Giáo án Văn 8: Ôn tập về dấu câu (dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than)

DÊu C«ng dông c©u ChÊm trÇn thuËt đặt ChÊm nghi vÊn hái ChÊm cuèi cÇu than khiÕn c©u c¶m th¸n?. Nhìn vào bảng tổng - Định hướng trả lời: hîp, em cã nhËn xÐt g×?[r]

Trang 1

Bài Tiết

ôn tập về dấu câu (Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than)

I Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

Giúp học sinh:

dấu chấm than

- Biết tự phát hiện và sửa các lỗi về dấu kết thúc câu trong bài viết của mình và của 3 khác

- Có ý thức cao trong việc dùng các dấu kết thúc câu

2 Tích hợp:

- Tích hợp với phần văn học ở các văn bản: “Bài học 3 đời đầu tiên”, “Bức tranh của em gáI tôi”, “Ông lão đánh và con cá vàng”, “Lao xao”, “Động Phong Nha”

- Tích hợp với phần Tiếng việt: các kiểu câu (học ở tiểu học), câu trần thuật đơn, các thành phần chính của câu

- Tích hợp với Tập làm văn: miêu tả, tự sự

3 Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng sử dụng dấu chấm, dấu chấm hỏi và dấu chấm than có hiêu quả khi viết

4 Tư tưởng:

- Học sinh thêm yêu thích sự trong sáng, chuẩn mực của Tiếng Việt

B Hoạt động dạy và học:

1 ổn định tổ chức: (1 phút).

2 Kiểm tra bài cũ: (1 phút).

Đặt 1 câu trần thuật đơn kể về một 3 bạn của em?

(Nam là 3 bạn thân thiết của em

- Cuối câu trần thuật trên, em dùng dấu gì? => Dấu chấm

chấm hỏi, dấu chấm than)

Trang 2

3 Bài mới:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức cần đạt

* Giới thiệu bài: (1 phút)

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập về các dấu kết thúc câu đã học

Đó là: dấu chấm, dấu chấm hỏi và dấu chấm than

* Hoạt động 1:

Tìm hiểu công dụng của

dấu chấm, chấm hỏi,

chấm than Cách dùng

dấu câu đặc biệt trong

một số "13 hợp

- Hình thức: thông qua

bài tập, phát vấn, thảo

luận nhóm nhỏ, đi tới

nhận xét về công dụng

của những dấu câu này

trong "13 hợp thông

"3 và đặc biệt

- Thời gian: 10 phút

cùng đi tìm hiểu về công

dụng của các dấu câu

trên

- Dựa vào kiến thức đã

học ở tiểu học, em hãy

cho biết: Khi câu chia

theo mục đích nói

? Có những kiểu câu

nào?

? Nêu đặc điểm của các

kiểu câu trên?

- Câu kể (trần thuật), câu hỏi (nghi vấn), câu khiến (cầu khiến), câu cảm (câu cảm thán)

- Câu trần thuật: là những câu dùng để kể, tả hoặc giới thiệu sự vật, sự việc Nói lên ý kiến hoặc tâm "% tình cảm của mỗi 3' Cuối câu kể "3 có dấu chấm

+ Câu nghi vấn: dùng để

I Công dụng:

Trang 3

- Từ đó, các em hãy cùng

làm bài tập ví dụ 1 SGK/

149

- Gọi HS đọc ví dụ

- GV phát phiếu bài tập

- GV yêu cầu học sinh

trao đổi bài, chữa bài cho

nhau

- Gọi HS lên bảng chữa

bài, nhận xét

biết 93 có các từ nghi vấn (ai, gì, nào, sao ) Khi viết, cuối câu có dấu chấm hỏi

+ Câu cầu khiến: dùng để nêu yêu cầu, đề nghị, mong muốn của 3 nói, 3 viết với 3 khác

93 có các từ (hãy,

đừng, chớ, nên ) Khi viết, cuối câu có dấu chấm than

+ Câu cảm thán: là câu dùng để bộc lộ cảm xúc (vui, mừng, thán phục, đau xót, ngạc nhiên ) của 3 nói Trong câu cảm thán, "3 có các từ (ôi, chao, trời, lắm ) Cuối câu

"3 có dấu chấm than

- HS đọc

- HS làm độc lập

- HS thực hiện

- HS thực hiện (định ; kết quả bài tập)

1 Đặt các dấu chấm (.), dấu chấm hỏi (?), dấu chấm than (!) vào chỗ thích hợp

có dấu ngoặc đơn Giải thích vì sao em lại đặt các dấu câu vậy?

a) Ôi thôi, chú mày ơi (!) Chú mày có lớn mà chẳng

có khôn.

* Giải thích: vì câu bộc lộ cảm xúc coi "3 của Dế Mèn với Dế Choắt và có từ

1 Phân tích ví dụ: SGK/ 149

Trang 4

- Từ ví dụ trên:

? Em hãy nêu công

dụng của dấu chấm, dấu

chấm hỏi và dấu chấm

than?

? Giả sử, cô thay dấu

chấm vào câu b +,

không? Vì sao?

* GV chốt:

- Vậy: mỗi dấu câu trên

có một công dụng riêng

Mời 1 bạn đọc giúp cô

bảng tổng hợp công dụng

của các dấu câu

bộc lộ cảm xúc “ôi thôi” ->

kiểu câu cảm thán nên dùng dấu chấm than

b) Con có nhận ra con không (?)

* Giải thích: vì đó là câu của 3 mẹ dùng để hỏi

biết chắc Trong câu có từ nghi vấn “không” -> câu hỏi nên dùng dấu chấm hỏi

c) Cá ơi, giúp tôi với (!) Thương tôi với (!)

* Giải thích: dùng để nêu mong muốn của Ông Lão với Cá Vàng Có từ “với” ->

câu cầu khiến nên dùng dấu chấm than

d) Giời chớm hè (.) Cây cối

um tùm (.) Cả làng thơm (.)

* Giải thích: dùng để miêu tả -> câu trần thuật nên dùng dấu chấm

- Định ; trả lời:

+ Dấu chấm: đặt ở cuối câu trần thuật

+ Dấu chấm hỏi: đặt ở cuối câu nghi vấn

+ Dấu chấm than: đặt ở cuối câu cầu khiến, câu cảm thán

Không Vì đây là câu nghi vấn nên kết thúc câu phải bằng dấu chấm hỏi

- HS đọc

Trang 5

Dấu

câu Công dụng

thuật Chấm

Chấm

than

đặt

cuối

câu

cầu khiến (cảm thán)

? Nhìn vào bảng tổng

hợp, em có nhận xét gì?

Ghi bảng: (đọc- ghi)

Dấu chấm đặt cuối câu

trần thuật Dấu chấm hỏi

đặt cuối câu nghi vấn Và

dấu chấm than đặt cuối

câu cầu khiến hoặc cảm

thán

- Tuy nhiên, cũng có

những "13 hợp dấu

câu không dùng

trên Chúng ta hãy cùng

xét tiếp ví dụ phần 2

(SGK/ 149)

phần a

- Gọi 1 HS đọc đoạn văn

? Cách dùng các dấu

chấm trong những câu

trên có gì đặc biệt ? Vì

sao?

Ba dấu câu này có công dụng khác nhau về mục

đích nói, đều đặt ở cuối câu

- HS đọc

- HS trình bày, nhận xét

Định ; trả lời:

câu cầu khiến Vì tác giả muốn thể hiện thái độ mỉa mai, châm biếm của Dế Mèn đối với Dế Choắt

2 Nhận xét:

a, Ví dụ 1:

- Dấu chấm: đặt cuối câu trần thuật

- Dấu chấm hỏi: đặt cuối câu nghi vấn

- Dấu chấm than: đặt cuối câu cầu khiến

b Ví dụ 2:

- Ví dụ a):

Trang 6

? Tại sao em biết 2 câu

trên là câu cầu khiến?

* GV chốt, ghi bảng:

Trong ví dụ trên, ý cầu

mạnh, mà tác giả muốn

nhấn mạnh vào ý châm

biếm, mỉa mai của Dế

Mèn với Dế Choắt nên

câu cầu khiến kết thúc

không bằng dấu chấm

than, mà bằng dấu chấm

- Chúng ta tiếp tục làm

phần b của ví dụ 2

- Gọi HS đọc ví dụ 2.b

(SGK/ 150)

- GV giải thích: AFP là

trung tâm truyền thông

lớn nhất của Pháp và lớn

thứ ba trên thế giới

? Xác định kiểu câu trên

khi chia theo mục đích

nói?

? Cách dùng dấu câu ở

đây có gì đặc biệt?

? Giải thích vì sao tác

giả lại dùng + trên?

Vì câu có từ chỉ sự cầu khiến: “nào”, “thôi” Nội dung cả hai câu: nêu yêu cầu của Dế Mèn với Dế Choăt – nói thẳng thừng

ra, im cái điệu than thở ấy

đi

- HS đọc

Câu trần thuật

Có dấu chấm than và dấu chấm hỏi để trong ngoặc

đơn đặt sau 1 ý của câu (lời trích dẫn trong ngoặc kép)

Tác giả dùng trên nhằm mục đích thể hiện thái độ nghi ngờ, châm biếm đối với thông tin: “Họ

là 80 3 sức lực khá tốt hơi gầy”

Dấu chấm đặt cuối câu cầu khiến -> mỉa mai, châm biếm

- Ví dụ b):

Trang 7

* GV chốt, ghi bảng:

- Thông tin: “Họ là 80

3 sức lực khá tốt

hơi gầy”, ngay

trong nội dung của nó đã

chứa đầy mâu thuẫn Đã

“sức lực khá tốt”, mà lại

còn “hơi gầy” Chính vì

vậy, sau khi kết thúc ý

đó, tác giả đã đặt dấu (!?)

trong ngoặc đơn nhằm

thông tin đó Hai dấu câu

trong ngoặc đơn chứa

đầy ẩn ý nghệ thuật

- Vậy qua phần tìm hiểu

2 ví dụ trên

? Em có nhận xét gì về

công dụng của các dấu

chấm, dấu châm hỏi và

dấu chấm than?

* GV chốt:

chấm đặt cuối câu trần

thuật, dấu chấm hỏi đặt

cuối câu nghi vấn và dấu

chấm than đặt cuối câu

cầu khiến hoặc câu cảm

thán

- Tuy nhiên, trong những

"13 hợp đặc biệt: dấu

với cách thông "3

nhằm diễn đạt những suy

nghĩ, tình cảm, thái độ…

của 3 viết 1 cách có

dụng ý nghệ thuật

- Mời 1 bạn đọc ghi nhớ

về công dụng của dấu

câu SGK/ 150

- HS trả lời:

- HS đọc ghi nhớ

Dấu chấm than, chấm hỏi

để trong ngoặc đơn, sau 1

ý -> châm biếm, nghi ngờ

(thông "3N

(đặc biệt)

* Ghi nhớ: SGK/ 150

Trang 8

* Chuyển ý:

- Khi viết, sử dụng các

dấu câu trên, "3 mắc

những lỗi nào Chúng ta

cùng chữa 1 số lỗi

"3 gặp

* Hoạt động 2:

- Chữa một số lỗi "3

gặp khi sử dụng: dấu

chấm, chấm hỏi, chấm

than

- Hình thức: thông qua

bài tập, biết phát hiện và

sửa lỗi khi dùng những

dấu câu này

- Chúng ta cùng xét ví dụ

(SGK/ 150)

ví dụ 1

- Gọi HS đọc ví dụ:

? So sánh cách dùng

dấu câu trong từng cặp

câu +D đây (về: hình

thức, cấu tạo ngữ pháp,

nội dung)? Từ đó, +

ra nhận xét?

- Với câu hỏi này, các em

sẽ tiến hành thảo luận

nhóm lớn

+ Chia nhóm: 2 bàn 1

nhóm Mỗi dãy làm 1 cặp

câu

+ Thời gian thảo luận: 3

phút

- Phát lệnh thảo luận

- Gọi HS lên trình bày,

nhận xét, bổ sung

- GV chốt đáp án:

(HS theo dõi vào VD/

SGK)

- HS đọc

- HS trình bày, nhận xét, bổ sung

II Chữa một số lỗi thường gặp:

1 Phân tích ví dụ: SGK/ 150

2 Nhận xét:

a Ví dụ 1:

Trang 9

* GV chốt:

Khi viết, cần viết đúng

cấu tạo ngữ pháp của câu

Sau mỗi câu trần thuật

diễn đạt 1 ý trọn vẹn, ta

dùng dấu chấm Điều đó,

có tác dụng giúp 3

đọc hiểu đúng nội dung,

ý nghĩa của câu Nếu

dùng dấu chấm sai, câu

văn sẽ sai về cấu tạo ngữ

pháp và nội dung câu trở

nên khó hiểu

- Chúng ta tiếp tục làm ví

dụ 2 (SGK/ 151)

- Gọi HS đọc ví dụ

? Cách dùng dấu chấm

hỏi và dấu chấm than

trong các câu +D đây

vì sao không đúng? Hãy

chữa lại các dấu câu ây

cho đúng vào trong dấu

ngoặc đơn.

- HS đọc

- HS hoạt động độc lập

Định ; làm bài tập:

a) Tôi chẳng tìm thấy ở tôi một năng khiều gì? (.) Và không hiểu vì sao tôi không

một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt

um lên (.) b) Tôi chẳng tìm thấy ở tôi một năng khiều gì (.) Và không hiểu vì sao tôi không

một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt

um lên! (.)

* Giải thích:

- Câu 1 và 2 điền dấu chấm Vì:

+ Hình thức: câu có từ nghi vấn (gì, vì sao)

+ Nội dung: không phải dùng để hỏi, mà là kể về những suy nghĩ, thái độ của mình từ khi phát hiện ra tài

Dấu chấm đặt sai vị trí khiến câu:

- Không đúng cấu tạo ngữ pháp

- Nội dung khó hiểu b) Ví dụ 2:

Trang 10

- Giả sử, cô tách riêng

câu số 2 ra khỏi văn bản

trên:

? Em sẽ điền dấu câu gì

vào cuối câu trên? Vì

sao?

* GV chốt:

Khi viết, các em rất dễ

đặt nhầm dấu chấm hỏi

vào cuối câu trần thuật có

chứa từ nghi vấn Và đặt

nhầm dấu chấm than vào

cuối câu trần thuật dùng

bộc lộ cảm xúc Do đó,

khi gặp những "13 hợp

trên: các em cần xét

câu cả về hình thức và

nội dung để đặt dấu câu

cho đúng Và: việc xét

nội dung câu văn cũng

cần đặt vào trong từng

văn bản để hiểu

* Chốt:

- Qua phần tìm hiểu ví dụ

1, 2 trên, các em cần

ý: Dấu kết thúc câu làm

rõ trên văn bản một cấu

tạo ngữ pháp, chỉ ra ranh

giới giữa các câu Có

"13 hợp, nó còn là

P tiện biểu thị

những sắc thái tế nhị của

năng hội họa của em

-> câu trần thuật

- Câu 3: điền dấu chấm vì:

+ Hình thức: câu không có

từ cảm thán

+ Nội dung: câu bộc lộ cảm xúc của 3 anh trai với

em gái từ khi tài năng hội -> câu trần thuật

Dấu chấm hỏi Vì nội dung câu lúc này là: tự hỏi mình

- Dấu chấm hỏi: đặt nhầm cuối câu trần thuật có chứa từ nghi vấn

- Dấu chấm than: đặt nhầm cuối câu trần thuật dùng bộc lộ cảm xúc

Trang 11

câu, " ">% tình cảm,

thái độ của 3 viết

Dấu câu dùng thích hợp,

bài viết làm cho 3

đọc hiểu nhanh hơn, rõ

hơn Dấu câu sai, câu sẽ

sai về ngữ pháp và nghĩa

* Chuyển ý:

Chúng ta đã ôn tập công

dụng của dấu chấm,

châm hỏi, chấm than Và

chữa 1 số lỗi "3 gặp

khi sử dụng các dấu câu

này Để củng cố kiến

thức ôn tập Chúng ta

cùng chuyển sang phần

luyện tập

* Hoạt động 3:

- ; dẫn luyện tập sử

dụng: dấu chấm, chấm

hỏi, chấm than

- Hình thức: thông qua hệ

thống bài tập, biết phát

hiện và sửa lỗi khi dùng

những dấu câu này

1 Bài tập 1: SGK/ 151

- Yêu cầu HS chữa bài,

nhận xét

? Sau khi điền các dấu

chấm câu, em hãy đọc

lại và nhận xét?

2 Bài tập 2: bài 2 SGK/

151

nhận xét

? Em có nhận xét gì về

từ Q+Q trong câu 1

- HS thực hiện độc lập

- HS chữa bài, nhận xét

Khi đọc, mỗi dấu chấm câu cần nghỉ một lúc, để rõ nhịp ngắt với các câu khác

+ 4 ở câu 1 là từ nghi

III Luyện tập:

1 Bài tập 1: SGK/ 151

2 Bài tập 2: bài 2 SGK/ 151

Trang 12

và từ Q+Q ở câu 2?

152

nhận xét

? Câu thứ hai là câu cầu

khiến, tại sao dùng dấu

chấm?

152

? Sau khi điền các dấu

câu, em hãy đọc diễn

cảm và rút ra nhận xét?

5 Bài tập 5:

- Đặt 1 câu miêu tả cảnh

"13 em?

- Biến đổi câu đã đặt

thành câu có sử dụng dấu

chấm than hoặc chấm

hỏi?

6 Bài tập 6:

Viết một đoạn văn từ 5

đến 7 câu phát biểu cảm

nghĩ về hình ảnh cây tre

Việt Nam Trong đoạn

văn có sử dụng các dấu

câu đã ôn tập

- Yêu cầu HS viết đoạn

nhận xét

vấn, dùng để hỏi

+ 4 ở câu 2 là từ phủ

định

Không nhấn mạnh ý cầu khiến (yêu cầu, đề nghị ),

mà là lời mời xã giao, không nhất thiết bắt 3

đọc phải thực hiện

- HS thực hiện nhanh

Câu có sử dụng dấu chấm,

ta đọc với giọng chậm rãi, tâm tình Câu có sử dụng dấu chấm hỏi, dấu chấm than ta lên giọng, nhấn mạnh ở các từ nghi vấn, cầu khiến hay cảm thán

- HS thực hiện

5 Bài tập 5: đặt câu

6 Bài tập 6: viết đoạn

Trang 13

* Hoạt động 4:

Củng cố, dặn dò

1 Củng cố kiến thức:

Bài học hôm nay chúng

kiến thức về công dụng

của ba dấu câu đã học:

dấu chấm, dấu chấm hỏi

và dấu chấm than Và

ý về 1 số lỗi "3 gặp

khi sử dụng những dấu

câu này

=> Cô mong các con sẽ

có ý thức cao hơn khi sử

dụng dấu câu, biết tránh

những dấu câu này, để

ràng, trong sáng

2 Dặn dò:

- Học bài, làm bài tập

trong sách bài tập

- Hoàn thành đoạn văn

- Soạn bài mới

- HS thực hiện

Trang 14

Bài tập thảo luận nhóm:

? So sánh cách dùng dấu câu trong từng cặp câu +D đây (về: hình thức, cấu tạo ngữ pháp, nội dung)? Từ đó, + ra nhận xét?

a) Cặp câu thứ nhất.

So sánh/

Hình thức Dấu chấm đặt sau từ “Quảng

Bình” Dấu phẩy đặt sau từ “Quảng Bình.”

Cấu tạo ngữ

pháp

Tách thành 2 câu: cấu tạo ngữ

pháp câu đúng

(- Câu 1: câu đơn có 1 cụm C-V

- Câu 2: câu đơn thiếu thành phần chủ ngữ (có thể khôi phục- Chúng ta))

Gộp thành 1 câu: cấu tạo ngữ pháp câu sai

(Vế câu thứ nhất: xác định

được C-V Vế câu thứ hai: chỉ

có VN Nhưng giữa 2 về câu ngăn cách nhau bới dấu phẩy không liên quan chặt chẽ đến nhau Do đó, câu sai về mặt cấu tạo ngữ pháp).

Nội dung Rõ ràng 2 ý:

- Vị trí của động Phong Nha

- I3 đến Động Phong Nha

Hai ý trong câu (vị trí và

đường đến Động Phong Nha) không liên quan đến nhau gộp làm một, làm cho nội dung

câu không rõ ràng

Nhận xét Sử dụng đúng dấu chấm câu Sử dụng sai dấu chấm câu

Đó là: dấu chấm, dấu chấm hỏi dấu chấm than

* Hoạt động 1:

Tìm hiểu cơng dụng

dấu chấm, chấm hỏi,

chấm than Cách... việt: kiểu câu (học tiểu học), câu trần thuật đơn, thành phần câu

- Tích hợp với Tập làm văn: miêu tả, tự

3 Kĩ năng:

- Rèn kĩ sử dụng dấu chấm, dấu chấm hỏi dấu chấm than... dùng dấu chấm

+ Dấu chấm: đặt cuối câu trần thuật

+ Dấu chấm hỏi: đặt cuối câu nghi vấn

+ Dấu chấm than: đặt cuối câu cầu khiến, câu cảm thán

-

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	192,9 KB