Gi¸o viªn kh¸i qu¸t chuyÓn ý: C¸c tõ "ch©n", "m¾t" ë trªn cã nhiÒu nghĩa như vậy là do có hiện tượng chuyÓn nghÜa cña tõ îc hiÓu nh thÕ Đào Thị Bích Ngọc- Trường THCS Tân Bình Lop6.net[r]
Trang 1Ngày soạn:4/10/2006
tượng chuyển nghĩa của từ
I Mục tiêu cần đạt:
nghĩa của từ nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
II Chuẩn bị:
IV Tiến trình các tổ chức hoạt động dạy- học:
*Hoạt động 1: Kiểm tra
? Nghĩa của từ là gì? Có những cách giải thích nghĩa của từ thế nào?
*Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới.
Trong từ Tiếng việt có từ chỉ có 1 nghĩa có những từ do xã hội phát triển, dẫn đến nhận thức của con 9 cũng phát triển nên nảy sinh nhiều khái
Thế nào là từ nhiều nghĩa và hiện chuyển nghĩa của từ, chúng ta tìm hiểu bài hôm nay
*Hoạt động 3: Bài mới
động của trò
Nội dung
GV yêu cầu h/s đọc bài thơ
? Trong bài thơ có mấy sự vật có
"chân"?
? "Chân" của những sự vật nào có thể
nhìn thấy, sờ thấy?
Học sinh
đọc bài thơ
Học sinh phát hiện trả lời
I Từ nhiều nghĩa:
1.Bài tập:
Bài thơ "Những cái chân"
4 sự vật
- Chân của: gậy, com pa, chân kiềng, chân bàn
? Sự thật nào không có chân mà vẫn
? ? vào nhằm mục đích gì?
Học sinh phát biểu suy nghĩ
- Cái võng.
- Ca ngợi anh bộ đội hành quân
Trang 2? Em hiểu nghĩa của các từ "chân" ở
trên thế nào?
Học sinh suy nghĩ trả
lời
- Chân (của gậy): Là nơi tiếp xúc đất
- Chân (của com pa): để giúp
- Chân (kiềng): dùng để đỡ thân kiềng và xoong nồi
- Chân (bàn): dùng để đỡ thân bàn, mặt bàn
Ngoài ra
? Hãy tìm 1 số nghĩa khác của từ
"chân"
Học sinh phát biểu
- Bộ phận 2< cùng tiếp xúc với đất dùng để đi, đứng: đau chân
- Bộ phận 2< cùng của 1 số
đồ vật có tác dụng đỡ cho các bộ phận khác: chân
9 chân kiềng, chân
đèn
? Nét chung giữa các nghĩa của từ
"chân" là gì? (nơi tiếp xúc với đất)
Học sinh phát biểu ý kiến của mình
- Bộ phận 2< cùng của 1 số
đồ vật tiếp giáp và bám chặt vào mặt nên: chân 9 chân núi, chân răng
? Tìm thêm
1 số từ có nhiều nghĩa từ "chân" ở
trên?
Học sinh tìm từ mới
Ví dụ: "Mắt"
- Bộ phận của cơ thể 9 dùng để nhìn
- Bộ phận của quả na "mắt na"
- Chỗ lồi lõm của gốc cây bàng (mắt bàng)
? Nét nghĩa chung của từ "mắt là gì"
Học sinh suy nghĩ trả
lời
Chỗ lồi lõm hình tròn hoặc hình thoi
? Qua đó: Em có nhận xét gì về
nghĩa của các từ " chân", "mắt" Học sinh
trả lời
- Là những từ nhiều nghĩa
Trang 3? Em có thể tìm thêm 1 số nghĩa khác
của các từ sau đây không?
- Giáo viên 1 số từ: xe đạp, toán
học, com pa, bút
Học sinh trả lời
- Không
Giáo viên khái quát:
Đây là những từ chỉ có 1 nghĩa
? Qua các ví dụ trên em có nhận xét
gì về nghĩa của từ
Học sinh trả lời
2 Ghi nhớ
Từ có thể có 1 nghĩa hay nhiều nghĩa
Giáo viên nêu ví dụ:
"Bà già đi chợ
Bói xem lợi (1) chăng"
Lợi (2)thì có lợi(2) răng không
còn
? Từ "lợi" trong bài ca dao có những
nét nghĩa nào?
Học sinh suy nghĩ trả
lời
- Lợi (1): Cái có ích mà con
những gì bỏ ra
- Lợi (2): Phần thịt bao phủ xung quanh chân răng
? Hai từ "lợi" trên có nét nghĩa chung
trả lời
Không có nét nghĩa chung
Từ đồng âm khác nghĩa
Giáo viên: So sánh giữa từ đồng âm
và từ nhiều nghĩa:
+ Từ đồng âm: Âm thanh giống nhau
nét nghĩa xa nhau
+ Từ nhiều nghĩa: Giữa các nghĩa có
mối quan hệ nhất định có thể tìm ra
cơ sở những nét nghĩa chung
Giáo viên khái quát chuyển ý:
Các từ "chân", "mắt" ở trên có nhiều
nghĩa vậy là do có hiện
Trang 4? Cho biết nghĩa đầu tiên của từ
"chân" là nghĩa nào?
" Mắt"
Học sinh suy nghĩ trả
lời
II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ:
1 Bài tập:
- Bộ phận tiếp xúc với đất của cơ thể 9 hoặc động vật
Nghĩa đầu tiên gọi là nghĩa gốc (nghĩa đen), nghĩa chính) Nó là cơ sở để hình thành nghĩa chuyển của từ
? Nêu 1 số nghĩa chuyển của từ
"chân" mà em biết? Học sinh
trả lời
- Bộ phận tiếp xúc với đất của sự vật nói chung
- Bộ phận gắn liền với đất hoặc sự vật khác
Giáo viên:
gốc hay nghĩa chuyển phải đặt trong
văn cảnh cụ thể
$ vậy từ "chân" trong bài thơ
nghĩa gốc hay nghĩa chuyển Học sinh
suy nghĩ trả
lời
Dùng với nghĩa chuyển
nghĩa gốc nên mới có sự liên
W thú vị: cái kiềng có tới
3 chân "chẳng bao giờ
đi cả" còn cái võng không có
Giáo viên:
Tìm 3 từ chỉ bộ phận cơ thể 9 và
kể ra 1 số ví dụ về sự chuyển nghĩa
của chúng
+ Đầu: Đầu sông, đầu nhà, đầu mối,
đầu têu
Trang 5thuyền, mũi đất.
+ Tay: Tay ghế, tay vịn cầu thang,
tay súng
? Qua ví dụ: Thế nào là hiện
chuyển nghĩa của từ? Trong từ nhiều
nghĩa có những loại nghĩa nào?
2 Ghi nhớ (SGK/56)
? Bài tập nêu yêu cầu gì mà chúng ta
phải thực hiện
- Học sinh
đọc bài tập
2 (SGK)
Học sinh thực hiện
III Luyện tập:
1 Bài tập 2 (56)
- Lá: Lá phổi, lá lách
- Quả: Quả tim, quả thận
2 Bài tập 3 (56)
Yêu cầu: Tìm thêm cho mỗi hiện
chuyển nghĩa SGK ba ví dụ
minh hoạ
Học sinh thực hiện
a
Cái cửa cửa gỗ;
cái cuốccuốc đất; hộp sơn
sơn cửa; cân muối muối 2#
b
- Đang bó lúa gánh 3 bó lúa
- Cuộn bức tranh 3 cuộn giấy
- Đang nắm cơm 3 nắm cơm
Hoạt động 4 : Hướng dẫn học sinh học ở nhà
Nghĩa của từ là gì? Có những cách giải thích nghĩa của từ thế nào?
... Hai từ "lợi" có nét nghĩa chungtrả lời
Khơng có nét nghĩa chung
? ?Từ đồng âm khác nghĩa
Giáo viên: So sánh từ đồng âm
và từ nhiều nghĩa:
+ Từ. .. mới.
Trong từ Tiếng việt có từ có nghĩa có từ xã hội phát triển, dẫn đến nhận thức 9 phát triển nên nảy sinh nhiều khái
Thế từ nhiều nghĩa chuyển nghĩa từ, tìm hiểu hôm...
II Hiện tượng chuyển nghĩa từ:
1 Bài tập:
- Bộ phận tiếp xúc với đất thể 9 động vật
Nghĩa gọi nghĩa gốc (nghĩa đen), nghĩa chính) Nó sở để hình thành nghĩa