Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 1 đến 10 - Trường THCS Tập Ngãi

Nhaän xeùt phaàn trình baøy cuûa HS Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản “Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên?. -Gợi dẫn: +Xét từ ngữ của nhan đề.[r]

Tuần : 1

Tiết : 1 NS: … /… /20…

ND:……… /… /20… Văn bản

Tiết 1

Thanh Tịnh (1911-1988)

I MỤC TIÊU :

- Cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật tơi trong buổi tựu trường đầu tiên

trong một trích truyện cĩ sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm

T1:- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời

T2:- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

II KIẾN THỨC CHUẨN :

 Kiến thức :

- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tơi đi học”

- Nghệ thuật miêu tả tâm lý của trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự

sự qua ngịi bút Thanh Tịnh

 Kĩ năng :

- Đọc – hiểu đoạn trích tự sự cĩ yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân

III/ Hướng dẫn – thực hiện:

HOẠT ĐỘNG 1 : Khởi động

KIỂM TRA BÀI CŨ:

Tiết 1: Kiểm tra việc ame bị

sách vở đầu ame của học sinh

Tiết 2: Em hãy tóm tắt trình tự

diễn tả tâm trạng của nhân vật

tôi?

3 Giới thiệu bài: Bài đầu tiên

của chương trình ngữ văn 7,

em đã đuợc học bài “Cổng

trường mở ra” của Lí Lan

Bài văn đã thể hiện tâm

trạng của người mẹ trong

đêm trước ngày khai trường

đầu tiên của con mình

Chương trình ngữ văn 8

truyện ngắn “tôi đi học” đã

diễn ra những kĩ niệm mơn

man, ame khuâng của ame

thời thơ ấu

Thầy và các em cùng nhau tìm

hiểu bài “Tôi đi học” của Thanh

Tịnh thì sẽ rõ

HOẠT ĐỘNG 2 : Đọc hiểu văn

bản

Gv gọi HS:

- Đọc chú thích * ở SGK

-Trình bày ngắn gọn tác giả ,tác

phẩm

Gv giới thiệu:

Thanh Tịnh quê ở Huế,từng dạy

học,viết văn.Oâng có mặt trên khá

nhiều lĩnh vực truyện ngắn,truyện

dài,thơ,ca,….Văn ông nhẹ nhàng

mà thấm sâu,mang dư vị vừa man

mác buồn ame vừa ngọt ngào

quyến luyến

GV chốt (theo nội dung lưu

bảng)

Gv hướng dẫn HS đọc các chú

thích 2,3,4,7

Hỏi : Em hãy nêu trình tự sự việc

trong đoạn trích

Gv hướng dẫn HS đọc văn bản:

Đọc chậm ,lắng sâu ,chú ý ở lời

thoại

Gv nhận xét giọng đọc của HS

Gv hỏi:Xét về mặt thể loại văn

bản này được xếp vào thể loại

-Đọc chú thích -Trình bày theo yêu cầu

-Lắng nghe

Ghi nhận -Lắng nghe

-Đọc theo hướng dẫn

HS trả lời

-Suy nghĩ ,trình bày theo định hướng

-Lắng nghe

I/ Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

-Tên khai sinh Trần văn Ninh,quê ở Huế

-Oâng có mặt trên khá nhiều lĩnh vực, song thành công hơn cả là lĩnh vực truyện ngắn và thơ

- Thanh Tịnh là nhà văn cĩ sáng tác từ trước cách mạng Tháng tám, sáng tác của ông thường toát ame vẻ ame thắm ,tình cảm êm dịu trong trẻo

2 Tác phẩm:

“T Văn bản “ Tôi đi học”được

in trong tập “Quê mẹ” , xuất bản năm 1941

4 3 Trình tự sự việc trong đoạn trích :

5 Từ thới gian và khơng khí của ngày tựu trường ở thời điểm hiện tại, nhân vật “tơi” hồi tưởng về kỷ niệm ngày đầu tiên đi học

-Định hướng:

+Văn bản được viết theo dòng

hồi tưởng hay hiện tại ?

+Văn bản được sử dụng nghệ

thuật gì ?

GV chốt: Văn bản được xếp vào

kiểu văn biểu cảm kết hợp với

kể,tả

Hỏi:

-Bố cục có thể chia như thế nào ?

- Định hướng:

+Nhân vật có những mạch cảm

xúc nào ?

+Trình tự diễn tả cảm xúc ra

sao ?

-Nhận xét phần trình bày của học

sinh

Hỏi:

-Bố cục văn bản có thể coi là

trình tự diễn tả sự việc của nhân

vật tôi trong văn bản không ? Vì

sao ?

-Nhận xét phần trình bày của học

sinh

-Chốt: Bố cục cũng chính là dòng

hồi tưởng,cảm xúc của nhân vật

tôi và là trình tự diễn tả những kỉ

niệm của nhà văn trong tác phẩm

.Những kỉ niệm đó được diễn tả

như thế nào tiết sau các em học

tiếp

-Quan sát, suy nghĩ, trình bày

-nhận xét

-ghi nhận

Quan sát,suy nghĩ,trình bày

-Lắng nghe,ghi nhận

3 3 Bố cục:

Trình bày theo dòng hồi tưởng của nhân vật

Chuyển tiết 2

Tuần : 1

Tiết : 2 NS: … /… /20… ND:……… /… /20… VĂN BẢN :

C KIỂM TRA BÀI CŨ:

Tiết 2: Em hãy tóm tắt trình tự diễn tả tâm trạng của nhân vật tôi?

III/ Hướng dẫn - thực hiện:

-Khởi động (tiết 2)

Với tâm trạng hồi hộp và cảm giác bỡ ngỡ khi lần đầu tiên đi học nhân vật tôi đã có sự thay đổi rất rõ chúng ta chuyển sang tiết 2 để tìm hiểu

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

HOẠT ĐỘNG 3 : Phân tích

-Gọi hs đọc từ đầu đến “tưng bừng

rộn rã”

-Hỏi:Đoạn văn này thể hiện tâm

trạng gì của tác gia ? lí giải ?

-Nhận xét phần trình bày của hs

-Chốt:Từ hiện tại tg tưởng nhớ về

quá khứ,đến thời điểm khai

trường

-Hỏi : Tâm trạng nhân vật thay

đổi như thế nào?Tại sao ?

-Định hướng: +Trình tự sự việc

+Tâm trạng từng khoảnh khắc

-Giảng: Lần đầu tiên nhân vật

“tôi”được đếân trường,được bước

vào một thế giới mới lạ,được tập

làm người lớn,không nô đùa,rong

chơi ngoài đồng nữa.Chính vì thế

mà nhân vật tôi cảm thấy mình

đứng đắn,trang trọng nhưng lại

,vụng về,lạ lùng rồi sợ hãi,…

-Hỏi:Có phải tâm trạng lần đầu

tiên đến trường của ai cũng giống

-Đọc bài

-HS: Dựa vào câu hỏi để thảo luận, nêu ý kiến

-HS: Dựa vào câu hỏi để thảo luận, nêu ý kiến

nhận

II.Phân tích:

1 Những sự việc khiến nhân vật “tơi” cĩ những lien tưởng

về ngày đầu tiên đi học của mình :

-Biến chuyển của cảnh vật sang thu

-hình ảnh những em bé núp dưới nĩn mẹ lần đầu tiên đi đến trường, …

2 Những hồi tưởng của nhân vật “tơi” :

-khơng khí của ngày hội tựu trường : náo nức, vui vẻ nhưng cũng rất trang trọng

-Cảm giác lạ lùng xen lẫn niềm tự hào hồn nhiên và trong sáng

ai không ?

-Nhận xét phần trình bày của hs

-Chốt: Nhân vật tôi có tâm

trạng,cảm giác ngỡ ngàng khi lần

đầu tiên đến trường,cảm giác vừa

xa lạ vừa gần gũi với vạn vật

xung quanh

Tìm hiểu thái độ cử chỉ của

những người lớn đối với các em

lần đầu tiên đến trường

Gọi HS đọc đoạn còn lại

Hỏi: -Người lớn ở đây là những

ai ?

-Các PH có thái độ ,cử chỉ

ntn?từ ngữ nào thể hiện điều đó ?

-Ông đốc có biểu hiện ra

sao?từ ngữ nào thể hiện ?

Thầy giáo có tấm lòng thế

nào? từ ngữ nào thể hiện ?

-Nhận xét phần trình bày của

học sinh

Hỏi chốt :Họ đã thể hiện điều gì

đối với các em?Điều này khiến

cho em có suy nghĩ gì ?

Giảng: Trong mỗi chúng ta ai

cũng có gia đình,ai cũng nhận

được tình yêu thương,sự chăm sóc

chu đáo ân cần của cha mẹ.Cha

mẹ cho chúng ta hình hài,nuôi

dưỡng chúng ta khôn lớn.Nhà

trường là nơi cho ta biết chữ,biết

được điều hay ,lẽ phải.Có sự kết

hợp giữa gia đình-nhà trường và

xã hội sẽ là điều kiện tốt và đầy

đủcho tương lai của chúng ta

Tóm lại: Quan tâm, lo lắng, ân

cần đó chính là trách nhiệm ,tấm

lòng của gia đình ,nhà trường và

xã hội đối với the áhệ tương lai

3.3 Nghệ thuật của văn bản

-Lắng nghe, ghi nhận

-Đọc đoạn văn

-traođổi,tìm,phân tích,phát hiện và trình bày

-nhận xét chéo

Hệ thống kiến thức trình bày

nhận

3.Thái độ ,cử chỉ của người lớn đối với những em bé lần đầu tiên đến trường:

-Phụ huynh:Chuẩn bị chu đáo, trân trọng buổi lễ,hồi hộp lo lắng cho con

-Oâng đốc:Từ tốn bao dung

-Thầy giáo:trẻ,vui tính,giàu tình yêu thương

Người lớn có trách nhiệm ,tấm lòng đối với thế hệ tương lai.Môi trường giáo dục đầm ấm:gia đình+nhà trường là nguồn nuôi dưỡng các em trưởng thành

3.Nghệ thuật:

-Miêu tả tinh tế, chân thực

- Hỏi: Văn bản đã sử dụng nghệ

thuật gì ?

-Định hướng:+Tìm những từ

ngữ,câu văn sử dụng biện pháp

nghệ thuật so sánh ở trong bài ?

+Tác phẩm có lôi cuốn chúng

ta không? Nhờ vào đâu?

+Phân tích những hình ảnh so

sánh đặc sắc ở trong tác phẩm

Chốt: Nghệ thuật truyện được

viết theo dòng hồi tưởng.Kết hợp

hài hòa giữa kể ,tả và bộc lộ cảm

xúc.Văn bản có sử dụng nghệ

thuật so sánh giàu sức gợi cảm,thể

hiện tình cảm ấm áp,trìu mến của

người lớn đối với em nhỏ lần đầu

tiên đến trường

Hỏi :

+ Các em cho biết kỷ niệm được

hồi tưởng qua văn bản “tơi đi học”

mang ý nghĩa như thế nào ?

+ Văn bản “tơi đi học” mang những

nghệ thuật gì đặc sắc ?

-thảo luận nhóm,

tiết,phântích,trình bày

Hs trả lời theo ghi nhớ

diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học

-Sử dụng ngơn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh đọc đáo ghi lại dịng lien tưởng, hồi tưởng

-Giọng điệu trữ tình trong sáng

4 Ý nghĩa văn bản :

* Trong cuộc đời mỗi con người, kỷ niệm trong sáng của tuổi học trị, nhất là buổi tựu trường đầu tiên, thường được ghi nhớ mãi

* Thanh Tịnh đã diễn tả dịng cảm nghĩ này bằng nghệ thuật

tự sự xen miêu tả và biểu cảm, với những rung động tinh tế

qua truyện ngắn Tơi đi học

HOẠT ĐỘNG 4 : Luyện tập

-GV gọi HS đọc và nêu yêu cầu của

BT1

-GV nhận xét và khuyết khích lớp

HS tự phát biểu cảm nghĩ  lớp nhận xét

HOẠT ĐỘNG 5 : Củng cố - dặn

dị

 Củng cố :

-Qua văn bản “tơi đi học” chúng em

hãy cho biết :

+ ý nghĩa về nội dung

+ý nghĩa về nghệ thuật

 Dặn dị :

*Thực hiện BT2 (SGK/9) tuần sau

giờ văn học kiểm tra việc viết và

tính điểm

*Soạn bài: Cấp độ khái quát của

nghĩa từ ngừ:

-Đọc kĩ và trả lời các câu hỏi ở

phần I-tr10

-Lập sơ đồ theo mẫu các câu

1a,1b ở phần II-tr11

-Làm thử bài tập 2-trang 9

 Hướng dẫn tự học :

-Đọc cácvăn bản viết về chủ đề gia

đình và nhà trường đã học

-Ghi lại những ấn tượng , cảm xúc

của bản thân các em về một ngày

tựu trường mà em nhớ nhất

Tuần : 1

Tiết : 3 NS: … /… /20… ND:……… /… /20…

I MỤC TIÊU :

- Phân biệt được cấp độ khái quát về nghĩa của từ

- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu và tạo lập văn bản

II KIẾN THỨC CHUẨN :

 Kiến thức :

Cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ

 Kĩ năng :

Thực hành so sánh, phân tích cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ

III/ Hướng dẫn - thực hiện:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

HOẠT ĐỘNG 1 : Khởi động

Giới thiệu: Ở lớp 7 các em đã học

về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa,

em hãy nêu ví dụ về từ đồng nghĩa

và từ trái nghĩa Sau đó GV hướng

HS vào bài: Cấp độ khái quát của

nghĩa từ ngữ

-Kiểm tra vở bài soạn của 2 HS

HOẠT ĐỘNG 2 : Hình thành

kiến thức

(vẽ sơ đồ phía dưới trước)

GV Treo bảng phụ ghi ví dụ phần

THB ở SGK tr 10 cho HS theo dõi

Hỏi:

-Nghĩa của từ động vật rộng hay

hẹp hơn nghĩa của từ thú ,chim,cá?

vì sao ?

-Nghĩa của từ thú rộng hay hẹp

hơn nghĩa của tư øhươu,voi ? vì sao?

Định hướng:

+Động vật là bao gồm những loài

nào ?

+Thú ,chim ,cá gọi chung là gì ?

+Hươu,vượn ,voi,khỉ gọi chung là

Hs theo dõi bảng phụ,trao đổi, suy nghĩ,trình bày

Nhóm khác nhận xét chéo

I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:

1/TÌM HIỂU VÍ DỤ: (xem sơ đồ)

-Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá và ngược lại -Thú có nghĩa rộng hơn từ cọp,gấu,beo,…

gì ?

Giảng,phân tích bằng sơ đồ:

Chim Động Vật

tu hú, sáo

voi,hươu

hươu

cá rô, cá thu

Cá thú

Chốt :

+Nghĩa của một từ có thể rộng

hay hẹp hơn nghĩa của từ khác

+Một từ có nghĩa rộng hơn khi

phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao

hàm phạm vi nghĩa của từ ngữ

khác

+Một từ có nghĩa hẹp khi được

bao hàm nghĩa của từ khác

-Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ

SGK trang 10

-Giới thiệu chuyển hoạt động

-Quan sát sơ đồ,đưa ý kiến nhận xét

Lắng nghe,ghi nhận

2/GHI NHỚ

(Ghi nhớ-SGK-tr10)

Nghĩa của một từ cĩ thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác :

- Một từ ngữ được coi là cĩ nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đĩ bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

- Một từ được coi là cĩ nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đĩ được bao hàm trong phạm

vi nghĩa của một từ ngữ khác

- Một từ ngữ cĩ nghĩa rộng đối với những từ ngữ này, đồng thời cĩ thể cĩ nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác

HOẠT ĐỘNG 3 : Luyện tập

BÀI 1: Yêu cầu HS:

-Đọc và xác định yêu cầu của

bài tập 1

-Thực hiện yêu cầu theo định

hướng

Định hướng:

-Đọc và xác định yêu cầu của bài tập

-Thực hiện trao đổi

II LUYỆN TẬP:

Bài 1: Sơ đồ cấp độ khái quát:

a

y phục

-Xác định đúng yêu cầu

-Xem lại mẫu vừa học ở bài

học

Sửa bài:

-Nhận xét bài làm của HS

-Đưa đáp án

BÀI 2:

Yêu cầu :

-HS đọc và xác định yêu cầu của

bài tập

-Thực hiện theo định hướng của

GV

Định hướng:

-Xác định tên gọi chung của các

cụm từ

-Xét xem các cụm từ có thể sử

dụng từ ,tên gọi chung thích hợp

nhất

Sửa bài:

-HS nhận xét chéo

-Nhận xét bài làm của HS

-Đưa đáp án

BÀI 4:

Yêu cầu:

-Hs đọc và xác định yêu cầu của

bài tập

-Thực hiện các yêu cầu theo định

hướng

Định hướng:

-Xét các nghĩa của các từ

-Xét xem từ nào không cùng

trường nghĩa

Sửa bài:

-HS nhận xét chéo

GV nhận xét và đưa đáp án

theo định hướng của GV

-Trình bày và nhận xét chéo

- HS làm Bt 2:

a) chất đốt b) nghệ thuật c) thức ăn d) nhìn e) đánh

-Đọc và xác định yêu cầu

-Trao đổi nhóm thực hiện

-Trình bày,nhận xét chéo

Ghi nhận

quần áo

quần đùi,quần dài áo dài, áo sơmi

b Như a mà thực hiện

Bài 2: Từ ngữ có nghĩa

rộng : a/Chất đốt b/Nghệ thuật c/Thức ăn d/Nhìn e/Đánh

Bài 4: Từ ngữ không

thuộc phạm vi nghĩa : a/Thuốc lào

b/Thủ quĩ c/Bút điện d/Hoa tai

HOẠT ĐỘNG 5 : Củng cố - dặn

dị

 Củng cố :

- Nghĩa của từ cĩ thể như thế

nào với từ ngữ khác ?

- Một từ cĩ nghĩa rộng khi nào ?

- Một từ cĩ nghĩa hẹp khi nào ?

- Một từ cĩ nghĩa rộng và hẹp

cùng lúc hay khơng ?

 Dặn dị :

- về nhà làm bài tập 3

GV hướng dẫn : VD: mang : xách,

khiên, gánh ,…

- Chuẩn bị bài “Tính thống nhất

về chủ đề của văn bản”, chú ý

như sau :

+ Thế nào là chủ đề của văn bản –

ví dụ

+ Tìm hiểu về tính thống nhất của

văn bản

+ Hiểu một văn bản cần : xác định

chủ đề ở nhan đề,đề mục, quan hệ

giữa các phần của văn bản và từ

ngữ then chốt lập lại nhiều lần

+ Các bài tập (bài học, luyện tập)

cần tìm hiểu và soạn chuẩn bị

trước

 Hướng dẫn tự học :

Tìm và lập sơ đồ các từ ngữ thuộc

cùng một phạm vi nghĩa trong SGK

Tuần : 1

Tiết : 4 NS: … /… /20… ND:……… /… /20…

I/ Mục tiêu:

- Thấy được tính thống nhất về chủ đề của văn bản và xác định được chủ đề của một văn bản cụ thể

- Biết viết một văn bản bảo đảm tình thống nhất về chủ đề

II/ Kiến thức chuẩn:

 Kiến thức :

- Chủ đề văn bản

- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản

 Kĩ năng :

- Đọc – hiểu và cĩ khả năng bao quát tồn bộ văn bản

- Trình bày một văn bản (nĩi, viết) thống nhất về chủ đề

III/ Hướng dẫn - thực hiện:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

Hoạt động 1 : Khởi động

KIỂM TRA :Kiểm tra bài soạn

của HS

Giới thiệu bài mới : Hơm nay ,

chúng ta sẽ tìm hiểu về “Tính

thống nhất về chủ đề của văn bản”

để tìm hiểu về chủ đề và tính

thống nhất của chủ đề của văn bản

 GV ghi tự bài

Hoạt động 2 : Hình thành kiến

thức

Yêu cầu HS mở SGK tr 12

Hỏi: -Văn bản “Tôi đi học” miêu

tả sự việc gì ? Sự việc đã xảy ra

chưa ?

-Tác giả viết nhằm mục đích gì?

GV nhận xét phần trình bày của

HS

Chốt:-Văn bản tả những việc đã

xảy ra,đó là những hồi tưởng của

tác giả

-Mục đích bộc lộ cảm xúc của

mình về kỉ niệm sâu sắc thuở

Mở SGK tr 12

-Suy nghĩ,liên hệ kiến thức đã học để trình bày

Lắng nghe,ghi nhận

thức,trình bày

I/CHỦ ĐỀ VĂN BẢN:

1 Tìm hiểu VD :

SGK/12

2 Ghi nhớ : Chủ đề văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.