- Tinh thÇn l¹c quan cña nh©n d©n đừng bao giờ dừng lại ở cái vẻ bên lời ngoµi, ý nghÜa nh©n b¶n cña c©u lao động hình ảnh làng quê Việt chuyện và cũng là đạo lý tốt đẹp của Học sinh Nam[r]
Trang 1Ngày soạn:2/10/2006
Ngày dạy:3/10/2006
Văn bản : Sọ Dừa
(Cổ tích)
Tiết 17-18: Đọc - Hiểu văn bản
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
1.Kiến thức.
- Hiểu sơ lược khái niệm truyện cổ tích
- Hiểu nội dung, ý nghĩa truyện Sọ Dừa và 1 số đặc điểm tiêu biểu của kiểu
nhân vật mang lốt xấu xí
2.Kĩ năng.
- Kể lại được truyện
-Biết phân tích một chuyện cổ tích
3, Thái độ.
-Biết yêu thương trân trọng những con người có hình dạng xấu xí
II Chuẩn bị:
- Học sinh : Soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa
Kể tóm tắt truyện "Sự tích Hồ gươm" ý nghĩa của truyện
IV Tiến trình các tổ chức hoạt động dạy- học:
*Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ.
? Kể tóm tắt truyện "Sự tích Hồ gươm" ý nghĩa của truyện.
*Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Trong văn học dân gian, truyện cổ tích là thể loại rất tiêu biểu, được mọi
người ưa thích Không 1 truyện cổ tích nào có tuổi đời trẻ hơn tuổi ông bà chúng
ta, nhưng cũng rầt kì lạ, không 1 truyện cổ tích nào già nua trong đôi mắt, tâm
hồn của lớp lớp thế hệ mới Truyện cổ tích "Sọ Dừa" chúng ta học hôm nay là
một ví dụ
*Hoạt động 3: Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt
động của trò
Nội dung
- Yêu cầu: Đọc rõ ràng, chậm rãi,
lưu ý thay đổi giọng cho phù hợp
với từng nhân vật: Sọ Dừa, phú ông,
bà mẹ
- đọc bài
- Học sinh
I Đọc tiếp xúc văn bản.
* Đọc và kể
Trang 2- Giáo viên nhận xét, uốn nắn học
sinh
bạn đọc
? Kể tóm tắt toàn bộ câu chuyện
- Giáo viên nhận xét, bổ sung
- Học sinh
kể tóm tắt
* Tìm hiểu chú thích
? Phú ông, gia nhân, trạng nguyên
được hiểu như thế nào?
?Nêu hiểu biết của em về thể loại
truyện cổ tích?
-Giải thích
-Trình bày
II Tìm hiểu cấu trúc văn bản:
* Cổ tích là gì? Là loại truyện dân gian kể về cuộc đời của 1 số kiểu nhân vật quen thuộc
- Nhân vật bất hạnh
- Nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng
- Nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch
- Nhân vật là động vật
? Truyện có những nhân vật nào?
nhân vật chính là ai? Ra đời trong
III Phân tích:
1 Nhân vật Sọ Dừa
a Sự ra đời của Sọ Dừa:
- Bà mẹ uống nước mưa trong cái
Sọ Dừa mang thai
- Hình dạng khác thường: tròn như quả dừa, cứ lăn lông lốc
? Em có nhận xét gì về sự ra đời của
xét
=> Ra đời kì lạ, khác thường dị dạng.
? Hãy so sánh sự ra đời của truyền
thuyết "Con rồng cháu tiên", Gióng
"Thánh Gióng" với Sọ Dừa có điểm
gì giống và khác nhau? -so sánh
nhận xét
- Giống nhau: Đều kì lạ
- Khác nhau: Các nhân vật khác
đều đẹp đẽ, khoẻ mạnh, còn Sọ Dừa xấu xí, hình ảnh đặc biệt, bất hạnh đầu tiên của Sọ Dừa
Trang 3? Kể về sự ra đời của Sọ Dừa như
vậy, nhân dân muốn thể hiện điều gì
và muốn chú ý đến những con người
như thế nào trong xã hội xưa? Học sinh
suy nghĩ trả lời
- Thể hiện sự thương cảm đối với nhân vật
- Nhân dân quan tâm đến 1 loại người đau khổ nhất, số phận thấp hèn nhất trong xã hội, bị coi là "vô tích sự "
? Ngoài ra sự ra đời kì lạ của Sọ Dừa
còn có ý nghĩa gì về mặt nghệ thuật? Học sinh
trả lời
- Câu chuyện hấp dẫn mở ra những tình huống khác thường để cốt truyện phát triển
GV:Sọ Dừa thuộc kiểu truyện cổ
tích về người mang lốt xấu xí, 1 kiểu
truyện rất phổ biến ở Việt Nam,
Đông Nam á và các nước khác
Nhân vật chính của kiểu truyện này
là người có hình hài dị dạng, thường
là mang lốt vật (con cóc, con dê, con
rùa, con rắn ) bị mọi người xem
thường coi là " vô tích sự" Nhưng
đây cũng là những nhân vật có phẩm
chất, tài năng đặc biệt
GV yêu cầu học sinh đọc
? Sọ Dừa có những tài năng gì?
Lắng nghe
-đọc từ : "
Con nhà người ta "
b, Sự thông minh tài giỏi của Sọ Dừa.
? Sự tài giỏi, thông minh của Sọ Dừa
được thể hiện qua những chi tiết,
việc làm nào?
? Em có nhận xét gì về những vật
(đá lửa, dao, trứng gà) mà Sọ Dừa
- Phát hiện trả lời
*Sự tài giỏi:
- Chăn bò giỏi, thổi sáo hay
- Tự biết khả năng của mình
- Kiếm đủ sính lễ theo yêu cầu
- Thông minh khác thường đỗ trạng nguyên
Trang 4đưa cho vợ?
? Em có nhận xét gì về mối quan hệ
giữa hình dạng bên ngoài và phẩm
chất bên trong của nhân vật?
Ban đầu: Bề ngoài dị dạng, vô dụng,
phẩm chất bên trong cao đẹp tuyệt
vời
? Việc xây dựng nhân vật Sọ Dừa có
sự đối lập về hình thức và phẩm chất
như vậy, tác giả dân gian muốn gửi
gắm điều gì?
- Nhận xét
- nhận xét
- thảo luận nhóm 3 - 5
- Có tài dự đoán lo xa chính xác
+ Cách xây dựng nhân vật:
Sự đối lập, trái ngược giừa hình dạng bên ngoài và phẩm chất bên trong
- ý nghĩa:
Khẳng định tuyệt đối con người bên trong Đề cao giá trị chân chính của con người
- Mở ước đổi đời, 1 sự thay đổi sản phẩm trong xã hội cũ
- Đề cao con người theo tính cách nhân đạo cao cả
? Sự biến đổi kì diệu của Sọ Dừa từ
1 cậu bé xấu xí > 1 chàng trai tuấn
tú thông minh, tài giỏi thể hiện ước
mơ gì của nhân dân? - trả lời -Ước mơ mãnh liệt về 1 sự đổi đời
của người lao động trong xã hội xưa
- Đề cao con người và tinh thần nhân đạo
? Trong truyện ngoài nhân vật chính
em thấy còn nhân vật nào làm cho
cuộc đời của Sọ Dừa thay đổi? - trả lời 2 Nhân vật cô út:
? Cô út được giới thiệu khác với 2
người chị như thế nào?
? Sau khi phát hiện ra Sọ Dừa không
phải là người trần cô út đã có biểu
- phát hiện trả lời
Hai cô chị
- ác nghiệt, kiêu kì
- Thường hắt hủi
Sọ Dừa
Cô út
- Hiền lành, thương người
- Đối đãi với
Sọ Dừa tử tế
- Đem lòng
Trang 5hiện gì?
? Khi Sọ Dừa đến cầu hôn, thái độ
của 2 cộ chị như thế nào?Thái độ
của cô út ra sao?
? Vì sao cô út lại đồng ý lấy Sọ
Dừa? Qua đó em thấy cô út là người
như thế nào? 2 cô chị là người như
thế nào?
? Kết thúc câu chuyện ra sao?
- phát hiện chi tiết
-Nhận xét
Học sinh khái quát nhận xét
-Suy luận
-Phát hiện
- Bĩu môi chê bai
Người xấu, ích
kỷ độc ác
Không thể thấy
được vẻ đẹp ở những con người như Sọ Dừa
xấu hổ bỏ đi biệt xứ
yêu mến có của ngon vật lạ
đều giấu đem cho chàng
- E lệ cúi mặt xuống tỏ ý bằng lòng
Phát hiện ra
vẻ đẹp của cô
út chính là nội dung
=> Người tốt, nhân hậu, giàu lòng yêu thương Vì vậy
đã phát hiện ra
vẻ đẹp kì diệu
ở Sọ Dừa
Trở thành bà Trạng sống hạng phúc
Giáo viên:
2 cô chị bị loại ra khỏi cộng đồng
xưa kia còn đáng sợ hơn cả cái chết -Nghe
? Theo em kết thúc như vậy đã thoả
đáng chưa? Em có cách kết thúc
khac?
? Cách kết thúc thể hiện ước mơ gì
của người lao động?
-Nhận xét Học sinh thảo luận nhóm 2 người
=> Ước mơ công bằng: người hiền
lành, đức độ, tài giỏi phải được hưởng hạnh phúc, kể độc ác, gian tham sẽ bị trừng phạt đích đáng (ở hiền gặp lành)
Giáo viên:
Đó cũng là mô típ quen thuộc của
Trang 6chuyện cổ tích Việt Nam và thế giới
? Truyện " Sọ Dừa" thể hiện những
ước mơ gì của nhân dân lao động
thời xưa?
Học sinh suy nghĩ trả lời
- Ước mơ về sự đổi đời
- Ước mơ về sự công bằng
- Đề cao lòng nhân ái đối với con người bất hạnh
? Nhận xét gì về nghệ thuật kể
chuyện của tác giả dân gian?
Học sinh nhắc lại kiến thức
III Tổng kết
+ Nghệ thuật:
- Chi tiết bất ngờ, thú bị, hoang
đường
- Mô típ người đội lốt xấu xí được
đổi đời
? ý nghĩa sâu sa mà tác giả dân gian
đề cập đến là gì?
GV:Đây cũng là lời khuyên: Muốn
đánh giá đúng bản chất con người
đừng bao giờ dừng lại ở cái vẻ bên
ngoài, ý nghĩa nhân bản của câu
chuyện và cũng là đạo lý tốt đẹp của
nhân dân ta thể hiện rõ nhất trong
văn học dân gian
GV yêu cầu h/s đọc ghi nhớ
? 2 bức tranh miêu tả cảnh nào?
Học sinh thảo luận nhóm 5 - 6 người , trả
lời
Học sinh nhận xét bổ sung
-Đọc -Quan sát
+ Nội dung: Đề cao giá trị đích
thực của vẻ đẹp bên trong của con người
- Đề cao lòng nhân ái với những con người bất hạnh
- Tinh thần lạc quan của nhân dân lao động hình ảnh làng quê Việt Nam thân thuộc ẩn chứa sau câu chuyện
* Ghi nhớ ( SGK)
IV Luyện tập
*Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
- Kể chuyện Sọ Dừa bằng ngôn ngữ của em
- ý nghĩa của truyện
- Soạn bài 6