"M¾ng r»ng: mµy gièng tµ ma h¹i người tao chẳng dung tha mày nµo" Gi¸o viªn dÉn d¾t: Sau khi nçi oan ®îc gi¶i, nhµ vua g¶ c«ng chúa cho Thạch Sanh lễ cưới của hä tng bõng nhÊt kinhh kú[r]
Trang 1Ngày soạn:9/10/2006
Ngày dạy :10/10/2006 Bài 6 : Thạch Sanh
( Cổ tích)
Tiết 21, 22: Đọc - Hiểu văn bản
A Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức:
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện Thạch Sanh và 1 số đặc điểm tiêu biểu của kiểu nhân vật " Người dũng sỹ"
2.Kĩ năng:
Kể lại được truyện (kể được những tình tiết chính bằng ngôn ngữ kể của học sinh)
3.Thái độ
Có thái độ phê phán những người có tính xảo quyệt, dối trá
B Chuẩn bị:
- Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK; tóm tắt ngắn gọn truyện
C Tiến trình các tổ chức hoạt động
*Hoạt động 1: Kiểm tra.
Truyện cổ tích được hiểu như thế nào? Nêu nội dung, ý nghĩa của truyện
"Sọ Dừa"
*Hoạt động 2: Khởi động
Thạch Sanh là 1 trong những truyện cổ tích tiêu biểu của kho tàng truyện
cổ tích Việt Nam, được nhân dân ta rát yêu thích Đây là truyện cổ tích về người dũng sysdieetj chằn tinh, diệt đại bàng cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa, chống quân xâm lược Truyện Thạch Sanh thể hiện ước mơ, niềm tin vào
đạo đức, công lí xã hội và lí tưởng nhân đạo, yêu hoà bình của nhân dân ta
*Hoạt động 3: Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động
- Yêu cầu:
Giọng đọc: chậm rãi, sâu lắng,
gợi không khí cổ tích
Phân biệt giọng kể của Thạch
Sanh, Lí Thông
- Giáo viên đọc mẫu
- Giáo viên nhận xét cách đọc của
học sinh - 4 học sinh đọc bài
I Đọc và tìm hiểu chú thích:
1 Đọc và kể
2 Chú thích
? Em hiểu như thế nào về các từ:
Trang 2Thái tử, gia tài, tứ cố vô thân? Học sinh giải
nghĩa theo chú thích
- 1 học sinh khác giải thích ý
nghĩa các từ: quận công, nước
chư hầu, từ hôn
? Truyện có thể chia thành mấy
phần chính, là những phần nào? Học sinh trả lời II Tìm hiểu cấu trúc văn
bản
2 phần
- Phần 1: Từ đầu mọi phép thần thông: Sự ra đời của Thạch Sanh
? Truyện có những nhân vật nào?
Nhân vật chính là ai? - Học sinh phát
hiện trả lời.
III, Phân tích:
Phân tích theo nhân vật
? Đoạn truyện kể về sự việc gì?
- Học sinh đọc thầm từ đầu
mọi phép thần thông
1 Thạch Sanh
a, Sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh:
? Tìm những chi tiết kể về sự ra
đời và lớn lên của Thạch Sanh? Học sinh trả lời - 2 vợ chồng già mà chưa có con
- Thấy họ tốt bụng Ngọc Hoàng bèn sai thái tử xuống
đầu thai làm con
? Em thấy có điều gì bình thường,
điều gì khác thường trong sự ra
đời và lớn lên của Thạch Sanh? Học sinh suy nghĩ trả lời + Bình thường:
- Là con 1 gia đình nông dân tốt bụng
- Sống nghèo khổ bằng nghề kiếm củi
+ Khác thường:
- Thạch Sanh ra đời là do Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con
- Bà mẹ mang thai trong nhiều năm mới sinh
- Được thiên thần dạy võ nghệ, mọi phép thần thông
? Kể về sự ra đời và lớn lên của
Thạch Sanh như vậy, theo em
nhân dân muốn thể hiện điều gì? Học sinh suy nghĩ trả lời - Tô đậm tính chất kỳ lạ, đẹp đẽ của nhân vật, làm
Trang 3tăng sức hấp dẫn của câu chuyện
Giáo viên:
Nhân dân quan niệm rằng: nhân
vật ra đời và lớn lên kỳ lạ như vậy
sẽ lập ược chiến công Truyện
Thạch Sanh thuộc loại truyện cổ
tích thần kỳ, số phận nhân vật trải
qua 3 chặng cơ bản: Khó khăn,
thử thách và gặp hạnh phúc
Thạch Sanh phải trải qua những
thử thách nào? b Những thử thách Thạch Sanh phải trải qua:
? Hãy nêu ngắn gọn những thử
thách mà Thạch Sanh đã trải qua? Học sinh nêu tóm tắt
? Thử thách đầu tiên đến với
Thạch Sanh là gì? Học sinh phát
hiện chi tiết
- Bị mẹ con Lí Thông lừa đi canh miếu (thực chất là đưa vào chỗ chết); đánh nhau với chằn tinh
- Bị cướp công và diệt đại bàng
? Tiếp theo là những thử thách
nào? - Bị hãm hại (do Lí Thông lấp cửa hang) cứu con vua
Thuỷ Tề
- Bị vu oan và bắt giam
- Bị quân 18 nước chư hầu tập trung sang đánh
? Em có nhận xét gì về các thử
thách đến với Thạch Sanh (về
mức độ, tính chất)
Học sinh suy nghĩ trả lời
- Thử thách ngày càng nhiều
và khó khăn hơn (thử thách sau khó khăn hơn thử thách trước)
? Cuối cùng Thạch Sanh có vượt
qua được các thử thách ấy không? Học sinh trả lời - Thạch Sanh vượt qua tất cả
và chiến thắng
Giáo viên:
Có thể nói: Chưa 1 nhân vật nào
trong cổ tích Việt Nam lại đối
mặt với những thử thách như
Thạch Sanh: Vừa chống lại yêu
quái, vừa chống lại sự thâm độc
Thạch Sanh
- Thử thách càng nhiều, càng khó khăn hơn
- Vượt qua tất cả
và chiến thắng
Lí Thông
Trang 4của kẻ bất lương, vừa chống
ngoại xâm giữ bình yên cho đất
nước Thử thách càng lớn, phẩm
chất tài năng của nhân vật càng
được bộc lộ rõ chuyển sang ý
(3)
Học sinh lưu ý trang 62 phần
đầu.
c Những phẩm chất quý báu của Thạch Sanh:
Giáo viên dẫn dắt:
Thạch Sanh đánh nhau và đã giết
được chằn tinh, sau đó lại bị Lí
Thông cướp công 1 cách trắng
trợn Hắn lừa và giục Thạch Sach
đi trốn, Thạch Sanh lại tin ngay
vội vã từ giã mẹ con Lí Thông trở
về gốc đa cũ
? Những việc làm ấy thể hiện đức
tính gì ở Thạch Sanh?
Học sinh phát hiện trả lời
Học sinh trả lời
- Thật thà, nhận lời đi ngay
- Thật thà, chất phác, tin người - Xảo trá, độc ác,
bất nghĩa bất nhân
? Tại sao chàng luôn bị lừa mà
vẫn không hề oán giận?
Có phải Thạch Sanh không biết
căm thù?
Học sinh thảo luận nhóm 2 người trả lời
+ Lí Thông quá ranh ma lắm thủ đoạn
+ Chủ yếu vì bản chất nhân hậu độ lượng trong sáng vô cùng của Thạch Sanh
- 1 em miêu tả ngắn gọn đoạn
Thạch Sanh đánh nhau với chằn
tinh và đại bàng? Học sinh trả lời tóm tắt
Thạch Sanh cứ sống theo niềm tin vô tư trong sáng của mình
? Qua các lần đánh nhau với yêu
quái: nét tinh cách phẩm chất nổi
bật ở Thạch Sanh là gì?
Học sinh suy nghĩ trả lời - Dũng cảm, kiên quyết
trừng trị cái ác
"Mắng rằng: mày giống tà ma hại
người tao chẳng dung tha mày
nào"
Giáo viên dẫn dắt: Sau khi nỗi
oan được giải, nhà vua gả công
chúa cho Thạch Sanh lễ cưới của
họ tưng bừng nhất kinhh kỳ, chưa
bao giờ và chưa ở đâu có 1 lễ cưới
Trang 5tưng bừng đến thế Cũng chính vì
vậy mà hoàng tử các nước chư
hầu kéo quân sang đánh
? Trước đội quân của 18 nước chư
hầu, Thạch Sanh đã làm gì? Học sinh suy
nghĩ trả lời - Tha tội, còn thết đãi những kẻ thua trận
? Việc làm ấy giúp ta hiểu thêm
nét tinh nào của Thạch Sanh? Học sinh nêu ý
kiến - Nhân đạo, yêu chuộng hoà bình Giáo viên:
Những phẩm chất trên của Thạch
Sanh cũng là những phẩm chất
của nhân dân lao động vì thế
truyện Thạch Sanh được nhân dân
rất ưa thích, được ca ngợi, truyền
tụng
? Bên cạnh nhân vật Thạch Sanh
còn nhân vật nào cũng góp phần
quan trọng làm nên câu chuyện Học sinh trả lời 2 Nhân vật Lí Thông(Giáo viên ghi theo cột)
Lí Thông kết nghĩa anh em với
Thạch Sanh nhằm mục đích gì? Học sinh trả lời - Lợi dụng sức lao động của
Thạch Sanh
Giáo viên:
Quả nhiên mẹ con Lí Thông đã
giàu lên nhanh chóng nhờ Thạch
Sanh Vậy mà hắn vẫn đang tâm
lừa Thạch Sanh
? Trong truyện Lí Thông đã mấy
lần lừa Thạch Sanh? Là những lần
nào? Học sinh phát hiện trả lời - 3 lần:
1) Lừa đi canh miếu (thực ra
là để thế mạng
2) Cướp công của Thạch Sanh (kết quả là hắn được phong quân công)
3) Lấp hang (nhằm giết Thạch Sanh để lấy công chúa, nối ngôi vua )
? Qua những việc làm trên ta thấy
Lí Thông là con người như thế
nào?
(xảo trá, độc ác )
Học sinh trả lời
Trang 6Giáo viên:
Hắn đang tâm hãm hại chính
người em kết nghĩa của mình, con
người đã nhiều lần cứu mạng cho
hắn
? Em có nhận xét gì về cách xây
dựng nhân vật trong truyện? Học sinh trả lời + Xây dựng nhân vật đối
lập, tương phản:
? Đối lập giữa những nét tính
cách như thế nào? - Thật thà - Xảo trá- Vị tha - ích kỷ
- Cao thượng - Thấp hèn
thiện ác (chính diện) (phản diện)
? Kết thúc cuối cùng giành cho
mỗi nhân vật là gì? - Hưởng vinh trừng trị - Bị
quang hạnh phúc đích
đáng
? Tại sao Thạch Sanh cho Lí
Thông mà mẹ con hắn vẫn bị
đánh chết và biến thành bọ hung? Học sinh suy nghĩ trả lời Thạch Sanh nhân hậu, vị tha, tha chết cho mẹ con Lí
Thông nhưng trời không tha, nhân dân không tha, công lí không tha đã bắt mẹ con hắn phải chết và còn hoá kiếp thành bọ hung sống ở nơi dơ dáy bẩn thỉu
Đó là cách trừng trị thích
đáng cho những gì hắn đã gây ra cho Thạch Sanh (kết thúc có hậu)
? Theo em cách kết thúc như vậy
đã thoả đáng chưa?
? Kết thúc đó có phổ biến trong
cổ tích không?
? Cách kết thúc ấy thể hiện ước
mơ gì của nhân dân? Học sinh suy
nghĩ trả lời độc lập - Ước mơ về sự công bằng, công lì thể hiện niềm tin,
đạo đức
- Là phần thưởng xứng đáng
Trang 7cho những người hiền lành, còn kẻ gieo gió ắt phải gặt bão
- 1 học sinh nhắc lại
? Nghệ thuật chủ yếu của truyền
thuyết, cổ tích là gì? Học sinh nhắc
lại kiến thức cũ - Có nhiều chi tiết hoang
đường, kỳ ảo, thần kỳ
- Truyện Thạch Sanh cũng nằm
trong số những câu chuyện ấy
? Em hãy chỉ ra những chi tiết
thần kỳ trong truyện? Học sinh nêu
chi tiết * Một số chi tiết thần kỳ
? Theo em chi tiết nào là đặc sắc
nhất? Vì sao? Học sinh trả lời
+ Tiếng đàn Thạch Sanh
? Tiếng đàn ấy đã có ý nghĩa như
thế nào?
(Tinh thần yêu chuộng hoà bình,
lòng nhân nghĩa, ước mơ công lý
của nhân dân Sức mạnh của tiếng
đàn chính là sức mạnh của cái
thiện, cái đẹp, sức mạnh của tác
giả dân gian đã sử dụng chi tiết
thần kỳ để thể hiện quan niệm và
ước mơ về công lí của mình)
Học sinh lắng nghe
Giáo viên:
Âm nhạc là chi tiết phổ biến
trong cổ tích Có thể là tiếng đàn,
tiếng sáo, tiếng hát, ở mỗi truyện
âm nhạc có vai trò ý nghĩa khác
nhau
? ở đây tiếng đàn đã giúp Thạch
Sanh những gì? Học sinh trả lời - Vạch tội Lí Thông, giải
câm cho công chúa, giải oan cho mình, làm mềm lòng nhụt trí đội quân xâm lược
? Tiếng đàn ấy có ý nghĩa như thế
nghĩ trả lời - ý nghĩa: Tiếng đàn của công lí, đại diện cho cái
thiện, cho lòng yêu chuộng hoà bình (tiếng đàn là phẩm
Trang 8chất, là tâm hồn cao đẹp của Thạch Sanh)
? "Niêu cơm nhỏ xíu cứ ăn hết lại
đầy" của Thạch Sanh ban phát
cho quân sĩ 18 nước chư hầu có ý
nghĩa gì?
Học sinh suy nghĩ trả lời
+ Niêu cơm thần kỳ
- Niêu cơm có khả năng thần kỳ thể hiện sự tài giỏi của Thạch Sanh
- Tượng trưng cho tấm lòng nhân đạo Ước mơ về cuộc sống đầy đủ ấm no
Giáo viên:
Hình ảnh tiếng đàn Thạch Sanh
và niêu cơm thần kì là ước vọng
phú quốc bình cường của nhân
dân ta tỏng công cuộc dựng nước
và giữ nước Đó cũng là ước mơ
của nhân dân về lẽ công bằng về
cái thiện thắng cái ác là tư tưởng
đề cao chủ nghĩa nhân đạo
Học sinh lắng nghe
? Qua phần phân tích em rút ra
nhận xét gì về cách xây dựng câu
chuyện? (nhân vật, chi tiết) - Học sinh khái
quát
IV Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Chi tiết thần kỳ có nhiều ý nghĩa
- Xây dựng nhân vật đối lập tương phản
Qua đó nhân dân muốn gửi gắm
ước mơ gì?
Học sinh thảo luận nhóm 3 - 5 người
2 Nội dung: Thể hiện ước
mơ, niềm tin về đạo đức, công bằng, công lí xã hội
? Hai bức tranh minh hoạ cho các
sự việc nào trong truyện?
HS đọc phần ghi nhớ (SGK)
- Tranh 1: Mũi tên vàng
- Tranh 2: Niêu cơm thần kì
*Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà