- Buæi chiÒu lµ thêi gian cña sù ®oµn tô, do vËy thêi gian nµy thường là lúc dễ gợi tâm trạng buồn, nhớ, đặc biệt đó là người con g¸i lÊy chång xa quª... đứng ở ngõ trước mà lại đứng ở b[r]
Trang 1Ngày soạn: 17/9/2006 Ngày giảng: 21/9/2006
Bài 3: Ca dao – dân ca Những câu hát về tình cảm gia đình
Tiết 9: đọc - hiểu văn bản
A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh.
- Hiểu được khái niệm ca dao, dân ca
- Nắm được nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca
có chủ đề tình cảm gia đình
- Thuộc những bài ca trong văn bản và biết thêm một số bài ca thuộc chủ đề trên Từ
đó giáo dục học sinh yêu thích những bài ca dao, dân ca
B/ Chuẩn bị:
Giáo viên: Tham khảo tài liệu SGV
Học sinh: Học bài cũ, trả lời câu hỏi SGK
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
? Thông điệp nào được gửi gắm qua câu chuyện “Cuộc chia tay của những con búp bê” a- Hãy tôn trọng những ý thích của trẻ em
b- Hãy đẻ trẻ em được sống trong 1 mái ấm gia đình
c- Hãy hành động vì trẻ em
d- Hãy tạo điều kiện để trẻ em phát triển những tài năng sẵn có
- Đáp án: b
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài.
- Truyền thống văn hoá, đạo đức của người Việt Nam luôn đề cao tình cảm gia đình Chính vì vậy những câu hát về tình cảm gia đình chiếm 1 khối lượng khá phong phú trong kho tàng ca dao, dân ca Những câu hát đó diễn tả chân thực, xúc động những tình cảm vừa thân mật, ấm cúng, vừa thiêng liêng của người Việt Nam
* Hoạt động 3: Bài mới.
Hoạt động của thầy Hoạt động của
- Gọi h/s đọc chú thích * (sgk –
tr35
I/ Khái niệm ca dao, dân ca:
Trang 2? Em hiểu thế nào là ca dao, dân
ca
- GV: Ca dao – dân ca diễn tả đời
sống tâm hồn, tình cảm của 1 số
kiểu nhân vật trữ tình: người vợ,
người mẹ, người chồng, người con,
chàng trai, cô gái, dân thường,
người thợ
- Yêu cầu đọc to, rõ ràng, diễn
cảm, thể hiện tình cảm của từng
nhân vật, trữ tình trong từng bài
- GV: + Đọc mẫu, gọi h/s đọc
+ Nhận xét
? Đọc các chú thích (sgk – tr26)
? Đọc bài ca dao 1
? Lời nói trong bài ca dao là lời
của ai nói với ai, bằng hình thức
gì
? Bài ca dao sử dụng hình thức
nghệ thuật gì
? Nghệ thuật đó được thể hiện cụ
thể ở câu ca dao nào
? Tìm hình ảnh so sánh trong câu
ca dao trên
? Tại sao công cha, nghĩa mẹ lại
được so sánh với hình ảnh núi và
biển, cách so sánh đó có ý nghĩa
gì
? Cụm từ nào trong bài ca dao nói
lên lời khuyên tha thiết của mẹ
? Em hiểu “Cù lao chín chữ” có
nghĩa là gì
- Suy nghĩ, phát biểu
- 3 h/s đọc
- Nhận xét
- 1 h/s đọc chú thích (sgk)
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Dựa vào chú thích 1 – sgk
- Phát biểu
- Ca dao, dân ca là những khái niệm tương đương chỉ các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con người
II/ Đọc – tiếp xúc văn bản:
* Đọc
* Từ khó
III/ Đọc – tìm hiểu văn bản:
1- Bài 1:
- Lời của người mẹ nói với con bằng hình thức lời ru
- Nghệ thuật: so sánh
Công cha như núi ngất trời Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
- Núi và biển là những hình ảnh
to lớn mênh mông, tượng trưng cho sự vĩnh hằng – chỉ có cách diễn đạt như thế mới nói hết công lao của cha mẹ
- “Cù lao chín chữ”
Trang 3? Vậy lời khuyên này có ý nghĩa
gì
? Qua phân tích, bài ca dao muốn
nhắn nhủ điều gì
? Em hãy tìm 1 số bài ca dao khác
nói về công lao của con cái đối
với cha mẹ
? Đọc bài ca dao số 2
? Theo em bài ca dao là lời nói của
ai, nói với ai
? Tâm trạng đó được diễn tả trong
không gian, thời gian nào
? Từ “ chiều chiều” thuộc từ gì
- GV: Từ láy “chiều chiều” thuộc
kiểu từ láy nào, các em sẽ được
tìm hiểu ở tiết sau
? Tại sao khi khắc hoạ tâm trạng
của người con gái, tác giả dân gian
lại miêu tả vào lúc buổi chiều
- GV: hướng dẫn h/s thảo luận
nhóm
? Tại sao khi nhớ về mẹ, và quê
nhà, người con gái đó lại không
đứng ở ngõ trước mà lại đứng ở
“ngõ sau”
? Trong không gian đó gợi cho ta
nghĩ gì đến thân phận của người
phụ nữ trong XH phong kiến
? Tâm trạng của người con gái
được gợi lên trong không gian,
thời gian đó thường là tâm trạng
như thế nào
- Phát biểu
- h/s đọc bài 2
- Phát biểu
- Phát biểu
- Thảo luận nhóm đôi
- Đại diện nhóm phát biểu
- Nhận xét
- Suy nghĩ, phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Công lao cha mẹ nuôi con vất vả nhiều bề
Bài ca dao khẳng định công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái Biểu lộ lòng biết ơn sâu nặng của con cái đối với cha mẹ
2- Bài 2:
- Tâm trạng, nỗi lòng của người con gái lấy chồng xa quê nhớ
mẹ nơi quê nhà
- Không gian: Ngõ sau
- Thời gian: buổi chiều
- “Chiều chiều” : từ láy
- Buổi chiều là thời gian của sự
đoàn tụ, do vậy thời gian này thường là lúc dễ gợi tâm trạng buồn, nhớ, đặc biệt đó là người con gái lấy chồng xa quê
- Ngõ sau: là nơi kín đáo, lẩn khuất, ít ai qua lại để ý dễ bộc lộ tâm trạng
- Cảnh ngộ cô đơn, thân phận hèn mọn của người phụ nữ trong XH phong kiến
- Tâm trạng: cô đơn, buồn bã, tủi cực
Trang 4? Cảm nhận của em về lời ca
“ Trông về quề mẹ ruột đau chín
chiều”
?Vậy nội dung chính của bài ca
dao là gì
? Em hãy tìm 1 số bài ca dao cũng
diễn tả nỗi nhớ thương cha mẹ của
người đi xa
? Đọc bài ca dao số 3
? Bài ca dao là lời của ai nói với ai,
nói về vấn đề gì
? Nỗi nhớ đó được tác giả diễn tả
bằng biện pháp nghệ thuật gì
? Em hãy tìm 1 số câu ca dao cũng
có hình thức so sánh như trên
VD: Qua đình ngả nón trông đình
Đình bao nhiêu ngói thương mình
bấy nhiêu
? Theo em, vì sao hình ảnh “ nuộc
lạt mái nhà” có thể diễn tả được
nỗi nhớ sâu nặng của con cháu đối
với ông bà
? Tại sao tác giả dân gian lại mượn
hình ảnh nuộc lạt để diễn tả nỗi
nhớ ông bà mà không phải là hình
ảnh khác
? Lời ca “ Bao nhiêu nuộc lạt nhớ
ông bà bấy nhiêu” có sức diễn tả 1
nỗi nhớ như thế nào
? Cử chỉ “ngó lên” còn gợi tình
cảm như thế nào với ông bà
- Phát biểu
- Phát biểu
- h/s bộc lộ
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Nhận xét
- Phát biểu
- Suy nghĩ, phát biểu
- Ruột đau: cách nói ẩn dụ, chỉ nỗi nhớ thương đến xót xa
- Chín chiều: nhiều bề
- Quê mẹ: nơi mình sinh ra
Nỗi nhớ cha mẹ, nỗi nhớ nhà da diết của người con gái lấy chồng xa quê
3- Bài 3:
- Lời của con cháu nói với ông
bà về nỗi nhớ ông bà
- Nghệ thuật: so sánh
bao nhiêu bấy nhiêu
- Nuộc lạt mái nhà gợi công sức lao động bền bỉ của ông bà
để tạo lập gia đình, qua đó gợi
sự nối kết bền chặt không tách rời của sự vật cũng như tình cảm huyết thống trong gia
đình
- Hình ảnh đó vừa cụ thể, dễ hiểu, lại vừa sâu sắc chân thật
- Đó là nỗi nhớ thường xuyên nhiều và bền chặt không thể
đếm được
- Ngó lên: trông lên tình cảm tôn kính của con cháu đối với ông bà
Trang 5? Như vậy nội dung tình cảm nào
của con người được diễn tả trong
bài ca dao này
? Đọc bài ca dao 4
? Trong bài 4 các từ như: người xa,
Bác mẹ, cùng thân có nghĩa là gì
? Từ đó có thể nhận thấy tình cảm
anh em được cắt nghĩa trên những
cơ sở nào
? Vậy tình cảm anh em được ví
như thế nào
? Cách ví ấy cho thấy sự sâu sắc
nào trong tình cảm anh em ruột
thịt
? Tình cảm anh em gắn bó còn có
ý nghĩa gì trong lời ca
- “Anh em hoà thuận hai thân vui
vầy”
? Như vậy bài ca dao này có ý
nghĩa gì
? Em hãy chỉ ra các biện pháp
nghệ thuật nổi bật được sử dụng
trong những bài ca dao này
? Qua 4 bài ca dao, tác giả dân
gian muốn nhắn nhủ điều gì
- GV: gọi h/s đọc ghi nhớ (sgk –
tr37)
- Phát biểu
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- 1 h/s đọc
Nỗi nhớ thương và niềm kính trọng sâu sắc của con cháu
đối với ông bà tổ tiên mình
4- Bài 4:
- Người xa: người xa lạ
- Bác mẹ: cha mẹ
- Cùng thân: cùng là ruột thịt
- Không phải người xa lạ
- Đều cùng cha mẹ sinh ra
- Đều có quan hệ máu mủ ruột thịt
- “Yêu nhau như thể tay chân”
- Chân tay liền 1 cơ thể chân tay không bao giờ phụ nhau tình cảm anh em không thể chia cắt
- Tình anh em hoà thuận đem lại hạnh phúc cho cha mẹ
Đề cao tình anh em, truyền thống đạo lý của gia đình Việt Nam qua đó nhắn nhủ anh em
đoàn kết vì tình ruột thịt, vì mái
ấm gia đình
IV/ Tổng kết:
* Nghệ thuật:
- Thể thơ lục bát
- Các hình ảnh: so sánh, ẩn dụ
* Nội dung:
- Coi trọng công ơn và nghĩa tình trong các mối quan hệ gia
đình
- ( Ghi nhớ: SGK – Tr37)
Trang 6* Hoạt động 4: Hướng dẫn học bài ở nhà
? Ca dao về tình cảm gia đình thường được dùng để hát ru, hãy hát một lời ca mà em thích
? Đọc diễn cảm lại 4 bài ca dao
- GV: Khái quát lại nội dung chính của bài
- Về học thuộc lòng 4 bài ca dao trên, ghi nhớ, làm bài tập 1, 2 (sgk – tr37)
- Chuẩn bị bài: Những câu hát về tình yêu quê hương
- Sưu tầm 1 số bài ca dao về tình yêu quê hương