Giáo án Ngữ văn 6 - Tuần 6 - GV: Vũ Thị Mừng

Cuộc đời và những chiến công của Thạch Sanh cùng với sự hấp dẫn của cốt truyện và nhiều chi tiết thần kì làm xúc động, say mê rất nhiều thế hệ người đọc, người nghe.. Trong truyện, Thạch[r]

Trang 1

Bài 6 - -Văn bản. thạch sanh

Tiết : 21 Ngày dạy :

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện “Thạch Sanh” và một số đặc điểm tiêu biểu của nhân vật người dũng sĩ

- Kể lại được truyện (kể được những chi tiết bằng ngôn ngữ của học sinh)

B Chuẩn bị:

1) Giáo viên:

- Nghiên cứu SGK, SGV thiết kế hệ thống câu hỏi

- Dự kiến tích hợp:

+ Nhân vật, lời văn tự sự

- Đồ dùng: Bảng phụ, tranh ảnh, kho tàng cổ tích Việt Nam

2) Học sinh:

- Chuẩn bị theo yêu cầu của GV và hướng dẫn của SGK

C Tiến trình lên lớp:

* ổn định tổ chức (1 phút):

Kiểm diện

* Kiểm tra (5 phút):

H: Thế nào là lời văn tự sự? Hãy dùng lời văn của em kể một đoạn truyền thuyết “Sự tích Hồ Gươm”!

* Bài mới:

Hoạt động 1 (2 phút): Giới thiệu bài

Trong văn học dân gian, truyện cổ tích là thể loại truyện được nhiều người yêu thích Truyện

cổ tích có tuổi đời rất lâu, nhưng cũng rất kỳ lạ Truyện cổ tích luôn mới mẻ, hấp dẫn tâm hồn người đọc, đặc biệt với lứa tuổi thiếu nhi Và cũng thật khó có thể tìm thấy trong kho tàng truyện cổ dân gian một tác phẩm vừa lớn về đề tài và nội dung, vừa phong phú về loại hình nhân vật và chặt chẽ, hoàn chỉnh về kết cấu nghệ thuật như truyện Thạch Sanh Truyện Thạch Sanh thể hiện ước mơ niềm tin của nhân dân ta Cuộc đời và những chiến công của Thạch Sanh cùng với sự hấp dẫn của cốt truyện và nhiều chi tiết thần kỳ làm xúc động, say mê rất nhiều thế hệ người đọc, người nghe

hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng

Hoạt động 2 (15 phút)

H: Đọc văn bản bằng cảm

nhận của em!

Hoạt động cá nhân

 Học sinh đọc

I Đọc - tìm hiểu chung:

1/ Đọc:

Trang 2

GV uốn nắn cách đọc cho

HS

L: Tìm hiểu chú thích!

H: Chú thích () cho em

hiểu thế nào là cổ tích?

L: Liệt kê những sự việc

chính?

 Học sinh giải thích một số từ khó trong văn bản, đọc câu văn chứa từ

đó

 Loại truyện dân gian kể về một

số kiểu nhân vật quen thuộc (nhân vật bất hạnh; nhân vật dũng sĩ và có tài năng kỳ lạ; nhân vật thông minh

và nhân vật ngốc nghếch; nhân vật là

động vật…) Thường có yếu tố hoang đường

Thể hiện ước mơ về cái thiện, cái tốt, sự công bằng

 Hai vợ chồng già tốt bụng hiếm con: Ngọc Hoàng sai Thái tử đầu thai xuống làm con

Người vợ mang thai mấy năm rồi sinh con trai

Sớm mồ côi cha mẹ, Thạch Sanh

tự kiếm sống nuôi thân Được thần dạy võ nghệ, và truyền các phép thần thông

Người hàng rượu Lý Thông gạ Thạch Sanh kết nghĩa anh em để lợi dụng

Thạch Sanh đi canh miếu thờ thay

Lý Thông, chém chằn tinh đem về

Lý Thông lừa chàng lấy đầu yêu quái nộp vua để được phong quận công

Trong ngày lễ kén chồng, công chúa bị đại bàng quắp đi Thạch Sanh dùng cung vàng bắn trúng đại bàng

và tìm ra chỗ ở của nó

Thạch Sanh giúp Lý Thông bắn chết đại bàng cứu công chúa

Lý Thông độc ác lấp hang hại chàng để cướp công, lấy công chúa

Trong hang của đại bàng, Thạch Sanh đã cứu được Thái Tử, con vua Thuỷ tề, được ban cây đàn thần

Hồn chằn tinh và đại bàng tìm

2/ Chú thích:

- Cổ tích:

3/ Kể tóm tắt :

Trang 3

H: Sự ra đời và lớn lên của

Thạch Sanh vừa có nét bình

thường vừa có nét khác

thường? Đó là những nét nào?

H: Qua chi tiết này, nhân dân

ta muốn thể hiện điều gì?

H: Sự ra đời và lớn lên của

Thạch Sanh giống những

nhân vật cổ tích nào?

cách hại Thạch Sanh, chàng bị bắt vào ngục

Từ khi được cứu thoát về cung, công chúa không nói, không cười nhưng khi nghe tiếng đàn của Thạch Sanh thì cười nói vui vẻ

Thạch Sanh được giải oan, mẹ con

Lý Thông bị sét đánh chết

Thạch Sanh lấy công chúa

Tức giận không lấy được công chúa, hoàng tử các nước chư hầu đem quân đánh nước ta

Thạch Sanh dùng tiếng đàn và niêu cơm thần quy phục quân sĩ 18 nước

Chàng được vua nhường ngôi

 Sự bình thường:

Là con của gia đình nông dân tốt bụng

Sống nghèo khổ bằng nghề kiếm củi

Sự khác thường:

Ra đời do Ngọc Hoàng sai Thái tử xuống đầu thai làm con

Bà mẹ mang thai nhiều năm Được thần dạy võ nghệ, phép thần thông

 Như vậy, Thạch Sanh vừa có nguồn gốc thần tiên, lại vừa là một con người bình thường: có cha mẹ, tên tuổi, quê hương, nghề nghiệp

Điều này không phải nhân vật cổ tích nào cũng có

 Nhân dân muốn tô đậm thêm tính chất kỳ lạ, đẹp đẽ cho nhân vật: nhân vật ra đời và lớn lên kỳ lạ như vậy, tất sẽ lập được chiến công

 Sọ Dừa, Vua ếch,…  Đó là đặc

điểm phổ biến và nổi bật của các nhân vật chính diện trong truyện cổ tích Ngoài ra, nhân vật còn mang tính thần thoại (diệt chằn tinh, đại

II Đọc – Hiểu VB:

1/ Nhân vật T.Sanh:

- Sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh:

 kỳ lạ, đẹp đẽ

Trang 4

H: Trước khi kết hôn với

công chúa, Thạch Sanh gặp

những thử thách nào? Người

gây ra thử thách đó là ai?

H: Sau khi kết hôn cùng công

chúa chàng còn phải trải qua

thử thách gì nữa?

H: Em có nhận xét gì về mức

độ của các lần thử thách?

H: Qua đây Thạch Sanh bộc

lộ những phẩm chất quý báu

gì?

H: Đó là những phẩm chất

của ai?

H: Những lần bị Lý Thông và

yêu quái hãm hại, Thạch

Sanh không có ông Bụt hiện

lên giúp đỡ nhưng Thạch

Sanh lại có trong tay những

phương tiện kỳ diệu (cung

vàng, đàn thần, niêu cơm

thần) Chi tiết này có ý nghĩa

gì?

(Âm nhạc thần kì là chi tiết

rất phổ biến trong truyện cổ

dân gian: tiếng hát Trương

Chi, tiếng sáo Sọ Dừa,…)

H: Kể tóm tắt kết thúc

truyện! kết thúc muốn thể

hiện điều gì?

H: Việc Thạch Sanh tha cho

bàng,…), tính chất truyền thuyết (chống quân xâm lược mười tám nước chư hầu) – kế thừa và phát triển những sáng tạo về nội dung và nghệ thuật của thần thoại, truyền thuyết

 HS thảo luận nhóm

Phải đi canh miếu, diệt chằn tinh,

bị Lý Thông cướp công

Chiến đấu với đại bàng cứu công chúa và Thái tử, bị Lí Thông lấp cửa hang

Bị hồn chằn tinh, đại bàng trả thù, T.S bị bắt bỏ ngục

 Quân 18 nước kéo sang đánh

 Thử thách tăng dần

 Thật thà, chất phác Sự dũng cảm và tài năng Lòng nhân đạo và yêu hoà bình

 Phẩm chất của nhân dân

 Nhờ những phương tiện kỳ diệu cùng với tài năng, và sự dũng cảm, Thạch Sanh đã vượt qua được những khó khăn, thử thách và lập nên những kỳ tích phi thường ở nhân vật Thạch Sanh, cái bình dị gắn với cái phi thường, sức người kết hợp với sức thần một cách chặt chẽ, hài hoà

VD: Cây đàn thần  tiếng đàn hoà bình, nhân đạo, tiếng nói của tình yêu và công lý

Niêu cơm thần kì  Tượng trưng cho tấm lòng nhân đạo, tư tưởng yêu hoà bình của nhân dân

 HS tóm tắt

Kết thúc có hậu, nhân dân muốn nói lên ước mơ của mình: cái thiện bao giờ cũng chiến thắng cái ác Kẻ

độc ác sẽ bị trừng trị

- Những thử thách đối với Thạch Sanh:

- Những phẩm chất quý báu:

Trang 5

hai mẹ con Lý Thông thể

hiện phẩm chất gì của Thạch

Sanh?

 Thạch Sanh là người tốt bụng, nhân hậu Cách xử sự của Thạch Sanh là là ý đồ nghệ thuật rất độc

đáo của tác giả dân gian, làm cho tính cách nhân vật phát triển nhất quán và hoàn hảo

* Củng cố - Dặn dò (2 phút):

- Khái quát: Sự ra đời kì lạ… Những thử thách…

- Hướng dẫn về nhà:

+ Học bài: Tập kể

+ Chuẩn bị: “Thạch Sanh” (tiếp)

- -Văn bản. Thạch Sanh

(Tiếp)

Như tiết 21

B Chuẩn bị:

Như tiết 21

Kiểm diện

* Kiểm tra (3 phút):

H: Trong chuyện cổ tích, chàng Thạch Sanh đã phải trải qua những thử thách ntn? Qua đó bộ

lộ những phẩm chất gì?

* Bài mới:

“… Mình trần, khố có một manh, Giang sơn một gánh củi cành trên vai…”

Câu ca trên là để nói về nhân vật Thạch Sanh Thật khó có thể tìm thấy trong kho tàng truyện cổ dân gian một tác phẩm vừa lớn về đề tài và nội dung, vừa phong phú về loại hình nhân vật, vừa hoàn chỉnh về kết cấu nghệ thuật như truyện “Thạch Sanh”; thể hiện ước mơ và niềm tin của nhân dân ta vào lẽ phải, cái thiện ở đời Cuộc đời và những chiến công của Thạch Sanh cùng với sự hấp dẫn của cốt truyện và nhiều chi tiết thần kì làm xúc động, say mê rất nhiều thế hệ người đọc, người nghe Trong truyện, Thạch Sanh có nhiều loại kẻ thù khác

Trang 6

nhau, nhưng kẻ thù chủ yếu, nguy hiểm và lâu dài nhất là Lý Thông

hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng

H: Lí Thông là người ntn?

(Nêu nhận xét)

H: Hãy chỉ rõ sự đối lập giữa

tính cách và hành động của Lí

Thông so với Thạch Sanh?

(Phát hiện, so sánh)

H: Trong những tính cách và

hành động của Lí Thông, em

căm ghét điều gì nhất?

H: Trong các truyện cổ tích đã

biết, nhân vật Lí Thông cùng

tuyến với các nhân vật nào?

(Trao đổi, đối chiếu)

GV: Nhưng không có nhân

vật đại diện cho cái ác nào có

mức độ tham lam, xảo quyệt

như Lí Thông nên dù Thạch

Sanh không trừng trị thì đấng

tối cao vẫn trừng trị.

H: Thái độ của em trước việc

Lí Thông bị sét đánh chết và

hoá thành bọ hung?

H: Qua truyện “Thạch Sanh”,

nhân dân lao động gửi gắm ước

mơ và nguyện vọng gì?

 Lí Thông là kẻ thù lâu dài và nguy hiểm nhất của Thạch Sanh,

đối lập hoàn toàn với Thạch Sanh

 2 HS lên bảng điền vào cột

Lí Thông Thạch Sanh

Kẻ bóc lột Người lao động Xảo trá Trung thực Tham lam Hào hiệp Tàn nhẫn Vị tha Bạo ngược Anh hùng Thấp hèn cao thượng

 HS bộc lộ

 Mẹ con Cám (Tấm Cám), hai cô

chị (Sọ Dừa), lão nhà giàu (Cây tre trăm đốt), người anh (Cây khế),…

 HS nghe

 HS bộc lộ

 Niềm tin, ước mơ của nhân dân

về đạo đức, công lí xã hội, lí tư-ởng nhân đạo và lòng yêu chuộng hoà bình

I Đọc - tìm hiểu chung:

II Đọc – Hiểu VB:

1/ Nhân vật T.Sanh: 2/ Nhân vật Lí Thông:

- Tàn nhẫn, xảo quyệt mất hết lương tâm

- Lí Thông bị trừng trị thích đáng

III Tổng kết:

1/ ý nghĩa:

Trang 7

H: Theo em sự hấp dẫn của câu

chuyện nhờ những yếu tố nào?

L: Chọn chi tiết em thấy thích

nhất trong truyện để vẽ tranh!

L: Kể lại truyện theo cảm

nhận của em!

Đó là sự đối lập giữa ác và thiện.

 Nhiều chi tiết tưởng tượng thần kì, độc đáo và giàu ý nghĩa

Kết cấu, cốt truyện mạch lạc, sắp xếp tình huống khéo léo, hoàn chỉnh

Hoạt động nhóm

 HS trao đổi, nêu ý kiến lựa chọn

TS dưới gốc đa: một túp lều, đốn củi

TS diệt chăn tinh, diệt đại bàng

TS với cây đàn thần, niêu cơm thần,…

=> Cử đại diện trả lời - nhận xét -

bổ sung

=> HS nộp bài

 HS kể

Về nhà luyện kể thêm

2/ Nghệ thuật:

IV Luyện tập:

* Bài tập 1:

Treo tranh của học sinh vẽ ở nhà và nhận xét cho điểm

* Bài tập 2:

- Khái quát: Truyện cổ tích thần kì… nhân vật Thạch Sanh dũng cảm, tài năng, yêu chuộng hoà bình… phản ánh ước mơ của nhân dân lao động…

+ Học bài: Đọc, kể diễn cảm, tập tóm tắt văn bản; Tìm đọc thêm truyện thơ Nôm “Thạch Sanh”

+ Chuẩn bị: “Chữa lỗi dùng từ”

Đọc kỹ, suy nghĩ các phương án trả lời câu hỏi

 Tham khảo, liên hệ:

 “Đặc điểm của nhân vật lí tưởng và ước mơ công lí của nhân dân đã quy định cái kết thúc có hậu tươi sáng của cốt truyện cổ tích thần kì

Và cái kết thúc ấy càng trở nên tươi sáng, giấc mơ về công lí và hạnh phúc của nhân dân gửi gắm trong cổ tích càng trở nên hoàn mĩ hơn ở đâu hết chính là vì bên cạnh phần thưởng cao quý nhất dành cho nhân vật lí tưởng bao giờ cũng kèm theo đòn trừng phạt đối với kẻ thù Còn cao hơn thế nữa, ý nghĩa của nó chính là sự tiêu diệt triệt để mầm mống gây ra tội ác … Lý Thông có thể được Thạch Sanh tha chết, nhưng trong cảm quan của nhân dân, nếu Lý Thông còn sống thì xã hội sẽ không có một cuộc sống yên ổn Vì lẽ đó, Lý Thông phải chết Trong truyện, lưỡi tầm sét của thiên lôi bổ lên đầu Lý Thông chính là lưỡi tầm sét đại diện cho công lí nhân dân.”

(Nguyễn Tấn Phát, Bùi Mạnh Nhị – Nhân vật lí tưởng và cốt truyện của

Trang 8

truyện cổ tích thần kì – Báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, số ra ngày

17/2/1984) “Truyện Thạch Sanh” là kiểu truyện rất phổ biến ở khu vực Đông Nam á với mô típ “dũng

sĩ diệt đại bàng cứu người đẹp” Truyện thơ Nôm cũng có bản diễn ca cổ tích khá sinh động Sau đây là một đoạn trích:

 “Thạch Sanh chẳng biết vật chi, Thạch Sanh hoá nước mưa tuôn,

Trắng, đen, xanh, đỏ hoe hoe cả mình Tự nhiên lửa tắt kinh hồn xà tinh

Hung hăng giơ vuốt, nhăn nanh, Lại e yêu nghiệt tàng hình,

Phòng toan làm dữ như hình mọi khi Trốn đi nơi khác ắt mình uổng công

Thạch Sanh hoá phép tức thì, Bổ vây lưới sắt bịt bùng,

Búa rìu liền phóng một khi yêu xà Nguyên hình rắn phải đùng đùng hoá ngay

Mắng rằng: “Mày giống tà ma, Chàng dùng dao báu chém rày,

Hại người tao chẳng dung tha mày nào!” Rõ ràng con rắn vừa tày một gian

Xà tinh liền nhảy xốc vào, Lấy đầu, đốt xác vừa an,

Thạch Sanh liền lấy thần đao chém liền Báu tên với một cung vàng hiện ngay

Ai ngờ rắn có phép thiêng, Thạch Sanh thấy lạ cầm tay,

Hoá ra lửa cháy bốn bên đỏ ngòm Cảm ơn trời đất cho nay vật kì…”

(Khuyết danh – Khảo luận về “Truyện Thạch Sanh” – NXB Văn, Sử, Địa – Hà Nội –

1957)

- -chữa lỗi dùng từ

Giúp học sinh:

- Nhận ra được các lỗi lặp từ và lẫn lộn những từ gần âm

- Có ý thức tránh lỗi khi dùng từ

B Chuẩn bị:

1) Giáo viên:

- Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soạn bài

- Dự kiến tích hợp:

+ Với văn bản có liên quan

- Đồ dùng: Phiếu học tập, bảng nhóm

2) Học sinh:

- Chuẩn bị chu đáo ở nhà theo yêu cầu của GV

Kiểm diện

Trang 9

* Kiểm tra bài cũ (5 phút):

H: Thế nào là từ nhiều nghĩa? Hiện tượng chuyển nghĩa của từ?

L: Làm BT 1/56

* Bài mới:

Trong giao tiếp hàng ngày, khi nói cũng như khi viết, vẫn có những trường hợp chúng ta mắc lỗi về dùng từ Chẳng hạn, trong lời kể của bạn…

L: Tìm từ ngữ có nghĩa giống

nhau?

H: Việc lặp lại những từ

giống nhau giữa 2 ví dụ có gì

khác nhau?

H: Em có thể sửa câu văn

thế nào?

H: Trong những câu sau,

những từ nào dùng không

đúng?

H: Nguyên nhân mắc lỗi

trên là gì?

H: Phải sửa ntn?

L: Hãy lược bỏ những từ ngữ

trùng lặp trong các câu sau!

 a) tre (7 lần) giữ (4 lần) anh hùng (2 lần) b) truyện dân gian (2 lần)

 ở (a): Việc lặp nhằm mục đích nhấn mạnh ý: cây tre Việt Nam gắn bó với đời sống lao động và chiến đấu, tạo nhịp điệu hài hoà như một bài thơ cho văn xuôi

ở (b): Đây là lỗi lặp từ

 Sửa: Em thích đọc truyện dân gian vì truyện có nhiều chi tiết tưởng tượng kỳ ảo

 a) Từ “thăm quan” (không có trong tiếng Việt)

b) Từ “nhấp nháy” (mở ra đóng lại liên tục; ánh sáng khi loé khi tắt liên tiếp)

 Nguyên nhân: Nhớ không chính xác, lẫn lộn từ

 a) “tham quan”: Xem thấy tận mắt để mở rộng hiểu biết hoặc học tập kinh nghiệm

b) “mấp máy”: Cử động khẽ và liên tiếp

Hoạt động nhóm

 a) Bạn Lan là một lớp trưởng gương mẫu nên cả lớp ai cũng đều rất lấy làm quý mến bạn Lan

b) Sau khi nghe cô giáo kể câu chuyện ấy, chúng tôi ai cũng thích những nhân vật trong truyện này

I Lặp từ:

II Lẫn lộn các từ gần

âm:

III Luyện tập:

* 1/68

Trang 10

L: Thay từ dùng sai bằng từ

khác!

H: Nguyên nhân chủ yếu

của việc dùng sai đó là gì?

(ấy) vì những nhân vật ấy (họ) đều

là những nhân vật (người) có phẩm chất đạo đức tốt đẹp

c) Quá trình vượt núi cao cũng là quá trình con người trưởng thành, lớn lên

 a) Thay “linh động” bằng “sinh

động”

linh động: không quá câu nệ vào nguyên tắc

sinh động: có khả năng gợi ra những h/a nhiều dạng vẻ khác nhau, hợp với hình thức của đời sống

b) Thay “bàng quang” băng “bàng quan”

bàng quang: bọng chứa nước tiểu

bàng quan: đứng ngoài cuộc mà nhìn, coi là không có quan hệ đến mình

c) Thay “thủ tục” bằng “hủ tục”

thủ tục: thủ tục: những việc phải làm theo quy định

hủ tục: phong tục đã lỗi thời

=> Nguyên nhân mắc lỗi: nhớ không chính xác hình thức ngữ âm

* 2/69

- Khái quát: Các lỗi lặp từ… lẫn lộn các từ gần âm…

+ Học bài: Nắm các lỗi thường mắc, hoàn thiện bài tập

+ Chuẩn bị: “Trả bài tập làm văn số 1”

Xem lại bài, ghi chép sửa lỗi

- -trả bài tập làm văn số 1

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	287,53 KB