- Nh÷ng kinh nghiÖm quý b¸u cña nh©n d©n trong viÖc quan s¸t c¸c hiện tượng thiên nhiên và trong lao động sản xuất.. - Chuẩn bị bài: Chương trình địa phương phần văn và tập làm văn.[r]
Trang 1Ngày soạn: 10/1/2007 Ngày giảng: 15/1/2007
Học kỳ II
Bài 18
tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
Tiết 73: Đọc – hiểu văn bản
A/ Mục tiờu cần đạt:
Giỳp học sinh:
- Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ
- Thấy được những kinh nghiệm mà nhân dân đúc kết và vận dụng vào cuộc sống
từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất
- Thấy nghệ thuật của tục ngữ: ngắn gọn, có vần, đối, có nhịp điệu …
B/ Chuẩn bị:
- Giáo viên:
- Học sinh:
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1phút)
Trong kho tàng văn học dân gian,có rất nhiều thể loại như:ca dao,tục ngữ…để hiểu thế nào là tục ngữ bài học hôm nay…
*Hoạt động 3: Bài mới ( 43 phút)
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
? Đọc chú thích * (sgk – tr4)
? Em hiểu thế nào là tục ngữ
- Yêu cầu đọc to, rõ ràng
- GV: đọc mẫu -> gọi h.s đọc
- Đọc phát biểu
Đọc- nhận xét
I- Đọc –tiếp xúc văn bản:
1- Khái niệm tục ngữ:
- Hình thức: tục ngữ là một câu nói ngắn gọn có kết cấu bền vững, có hình ảnh, nhịp điệu
- Nội dung: tục ngữ diễn đạt những kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên và LĐSX, con người, xã hội
2-Đọc
Trang 2? Các câu tục ngữ trong bài được
chia thành mấy đề tài ? nội dung
của từng đề tài
? Đọc câu tục ngữ 1
? Quan sát câu tục ngữ và cho
biết câu tục ngữ sử dụng biện
pháp nghệ thuật gì
? Cách nói quá đó có tác dụng gì
? Em có nhận xét gì về cách nói
này
? Vậy bài học được rút ra từ câu
tục ngữ này là gì
? Đọc câu tục ngữ thứ 2
? Câu tục ngữ chia thành mấy vế
? Giải nghĩa từng vế
? Kinh nghiệm đúc rút từ hiện
tượng này là gì
? Câu tục ngữ này có tác dụng gì
? Đọc câu 3
? “Ráng” ở đây có nghĩa là gì
? Vậy “Ráng mỡ gà “ nghĩa là gì
- Phát biểu
- H/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Đọc
- Phát biểu
II-Đọc-tìm hiểu văn bản.
1- Tục ngữ đúc rút kinh nghiệm từ thiên nhiên.
*Câu 1:
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối
- Nghệ thuật: nói quá, phép đối xứng
- Vần lưng ( năm – nằm, mười – cười)
=> Đêm tháng năm và ngày tháng mười ngắn
- Cách nói ngắn gọn gây ấn tượng
độc đáo, dễ nhớ
- Sử dụng thời gian trong cuộc sống con người sao cho hợp lí với mỗi mùa
* Câu 2:
Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
- Mau sao thì nắng: sao đêm dày thì ngày hôm sau nắng
- Vắng sao thì mưa: sao đêm ít hoặc không có thì ngày hôm sau sẽ mưa
=> Trông sao, đoán thời tiết mưa nắng
- Giúp mọi người chủ động trong công việc
* Câu 3:
Ráng mỡ gà có nhà thì giữ
- Sắc màu mỡ gà xuất hiện ở phía
Trang 3? Tại sao lại nói khi có ráng mỡ
gà xuất hiện ở phía chân trời thì
phải giữ nhà
? Ngoài câu tục ngữ này, còn có
câu tục ngữ nào cũng dùng để dự
báo bão
? Đọc câu tục ngữ
? Câu tục ngữ chia làm mẫy vế ?
Giải nghĩa từng vế
? Bài học từ kinh nghiệm này là
gì
? Đọc câu 5
? Câu tục ngữ chia làm mấy vế ?
Đó là về nào
? Em hiểu “tấc” là gì
? Tấc vàng là bao nhiêu
? Vậy nghĩa của câu tục ngữ này
là gì
? Qua câu tục ngữ dân gian muốn
nhắc nhở chúng ta điều gì
? Đọc câu 6
? Em hiểu: trì, viên, điền nghĩa là
gì
? Hãy cho biết nội dung của câu
tục ngữ
? ở đây thứ tự: nhất, nhị, tam
- Phát biểu
- H/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- H/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
chân trời
=> Ráng vàng xuất hiện phía chân trời là sắp có bão
- VD:
Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
* Câu 4:
Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt
- Tháng 7 âm lịch, kiến rời tổ từng
đàn
- lo lắng lại lũ lụt
=> Đề phòng lũ lụt sau tháng bảy
âm lịch
2- Tục ngữ về kinh nghiệm trong lao động sản xuất.
* Câu 5:
Tấc đất, tấc vàng
- Tấc là đơn vị đo lường trong dân gian: bằng 1/10 thước
Tấc đất: mảnh đất rất nhỏ
- Một lượng vàng lớn
- Mảnh đất nhỏ bằng một lượng vàng lớn
=> Đề cao giá trị của đất trong lao
động sản xuất
* Câu 6:
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.
- Dùng để chỉ thứ tự giá trị của các nghề nuôi cá, làm vườn, làm
Trang 4dùng để chỉ gì.
? Nếu vậy kinh nghiệm lao động
sản xuất được rút ra ở đây là gì
? Bài học kinh nghiệm ở đây là
gì
* Lưu ý: câu tục ngữ này chỉ
đúng khi mà ở địa phương có cả 3
điều kiện trên
? Đọc câu tục ngữ
? Câu tục ngữ khẳng định điều gì
? Bài học rút ra từ câu tục ngữ
này là gì
? Đọc câu tục ngữ
? Em hiểu thế nào là thì và thục
? Vậy kinh nghiệm từ hai câu tục
ngữ này là gì
? Nhận xét về hình thức của câu
tục ngữ
? ý nghĩa của câu tục ngữ
? Nhận xét về cách diễn đạt của
các câu tục ngữ
? Nêu nội dung chính của những
- Phát biểu
- Phát biểu
- H/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- H/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
ruộng
=> Nuôi cá có lãi nhất, rồi mới đến làm vườn, trồng lúa
- Muốn làm giàu cần phát triển thuỷ sản
* Câu 7:
Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.
=> Khẳng định tầm quan trọng của các yếu tố (nước, phân, cần, giống)
đối với nghề trồng lúa nước
- Trong nghề làm ruộng phải đảm bảo 4 yếu tố, trong đó nước là hàng
đầu
*Câu 8:
Nhất thì, nhì thục
- Trong trồng trọt cần đảm bảo hai yếu tố: thời vụ và đất đai, trong đó yêu tố thời vụ là quan trọng hàng
đầu
- Ngắn gọn, hàm xúc
=> Nhấn mạnh tầm quan trọng của hai yếu tố thì và thục trong trồng trọt
III- Tổng kết:
* Nghệ thuật:
- Câu ngắn gọn, có vần, có nhịp
Trang 5câu tục ngữ trên.
? Sưu tầm thêm 1 số câu tục ngữ
có nội dung như trên
- Phát biểu
- Suy nghĩ
- Thảo luận
- Trình bày
* Nội dung:
- Những kinh nghiệm quý báu của
nhân dân trong việc quan sát các hiện tượng thiên nhiên và trong lao
động sản xuất
(Ghi nhớ sgk – tr5)
IV- Luyện tập:
* Hoạt động 4: Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà học lòng các câu tục ngữ trên và nắm được nội dung của từng câu
- Chuẩn bị bài: Chương trình địa phương phần văn và tập làm văn
+ Sưu tầm những câu ca dao tục ngữ viết về địa phương em