VËy luËn ®iÓm, luËn cø vµ lËp luËn ®îc thÓ hiÖn nh thÕ nµo trong bµi v¨n nghÞ luËn vµ vai trß cña chóng ra sao?. TiÕt häc h«m nay, chóng ta cïng ®i t×m hiÓu..[r]
Trang 1Ngày soạn: 23/1/2227 Tiết 79:
Ngày dạy: 24/1/2007 Đặc điểm của văn bản nghị luận.
I Mục tiêu cần đạt
- Giúp học sinh
Nhận biết rõ các yếu tố cơ bản của bài văn nghị luận và mối quan hệ của chúng với nhau
B Chuẩn bị:
GV : Nghiên cứu soạn bài, bảng phụ
HS : Chuẩn bị bài.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
Hoạt động 1 Kiểm tra bài cũ: Thế nào là văn bản nghị luận?
Hoạt động 2 Giới thiệu bài.
Như chúng ta đã biết văn nghị luận nhằm xác định cho người đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó để có sức thuyết phục người viết phải có quan điểm rõ ràng, có lí lẽ dẫn chứng thuyết phục Vậy luận điểm, luận cứ và lập luận được thể hiện như thế nào trong bài văn nghị luận và vai trò của chúng ra sao? Tiết học hôm nay, chúng ta cùng đi tìm hiểu
Hoạt động 3 Bài mới.
Hoạt động của GV HĐ của HS Nội dung cần đạt
- Gọi học sinh đọc lại bài:
"Chống nạn thất học "
- GV giải thích: văn bản ''Chống
nạn thất học'' của tác giả Hồ chí
Minh ra đời khi đất nước ta vừa
giành được độc lập Trước tình
hình giặc đói và giặc dốt đang
hoành hành 95% dân số nước
ta mù chữ Văn bản được trích
trong'' Hồ Chí Minh toàn tập,
tập 4- NXB chính trị quốc gia
Hà Nội năm 2000''
? Qua nghe bạn đọc và quan sát
văn bản em hãy cho biết: vấn
đề chính được nêu trong văn
bản trên là gì?
? Căn cứ vào đâu mà em biết
được điều đó?
- Học sinh
đọc BT
-HS trả lời
- HS giải thích
I Luận điểm, luận cứ và lập luận.
* Văn bản:'' Chống nạn thất
học''
1 Luận điểm
- Vấn đề chính: chống nạn thất học
- Căn cứ vào nhan đề văn bản
Trang 2? Ngoài nhan đề của văn bản,
vấn đề chống nạn thất học còn
được thể hiện ở những câu nào
trong bài văn?
- GV gạch chân những câu có
chứa vấn đề chính
? Những câu văn trên thể hiện
điều gì?
? Em có nhận xét gì về hình
thức và cách diễn đạt của câu
văn trên?
? Nếu cô bỏ những câu văn
gạch chân đi thì em thấy nội
dung đoạn văn như thế nào?
? Từ đó em có nhận xét gì về
vai trò của chúng trong bài
văn?
? Đặt trong hoàn cảnh thực tế
đất nước ta lúc bấy giờ, em thấy
vấn đề mà người viết đưa ra có
ý nghĩa như thế nào?
- GV: chính vì đáp ứng được
nhu cầu thực tế nên văn bản
trên có sức thuyết phục rất lớn
Trong điều kiện bấy giờ, sau
bài viết của Bác cả nước đã dấy
lên một phong trào thi đua sôi
nổi tham gia vào phong trào
- Phát hiện
- HS nhận xét
- Nhận xét hình thức
- HS lí giải
- HS nhận xét
- Suy nghĩ, trả lời
và nội dung văn bản
- Mỗi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để …
- Những người biết chữ hãy dạy cho những người chưa biết chữ
- Những người chưa biết chữ hãy học cho biết đi
- Phụ nữ lại càng phải học…
-> Thể hiện tư tưởng, quan
điểm của người viết
- Hình thức: câu khẳng định
- Diễn đạt: Ngắn gọn, rõ ràng nhất quán tập trung thể hiện vấn đề chống nạn thất học
- Nếu bỏ những câu văn trên thì đoạn văn sẽ rời rạc, nội dung không rõ ràng người đọc không hiểu người viết muốn nói gì
- Nó có vai trò vô cùng quan trọng, nó là linh hồn của bài viết vì nó thể hiện tư tưởng, quan điểm và thống nhất các
đoạn văn thành một khối
=> Đó là những quan điểm
đúng đắn, đáp ứng nhu cầu thực tế
Trang 3bình dân học vụ và thu được kết
quả rất tốt
? Cách nêu vấn đề như trên
chính là luận điểm Theo em
luận điểm là gì và yêu cầu của
nó trong bài văn nghị luận như
thế nào?
Đó là ý 2 phần ghi nhớ SGK
- GV: Trong 4 câu nêu luận
điểm, em thấy câu văn nào nêu
đầy đủ nhất nội dung vấn đề?
các câu nào triển khai những
nội dung cụ thể của vấn đề?
- Luận điểm ở câu 1 là luận
điểm chính còn lại là các luận
điểm phụ Vậy em có nhận xét
gì về hệ thống luận điểm trong
bài văn nghị luận?
- GV: Luận điểm trong bài văn
nghị luận là ý kiến thể hiện tư
tưởng của người viết được thể
hiện dưới nhiều hình thức khác
nhau hoặc ở câu khẳng định
hay câu phủ định Vị trí của
những câu chứa luận điểm cũng
khác nhau: khi thì đứng ở giữa
bài văn, cũng có khi luận điểm
lại được dùng làm kết luận của
bài văn Song dù được thể hiện
dưới hình thức hay vị trí nào,
thì luận điểm đều phải thể hiện
được tư tưởng quan điểm của
người viết và là linh hồn của
bài văn nghị luận Nhưng để
những luận điểm ấy có sức
thuyết phục cần có những yêu
cầu nào khác, chúng ta chuyển
sang phần 2
? Tiếp tục quan sát văn bản em
hãy cho biết tác giả đã triển
khai các luận điểm trên bằng
- HS kết luận
- Độc lập trả
lời
- Nhận xét
- HS nghe
- Đọc thầm văn bản
* Ghi nhớ ( SGK)
- Câu 1 nêu đầy đủ nhất nội dung vì nó là câu nêu nhận xét chung
- Các câu 2,3,4 triển khai hiệm
vụ cụ thể: chống nạn thất học như thế nào
- Trong bài văn nghị luận có luận điểm chính có thể có cả luận điểm phụ
2 Luận cứ.
Trang 4cách nào?
? Em hãy nêu những lí lẽ và
dẫn chứng mà Bác đã dùng
trong văn bản?
? Tại sao trong bài viết Bác
không nêu luận điểm trước mà
lại nêu lí lẽ, dẫn chứng rồi mới
đến luận điểm?
? Em có nhận xét gì về các lí lẽ
và dẫn chứng mà Bác đưa ra?
? Nó có tác dụng như thế nào
trong việc trình bày luận điểm?
- GV đó chính là luận cứ trong
bài văn nghị luận, theo em luận
cứ là gì?
- GV lưu ý: luận cứ trong bài
văn nghị luận làm cơ sở cho
luận điểm khiến cho lụân điểm
có sức thuyết phục Vì thế luận
cứ thường trả lời cho câu hỏi: vì
sao, như thế nào? làm thế
nào…
Có được luận điểm, luận cứ
chính xác tiêu biểu cần phải sắp
xếp chúng như thế nào -> phần
3
? Dựa vào hệ thống luận điểm
và luận cứ em hãy cho biết
trong bài viết tác giả đã trình
bày luận cứ và luận điểm như
thế nào?
- Nhận xét
- HS liệt kê
- HS giải thích
- Nhận xét
- HS khái quát
- Trả lời
- HS thảo luận nhóm
- Tác giả triển khai bằng lí lẽ
và dẫn chứng
* Lí lẽ:
- Khi xưa Pháp cai trị…
- Nay chúng ta giành được độc lập…
- Đã lâu chị em…ứng cử
* Dẫn chứng:
- Số người thất học…
- Như các chị em…
- Vợ chưa biết…
-> Vì những lí lẽ, dẫn chứng ấy làm cơ sở cho luận điểm Nó
đưa ra nguyên nhân vì sao phải chống nạn thất học
- Lí lẽ chặt chẽ
- Dẫn chứng tiêu biểu chính xác
-> Làm cho luận điểm rõ ràng
có sức thuyết phục
3 Lập luận
- Để trình bày quan điểm tư
Trang 5? Em hãy nhận xét về trình tự
sắp xếp các luận cứ và luận
điểm trong bài văn ?
? Em hãy lấy ví dụ minh họa
? Cách sắp xếp như vậy chính
là lập luận Theo em lập luận
là gì ? Yêu cầu của lập luận ra
sao ?
GV kết luận : Lập luận trong
bài văn nghị luận giúp cho việc
trình bày luận điểm, luận cứ hết
sức chặt chẽ Làm cho bài văn
có sức thuyết phục tác động lớn
tới người đọc
? Các em đã được tìm hiểu 3
yếu tố trong bài văn nghị luận
Theo em nếu thiếu một trong
ba yếu tố trên thì bài văn có
phải là văn nghị luận nữa
không ?
? Từ đó em thấy vai trò của các
yếu tố trên như thế nào?
- GV: Đó cũng là đặc điểm bài
văn nghị luận Nó hoàn toàn
khác với các kiểu văn bản mà
các em đã được học Nếu như
tự sự cần đến sự việc và nhân
vật Miêu tả cần đến so sánh
- HS nhận xét
- HS nêu
định nghĩa
- HS lý giải
- HS nhận xét
tưởng chống nạn thất học thì
mở đầu bài viết tác giả đã nêu
2 luận cứ Nêu lý do vì sao phải chống nạn thất học, lấy dẫn chứng chứng minh sau đó nêu luận
điểm : Phải chống nạn thất học
và những nhiệm vụ cụ thể Để
có sức thuyết phục , người viết lại tiếp tục lấy dẫn chứng để chứng minh
-> Cách sắp xếp lô gíc chặt chẽ
Từ khi nêu luận điểm chống nạn thất học tác giả đã đưa ra
lý do Khi triển khai luận điểm thì đi từ luận điểm chính đến luận điểm phụ…
* Ghi nhớ: ( SGK)
- Nếu bỏ một trong ba yếu tố thì bài văn không còn là bài văn nghị luận
-> Đó là ba yếu tố không thể thiếu trong bài văn nghị luận
Trang 6tưởng tượng thì nghị luận
không thể thiếu luận điểm, luận
cứ và lập luận Đó là yêu cầu
bắt buộc đối với một bài văn
nghị luận
- Gọi học sinh đọc văn bản:
Cần tạo thói quen tốt trong đời
sống xã hội- Bài 18
? Nêu luận điểm, luận cứ, lập
luận trong bài văn
- GV: Các luận cứ trên dẫn đến
các luận điểm chính của bài
? Nhận xét về sức thuyết phục
của bài văn
? Vấn đề tác giả nêu là một vấn
đề bức thiết trong đời sống
- HS đọc văn bản
- Suy nghĩ trả
lời
- Nhận xét
II Luyện tập.
- Văn bản: Cần tạo thói quen tốt trong đời sống
* Luận điểm :
- Cần tạo thói quen tốt trong
đời sống xã hội
- Mỗi con người, mỗi gia đình hãy tự xem lại mình
* Luận cứ:
- Có thói quen xấu và thói quen tốt
- Nêu lí lẽ giải thích thế nào là thói quen xấu, thế nào là thói quen tốt Kèm theo lí lẽ là các dẫn chứng minh họa cho vấn
đề được giải thích
* Cách lập luận.
- Luận cứ 1: Có thói quen tốt
và thói quen xấu
- Luận cứ 2 Giải thích thế nào
là thói quen tốt
- Luận cứ 3 Giải thích thế nào
là thói quen xấu
- Bài văn có sức thuyết phục cao vì tác giả đã nêu lên những nhận xét hết sức chính xác, dẫn chứng cụ thể thực tế
Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
- Học bài ở nhà: Ghi nhớ
- Làm bài tập 1-> 6 bài tập ngữ văn
- Soạn: Đề văn nghị luận