
2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb CTQG, H 2004, tập 37, tr 479.
Trang 7Thắng lợi của phong trào đồng khởi 1960 tại miền Nam để lại những bài học quý báu cho các thời kỳ cách mạng tiếp theo và cả cho công cuộc đổi mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
Một là, bài học về không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng,
phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo của các đảng bộ địa phương
Chỉ đường lối của Trung ương Đảng chưa đủ, thắng lợi của phong trào đồng khởi gắn liền với sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các Đảng bộ miền Nam từ Xứ ủy Nam Bộ, Liên khu ủy V đến các Liên tỉnh ủy, tỉnh ủy, huyện
ủy, xã ủy và chi bộ cơ sở Chính tại cơ sở, đường lối của Đảng được tổ chức thực hiện linh hoạt, sáng tạo, kết hợp với sức mạnh vô địch của nhân dân tạo thành cao trào cách mạng sâu rộng, mạnh mẽ
Hai là, cần phải đặc biệt coi trọng xây dựng và phát triển lực lượng
cách mạng rộng lớn của quần chúng nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang sẵn sang cho việc thực hiện quyết tâm, đường lối của Đảng.
Mặc dù bị thiệt hại nặng do chính sách “tố cộng, diệt cộng” khốc liệt của địch, nhân dân miền Nam vẫn không ngừng được tổ chức và rèn luyện, không ngừng đấu tranh cách mạng Hàng triệu quần chúng vẫn luôn mang trong lòng tấm lòng yêu nước, ngọn lửa đấu tranh cách mạng, chỉ chờ cơ hội vùng lên lật đổ ách cai trị bạo tàn của kẻ thù, giành quyền làm chủ Thành công của phong trào đồng khởi tại Bến Tre cho thấy sự chuẩn bị và xây dựng lực lượng chính trị chu đáo của Đảng bộ
Trong khó khăn buổi dầu kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lực lượng
vũ trang cách mạng và một số căn cứ địa bước đầu được xây dựng và hỗ trợ đắc lực cho phong trào đấu tranh chính trị và thắng lợi quân sự trở thành ngòi pháo cho phong trào nổi dậy của quần chúng Chiến thắng quân sự Tua Hai ở vào trường họp này, từ tiến công quân sự dẫn đến sự nổi dậy đổng khỏi, giành quyền làm chủ của quần chúng nhân dân
Kính thưa các đồng chí!
Trên đây là một số nội dung chủ yếu của hội thảo hôm nay, mong các đồng chí tập trung thảo luận Chắc chắn còn rất nhiều nội dung, ý nghĩa và
Trang 8bài học sâu sắc từ phong trào đồng khởi tại miền Nam Việt Nam sẽ được các đồng chí, các nhà khoa học làm sáng rõ hcm
Cuối cùng, xin chúc sức khỏe các đồng chí!
Chúc hội thảo thành công tốt đẹp!
Xin trân trọng cám ơn!
Trang 9NGUYỄN VĂN LINH VÀ MỘT GIAI ĐOẠN CÁCH MẠNG VIỆT
NAM Ở MIỀN NAM (NHỮNG NĂM 1954-1960)
Nguyễn Ngọc Cơ 1
Cách đây 5 năm (2005), nhân dịp kỉ niệm 90 năm ngày sinh của đồng chí Nguyễn Văn Linh, đã có nhiều bài viết giới thiệu về tiểu sử, sự nghiệp của Ông, nổi bật nhất là những bài viết về các hoạt động trong thời kì từ sau năm 1986 khi Ông giữ cương vị Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (1)
Dĩ nhiên đó chưa phải là tất cả
Lần giở lại những trang sử hào hùng của Đảng ta trong việc lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh chống thực dân đế quốc, giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội , chúng ta càng thấy yêu mến và kính phục Ông nhiều hơn , bởi vì Ông là một nhà lãnh đạo ưu tú , suốt đời tận trung với nước, tận hiếu với dân (2)
Thời gian càng lùi xa , xã hội càng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, thì hình ảnh của cố tổng bí thư Nguyễn Văn Linh trong trái tim , khối óc của những người dân Việt Nam yêu nước càng hiện rõ hơn lúc nào hết
Đọc lại và suy ngẫm , có điều kiện tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn , các thế hệ người Việt Nam hôm nay mới nhận ra ràng những hiểu biết của chúng ta về Ông còn quá ít
Trong bài viết này, bằng tất cả sự khâm phục và lòng kính trọng , tôi mong muốn, bằng những hiểu biết, tuy còn ít ỏi và sơ lược của mình , tô đậm thêm chân dung của một người cộng sản kiên trung , bất khuất đã có những đóng góp đặc biệt suất sắc vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc giai đoạn 1954-1960 : c ố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh
1 GS TS Khoa Lịch sừ , Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 10Nhắc tới Ông, điều đầu tiên tôi nhận biết được , đó là một nhà hoạt động cách mạng chuyên nghiệp, cả cuộc đời đã phấn đấu hi sinh cho dân , cho nước
Ông sinh ngày 1-7-1915 tại Hà Nội, quê gốc là làng Yên Phú, xã Giai Phạm, huyện Mỹ Hào , tỉnh Hưng Yên (3)
Tuổi thơ của Nguyễn Đức Cúc ( tên khai sinh của Nguyễn Văn L inh), trôi qua trong những tháng ngày đắng cay nghiệt ngã : Mồ côi cha từ nhỏ, được bà nội và người chú là Nguyễn Đức Thụ nuôi , trong khoảng 10 năm , cậu học sinh 14 tuổi đã liên tiếp phải chịu 4 cái tang liền : tang cha, tang mẹ, tang chị rồi tang bà nội
Năm 1929, khi bà nội qua đời thì Nguyễn Đức Cúc đang học lóp Nhì trường Bonnan Hải Phòng Ông tham gia học sinh đoàn do Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên lãnh đạo
Giữa năm 1930 ,lúc đang học lóp nhất trường J Duy puy , Nguyễn Đức Cúc đã tích cực tham gia vào phong trào đấu tranh do Thành ủy Hải Phòng phát động.Tháng 5-1930, bị cảnh binh bắt khi đang rải truyền đơn dọc phố Cát Dài, Nguyễn Đức Cúc bị kết án 18 tháng tù và đưa về giam tại Khám lớn Hải Phòng Mùa đông năm 1931, ông cùng nhiều nhà yêu nước khác bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo Tại đây , ông là một trong số những người yêu nước trẻ tuổi, bị giam cùng với những chiến sĩ cộng sản đàn anh khác như Nguyễn Văn Cừ , Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Lương Khánh Thiện , Lê Văn Lương, Hà Huy Giáp
Tháng 5- 1936 khi Mặt trận Bình dân giành thắng lợi trong Tổng tuyển
cử bầu Quốc hội ở Pháp, ông được trả tự do, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, hoạt động ở Hải Phòng và Hà Nội Đầu năm 1937, đồng chí tham gia Hội nghị thành lập lại Thành ủy Hải Phòng, hoạt động công khai trong các vai thầy giáo hoặc công nhân nhà máy xi măng Đồng chí đã trực tiếp tổ chức ra các hội ái hữu trong thợ thuyền, tiểu thương , thủy thủ ở thành phố cảng.Tháng 3-1938, Ông được xứ ủy Bẳc Kỳ chỉ định phụ trách phong trào cách mạng ở Hải Phòng - Kiến An Tháng 1-1939, theo sự điều động của