Ngoµi yªu cÇu vÒ tÝnh rµnh m¹ch, Trình tự xếp đặt các phần bố cục của văn bản cần đảm bảo Suy nghĩa, phát các đoạn phải hợp lý gióp yªu cÇu nµo n÷a?. biÓu người đọc, người viết đạt được [r]
Trang 1Ngày soạn: 12/9/2006 Ngày giảng: 15/9/2006
Tiết 7: Bố cục trong văn bản
A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học hiểu rõ.
- Tầm quan trọng của bố cục trong văn bản Trên cơ sở đó có ý thức xây dựng bố cục khi tạo lập văn bản
- Thế nào là một bố cục khi tạo lập văn bản
- Thế nào là một bố cục rành mạch, hợp lý
- Tính hợp lý và phổ biến của dạng bố cục 3 phần, nhiệm vụ của từng phần trong bố cục
B/ Chuẩn bị:
Giáo viên: Nghiên cứu SGV
Học sinh: Trả lời câu hỏi SGK
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
? Một văn bản có tính liên kết cần đảm bảo những yêu cầu gì
- Nội dung giữa các câu, các đoạn phải thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau
- Phải nối kết các câu, các đoạn bằng những phương tiện ngôn ngữ (từ, câu ) thích hợp
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài.
? Trong bóng đá, bóng rổ hoặc bóng chuyền các huấn luyện viên phải sắp xếp các cầu thủ thành một đội hình, vì sao cần dàn thành một đội hình như vậy
? Nếu không có sự sắp xếp đó thì có thể sẽ dẫn đến hậu quả gì
Trong việc tạo lập văn bản có cần phải được bố trí, sắp đặt như vậy không, để thấy rõ
điều đó chúng ta đi tìm hiểu bài “Bố cục trong văn bản”
* Hoạt động 3: Bài mới.
Hoạt động của thầy
? Nếu viết 1 lá đơn xin ra nhập đội
TN TP HCM, thì trong đơn cần có
Hoạt động của h/s
Suy nghĩ, trả lời
Nội dung
I/ Bố cục và những yêu cầu về
bố cục trong văn bản.
1/ Bố cục của văn bản.
* Bài tập:
- Họ và tên, ngày tháng năm sinh
Trang 2những nội dung.
? Ta có thể thay đổi trật tự các ý
kiến trên được hay không ? vì sao?
GV: Việc sắp đặt nội dung trong
văn bản theo 1 trình tự hợp lý gọi là
bố cục văn bản
? Vậy em hiểu thế nào là bố cục
văn bản
- Gọi 1 h/s đọc ghi nhớ 1 (SGK)
- GV hướng dẫn h/s làm bài tập
sau
? Dựa vào thực tế, em hãy chứng
minh vai trò của bố cục trong văn
bản khi diễn đạt
- GV: gợi ý tình huống
? + Trong nhận xét của bạn lớp
trưởng trong giờ sinh hoạt lớp cần
có các ý gì
- GV: nhận xét bổ sung
? Đọc bài tập 1 (văn bản) và đối
chiếu với văn bản “ếch ngồi đáy
giếng” trong ngữ văn 6
? Hãy so sánh 2 bản kể và cho biết
cách kể chuyện ở trên đã có bố cục
chưa ? cách kể đó có hợp lý không
? Bản kể trên đều có những câu văn
Suy nghĩ, trả lời
- Trả lời
- Nhận xét
- Đọc ghi nhớ 1 (SGK – Tr30)
Suy nghĩ, phát biểu
Phát biểu
h/s đọc
- Suy nghĩ, trả lời
- Thảo luận nhóm
- Nơi học, nơi ở, lý do xin vào
đội
- Lời hứa tiếp tục phấn đấu sau khi vào đội
- Không thể thay đổi trình tự các ý ở trên được, vì nếu thay
đổi sẽ gây khó hiểu cho người
đọc
Bố cục là sự bố trí, sắp xếp các phần, các đoạn theo một trình tự, một hệ thống rành mạch và hợp lý
* Ghi nhớ 1 (SGK – Tr29)
- Đánh giá tình hình hoạt động của lớp trong tuần
- Phương hướng tuần tới
- Biện pháp hoạt động
- ý kiến
2/Những yêu cầu về bố cục trong văn bản.
a/ Bài tập 1: (SGK – tr29)
- Bản kể (SGK – Tr29) chưa
có bố cục, là 1 văn bản lộn xộn, khó tiếp nhận
Trang 3- GV: tổ chức thảo luận nhóm.
? Vậy để có 1 bố cục rành mạch
hợp lý, văn bản cần có điều kiện gì
- Tuy vậy rành mạch chưa phải là
yêu cầu duy nhất đối với 1 bố cục
? Đọc bài tập 2 (SGK – Tr29)
? Theo em văn bản trên đã hợp lý
chưa
? Cách kể chuyện như vậy bất hợp
lý ở chỗ nào
? Tại sao bản kể này lại không có ý
nghĩa phê phán, gây cười
? Ngoài yêu cầu về tính rành mạch,
bố cục của văn bản cần đảm bảo
yêu cầu nào nữa
- Gọi 1 h/s đọc ghi nhớ 2 (sgk –
tr30)
? ở lớp 6, em đã được làm quen với
những kiểu văn bản nào ? nêu bố
cục và nhiệm vụ của từng phần
Phát biểu
- 1 h/s đọc Phát biểu
Phát biểu
Suy nghĩa, phát biểu
h/s đọc ghi nhớ
Suy nghĩ, trả lời
- Các câu trong mỗi đoạn cua bản kể không tập trung quanh
1 ý thống nhất
- ý của đoạn này không phân biệt với ý của đoạn kia
Nội dung các phần, các đoạn phải thống nhất chặt chẽ với nhau, giữa chúng phải có sự phân biệt rạch ròi
* Bài tập 2:(SGK – tr29)
- Cách kể chuyện bất hợp lý khiến câu chuyện không nêu bật được ý nghĩa phê phán, không gây cười
- Bố cục không hợp lý, có sự thay đổi so với văn bản gốc
Trình tự xếp đặt các phần các đoạn phải hợp lý giúp người đọc, người viết đạt được mục đích giao tiếp đã đặt ra
b/ Ghi nhớ 2 (sgk – tr30)
3/ Các phần của bố cục:
* Tự sự:
- Mở bài: giới thiệu sự việc -Thân bài: diễn biến sự việc
- Kết bài: cảm nghĩ sự việc
* Miêu tả:
- Mở bài: giới thiệu sự việc
- Thân bài: miêu tả đối tượng
- Kết bài: cảm nghĩ đối tượng
Trang 4? Theo em, có cần phân biệt nhiệm
vụ của mỗi phần không, vì sao
- GV: lưu ý khi làm bài tập làm
văn, không nên mắc khuyết điểm
này trong bài tập làm văn
? Có bạn nói rằng phần mở bài chỉ
là sự tóm tắt, rút gọn của phần
thân bài, còn phần kết bài chẳng
qua chỉ là sự lặp lại 1 lần nữa của
mở bài, nói như vậy đúng hay sai ?
vì sao ?
? Có bạn khác lại cho rằng nội
dụng chính xác của việc miêu tả, tự
sự, đơn từ được dồn cả vào thân bài,
nên mở bài, kết bài không cần thiết
lắm, em có đồng ý không?
? Qua tìm hiểu các ví dụ, em thấy
bố cục của văn bản thường chia làm
mấy phần
? Bố cục 3 phần giúp cho văn bản
như thế nào
- Giúp văn bản rành mạch, hợp lý
- Gọi h/s đọc ghi nhớ 3 (sgk –
tr30)
? Hãy ghi lại bố cục của truyện
“Cuộc chia tay của những con búp
bê”
- Phát biểu
- Phát biểu
- Nhận xét
- Phát biểu
- Suy nghĩ
- Trả lời
- 1 h/s đọc
- Cả lớp lắng nghe
- Suy nghĩ, phát biểu
- Mở bài: nêu đề tài Giúp người đọc đi vào đối tượng 1 cách tự nhiên, hứng thú
- Kết bài: bộc lộ cảm xúc cá nhân về đối tượng và sự việc
- Mở bài, kết bài rất cần thiết vì
mở bài ngoài nhiệm vụ giới thiệu đề tài của văn bản, còn giúp người đọc đi vào đề tài đó
1 cách dễ dàng, tự nhiên hứng thú
- Kết bài không chỉ nêu cảm nghĩ mà còn làm văn bản để lại
ấn tượng tốt đẹp trong lòng người đọc
văn bản thường xây dựng theo bố cục 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài
* Ghi nhớ 3 (sgk – tr30)
II/ Luyện tập:
* Bài tập 3 – Tr30:
Bố cục của văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê” + Cuộc chia búp bê của hai anh
em Thành và Thuỷ
+ Cuộc chia tay của Thuỷ với
Trang 5? Bố cục này đã rành mạch và hợp
lý chưa
? Theo em, có thể kể câu chuyện
ấy theo 1 bố cục khác được không
? Đọc yêu cầu bài tập sgk – tr30
? Em hãy nhận xét xem bố cục của
bản báo cáo đó đã rành mạch và
hợp lý chưa? vì sao ?
?Để bố cục rành mạch và hợp lý,
theo em có thể bổ sung điều gì
trong bản báo cáo đó
Phát biểu
h/s đọc Phát biểu
Suy nghĩ, phát biểu
Có thể kể theo 1 bố cục khác miễn là câu chuyện đó vẫn đảm bảo rành mạch, hợp lý
* Bài tập 3 (sgk – tr30)
Bố cục của bản báo cáo chưa thật rành mạch và hợp lý Vì: các điểm 1, 2, 3 ở thân bài mới chỉ kể lại việc học tốt chứa chưa phải là trình bày kinh nghiệm học tốt, và điểm 4 lại không nói
về học tập
Sau những thủ tục chào mừng hội nghị và tự giới thiệu về mình, bản báo cáo nêu lần lượt, nêu từng kinh nghiệm học tập của bản thân, sau đó nói: nhờ rút kinh nghiệm mà việc học tập của bạn tiến bộ nguyện vọng muốn nghe ý kiến góp ý chúc hội nghị thành công
* Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà.
? Thế nào là bố cục của văn bản? bố cục của văn bản phải đảm bảo yêu cầu gì ?
? Bố cục của văn bản gồm mấy phần ?
- GV khái quát lại toàn bộ bài
- Về học bài, chuẩn bị bài: Mạch lạc trong văn bản