Giáo án điện tử Tiếng Việt lớp 5

Vậy : Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.... Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay một số nghĩa chuyển.[r]

TRƯƠNG TIỂU HỌC CHU VĂN AN

(Tiết 13)

KIỂM TRA BÀI CŨ

1/ Thế nào là từ đồng âm?

Tìm từ đồng âm có trong câu sau:

Chị Tư có nhà ở mặt đường, buôn bán đường.

Luyện từ và câu:

Từ nhiều nghĩa

1 Nhận xét:

1 Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A :

SGK/66

I Nhận xét :

1 Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A :

Răng a) Bộ phận hai bên đầu người và

động vật dùng để nghe.

Mũi b) Phần xương cứng, màu trắng,

mọc trên hàm, dùng để cắn, giữ và nhai thức ăn.

Tai c) Bộ phận nhô lên ở giữa mặt

người hoặc động vật có xương sống, dùng để thở và ngửi

HĐ nhóm đôi

Kết luận:

cho các từ răng , mũi , tai là nghĩa gốc (nghĩa ban đầu) của mỗi từ.

2 Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau

có gì khác nghĩa của chúng ở bài tập 1 ?

Răng của chiếc cào Làm sao nhai được ?

Mũi thuyền rẽ nước Thì ngửi cái gì ? Cái ấm không nghe Sao tai lại mọc ?

(Quang Huy)

Thảo luận nhóm đôi

2 Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau có gì

khác nghĩa của chúng ở bài tập 1 ?

Răng của chiếc cào không dùng để nhai như răng người và động vật.

 Mũi của chiếc thuyền không dùng để ngửi được như mũi của người và động vật.

 Tai của cái ấm không dùng để nghe được như tai của người và động vật.

Vậy răng của chiếc cào, mũi thuyền và tai ấm

có tác dụng gì trong cuộc sống hàng ngày ?

 Răng của chiếc cào dùng để kéo rơm

rạ hoặc cào thóc lúa.

 Mũi thuyền nhọn sẽ rẽ nước nhanh hơn

 Một bộ phận của ấm nước để cầm bình rót nước

Kết luận:

Nghĩa của các từ ở BT2 này hình thành trên cơ

sở nghĩa gốc của các từ răng, mũi, tai (BT1) Ta

gọi đó là nghĩa chuyển.

3 Nghĩa của các từ răng, mũi, tai ở Bài tập 1 và Bài tập 2 có gì giống nhau ?

Răng : Cùng chỉ vật nhọn, sắc, xếp đều thành hàng.

Mũi : Cùng chỉ bộ phận

có đầu nhọn , nhô ra phía trước.

Tai : Cùng chỉ bộ phận mọc ở hai bên,chìa ra như cái tai.

Vậy : Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.

Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc

và một hay một số nghĩa chuyển Các

nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau

II Ghi nhớ:

Từ nhiều nghĩa

Luyện từ và câu

Ví dụ

Ví dụ

 Trong các từ in đậm dưới đây, từ nào là

từ đồng âm ? Từ nào là từ nhiều nghĩa ?

III Luyện tập

1 Đọc các câu dưới đây Gạch (-) dưới các từ mắt, chân, đầu mang nghĩa gốc ; gạch (=) dưới các từ mắt, chân, đầu

mang nghĩa chuyển ?

a) Mắt * Đôi mắt của bé Na mở to.

* Quả na mở mắt.

b) Chân * Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.

* Bé đau chân.

c) Đầu * Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.

* Nước suối đầu nguồn rất trong.

Làm việc

cá nhân

* Đôi mắt của bé Na mở to * Quả na mở mắt.

* Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân* Nước suối đầu nguồn rất trong. * Bé đau chân.

* Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.

Xem hình ảnh

III Luyện tập

2 Các từ chỉ bộ phận cơ thể người và động vật thường là từ

nhiều nghĩa Hãy tìm một số ví dụ về sự chuyển nghĩa của

những từ sau : Lưỡi, miệng, cổ, tay, lưng.

Lưỡi

Miệng

Cổ

Tay

Lưng

Lưỡi dao, lưỡi lê, lưỡi rìu, lưỡi búa, lưỡi kiếm, lưỡi liềm, lưỡi cày, lưỡi mác, lưỡi cưa, lưỡi rựa,…

Miệng hang, miệng giếng, miệng chén, miệng hố, miệng li, miệng chai, miệng hầm, miệng túi…

Cổ tay, cổ áo, cổ chai, cổ lọ, cổ xe, cổ bình, cổ chân,…

Tay áo, tay đua, tay lái, tay quay, tay bóng bàn, tay đàn, tay ghế,…

Lưng núi, lưng đồi, lưng trời, lưng ghế, lưng bàn, lưng đèo, lưng đê,…

Làm việc nhóm 4

Đố vui :

1/ Trong những câu nào, từ

1/ Trong những câu nào, từ “ “chạy” mang nghĩa gốc mang và

trong những câu nào, chúng mang

trong những câu nào, chúng mang nghĩa chuyển ?

a Bé An tập chạy trên sân.

b Đồng hồ này chạy đúng giờ.

nghĩa gốc nghĩa chuyển

Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa

c Ông em bị ốm, bố đang tích cực chạy

Đôi chân cầu thủ rất

khoẻ.

2 Từ chân nào mang nghĩa gốc, từ chân nào mang nghĩa

chuyển?

Chúng tôi đứng dưới chân

núi Chư Đăng Ya.

Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc

và một hay một số nghĩa chuyển Các

nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau

II Ghi nhớ:

Từ nhiều nghĩa

Luyện từ và câu

CHÚC CÁC EM CHĂM NGOAN, HỌC GiỎI