* Néi dung: Th©n phËn bÐ nhá, đắng cay của ngời nông dân và ngêi phô n÷ trong x· héi cò - Niềm thương cảm giành cho thân phận đó.. - Nçi o¸n ghÐt giµnh cho x· héi vô nhân đạo đầy đoạ ngư[r]
Trang 1Ngày soạn: 26/9/2006 Văn bản
Ngày dạy: 27/9/2006 Những câu hát than thân
Tiết 13: Đọc - Hiểu văn bản.
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
-Giúp học sinh nắm được nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về chủ đề than thân
2 Kĩ năng:
- Thuộc những bài ca dao trong văn bản
3.Thái độ:
-Biết trân trọng, giữ gìn và làm giàu kho tàng tục ngữ ca dao của dân tộc
B Chuẩn bị:
-Giáo viên: Nghiên cứu soạn bài, sưu tầm một số bài ca dao có nội dung tương tự
-Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
C Tiến trình tổ chức các hoạt động.
hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
- Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao về chủ đề tình yêu quê hương đất nước, nêu chủ đề tư tưởng của những bài ca dao đó
Hoạt động 2: Giới thiệu bài.
- Ca dao là tấm gương phản ánh đời sống tâm hồn của nhân dân Nó không chỉ là tiếng hát yêu thương tình nghĩa trong gia đình, tình yêu quê hương, đất nước mà còn là tiếng hát than thở về những cuộc đời, cảnh ngộ khổ cực, đắng cay Những bài ca than thân có số lượng tương đối lớn, ngoài ý nghĩa than thân nó còn hàm
ẩn ý nghĩa tố cáo chế độ phong kiến Nội dung cụ thể của những bài ca này như thế nào ,chúng ta tìm hiểu bài hôm nay
* Hoạt động 3:Bài mới
Hoạt động của GV HĐ của HS Nội dung cần đạt
GV: Nêu yêu cầu đọc: Giọng
đọc chậm rãi, tình cảm, chú ý
đến cụm từ'' Thương thay''; ''
Thân em''
- GV: Đọc 1 bài
- Gọi học sinh đọc tiếp
- Nhận xét bạn đọc
Yêu cầu học sinh đọc thầm
chú thích
- HS Lắng nghe
- Đọc bài
- Nhận xét bạn đọc
I Đọc- Tiếp xúc văn bản.
* Đọc
* Từ khó: SGK
Trang 2? Quan sát văn bản và cho biết
nội dung cụ thể của từng bài?
? Vì sao có thể xếp chúng
trong cùng một văn bản?
-Gọi học sinh đọc bài số 1
? Bài ca dao đã giới thiệu hình
ảnh nào?
? Cuộc đời con cò được miêu
tả như thế nào?
? Từ'' lận đận'' được hiểu như
thế nào?
? Có thể thay từ'' lận đận'' bằng
từ gần nghĩa nào khác được
không? Vì sao?
? Miêu tả cuộc đời của con cò,
tác giả đã sử dụng từ ngữ hình
ảnh như thế nào? Giá trị biểu
đạt của những hình ảnh đó?
? Khi nói về nỗi vất vả của''
Thân cò'' người bình dân muốn
gửi gắm điều gì?
- Nêu ý kiến
- Suy nghĩ, trả lời
- Đọc bài 1
- Trả lời độc lập
- Phát hiện chi tiết
- Giải nghĩa từ
- Thảo luận nhóm
Đại diện trình bày
-Phát hiện trả
lời
- Trả lời độc lập
* Cấu trúc văn bản.
+ Chủ đề:
- Bài 1 Về thân phận con cò
- Bài 2 Về thân phận con Tằm, Kiến, Hạc, Cuốc
- Bài 3.Về thân phận trái bần
-> Chúng đều nhằm phản ánh thân phận bé mọn, cay đắng của con người Chúng đều là những câu hát than thân
II Đọc- Hiểu văn bản.
1 Bài ca dao số 1.
- Hình ảnh con cò, cuộc đời của con cò
- Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh
- > Lận đận: vất vả vì gặp quá nhiều khó khăn trắc trở
- Không thay được vì chỉ có từ này mới diễn tả được sự khó nhọc, vất vả của con cò
- > Hình ảnh so sánh, đối lập,
hình thức nêu câu hỏi, từ láy.
=> Gợi cho người đọc thấy
được nỗi vất vả, khó nhọc của con cò và nhấn mạnh nỗi vất vả đó.
- Mượn hình ảnh con cò vất vả người bình dân muốn bày tỏ
Trang 3? Tại sao trong ca dao xưa,
người bình dân thường mượn
hình ảnh con cò, thân cò để
diễn tả cuộc đời, thân phận của
mình?
? Em hãy tìm một số bài ca
dao viết về hình ảnh con cò ?
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
? ''Bể đầy, ao cạn'' đã ảnh
hưởng đến việc kiếm ăn của cò
như thế nào?
? Vậy ngoài việc diễn tả nỗi
vất vả kiếm ăn của cò con hai
câu ca cuối còn mang ý nghĩa
nào?
GV: Khái quát, chuyển ý
- Gọi học sinh đọc bài ca dao
số 2
? ở bài ca dao này, tác giả dân
gian thương cho thân phận của
những con vật nào? Nỗi khổ
- Thảo luận nhóm 2 em
- Đại diện trình bày
- Sưu tầm ca dao
- Đọc bài
- Suy nghĩ, trả lời
- Suy nghĩ, liên hệ
- Đọc bài
những nỗi khó nhọc, vất vả và gian khổ của người dân trong xã hội cũ
- Vì trong những loài chim kiếm ăn ở ruộng đồng chỉ có con cò gần gũi với người nông dân hơn cả, những lúc cuốc, hái người nông dân luôn thấy cò ở bên mình Cò lặn lội bên luống cày, cò bay trên cánh đồng lúa bát ngát
- Cò có những nét phẩm chất của người nông dân cần cù, chăm chỉ kiếm ăn
- Bể đầy, ao cạn chỉ việc kiếm rất khó khăn của con cò
-Hiểu theo nghĩa bóng thì đây
là chỉ cảnh ngang trái mà cò gặp phải
=> ý nghĩa tố cáo xã hội phong kiến áp bức bất công, khiến cò
con phải lận đận vất vả một mình kiếm ăn mà vẫn khó khăn
2 Bài ca dao số 2.
Trang 4của chúng ra sao?
? Cụm từ nào được lặp lại
trong bài ca dao? Đó là biện
pháp nghệ thuật gì?
? Em hiểu cụm từ ''Thương
thay'' như thế nào? Việc lặp lại
cụm từ này có tác dụng gì?
? Nhìn những con vật, người
nông dân liên tưởng đến thân
phận mình Đó là biện pháp
nghệ thuật gì?
? Thử phân tích ý nghĩa sâu
sắc của nghệ thuật ẩn dụ trên?
- Phát hiện chi tiết
- Suy nghĩ, trả lời
- Trả lời độc lập
- Suy nghĩ, trả lời
- Phát hiện nghệ thuật
- Phân tích ý nghĩa
- Thương con Tằm - Cuộc đời phải rút ruột tận cùng để làm tơ quí cho người
- Thương con Kiến - kiếm sống triền miên vất vả
- Thương con Hạc- Cánh chim lang thang vô định giữa bầu trời
- Thương con cuốc - Tiếng kêu
đau thương, tuyệt vọng về những điều oan trái
- ''Thương thay''- >Điệp ngữ
- > Là tiếng than biểu hiện sự thương cảm, xót xa
- Mỗi lần được sử dụng là diễn tả một nỗi thương, thương thân phận mình và phận người cùng cảnh ngộ
- 4 câu ca dao là 4 nỗi thương
Sự lặp lại đã tô đậm mối thương cảm, xót xa cho cuộc đời cay
đắng nhiều bề của người dân
=> ẩn dụ.
- Thương con tằm kiếm ăn là thương cho thân phận suốt đời
bị kẻ khác bòn rút
- Thương lũ kiến là thương nỗi khổ chung của những thân phận nhỏ nhoi suốt đời ngược xuôi vất vả làm lụng mà vẫn vất vả
- Thương con Hạc là thương cuộc đời phiêu bạt lận đận và những cố gắng vô vọng của
Trang 5? Ngụ ý sâu xa của tác giả dân
gian ở đây là gì?
GV: Khái quát, chuyển ý
- Gọi học sinh đọc bài 3
? Bài ca là lời của ai nói về
điều gì?
? Nỗi khổ của họ được miêu tả
như thế nào?
? Trái bần được hiểu như thế
nào?
? Em hình dung như thế nào về
trái bần trong câu ca dao này?
'' Thân em như trái bần trôi''
Lời ca đã dùng hình ảnh nào?
? Từ hình ảnh này, em hiểu gì
về thân phận người phụ nữ
trong xã hội xưa?
? Theo em còn tình cảm nào
khác đối với chế độ trong tiếng
than thân phận này?
? Trong ca dao than thân có
nhiều bài bắt đầu bằng cụm từ
'' Thân em'' Hãy đọc một số
bài ca dao có mở đầu bằng
''Thân em''
- Nêu suy nghĩ cá nhân
- Đọc bài 3
- Trả lời độc lập
- Giải nghĩa từ
- Nêu ý hiểu cá nhân
- Phát hiện nghệ thuật
- Suy nghĩ, trình bày ý kiến
-Suy nghĩ trả
lời
- Sưu tầm ca dao
người lao động trong xã hội cũ
- Thương con cuốc là thương cho thân phận thấp cổ, bé họng của người nông dân
- >Mượn chuyện loài vật để
nói tới nỗi khổ nhiều bề của người lao động.
3 Bài ca dao số 3.
- Lời của người phụ nữ nói về nỗi khổ của họ
- Thân em như trái bần trôi
- Quả của cây bần sống ở vùng nước lợ
- Một thứ quả bình thường , nhỏ bé bị quăng quật trôi nổi trong sóng gió
- >So sánh.
=> Thân phận bé mọn, chìm
nổi, trôi dạt giữa sóng gió cuộc
đời.
- Oán trách xã hội rẻ rúng người phụ nữ, vùi dập họ không cho họ có cơ hội hạnh phúc
- Thân em như dải lụa đào
Trang 6? Nhận xét những điểm giống
nhau trong nội dung và nghệ
thuật của những bài ca đó?
? Từ văn bản này, em hiểu
thêm nét đặc sắc nghệ thuật
nào của ca dao, dân ca?
? Những nội dung nào được
phản ánh trong các bài ca dao
trên?
-Gọi học sinh đọc ghi nhớ
- Nhận xét
-Khái quát nhận xét
-Khái quát nội dung
- Đọc ghi nhớ
- Thân em như giọt mưa sa
- Thân em như củ ấu gai
- > Đều là tiếng than thân phận bất hạnh của người phụ nữ sống trong xã hội cũ, họ không tự quyết định được cuộc sống của mình
- Đều dùng nghệ thuật so sánh
III Tổng kết.
* Nghệ thuật: Thể thơ lục bát,
có âm điệu than, thương cảm
- Hình ảnh so sánh, ẩn dụ
* Nội dung: Thân phận bé nhỏ,
đắng cay của ngời nông dân và ngời phụ nữ trong xã hội cũ
- Niềm thương cảm giành cho thân phận đó
- Nỗi oán ghét giành cho xã hội vô nhân đạo đầy đoạ người lương thiện
* Ghi nhớ: SGK IV.Luyện tập.
- Đọc diễn cảm ba bài ca dao -Hình ảnh ẩn dụ nào trong bài khiến em cảm động nhất? Vì sao?
-Sưu tầm một số bài ca dao có cùng chủ đề
* Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
+ ở nhà:
- Học thuộc lòng bài ca dao
- Tiếp tục sưu tầm một số câu ca dao có cùng chủ đề
- Soạn bài: Những câu hát châm biếm