- Trình tự miêu tả trong bài văn là đi từ những ấn tượng chung về thiên nhiên vùng đất Cà mau, rồi tập chung miêu tả và thuyết minh về các kênh rạch, sông ngòi với cảnh vật hai bên bờ, c[r]
Trang 1TUẦN 20 NGỮ VĂN - BÀI 19
Kết quả cần đạt.
- Cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của cảnh thiên nhiên sông nước vùng Cà Mau Nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh sông nước trong bài văn của tác giả
- Củng cố, nâng cao kiến thức về Phép tu từ so sánh đã học ở bậc tiểu học.
- Thấy được vai trò, tác dụng của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả Biết cách vận dụng các yếu tố này trong khi viết bài văn miêu tả
Ngày soạn:19/01/2008 Ngày giảng:21/01/2008
Tiết 77 Văn bản:
SÔNG NƯỚC CÀ MAU (Trích Đất rừng phương Nam) Đoàn Giỏi
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh:
- Cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của cảnh thiên nhiên sông nước vùng Cà Mau
- Nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh sông nước trong bài văn của tác giả.
- Rèn kĩ năng đọc, hiểu văn bản truyện hiện đại
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Học bài cũ, đọc và chuẩn bị bài mới theo yêu cầu của giáo viên (trả lời câu hỏi trong SGK)
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1 phút).
- Kiểm tra sĩ số: Lớp 6A: /19;
Lớp 6B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút) Miệng.
* Câu hỏi:
- Kể tóm tắt văn bản Bài học đường đời đầu tiên? Cho biết bài học đường
đời đầu tiên của Dế Mèn đó là gì?
* Đáp án - Biểu điểm:
(5 điểm) - Học sinh kể tóm tắt theo yêu cầu: Dế Mèn chóng lớn trở thành chàng dế thanh niên cường tráng, tính nết kiêu ngạo, điệu bộ ngông nghênh, không coi ai ra gì, hay bắt nạt những kẻ yếu hơn mình Một lần Dế Mèn đã trêu chị Cốc khiến Dế Choắt chết oan Từ đó, Dế Mèn tỉnh ngộ và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình.
(5 điểm) - Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn đó là: Bài học về thói kiêu căng, bài
học về tình thân ái (Kẻ kiêu căng có thể làm hại người khác khiến phải ân hận suốt đời,
đó là bài học về thói kiêu căng; Nên biết sống đoàn kết với mọi người, đó là bài học về
Trang 2tình than ái) Đây là hai bài học về cách sống để trở thành người tốt từ câu chuyện của Dế Mèn
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: (1 phút)
Đất rừng phương Nam, một truyện dài nổi tiếng của Đoàn Giỏi đã được chuyển
thể thành bộ phim dài tập, nói về lòng yêu nước của những người dân sống trên vùng đất mũi, vùng đất trù phú và giàu đẹp của Tổ quốc Với nghệ thuật miêu tả, tài quan sát của tác giả sẽ giúp chúng ta thấy được vẻ đẹp của một vùng quê giàu chất Nam Bộ qua đoạn
trích của tác phẩm Đất rừng phương Nam, với tựa đề: Sông nước Cà Mau.
HS
? TB
HS
GV
GV
GV
HS1
HS2
- Đọc chú thích * (SGK,T.10).
* Nêu những hiểu biết của em về tác giả Đoàn Giỏi
và bài văn Sông nước Cà Mau?
- Trình bày theo yêu cầu
Bổ sung:
- Đoàn Giỏi (1925 - 1989), quê ở Tỉnh Tiền Giang,
viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp (1946 -
1954) Tác phẩm của Đoàn Giỏi thường viết về cuộc
sống, thiên nhiên và con người Nam Bộ Bài văn
Sông nước Cà Mau trích từ chương XVIII truyện
Đất rừng phương Nam của tác giả
- Đất rừng phương Nam là một trong những tác
phẩm xuất sắc nhất của văn học thiếu nhi nước ta Từ
khi ra mắt bạn đọc (1957) nó đã có sức hấp dẫn lâu
bền với nhiều thế hệ bạn đọc nhỏ tuổi cho đến tận
ngày nay
- Tác phẩm đã được in lại nhiều lần, được dựng thành
phim khá thành công
- Hướng dẫn đọc: Đây là một bài văn miêu tả cảnh
quan vùng sông nước, ta cần đọc to, rõ ràng, ngắt
nghỉ đúng dấu câu, nhấn giọng ở những từ ngữ miêu
tả: Đoạn đầu tiết tấu chậm, giọng miên man, đều đều,
về sau tiết tấu nhanh dần; tả chợ, đọc giọng vui, linh
hoạt
- Đọc mẫu 1 đoạn, từ đầu “lặng lẽ một màu xanh
đơn điệu”.
- Đọc đoạn tiếp theo “ẩn hiện trong sương mù và
khói sóng ban mai”.
- Đọc đoạn còn lại
I Đọc và tìm hiểu
chung (8 phút)
1 Tác giả, tác phẩm:
- Đoàn Giỏi (1925 - 1989), quê ở Tỉnh Tiền Giang, viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954) Tác phẩm của ông thường viết về cuộc sống, thiên nhiên
và con người Nam Bộ
- Bài văn Sông
nước Cà Mau trích từ
chương XVIII truyện
Đất rừng phương Nam
của Đoàn Giỏi
2 Đọc văn bản:
Trang 3GV
? KH
HS
? TB
HS
GV
? TB
HS
GV
? TB
- Theo dõi, uốn nắn cách cách đọc cho học sinh
* Theo em, bài văn miêu tả cảnh gì? Theo trình tự
như thế nào?
- Tuy là văn bản trích từ một tác phẩm truyện, nhưng
bài văn này có thể xem là một bài văn miêu tả khá
hoàn hảo về cảnh quan sông nước Cà mau - vùng cực
nam của Tổ quốc
- Trình tự miêu tả trong bài văn là đi từ những ấn
tượng chung về thiên nhiên vùng đất Cà mau, rồi tập
chung miêu tả và thuyết minh về các kênh rạch, sông
ngòi với cảnh vật hai bên bờ, cuối cùng là tả cảnh chợ
Năm Căn họp ngay trên mặt sông
Trình tự văn bản, đi từ khái quát đến cụ thể
* Theo em, câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Ngôi kể đó có tác dụng gì?
- Câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất Nhân vật
“tôi” trực tiếp quan sát cảnh sông nước Cà mau ừ
trên con thuyền và trực tiếp miêu tả
- Cách quan sát và cảm thụ trực tiếp đó khiến cảnh
sông nước Cà Mau lần lượt hiện lên một cách sinh
động, Người miêu tả có thể trực tiếp bộc lộ khả năng
quan sát, so sánh, liên tưởng, cảm xúc,
- Ta thấy ở đây, tác giả đã vận dụng những hiểu biết
tường tận của mình về địa lí, ngôn ngữ địa phương để
đưa vào bài văn đoạn thuyết minh, giải thích địa
danh, cách đặt tên các con sông, dòng kênh, làm
phong phú thêm hiểu biết cho người đọc (ở đây
nghĩa là “nước đen”).
* Dựa vào nội dung, trình tự miêu tả, xác định bố cục
của bài văn? Nội dung chính của từng phần?
- Văn bản chia thành 3 phần:
1 Từ đầu “lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”:
Những ấn tượng chung ban đầu về thiên nhiên vùng
đất Cà Mau.
2 Tiếp từ “Từ khi qua Trà Là, Cái Keo ”
“ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai”:
Cảnh kênh rạch, sông ngòi Cà Mau
3 Phần văn bản còn lại: Cảnh chợ Năm Căn
- Chuyển: Để giúp các em cảm nhận được vẻ đẹp của
sông nước Cà mau qua quan sát và nghệ thuật miêu tả
của Đoàn Giỏi, chúng ta cùng tìm hiểu cụ thể trong
phần phân tích văn bản
* Đọc thầm đoạn đầu của văn bản và nhắc lại nội
II Phân tích văn bản.
(23 phút)
Trang 4? TB
HS
? KH
HS
? TB
HS
GV
HS
? TB
? TB
HS
dung chính của đoạn?
* Tìm những chi tiết miêu tả cảnh quan thiên nhiên
vùng Cà Mau trong ấn tượng ban đầu của tác giả?
- [ ] Sông ngòi, kênh rạch bủa giăng chi chít như
mạng nhện Trên thì trời xanh, dưới thì nước xanh,
chung quanh mình cũng toàn màu xanh cây lá Tiếng
rì rào bất tận của những khu rừng xanh [ ] cùng
tiếng sóng rì rào từ biển Đông và vịnh Thái Lan ngày
đêm không ngớt vọng về trong hơi gió muối.
* Em có nhận xét gì về cách miêu tả cảnh của tác giả
qua những chi tiết trên?
- Cảnh được quan sát, cản nhận qua các giác quan:
Thị giác, thính giác, vị giác, đồng thời phối hợp miêu
tả xen kẽ sử dụng lối liệt kê, so sánh sát hợp, dùng
điệp từ “xanh”, từ láy “rì rào, đơn điệu, triền miên,
mòn mỏi, lặng lẽ” có tác dụng gợi âm thanh, hình
ảnh, trạng thái, cảm giác cụ thể
* Em hình dung như thế nào về cảnh sông nước Cà
Mau qua ấn tượng ban đầu của tác giả?
- Rất nhiều sông ngòi, cây cối, phủ kín màu xanh
Một thiên nhiên còn nguyên sơ đầy hấp dẫn và bí ẩn
- Khái quát nội dung
- Đọc đoạn hai, từ “Từ khi qua Trà Là, Cái Keo ”
“ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai”.
* Nội dung chính của đoạn này là gì?
* Những kênh rạch nào được nói đến trong đoạn văn?
Vì sao lại có tên gọi như vậy?
[ ] ở đây người ta gọi tên đất, tên sông[ ] theo đặc
điểm riêng biệt của nó [ ] chẳng hạn như gọi rạch
Mái Giầm, vì hai bên bờ rạch mọc toàn những cây
mái giầm, cong tròn, xốp nhẹ [ ]; gọi là kênh Bọ
Mắt vì ở đó tụ tập không biết cơ nam nào là bọ mắt
đen như hạt vừng [ ]; gọi kênh Ba Khía vì ở đó hai
bên bờ tập trung toàn những con ba khía [ ] (ba
1 Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước
Cà Mau:
- Một thiên nhiên còn nguyên sơ đầy hấp dẫn
và bí ẩn với không gian rộng lớn, sông ngòi chằng chịt bao trùm trong màu xanh cùng những âm thanh bất tận
2 Cảnh kênh rạch, sông ngòi Cà Mau:
a) Cảnh tượng các kênh rạch vùng Cà mau:
Trang 5? KH
HS
GV
GV
? TB
HS
? KH
HS
khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ,
làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon) Còn như xã
Năm Căn thì nghe nói ngày xưa trên bờ sông chỉ độc
có một cái lán Năm Căn [ ], cũng như Cà Mau là
nói trại đi theo chữ “tức khơ mâu”, tiếng Miên nghĩa
là “nước đen”.
* Em có nhận xét gì về cách đặt tên các địa danh
vùng sông nước Cà mau? Cách đặt tên đó gợi ra đặc
điểm gì về thiên nhiên và cuộc sống Cà Mau?
- Cách đặt tên các địa danh theo lối dân gian, dân dã,
mộc mạc
- Qua những địa danh đó gợi lên sự phong phú, đa
dạng; hoang sơ của thiên nhiên gắn bó với cuộc sống
lao động của con người
- Khái quát nội dung
- Ở đoạn sau, tác giả tập trung miêu tả con sông Năm
Căn và rừng đước Mời các em cùng hiểu hình ảnh
dòng sông Năm Căn đó
* Hình ảnh dòng sông và rừng đước Năm Căn được
miêu tả bằng những chi tiết nổi bật nào?
- Dòng sông Năm Căn mênh mông nước ầm ầm đổ
ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen
trũi nhô lên, ngụp xuống như người bơi ếch giữa
những đầu sóng trắng.
- Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường
thành vô tận Cây đước mọc dài theo bãi [ ] ngọn
bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng
sông, đắp từng bậc màu xanh [ ]
* Theo em, cách tả cảnh ở đây có gì độc đáo? Cách
miêu tả đó có tác dụng gì?
- Tả trực tiếp bằng thị giác (nhìn thấy bằng quan sát),
thính giác (nghe thấy âm thanh); dùng nhiều so sánh:
(nước như thác; cá như người bơi ếch; rừng
đước như hai dãy trường thành) Và một loạt tính
từ miêu tả
- Với cách miêu tả đó có tác dụng khiến cho cảnh vật
hiện lên cụ thể, sinh động, người đọc, dễ hình dung
được cảnh vật như thế nào Cụ thể như khi miêu tả
Thiên nhiên Cà Mau phong phú, đa dạng, hoang sơ gắn bó với cuộc sống lao động của con người
b) Hình ảnh dòng sông Năm Căn:
Trang 6?Giỏi
HS
? TB
HS
GV
? TB
HS
rừng đước, tác giả đã vẽ lên hình ảnh rừng đước với
màu sắc ở ba mức độ khác nhau: màu xanh lá mạ;
màu xanh rêu; màu xanh chai lọ Ta hình dung
được các lớp cây nối tiếp nhau hai bên bờ sông được
miêu tả theo mức độ: Từ non đến già
* Trong câu “Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh
Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa lớn, xuôi về Năm Căn”
có những động từ nào chỉ cùng một hoạt động của
con thuyền? Thử thay đổi trình tự các động từ, cụm
động từ đó trong câu, từ đó em có nhận xét gì về cách
dùng từ của tác giả?
- Các động từ, cụm động từ trong câu: Thoát ra, đổ
ra, xuôi về không thể thay đổi trình tự của chúng
trong câu, vì nếu đổi sẽ làm sai lệch nội dung, đặc
biệt là sự diễn tả trạng thái hoạt động của con thuyền
trong mỗi khung cảnh: Khi thoát ra nơi khó khăn
nguy hiểm đổ ra con thuyền từ con kênh nhỏ ra
dòng sông lớn, xuôi về theo dòng sông êm ả
- Có thể nói tác giả đã sử dụng từ ngữ miêu tả rất
chính xác và có sự lựa chọn tinh tế
* Đoạn tả dòng sông và rừng đước Năm Căn đã tạo
nên một thiên nhiên như thế nào trong tưởng tượng
của em?
- Thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ, trù phú
- Cà Mau không chỉ độc đáo ở cảnh thiên nhiên sông
nước mà còn hấp dẫn ở cảnh sinh hoạt cộng đồng nơi
chợ búa Điều đó được phản ánh đầy đủ trong cảnh
sắc chợ Năm Căn Mời các em cùng tìm hiểu trong
phần cuối của văn bản
* Quang cảnh chợ Năm Căn hiện lên qua những chi
tiết điển hình nào?
- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông ồn ào, đông vui,
tấp nập [ ] với những túp lều lá thô sơ kiểu cổ xưa
nằm bên cạnh những ngôi nhà gạch văn minh hai
tầng, những đống gỗ cao như núi chất dựa bờ, những
cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập
dềnh trên sóng.
- Những bến vận hà nhộn nhịp dọc dài theo bờ sông,
những lò than, hầm gỗ đước[ ] những ngôi nhà bè
ban đêm ánh đèn chiếu rực như những khu phố
nổi[ ]
Thiên nhiên Năm Căn mang vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ và trù phú
3 Cảnh sắc chợ Năm
Căn:
Trang 7? KH
HS
? TB
HS
GV
? TB
HS
GV
HS
- Những người con gái Hoa Kiều bán hàng xởi lởi,
những người Chà Châu giang bán vải, những bà cụ
già người Miên bán rượu, với đủ giọng nói líu lô, đủ
kiểu ăn mặc sặc sỡ.
* Giới thiệu cảnh chợ Năm có gì khác so với việc
miêu tả cảnh ở hai đoạn trước?
- Ở các đoạn trước, tác giả chú trọng đến miêu tả Ở
đoạn này, tác giả vẫn tiếp tục miêu tả song chú trọng
đến kể chuyện hơn, tác giả liệt kê hàng loạt các chi
tiết về chợ Năm Căn: Những nhà, những lều, những
bến, những lò, những ngôi nhà bè, những người con
gái, những bà cụ,
Qua đó ta thấy được cảnh chợ Năm Căn vừa quen
thuộc vừa lạ lùng:
+ Quen thuộc: Giống các chợ kề biển vùng Nam bộ,
lều là nằm cạnh nhà tầng; gỗ chất thành đống, rất
nhiều thuyền trên bến
+ Lạ lùng: Nhiều bến, nhiều lò than hầm gỗ đước;
nhà bè như những khu phố nổi, như chợ nổi trên
sông; bán đủ thứ, nhiều dân tộc
* Cách giới thiệu của tác giả có sức gợi cho người
đọc hình dung như thế nào về chợ Năm Căn?
- Trình bày
- Khái quát, và chốt nội dung
* Nêu những nét nổi bật về nghệ thuật và nội dung
của văn bản?
- Trình bày
- Nhận xét, khái quát, và chốt nội dung
- Đọc ghi nhớ (SGK,T 23).
Chợ Năm Căn trù phú,
đông vui, tấp nập, độc đáo và hấp dẫn
III Tổng kết ghi nhớ.
(3 phút)
- Nghệ thuật miêu tả đặc sắc, độc đáo, kết hợp nhiều biện pháp tu từ qua cảm nhận trực tiếp kết hợp với vốn hiểu biết phong phú của nhà văn
- Nội dung: Cảnh sông nước Cà Mau có vẻ đẹp hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã Chợ Năm Căn
là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo
ở vùng đất tận cùng phía nam Tổ quốc
* Ghi nhớ:
(SGK,T.23)
Trang 8HS - Đọc phần đọc thêm (SGK,T.23).
(SGK,T 23)
IV Luyện tập.
(3 phút).
III Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà đọc và tóm tắt nội dung văn bản, học thuộc nội dung ghi nhớ
(SGK,T.23); tập phân tích lại toàn bộ văn bản.
- Đọc kĩ và chuẩn bị bài tiếng Việt So sánh, tiết sau học.
=========================================
Trang 9Ngày soạn: 19/01/2008 Ngày giảng:23/01/2008
Tiết 78 Tiếng Việt:
SO SÁNH
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh:
- Hiểu được khái niệm và cấu tạo của so sánh.
- Biết cách quan sát sự giống nhau giữa các sự vật để tạo ra những so sánh đúng
tiến đến tạo những so sánh hay
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung trong SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Học bài cũ, đọc kĩ văn bản, chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1phút)
- Kiểm tra sĩ số học sinh:
+ Lớp 6 A: /19
+ Lớp 6 B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
*Câu hỏi:
Phó từ là gì? Phó từ gồm có mấy loại? Nêu đặc điểm của mỗi loại? Lấy một
ví dụ có sử dụng phó từ?
* Đáp án - biểu điểm:
(5 điểm)- Phó từ là những từ chuyên đi kèm động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa
cho động từ, tính từ
(5 điểm)- Phó từ gồm hai loại lớn:
+ Phó từ đứng trước động từ, tính từ Những phó từ này thường bổ sung một số ý nghĩa liên quan đến hành động, trạng thái, đặc điểm tính chất nêu ở động từ hoặc tính từ như: Quan hệ thời gian; mức độ; sự tiếp diễn tương tự; sự pjủ định; sự cầu khiến
+ Phó từ đứng sau động,từ tính từ Những phó từ này thường bổ sung một
số ý nghĩa nghĩa như: Mức độ; khả năng; kết quả và hướng
- Ví dụ: Giống cam này ăn rất ngon.
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu: (1 phút)
So sánh là phép tu từ phổ biến được nhiều nhà văn, nhà thơ sử dụng Vậy để giúp các em hiểu rõ phép tu từ này, tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu bài so sánh
GV - Dùng bảng phụ có ghi ví dụ trong sách giáo khoa:
I So sánh là gì?
1 Ví dụ:
Trang 10HS
? TB
HS
? TB
HS
? KH
? KH
HS
GV
(SGK,T.24) a) Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
(Hồ Chí Minh)
b) [ ] Trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)
c) Con Mèo vằn vào trong tranh, to hơn cả con hổ nhưng nét mặt lại vô cùng dễ mến.
(Tạ Duy Anh)
- Đọc ví dụ (a, b)
* Tìm những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong những câu trên?
- Trẻ em như búp trên cành.
- Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.
* Trong những phép so sánh trên, những sự vật, sự việc nào được so sánh với nhau?
a) Trẻ em - búp trên cành
b) Rừng đước dựng lên cao ngất - hai dãy trường thành vô tận.
* Vì sao có thể so sánh như vậy?
- Vì các sự vật, sự việc được so sánh đó có những nét tương đồng (giống nhau về hình thức, hình thức, tính chất, vị trí, chức năng) Chẳng hạn,
+ Trong ví dụ (a) Trẻ em (mần non của đất nước)/
mầm non của cây cối thiên nhiên tương đồng về
hình thức và tính chất để chỉ sự tươi non đầy sức sống, chứa chan hy vọng
+ Ví dụ (b) hình ảnh Rừng đước dựng lên cao
ngất - hai dãy trường thành vô tận Ta thấy ở sự so
sánh này, rừng đước có nét giống với bức trường thành ở chiều cao, chiều dài và sự phân bố trải dài theo dòng sông, gợi sự che chắn vững chắc giống như bức trường thành (Chiều cao của rừng đước và sự che chắn, bảo vệ giống như bức trường thành)
* Theo em, so sánh các sự vật, sự việc với nhau như vậy để làm gì?
- So sánh các sự vật, sự việc với nhau như vậy là để tạo ra hình ảnh mới mẻ cho sự vật, sự việc quen thuộc; gợi cảm giác cụ thể, thích thú, hấp dẫn khi nghe nói, đọc, viết
Đây chính là so sánh tu từ, một trong những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản nghệ