Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 5 - Tiết 17: Sông núi nước Nam , phò giá về kinh

- Học sinh đọc bài , theo dõi bài của bạn + Làm chưa được : Một số học sinh chưa bieát vieát baøi vaên theo boá cuïc ,noäi dung chöa đúng theo yêu cầu, còn tẩy xoá nhiều Trong baøi kieåm[r]

Tiết :17 Sông núi nước nam + phò giá về kinh

Tiết :18 Từ Hán Việt Tuần : 05 Tiết :19 Trả bài tập làm văn số

01

Tiết :20 Tìm hiểu chung về văn biểu cảm

Tuần :05 - Tiết :17

Ngày soạn:02/09/2009

Ngày dạy:07/09/2009 – 12/09/2009

SÔNG NÚI NƯỚC NAM , PHÒ GIÁ VỀ KINH

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS :

-Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc

trong hai bài thơ: Sông núi nước Nam và Phò giá về kinh

- Bước đầu hiểu về 2 thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt và ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật

B Chuẩn bị:

*GV: Bảng phụ (2 văn bản),Giáo án ,SKG,TLTK.

* HSø: Đọc, tìm hiểu nguyên bản, bản dịch, soạn câu hỏi THVB –SGK.

C.Phương pháp

Đọc sáng tạo ,phân tích , nêu vấn đề ,bình,thảo luận nhóm

D Tiến trình tổ chức các hoạt động:

1 Ổn định : sĩ số

2 Bài cũ

- Đọc thuộc lòng hai câu hát than thân và cho biết nội dung của chúng ?

- Đọc thuộc lòng hai câu hát châm biếm và cho biêùt nội dung của chúng ?

3 Bài mới

Hoạt động thầy Hoạt động trò Nội dung

Hoạt động1: * Giới thiệu

bài:

* Lịch sử dân tộc ta là lịch

sử đấu tranh bảo vệ Tổ

quốc Trãi qua bao năm

tháng , hào khí xưa vẫn còn

đọng lại qua những tác phẩm

bất diệt với thời gian Hôm

nay chúng ta sẽ cùng tìm

hiểu qua hai văn bản Sông

núi nước nam và Phò giá về

kinh

Hoạt động 2 : Đọc hiểu

-Lắng nghe và ghi tựa bài mới

SÔNG NÚI NƯỚC NAM

- Vài nét về tác giả Lý

Thường Kiệt ?

-Lai lịch bài thơ ?

-GV treo bảng phụ ghi nội

dung bài thơ “Sông núi

nước Nam “

Gọi HS đọc

- Dựa vào chú thích * cho

biết thể thơ, nhận dạng?

- Bài thơ từng được coi là

bản tuyên ngôn độc lập Vậy

tuyên ngôn độc lập là gì?

- ND tuyên ngôn trong bài

thơ được bố cục ntn? Gồm

những ý cơ bản gì?

Nêu vấn đề: Đã nói đến thơ

là phải có biểu ý và biểu

cảm

-Theo em khi viết bài này

cảm xúc tác giả là gì ?

-Em có nhận xét gì về giọng

điệu bài thơ ?

Bình : Trong lúc ngàn cân

treo sợi tóc ,bài thơ được

ngân trong đêm vắng như lời

thần vọng về càng khẳng

định và nung nấu ý chí

-HS dựa vào chú thích

-Có nhiều ý kiến (SGK)

-Đọc bài thơ

HS đọc: Dõng dạt nhằm gây không khí trang nghiêm

Đọc chú thích

-Thất ngôn tứ tuyệt

4 câu mỗi câu 7 chữ Hiệp vần chữ cuối 1,2,4

Thảo luận: Tuyên bố chủ quyền của đất nước và khẳng định không 1 thế lực nào xâm phạm

Thảo luận:

+Hai câu đầu Bài thơ trực

tiếp nêu rõ ý tưởng: Bảo vệ độc lập, kiên quyết chống ngoại xâm

+Hai câu cuối Biểu cảm

bằng cách ẩn vào bên trong

ý tưởng

-Là cảm xúc tự hào dân tộc,ý chí tự chủ tự cường mạnh mẽ,quyết tâm chiến thắng kẻ thù

- Lời lẽ dõng dạt , chắc nịch , tự tin quyết thắng

I/ Giới thiệu:

1) Tác giả:

Lí Thường Kiệt – vị

tướng có công đầu chống Tống xâm lược

2) Thể thơ :

-Thất ngôn tứ tuyệt

-Vần: 1,2,4

II/ Phân tích 1)Hai câu đầu :

- Khẳng định chủ quyền độc

lập toàn diện lãnh thổ Đại Việt Nước Nam là của người Nam, sách trời định

sẵn rõ ràng.

2) Hai câu cuối:

Nêu hậu quả của quân

chiến đấu chống ngoại xâm

của dân ta

Mở :Em biết vì sao trong bài

thơ không nói là “Nam nhân

cư “ mà nói là “Nam đế cư “

?

Hoạt động III Tổng kết

- Nội dung chính của bài thơ

“Sông núi nước Nam “, thể

thơ ?

Hs thảo luận 2 phút +Xưng đế tỏ ý ngang bằng vua Trung Quốc

+Xưng đế tức là nước Đại Việt đã có chủ hẳn hòi

+Xưng đế thể hiện niềm tự hào dân tộc

- HS đọc to phần tổng kết &

tự ghi bài vào tập

xâm lược là tất nhiên thất bại

III/ Tổng kết : -Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

-Bài thơ là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược

PHÒ GIÁ VỀ KINH

Hoạt động IV :Tìm hiểu tác

giả –tác phẩm.

-Nêu đôi nét về tác giả ?

-Bài thơ ra đời trong hoàn

cảnh nào?

* Dựa vào chú thích GV

giảng bổ sung giới thiệu về

tác giả, hoàn cảnh ra đời tp,

2 chiến thắng ở Chương

Dương, Hàm Tử

- Em hãy căn cứ vào lời giới

thiệu về thể thơ ở chú thích*

để nhận dạng thể thơ về số

câu, số chữ, cách hiệp vần?

Hoạt động V Tìm hiểu văn

bản.

Gv treo bảng phụ bài thơ

Hướng dẫn học sinh đọc

- Nội dung bài thơ có những

-Đọc chú thích, trả lời

-Lắng nghe

Thể thơ:

+ Ngũ ngôn tứ tuỵêt + Vần: 2,4

-HS đọc bài thơ

Hai câu đầu: Sự chiến thắng

I/ Giới thiệu :

1)Tác giả:

Trần Quang Khải (1241-1294)-vị tướng có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên

2)Tác phẩm

-Bài thơ được làm lúc ông

đi đón vua về Thăng Long sau chiến thắng Chương Dương năm 1285

3)Thể thơ:

+ Ngũ ngôn tứ tuỵêt + Vần: 2,4

II/Phân tích:

1) Hai câu đầu: Sự chiến

thắng hào hùng của dân tộc

ý cơ bản gì ? ( Ý trong 2 câu

đầu và 2 câu cuối khác nhau

ntn?)

-Nhận xét về cách biểu ý và

biểu cảm của bài thơ ?

Giảng: Chiến thắng Chương

Dương sau Hàm Tử 2 tháng

nhưng nói trước là do đang

sống trong hào khí chiến

thắng Chương Dương mới

vừa diễn ra Kế đó mới nhớ

lại , sống lại chiến thắng

Hàm Tử ( Đảo trật tự trước

sau )

- Cách biểu cảm, biểu ý ở

đây có gì giống bài trước?

- Em hãy so sánh 2 bài thơ

để tìm sự giống nhau về hình

thức biểu ý và biểu cảm của

chúng?

hào hùng của DT trong cuộc chống Nguyên- Mông xâm lược

Hai câu cuối : Lời động

viên xây dựng, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời

-Hình thức diễn đạt cô đúc ,dồn nén cảm xúc vào bên trong ý tưởng -> hào khí chiến thắng và khát vọng thái bình thịnh trị

-Lắng nghe

Thảo luận:

* Giống bài: Sông núi nước

Nam

+ Diễn đạt ý theo cách nói chắc nịch, sáng rõ, không hình ảnh, không văn hoa

+ Cảm xúc, trữ tình đã được nén kín trong ý tưởng ( hào khí chiến thắng,khát vọng hoà bình thịnh trị của

DT ta thời Trần

Thảo luận:

+ Hình thức biểu ý:

2 bài thơ đều thể hiện bản lĩnh, khí phách cùa dân tộc ta

+ Hình thức biểu cảm:

Thể thơ khác nhau nhưng cách biểu cảm giống nhau:

trong cuộc chống Nguyên- Mông xâm lược

2)Hai câu cuối : Lời động

viên xây dựng, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước

Hoạt động VI Tổng kết

-Từ hai câu thơ (đọc thêm )

em hình dung ra điều gì ?

-Em cảm nhận được gì từ bài

thơ trên ?

Hoạt động VII Củng Cố :

-Qua hai bài thơ, em thấy

tinh thần dân tộc của ông

cha ta như thế nào?

-Em học được gì qua hai bài

thơ?

cách nói chắc nịch, cô đúc trong ý tưởng, cảm xúc hoà làm 1, cảm xúc nằm trong ý tưởng

-Hào khí rực sáng cả một thời kì lịch sử oanh liệt

-Học sinh đọc to phần ghi nhớ và ghi vào tập

- Hs dựa vào những điều cảm nhận trên

II) Tổng kết

-Hình thức thơ ngũõø ngôn tứ tuyệt diễn đạt cô đúc dồn nén cảm xúc bên trong ý tưởng

-Bài thơ thể hiện hào khí chiến thắng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần

Dặn dò

- Học thuộc lòng 2 bài thơ ( Nguyên bản và dịch nghĩa)

- Nắm được : Thể thơ, tác giả, hoàn cảnh ra đời

- Đọc bài đọc thêm

- Soạn bài : Từ Hán Việt ( trả lời các câu hỏi trong bài)

Tuần :05 - Tiết :18

Ngày soạn:02/09/2009

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS :

-Hiểu được thế nào là từ Hán Việt

-Nắm được cách cấu tạo đặc biệt của từ ghép Hán Việt

-Sử dụng từ Hán Việt phù hợp trong giao tiếp.

B Chuẩn bị:

* GV: Một số bảng phụ,giáo án,TLTK.

* HS: Đọc,tìm hiểu bài trước.

C Phương pháp :

Quy nạp –vấn đáp ,thực hiện nhóm

D Tiến trình tổ chức các hoạt động:

1 Ổn định :

2 Bài cũ :

- Đọc thuộc lòng 1 trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và Phò giá về kinh

Giới thiệu thể thơ, tác giả, nội dung ý nghĩa bài thơ đó

Hoạt động thầy Hoạt động trò Nội dung

Hoạt động1: * Giới thiệu

bài:

* Ở lớp 6, chúng ta đã biết

thế nào là từ Hán Việt Ở bài

này, chúng ta sẽ tìm hiểu về

các yếu tố cấu tạo từ Hán

Việt và từ ghép Hán Việt

Hoạt động 2 : Tìm hiểu đơn

vị cấu tạo từ Hán Việt

Gv ghi bảng

-Các tiếng: Nam, quốc, sơn,

hà nghĩa là gì?

- Tiếng nào có thể dùng như

2 từ đơn để đặt câu (dùng

độc lập), tiếng nào không?

-Nghe và ghi tựa bài vào tập

-HS đọc vd

+ Nam: Dùng độc lập ( phương Nam)

+ Quốc, sơn, hà: Tạo từ

ghép

* So sánh: Không thể nói:

+ Cụ là nhà thơ yêu quốc.

+ Trèo sơn, lội xuống hà.

Không dùng độc lập mà

I).Đơn vị cấu tạo từ Hán Việt.

- Tiếng để tạo từ ghép HV gọi là yếu tố HV

- Phần lớn yếu tố HV không được dùng độc lập như từ màchỉ dùng để tạo từ ghép

Một số yếu tố HV như: hoa, quả, bút, bảng, học, tập, có lúc dùng để tạo từ ghép, có lúc dùng độc lập như 1 từ

- Vaôy, tieâng ñeơ táo töø gheùp

HV gói laø gì?

-Yeâu toâ Haùn Vieôt ñöôïc söû

duõng nhö theâ naøo ?

* Dieên giạng múc 2 ghi nhôù

- Tieâng thieđn trong töø thieđn

thö coù nghóa laø “trôøi”, tieâng

thieđn trong töø thieđn lí maõ,

thieđn nieđn kư nghóa laø gì?

Thieđn trong cađu: Lí Cođng

Uaơn thieđn ñođ veă Thaíng

Long nghóa laø gì?

Choât : Vaôy em coù nhaôn xeùt

gì veă hieôn töôïng naøy?

Hoát ñoông 3: Tìm hieơu töø

gheùp Haùn Vieôt

GV ghi bạng

-Caùc töø: sôn haø, xađm phám

(Nam quoâc sôn haø), giang

sôn ( túng giaù hoaøn kinh

sö) thuoôc loái töø gheùp naøo?

- Caùc töø: aùi quoâc, thụ mođn,

chieân thaĩng thuoôc loái töø

gheùp gì? Traôt töï cụa caùc yeâu

toâ trong caùc töø coù gioâng caùc

tieâng cụa töø gheùp thuaăn

Vieôt cuøng loái khođng?

- Caùc töø: Thieđn thö, thách

maõ, taùi phám thuoôc loái töø

gheùp gì? Traôt töï caùc yeâu toâ

trong caùc töø gheùp naøy coù gì

khaùc so vôùi traôt töï töø TV cuøng

loái?

- Choât : Töø gheùp Haùn vieôt coù

ñeơ táo töø gheùp ( quoâc gia, sôn haø, giang sôn)

- Gói laø yeẫu toâ Haùn Vieôt

- Ñóc phaăn 2 ghi nhôù, ghi baøi

* Thạo luaôn:

+ Thieđn: trôøi (thieđn thö)

+ Thieđn: nghìn (thieđn nieđn

kư, thieđn lí maõ) + Thieđn: Dôøi ( thieđn ñođ) -Duøng vaø hieơu ñuùng nghóa töø HV

-Ñađy laø hieôn töôïng ñoăng ađm khaùc nghóa

-hs ñóc vd 1 /sgk

Thöïc hieôn nhoùm

-Töø gheùp ñaúng laôp.

-Töø gheùp chính phú + Aùi quoâc : yeđu nöôùc

+ Thụ mođn : giöõ cöûa

+ Chieân thaĩng : ñaùnh thaĩng

(yeâu toâ chính ñöùng tröôùc gioâng Tieâng Vieôt)

-Thạo luaôn:

-Töø gheùp chính phú + Thieđn thö: saùch trôøi + Thách maõ: ngöïa ñaù + Taùi phám: phám lái loêi

cuõ

( yeâu toâ phú ñöùng tröôùc Khaùc tieâng Vieôt)

-Töø gheùp Haùn Vieđït coù hai

- Coù nhieău yeâu toâ HV ñoăng ađm nhöng nghóa khaùc xa nhau

II).Töø gheùp Haùn Vieôt:

Coù hai loái :

1)Töø gheùp ñaúng laôp:

VD : sôn haø, xađm phám giang sôn

2) Töø gheùp chính phú:

+ Yeâu toâ chính ñöùng tröôùc yeâu toâ phú ñöùng sau (gioâng vôùi traôt töï töø gheùp thuaăn Vieôt )

VD: aùi quoâc, thụ mođn,

chieân thaĩng + Yeâu toâ phú ñöùng tröôùc,yeâu toâ chính ñöùng sau

mấy loại ?đặc điểm từng loại

* GV cho học sinh đọc to

phần ghi nhớ

loại : từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập Trật tự giống như từ ghép thuấn Việt , nhưng có trường hợp yếu tố phụ đứng trước , yếu tố chính đứng sau

- Đọc ghi nhớ 2 SGK/ 70

( khác với trật tự từ ghép thuần Việt )

VD: thiên thư, thạch mã,

tái phạm

Củng cố :

- Thế nào là từ ghép Hán

Việt? Cho ví dụ

Nên sử dụng từ ghép Hán

Viêt như thế nào ?

Hoạt động 3: Luyện tập:

Gọi hs đọc bt và xác định

yêu cầu

-Bài tập 2: Gv hướng dẫn

học sinh tìm yếu tố Hán Việt

phù hợp tạo từ ghép Hán

Việt

Bài tập 3:Phân loại

Gợi ý tìm nghĩa của các yếu

tố mới xác định được

GV cho điểm khuyến khích

-HS nhớ lại kiến thức vừa học trả lời

-Hs đọc bài tập và xác định yêu cầu

-Thảo luận nhóm -Đánh giá, khẳng định

-Nêu yêu cầu, cho HS thảo luận (mỗi tổ 1 từ, hình thức trò chơi tiếp sức)

-Nhận xét, đánh giá cho bạn

-Hs tìm

III)Luyện tập

Bài tập1 / Tr 70 Phân biệt

nghĩa các yếu tố HV đồng âm:

-Hoa (1) : bông -Hoa (2) : đẹp, tốt

-Phi (1) : bay

-Phi (2) : trái với, không phải là

-Phi (3) : Vợ lẻ của vua hay vợ các thái tử, vương hầu

-Gia (1) : nhà

-Gia (2) : thêm vào

-Tham (1) :ham muốn nhiều -Tham (2) : dự vào

Bài tập 2 / Tr 71 : Tìm từ

ghép HV:

Quốc ( nước) : quốc kì, quốc

ca, quốc huy, quốc tế…

Sơn (núi) : sơn cước, sơn dã,

sơn khê, sơn động,…

Cư (ở) : cư dân, cư ngụ, cư

trú, cư xá, cư sĩ,…

Bại (thua) : bại tướng, bại

vong, thất bại, thành bại

Bài tập 3 a)yếu tố chính trước :hữu

ích ,đại thắng ,phát thanh ,hậu đãi ,phòng hỏa

b)còn lại

Dăn dò :

- Học bài ghi (ghi nhớ)

- Làm tiếp BT 3,4 SGK

- Soạn câu hỏi bài: Tìm hiểu chung về văn biểu cảm.

Ngày soạn:02/09/2009

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS :

- Củng cố những kiến thức và kĩ năng đã học về văn bản tự sự (miêu tả), về tạo lập văn

bản và cáchsử dụng từ ngữ, đặt câu

- Đánh giá được chất lượng bài làm so với đề, rút ra những kinh nghiệm cần thiết cho

những lần sau

B Chuẩn bị:

*GV: Sổ chấm trả bài, chọn bài hay đọc minh hoạ.

*HS: Ghi nhận các lỗi sai, tự sưả trước.

C Tiến trình tổ chức các hoạt động:

1 Oån định

2 Bài cũ

Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

3 Bài mới

Hoạt động của thầy Hoạt động trò

Hoạt Động1: * Giới thiệu bài:

-Nêu tầm quan trọng của tiết trả bài và

chép tựa bài lên bảng

-Ghi lại đề bài

Hoạt động 2 : Đánh giá kết quả làm bài

của học sinh:

-Gv phát bài ra cho học sinh

-Yêu cầu HS đọc bài của mình để thấy

những chổ GV sửa

Gv ghi đề : Hãy kể câu chuyện lí thú mà em

đã trải qua

Gọi lập dàn ý ,bố cục

-GV đánh giá chung những mặt đạt được và

chưa đạt được của học sinh

+ Làm được : đa số học sinh biết làm bài

văn theo bố cục , biết trình bày theo trình tự

-Nghe

-Nhận bài

-Đọc thầm bài làm tự chửa những lỗi sai của mình

-HS quan sát -Hs ghi lại dàn ý vào tập +Mở bài :giới thiệu khái quát nội dung câu chuyện

+Thân bài:nguyên nhân xảy ra ,diễn biến ,kết quả …

+Kết bài :suy nghĩ ,cảm xúc của em

- HS theo dõi bài làm của mình , tự sửa chũa theo hướng dẫn

đã học , đảm bảo nội dung.

+ Làm chưa được : Một số học sinh chưa

biết viết bài văn theo bố cục ,nội dung chưa

đúng theo yêu cầu, còn tẩy xoá nhiều

Trong bài kiểm tra , còn lỗi chính tả , câu

chưa đúng ngữ pháp …

-Gv chỉ ra cụ thể những thiếu xót và cách

sửa chữa

-Gv cho học sinh đọc một vài bài tốt và một

vài bài chưa đạt của HS để các em rút kinh

nghiệm

* Chốt lại những ưu và khuyết điểm

 Thống kê điểm:

lớp Tổng

số

Giỏi Khá TB YẾU

71

72

Hướng khắc phục : Cần phải rèn luyện

nhiều hơn các thao tác làm văn , cảm nhận

bài văn tốt , khi làm văn cần phải bám theo

đề bài , viết đúng yêu cầu , đảm bảo bố cục

Đảm bảo tính mạch lạc…

Hoạt động 3:Củng cố

Muốn trong sáng ,mạch lạc bố cục rõ

ràng,người viết cần chú ý hệ thống sắp xếp

các ý theo trình tự ,hợp lí

- Học sinh đọc bài , theo dõi bài của bạn

- Học sinh nghe và rút kinh nghiệm cho bản thân

-Hs chú ý nghe và tự rút kinh nghiệm cho bản thân

Dặn dò: - Về nhà làm lại bài văn

- Xem lại các lỗi cụ thể

- Soạn bài: Tìm hiểu chung về văn biểu cảm.

+ Xem trước bài

+ Trả lời câu hỏi SGK